 абазэ адыгэ бзэхэр къэукъаз бзэхэм изы унагъуэ ишъхъэрэкъаукъаз унагъуэшхуэм азэгъуэхэм я гугъэкӀэ хагъыхьа бзэ хиубыдэхэр убыхыбзэ адыгэбзэ абазэбзэхэр абазэбзэ апхъазыбзэ убыхыбзэр адыгэбзэм нэхъ игъунэгъу щыт икӀи нэхъ ехьч ауэ апхъазыбзэми щыщ куэду хэлъ абы шъхьакӀэ бзэ курыту плъытэ хъуну абазэ адыгэ бзэхэм пэмыкӀыу зэреджэхэр ишъхъэрэ къуэхьапӀэкъаукъазыбзэхэ шӀыпӀэ къыздыхэкӀахэм здызэфӀэувахэм ишъхъэрэ къуэхьапӀэ къаукъаз урысейм ишъхъэрэ къаукъазым апхъазым къуэкӀыпӀэгъунэгъу лъэныкъуэм тыркум шамым иорданым щопсалъэхэ бзэр зэрахьэ бзэмкӀэ псалъу къалытэр милыуан хуэдиз урысейм щыпсохэр хэту мин гъэмкӀэ джылэ псо бгъыгъэ ирагъэкӀукӀам нэхъ къылъытэгъуэ нупшысэгъуэ щыӀэхэм ящыщыр абазэ адыгэбзэхэр нах дэгъыстэныбзэхэм япхауэ зэдэкӀыгъуху ишъхъэрэкъаукъаз унагъуэ къыхагъэкӀху алтернативэ гупшысэгъуэмкӀэ нах дэгъыстаным епхыгъуэр тралъхьэ къуэдеуэ ягъэувыр пкъы кӀэмыту я зэгъунэгъугъуэм зэхьчыгъуэхэр къыхэкӀауэ лексикэмкӀэ абым фӀэмыкӀыу ауэ фонетикэмрэ морфологиэмрэкӀэ зэшъхьэкӀыгъуэ инхэр яӀу гупшысэгъуэ лъэшхэр щыӀэ абым пэмыкӀыуи лэжьыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀыр абазэ адыгэбзэхэр хаттыбзэм дунем темытыжь ди лъэхъэнэхэм япэ ящыщ ирапху адыгэ гупыр псалъэкӀитӀу зэхагъэкӀ урысейм бзитӀу къалъыту кӀах псэлъэкӀэмрэ къэбэрдей псэлъэкӀэмрэ къэбэрдей псэлъэкӀэм беслъэнеибзэри хохьэ абазэбзэхэри адыгэ псэлъэкӀэхэм яхуэду зэгъунэгъу щытхэ абыхэм яхэтхэр абазэбзэхэр гтнетикэкӀэ зэгъунэгъу дыду щытхэ зы бзэуэ къэлъытэгъуэ ятыным шъхьэкӀэ гу лъытыгъэр ашхаруа псэлъэкӀэр мыдэвейм нэхъ хуэгъунэгъу щыт тапантам нэхърэ убыхыбзэм и тхыдэр нэхъ гукъеу къахэкӀа бзэхъуам ям елъытамэ хы фӀыцӀэм и Ӏуфэм усахэр адыгэ урыс зауэр уха яуж зы къэмыну уэсмэн империэм ирагъэкӀа лъэпкъыр абдэжьым адыгэхэм яхэсурэ хом хомурэ адыгэбзэм техьахэ яужыреуэ убыхыбзэр зышъу дунем тетар теуфик эсенч джэпуэгъуэм и дунем ехыжьа езы убых лъэпкъым щыщу тыркум цӀыху хуэдиз дэс иджыпсту гупшысыгъуэ ирагъэжьа бзэр зэфӀэгъувэжьыным теухуауэ лэхъэнэм ипэм нэс абазэ адыгэбзэм я зым тхыбзэ имыӀэуэ къалъытэ ауэ мыекъуапэ културэм пылъ лэжьыгъэхэм къызэраӀохумкӀэ абазэ адыгэхэм пэсырейдыдэ тхыбзэ яӀа яужым кӀуэдыжьауэ урысейм къаукъазыр иубыда яуж зэхэхауэ лэжьыгъэ бжыгъэ екӀуэкӀа тхыбзэ къыхэгъэкӀыным шъхьэкӀэ абазэ адыгэ лъэпкъхэм яуэ кириллымкӀэ иэ хьэрым тхыбзэмкӀэ советхэм я Ӏэнатэр зэфӀэува яуж адыгэхэм шъхьэкӀэ хьэрыфылъ зэхагъэувэ хьэрып тхыбзэкӀэ гъэм къэбэрдер яужым гъэхэм мыдэвейр кӀахыр абазэбзэр джоуэ латин тхыбзэм трагъэхьэхэ гъэхэм нэс абым яуж мыдэвей тхыбзэр курджы тхыбзэм трагъэхьэ гъэм нэс адрей щыр кирилл тхыбзэм иджыри къыздынэсым ара зтетхэр псори абазэбзэ абазэбзэкӀэ абаза бызшва абазэ лъэпкъхэм ябзэ абазэ адыгэбзэхэм ящыщ здэпсалъэр инэхъыбу къэрэшей шэрджэс республикэм абдежьым Ӏаташъхьа бзихым языуэ щыт урысейм абазэбзэкӀэ псалъу исыр урысей псом иджылэ бгъыгъэ гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ мин тыркум мин хуэдиз гъэмкӀэ бзэкӀэ нэхъ зэхьчыр апхъазыбзэм абазэбзэр псэлъэкӀитӀу зэшъхьащокӀхэр ахэри тӀурытӀуэ мэгуэчхэр псалъэкӀэхэр ятхыгъэмкӀи псалъэзэхэгъувэкӀэмкӀи зэшъхьащокӀхэр абы пэмыкӀыу езыхэри тӀурытӀыу мэгуэчыжьхэ ауэ зэгуэрыӀуэныгъэмкӀэ гугъу яӀакъым лъэпкъхэм апхъазыбзэмрэ абазэбзэмрэ япэрей лъэхъэнэхэм зыуэ щытауэ ялъэтэ бзэшъэныгъэ Ӏазэгъуэхэм лъэхъэнэхэм зэхэкӀаху бзэшъэныгъэ Ӏазэгъуэхэм къушъхьа псэлъэкӀэр Ӏашъхъаруа нэхъ зэримхъуэкӀауэ апхъазыбзэм нэхъ игъунэгъу ялъытэр зэр гугъэхэмкӀэ Ӏашъхъаруахэр апхъаз абазэ лъэпкъым япэрем зыуэ щытам тапантахэм яуж къыхэкӀыу ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ куэчын щыкӀадзар абы шъхьакӀэ ябзэр апхъазыбзэм нэхъ ехьчу кӀалъытэр абазэ тхыбзэр щызэфӀэувар гъэм латин хьарыфкӀэ гъэм урыс хьарыфкӀэ зэрахъуэкӀа адолф гитлер мэлыжьыхьым и мэлыжьыхьым и идеологиэ национал социализмыр къыригъэжьа нсдап политик партиэри фурер ещанэ рейхым джэрмэным и дзэзэшэ нэхъышъхьэ етӀуанэ дунейпсо зауэм агрессиэ политикэм хэта иригъэкӀуэкӀа къалэ браунау инным къэхъуа а зэманым аустрэ венгриэ алоис гитлеррэ и шъхьэгъусэ кларэра я унагъуэм алоис гитлерым гъэм нэгъунэ унэгъуэцӀэ шиклгрубер зэрихьэ абы шъхьэкӀэ куэдым ар адолф гитлер и унэгъуэцӀэдыду къащохъур ауэ ар апхуэду щыткъым школыр къыуха яуж венэм и арт академиэм кӀэхьэфакъым аустрэ венгрым дзэм къулыкъу имыхьыфу и узыншагъэмкӀэ гитлерыр джэрмэн дзэм зыхетхэ къулыкъур ихьын абым идежь япэрей дунейпсо зауэм хохуэ и къуэхьэпӀэ гъунапкъым гъунапкъым идежь пӀэ ефрейторым носыр абы пэмыкӀыу щӀыхьитӀ къэхь гъушӀ джорхэр рэ рэ степенхэу джэрмэныр япэрей дунейпсо зауэм зэр темыкӀуам гитлер Ӏэуэ гурышхъуэ ишъыти гъэм национал социал лэжьакӀуэ партиэ нсдап ешъыр нсдап ым и мурадыр джэрмэн империэм къэру иӀэр зэфӀэгъувэжьын антисемит тетыкӀэ парламен демократиэр тегъэкӀауэ тоталитар ӀэнатӀэ щӀын ахэр гитлер и автобиографым итхэт тхылъ си зауэ м хом хомурэ нсдап ым и къэрур хэхъуэн щыкӀидзэм гитлерым къэрал ӀэнатӀэр зауэкӀэ иубыдын гъугъэ ешъыр гъэм гитлерыр нсдап м и штурым гупхэм яхэхьэ яуж пивэфэм мунхен и администрациэ унэхэр яубыдын ежьахэ ауэ полициэм зэбгырахуахэ яужкӀэ а къэхъуа хъыбархэм еджэн зэркӀадзар пивэфэм и путч гитлерыр илъэситху хьэпсэм исыну тралъхьэ шъхьэкӀэ абым яуж мазэ нэхъ темыкӀауэ яутӀыпщыжь хьапсэм идежь гитлерым къыгуроӀуэ ӀэнатӀэм зэрӀухьэфынут хабзэ закъуэмкӀэ абым емыбакъу джэрмэным и лэжьыгъэ цӀэрыӀуэ ныбжэгъу иӀэхэм я сэбэпыгъуэкӀэ гитлерым мрэ гъэхэм пэрламент хэхыгъуэм нсдап м депутат мандатхэм я нэхъыбэр къэхьыр гъэм щӀыщылэм гитлерыр рейхсканцлер мэхъур гъэм джэрмэным и президент гинденбургыр дунем ехыжьа яуж ещанэрей рейхым и фурер мэхъур ӀэнатӀэм зэрыӀухьэм хуэду гитлерым и политик оппонентхэр Ӏуэххэри лъыгъажэкӀэ яужым къэралым тоталитар диктатурэ трегъэувэ джэрмэным концентрациэ лагер бжыгъэ яшъхэр абым и режимым пэщытхэм шъхьэкӀэ адыгэ ермэлхэр ябзэмкӀэ хай ур бз черкесогаи ермэл лъэпкъ цӀыкӀухэм ящыщ лъэхъэнэм икӀэм къыщыкӀэдзауэ ишъхъэрэ къуэхьапӀэ къаукъазым щопсоухэ иджырей краснодар къэралымрэ адыгей къэралымрэ яужкӀэ ермэлы куэчахэм ямыхьчу къахэкӀыу щытхэ я бзэм адыгэбзэм щыщу куэд хэлъ я аплъэпкъымкӀэ ишъхъэрэ къаукъаз лъэпкъхэм нэхъ яхьчу щытхэ я пэхэр нэхъ занкӀыу лъагэху зэрыхъухэр мин хуэдиз гъэмкӀэ къызэралъытэмкӀэ нэхъыбу здэпсохэр ермэл хьаблэрэ армавир къ мыекъуапэрэ лъэхъынэ курытхэм къыщыкӀэдзауэ ермэлхэр къэралхэм зэбгырыкӀын куэчын кӀадзэ хом хомурэ къаукъазым ипэмрэ ишъхъэрэ лъэныкъуэмрэ ермэлыхэм я тӀысыпӀэ мэхъу ермэлыхэм я куэчыныр къызхэкӀар тыркухэмрэ къажэрхэмрэ чыристан лъэпкъхэр я шӀыпӀэхэм ирахун щыкӀадзам зэралъытэмкӀэ ишъхъэрэ къуэхьапӀэ къаукъазым ермэлыхэр щыхэтӀысхьар лъэхъэнэм кърымым къыикӀаху тырку ӀанатӀэр кърым хъанхэм яде щызэфӀэувам апщыгъуэм идежь крымым зэгуэрэм нэхъыбу иса чыристэн лъэпкъхэр алыджхэр ермэлхэр кърым готхэр я псэукӀэр зэӀохьари икӀын кӀадзэ тхыдэм зэритымкӀэ гъэм тыркухэм кърымыр щаубыдым япэкӀэ католик генуэзхэмрэ чыристан къэрал феодоромрэ яӀыгъар джылэ унагъуэ исахэр ирахын кӀадза ермэлыхэр куэду молдавымрэ полшэмрэ икӀын кӀадза апхуэду ермэлыхэм ящыщ гуэрэхэр адыгэхэмрэ абазэхэмрэ яхэтӀысхьа хъуа а лъэхъэнэм адыгэ диныжъым иэ чыристан диным пылъахэм ермэлы куэчахэр илъэс адыгэхэм яхэсахэр адыгэбзэ хабзэ адыгэхэм я псэукӀыу хъуэр къашта ауэ лъэпкъ къызхэкӀамрэ я динымрэ ермэл григориан къагъэнакъым апхуэдэм яужкӀэ къыхокӀыр ермэл лъэпкъыр адыгэ ермэлы ур бз черкесогаи хьаблэ здыдэсахэр гъур хьаблэ хьатикъуай еджэрыкъуай хьаджы хьаблэ эним шокон псыхутыгу абы пэмыкӀыу ермэлы хьаблитӀ хъулъыжъый ур бз геленджик идежь щыӀа азэтыхъурэ бжъэтыхъурэ а ермэлхэм адыгэхэм я хабзэмрэ фашэмрэ загъэпэшауэ зэрахьат я псэлъэкӀэ зэфӀэувауэ адыгэбзэм лъэпкъым я нэхъыбэр хадэ щэхуэн Ӏашъагъэхэм елъэжьхэт адрейхэр лъэжьыгъэхэм пышъатэкъым болэтыкъуэ джэмболэт пщым иуэркъ шъауэгъуэм иныкъуэр а ермэлыхэм ящыщт яужкӀэ ермэл хьаблэрэ армавир къ къызхэкӀар ахэра адыгэ лъэпкъыжьхэм я тхыдэ мывэ лъэхъэнэм илъэс мелуан рэ ипэкӀэ щыщӀэдзауэ къыщедзэри гъущӀ лъэхъэнэм ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэ носыр ижь ижьыж лъандэрэ цӀыху къауказым исащ къаукъаз дэтӀэсхьэныгъэ теухуа щӀэныгъэлӀэхэр зэдэгурыӀуэркъым я нэхъыбэу зэрыжаӀэмкӀэ цӀыху къаукъазым къызэрыхъуа нэгъуэщӀхэм зэрыжаӀэ ипщэкӀэ зыкъикӀауэ цӀыхухэр ищхъэрэ еуропэм деж здэкӀуэнущ мыбы и щӀыпӀэ къыщагъуэта мывэ Ӏэмэпсымэжьхэр къагъэлъэгъуэу цӀыхухэр ищӀагъ мывэ лъэхъэнэм нижний палеолит илъэс мелуан рэ ипэкӀэ щыщӀэдзауэ илъэс мин рэ нэсу къаукъазым къыхуэӀырт къаукъазым и хъуреягъкӀэ иса цӀыхужьхэм щтаучым базальтым къыхэщӀыкӀа Ӏэмэпсымэжьхэр къагъэнэӀуащ абыхэм я псэукӀэр ахэр щакӀуэ гуп мыинхэурэ е хъушэурэ псэуырт хуагъэфэщэщ нобэрей щӀэныгъэлӀэхэр бгы лъагэхэм зыщыпсэуар хывымрэ хьэкӀэкхъуэкӀэхэмрэ яхьэжэбэжэщат нэхъ лъахъшэ джабэхэмрэ губгъуэхэмрэ зыщыпсэуар щыхьрэ шырэ ящэкӀуат уеблэмэ апхуэдэ гупхэр бгъуэнщӀагъхэм хуэм хуэмурэ щӀатӀысхьати я псэупӀэр ящӀащ цӀыхум и зыужьыныгъэм и лъэхъэнэ къыкӀэлъыкӀуэм курытрэ ищхьэрэ мывэ лъэхъэнэм щыӀа бгъуэнщӀагъ псэупӀэхэмрэ Ӏэмэпсымэхэмрэ къаукъазым и щӀыпӀэ псори къыщагъуэтащ икӀы нэхъ щӀагъуэ къэхутэныгъэхэр псалъэм папщӀэ лабэ и псыхъуэм деж къагъэлъагъуэ а лӀэщӀыгъуэхэм Ӏуфэлъафэ ткӀийм ебэну цӀыхум Ӏуэхугъуэ ин къыщызэӀуихам мафӀэр ищӀыф хъууэ ар къигъэсэбэпу щыхуежьам щӀыпӀэ щӀэнхабзэ зэкӀэлъыкӀуэу зэрызиужьыр цӀыхум и зыужьыныгъэм и къыкӀэлъыкӀуэ лъэхъэнэр мывэ лӀэщӀыгъуэщӀэм хуэкӀуэ зэманщ а лъэхъэнэм къаукъаз псом иӀа ижь дыд тхыдэм дежкӀэ мыхьэнэшхуэ иӀэщ бахъсэн аузым гъэхэм пасэрей цӀыхум и псэупӀэ къызэрыщагъуэтам абдеж лашкута къуажэм деж къыщагъуэта мывэ Ӏэмэпсымэрэ сосрыкъуэ и бгъуэнщӀагъым и лъащӀэ дыдэм къыщагъуэта матириалхэмрэ сосрыкъуэ и бгъуэнщӀагъыр къыщатӀым белджылы хъуащ ищхьэ мывэ лъэхъэнэм и кӀэм къыщыщӀэдзауэ абы мызы мытӀэу цӀыху зэрыщыпсэуар мыбы културнэ къат ин щызэтелъхьа хъуащ кхъуэщынхэкӀхэр щӀыным щыгъуэзэн ипэкӀэ мывэ лӀэщӀыгъуэм и цӀыху гупым илъэс мини м къриубыду къигъуэгукӀуар къигъэлъагъуэу щтауч шабзэпэм къупщхьэм къыхэщӀыкӀа сэхэм шабзэхэм хьэкӀэкхъуэкӀэхэм щыхьым мэзыкхъуэм мэзбжэным я къупщхьэхэм къагъэлъагъуэ бгъуэнщӀагъым щӀэсахэм я къыдэгъэхуэныгъэм щэкӀуэным мыхьэнэшхуэ щиӀэу зэрыщытар а щыгъуэм апхуэдэуи пхъэщхьэмыщхьэ нэщӀэпкӀэ къащыпу щытащ абы щыгъуэ цӀыхухэр матриархальнэ лӀакъуэ куейхэу зэпымыууэ зэгъусэу лажьэу лъыкӀэ зэпыщӀауэ щытащ апхуэдэ мывэ зэмылӀэужьыгъуэхэр къыхэщӀыкӀа Ӏэмэпсымэжьхэр къыщагъуэтауи шэджэм ипщэ пэгъунэгъумрэ кенжэ псы Ӏуфэмрэ нэгъуэщӀхэмрэ неолит кӀасэм и лъэхъэнэм цӀыхухэр ищхъэрэ къаукъазым и курыкупсэ щӀыпӀэ псом зэрыщыпсэуа щӀыкӀэр кърипщӀэ хъунущ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ мин м илъэс минхэм щыгъуэ къэнауэ налщӀэч пэмыжыжьэу щыӀэ агубековскэ жылагъуэ къыщагъуэта Ӏэмэпсымэхэр мыбы къыщыгъуэтащ мывэ джыдэ гъэджэфахэр зэрытхъунщӀэ Ӏэмэпсымэхэр сэхэр токъумакъ угъуэнам и къутахуэ убалъащхьэ зэмылӀэужьыгъуэхэр нэгъуэщӀхэри мыбы апхуэдэуи къыщагъуэтащ япэу ящӀа къуабэбжьабэу щыт ятӀагъуэ хьэкъущыкъу псэупӀэм щыпсэуахэр щакӀуэу ерыскъыпхъэ къэкӀыгъэхэр зэхуахьэсу щытауэ къыщӀэкӀынущ домбеяк пасэм и лъэхъэнэм къаукъаз и цӀыхухэм социалу къыдэгъэхуэныгъэ зыужьыныгъэшхуэ яӀащ гъуаплъэ домбеякъ лӀэщӀыгъуэм и къэралыгъуэхэм ищхъэрэ къаукъазым пасэу зэрызыщаужьар къыгуэхыпӀэ имыӀэу елъытауэ щытащ щӀыпӀэм щыӀэ лъэпкъэгъур ижь къэралыгъуэхэу дунейм и лъэпкъхэм япыщӀауэ зэрыщытам а къэралыгъуэхэм гъуэзэджэу заужьыным апхуэдэуи сэбэп хуэхъуащ металл цӀуугъэнэхэр куэду зыщӀэлъ щӀыпӀэхэр езы къаукъазым пасэу къыщахутэу къагъэсэбэпу зэрыщӀадзар мыекъуапэ къэрэлыгъуэ фӀащащ ар псыжь лъэгу хъугъащ темэн хы тӀыгуныкъуэ нобэрей мышгычейм нэсу и фэеплъыу пщӀы зыбжанэ ищхъэрэ къаукъазым къыщагъуэтыкӀащ археологхэ я къэхутэныгъэхэр къагъэлъагъуэу а къэралыгъуэм и къытехъукӀыныгъэрэ и зыужьыныгъэрэ защӀащ уней цӀыху гупхэр мысопотамин къэралыгъуэхэм пащӀащ мыекъуапэ къэрылыгъуэ дэсхэр иджырей бгырыс къуажэхэм нэхърэ мынэхъ ин пасэрей къуажэ цӀыкӀуурэ псэуащ я нэхъыбэу зэлэжьар щӀымрэ Ӏэщ гъэхъунымрэщ щӀым цӀыхубзхэр елэжьырт мывэм бжьакъуэм къыхэщӀыкӀа фӀанэхэмкӀэ икӀы фӀыуэ зиужьауэ щытащ кхъуэщын щӀыным арщхьэкӀэ япэми хуэдэу ар щӀагъуэу ягъэжьэфыртэкъым ауэ хьэкъущыкъу ящӀын папщӀэ хъурейуэ щыт кхъуэщын къызэрыгуэкӀ къыщагъэсэбэп щыӀэт фӀыуэ хуэӀэкӀуэлъакӀуэ хъуауэ щытащ мывэм елэжьыным ауэ ехъулӀэныгъэ нэхъ ин дыдэт гъущӀым зэрелэжьыр ди лъэхъэнэм ипэкӀэ илъэс и кӀэм ищхъэрэ кавказым миталлхэм и гъэкӀуэщӀыныгъэр щыӀэу щытащ ятӀэгъуэ хьэкъущыкъуми гъуаплъэм къыхэщӀыкӀахэми ятет дамыгъэхэр зэрызэщхьыркъабзэм шэч къытумыхьэжыну къагъэлъагъуэ ахэр щӀыпӀэм зэрыщащӀар ар мывэм къыпыкӀыу металлым щызрата лъэхъэнэкъым атӀэ домбеякъым и лъэхъэнэ пасэщ Ӏэмэпсымэ зэрагъэхьэзырым гугъуу зыри хэлъкъым джыдэхэр фӀанэхэр шэху къупхъэкӀэ ящӀа ятӀагъуэ формхэм ярылъу ягъэжырт Ӏэмэпсымэ пащӀэхэр бдзыхэр сэхэр къамэхэр ягъэжа нэужь аргуэру щӀауӀукӀыжырт мыекъуапэ къэрэлыгъуэм псыжь Ӏусхэр щӀэкъузащ псалъэм папщӀэ пыт къэралыгъуэрэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ минищ катакомбы къэралыгъуэрэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ минитӀ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ минитӀ хуэдизкӀэ мыекъуапэ къэралыгъуэ зыужьынышхуэ иӀати ипщэ къаукъазымрэ ищхъэрэ хы фӀыцӀэмрэ къэралыгъуэхэр сату хуищӀауэ щытащ абы къагъэнэхуащ псыжь лъахэм къыщагъуэта Ӏэмэпсымэхэр мыекъуапэ дэсхэр зэпэплӀимэ кхъэшхуэ яӀыгъащ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ епщӀыкӀутӀанэ лӀэщӀыгъуэкӀэм великое переселение народов хы цӀыхухэр зыбжьанэ къаукъаз исхэм задэхэтти хы хужь нэсауэ мысырым зыгъэдэлъар езыхэр мыекъуапэ къэралыгъуэм ятекӀуари ягъэунэхъуащ миекъуапэрэ псэунэрэ цӀыхухэм адыгэ адэжьхэм я купщӀэр зэрыщытауэ хуагъэфэщащ къэлэгъунэхэр ищхъэрэ къухьэпӀэ къаукъаз нэхъ гъэщӀэгъуэн псэунэ щытщ археологхэр долменкӀэ зэджэ арщхьэкӀэ долмен цӀыхухэр фӀащащ долмен кылтыкыбзэкӀэ къикӀыр мывэ Ӏэнэ дол Ӏанэ мен мывэ Ӏэнапэ къыщыщӀэдзауэ апхъазым нэс бгыщхьэхэм псэунэхэр теувэщ уеблэмэ кърымрэ нэгъуэщӀ къаукъаз щӀыпӀэхэр къегъуэтри апхуэдэ минитӀрэ щитхурэ къыщызэтенащ къаукъазым и дыгъэмыхъуэм псэунэхэм ныбжьышхуэ яӀэщ илъэс миниплӀым нэблагъэ псэунэ лъэпкъ мыекъуапэ къэралыгъуэ и гъунэгъуу щытащ дэнэкӀэ псэунэ долменхэр къадэкӀауэ нобэ ящӀэжкъым зы гипотезэ жыхуиӀэ псэунэхэр къаукъаз къухьэпӀэм дэтӀысхьащ япэ щӀыкӀэм ахэрэ мыекъуапэ дэсхэрэ Ӏэсэу зэдэщыпсэуати ауэ тӀэкӀу тӀэкӀурэ мыекъуапэ дэсхэр къуэкӀыпӀэмкӀэ ягъэкӀуэтырт къаукъаз лъэпкъхэм ди лъэхъэнэм ипэкӀэ минитӀ хуэдизкӀэ псэунэхэр хагъэшыпсыхьыжащ арщхьэкӀэ цӀыху Ӏэпхъуэныгъэшхуэ щыхьэтлыкъыгъэ къаукъаз щыӀэркъым нэгъуэщӀ гипотезэ жыхуиӀэ псэунэхэр къаукъаз щӀыпӀэ къыщащӀащ псэунэ лӀэужьыгъуэ зыбжанэ къэсащ ди зэманым нэхъыбэрэ мывэ пхъэбгъухэм къыхэщӀыкӀа псэунэхэщ мывэ пхъэбгъуиплӀ зэупсеярэ зы мывэ пхъэбгъу тегъэлъэдэжауэ а мывэхэр тон зыбжьанэ и хьэлъагъэщ археологхэр къызэрафӀэщӀымкӀэ абыхэм гъэпщкӀупӀэ щытащ итӀанэ кхъэхэр псэунэхэм псалъэм папщӀэ убыххэм я лъахэм къинахэм я щӀыфэм тхыпхъэщӀыпхъэ сурэт гъэщӀэгъуэнхэр къытенащ лӀыщхьэхэмрэ фызыщхьэхэмрэ я хьэдэкъупщхьэхэр щыгъуэтащ абыхэм ижьырабгъумкӀэ къуаншэу щылъырт хьэпшып куэд а кхъэхэм щыгъуэтащ дыщэрэ дыжынрэ гъуаплъэрэ домбеякърэ хьэкъушыкъухэри Ӏэмэпсымэхэри Ӏэщэхэри ахэр тхыдэмрэ артрэ куэду щӀагъуэщ абыхэм я зыбжьанэр адыгеймрэ урысеймрэ я музеихэр къагъэлъагъуэщ хьэт къэралыгъуэ анэдолейм щыӀащ и бзэр хьэтыбзэ нэхъ ижь абдежым щыпсэлъащ щыхьэтлыкъыгъэхэр къагъэлъагъу хьэтыбзэр мы индо еуропеибзэщ уеблэмэ ар абазэ адыгэбзэхэр я гъунэгъупэщ и бзэр щӀымытхауэ илъэс миниплӀ лъандэрэ хэкӀуэдэгъащ хьэтхэ я щыпсэукӀэр нэгъуэщӀ лъэпкъхэм тетхыхьауэ щхьэпэу къэхъуащ хьэтхэм анэдолейм япэрей лъэпкъ щащӀэтӀысхьа хэтащ домбеякъ жыуэ лъэхъэнэм лъандэрэ илъэс ди лъэхъэнэм ипэкӀэ хуэдизкӀэ анэдолей и купсырэ и ипщэ къухьэпӀэрэ щӀыхэр щӀатӀысхьари и къэралыгъуэр лӀэщӀыгъуитху щӀигъу къэнащ нэхъ цӀэрыӀуэ къалэхэм хэту хьэтуса махьмэтлар хьорозтэпэ икӀы аласахьоик и щӀыналъэр тэрэзу ямыщӀэу археологхэр ауэ ижь ижьыж асирийцхэм я пащтыхь нарамсин илъэс миниплӀым щӀигъукӀэ узэӀэбэкӀыжмэ мывэ тхылъым тригъэтхауэ щытам и гугъу щещӀыр илъэс мин ипэкӀэ ищхъэрэ месопотамием уэр хьэту дзэпщыр я пашэу хьэт лъэпкъыр къызэрыкӀуар а тхылъым зэритымкӀэ хьэт лъэпкъыр къикӀауэ щытащ ищхъэрэ къаукъазым уэр хьэту и лъэпкъэгъу хьэтуукъуэхэр и гъусэу фурэ евфрат псы Ӏуфэм къыщохутэ ахэм яухуэ къалэхэу къаргъэмыщ каргамыш тхьэпсэкӀ тхапсек иужькӀэ яубыдыр къалэ къэрал акад мы тхыгъэр иджыри зэ щыхьэт тохъуэр хьэт къэралыгъуэр ину ищхъэрэ къаукъазри хиубыдэу зэрыщытам хы мыутӀэ нэскӀэ хьэтхэр тхьэ куэдхэр ящӀащ абыхэм я нэхъ цӀэрыӀуэ тхьэ куэду сынхэр къегъуэтауэ тыркуей музейхэр къагъэлъагъуэщ абыхэм боран тхьэ щӀэгъэкъуэ тхьэ зауэ тхьэ сымэхэ яӀащ я къэралыр пащтыхьыгъуэрэ пщыгъуэрэ цӀыкӀухэр зыгъэпэщауэ фӀэщхъуэныгъэ хабзэхэм тепщат зэрызкӀэ хьетхэр пэлъэщауи къэрал дэсхэм я нэхъыбэу хьэтхэр къэнащ икӀэм илъэсхэр ди лъэхъэнэм ипэкӀэ хьэт къэралыгъуэр зэфӀэтащ абы хьет лъэпкъхэр къахьащ хьэт къэралыгъуэм къыкӀэлъыкӀуэ хьетхэр щӀэкъузат я хабзи я дини я Ӏуэху зехьэкӀи зытращӀыкӀыжар хьэтхэращ индо еуропеибзэ зыпсэлъауэ хьетхэр хьэтхэм зэразэлъэпкъэгъукъым зэразэблагъэкъым ауэ хьэт хэку кӀэ зэфӀащэгъауэ хьетхэри и хэкум къыщыхъуам абыкӀэ зэреджэу къэнащ зыкъом дэкӀа нэужь хьэтхэр хагъэшыпсыхьауэ е я пӀэхэр дэтӀысхьауэ хьетхэращ хьет къэралыгъуэр ди дъэхъэнэм ипэкӀэ гъэхэр щекӀуэкӀащ а щыгъуэм абы зэужьынэшхуэ иӀат я къэралыр анэдолей нэхъыбапӀэмрэ шамымрэ ханаанымрэ я щӀыналъэхэм зраубгъуащ абы къыхэкӀкӀэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ гъэм ахэр мысырым и щӀыналъэхэм я пэгъунэу къыпауващи къадыщ зауэм ди лъэхъэнэм ипэкӀэ гъэм щрикӀуэкӀащ археологхэм къатӀэщӀыж ныбжьышхуэ зиӀэ кхъэлэгъунэхэр ахэм къыщӀах Ӏэмэпсымэхэр Ӏэщэ фащэхэр хьэкъущыкъухэр хьэдэ щӀэлъхьэкӀэхэр къэна хьэтыбзэ пычыгъуэхэр нэгъуэщӀхэри белджылэу къэзыгъэлъагъуэр адыгэхэмрэ абазэхэмрэ хьэтхэм зэрагъунэгъу дыдэщ зы хуэгъэфэщэныгъэ жиӀэр хьэтхэр анэдолей щӀыпӀэм къыщыхъуати яхэтауэ зы лӀакъуэ гуэр къаукъазым къикӀауэ казкикӀэ зэреджащ зауэ лӀакъуэ загуэтахэр ахэр хьэтхэм и ищхъэрэмкӀэ щыпсэуащ зы щӀэувэр жиӀэ ахэр къаукъазым къащӀэкӀари илъэси пэкӀэ азиэ цӀыкӀу ищхъэрэ къуэкӀыпӀэм щӀатӀысхьэрт ахэр казки къалэ лъэщыр яухуэгъащ а къарууфӀэ зауэлӀэхэр хьет къэралыгъуэ кӀэухым нэс и къурмакъейм телъащ кащкэ зы казки Ӏыхьэр адыгэ я лъэпкъыжьхэр щӀэува къызэрыфӀощӀырт икӀы абази я адэжьхэр нэгъуэщӀ Ӏыхьэр абщылэ и цӀэрщ абы пэж щытмэ адыгэрэ абазэрэ абы лъандэрэ мызэлъэпкъыгъуэ уват нэгъущӀхэм зэрыгупсысымкӀэ пасэрей ищхъэрэ къухьэпӀэ къаукъаз лъэпкъхэм хьэтхэрэ казкихэрэ зыблагъэ лъэпкъхэм я къуэкӀыпӀэ къудамэр зэрагъэпэщащ а лъэпкъхэр ипщэ еуропэм щыщӀэдзэ атлантик океаным нэс щыпсэуащ абы кӀэщӀу баскухэрэ иберияхэрэ этрускхэрэ сымэ защыщащ ауэ а лъэпкъхэр къызэтракъутащ индо еуропей лъэпкъхэм ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэм къуэкӀыпӀэ еуропэм икӀы ищхьэрэ къаукъазым гъущӀ лъэхъэнэ и къежьапӀэщ пасэрей мэуэтей къэралыгъуэм зыбжьанэ гъуэтыныгъуэхэр кӀэрылъхьащ абы ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэхэм я зэхуаку щытащ къобан къэралыгъуэ ипэкӀэ пасэрей адыгэ мэуэтхэр къэралыгъуэ кӀэрылъхьащ ахэр ищхъэрэ къухьэпӀэ къаукъазымрэ ищхъэрэ хы фӀыцӀэм щыпсэуащ я къэралыгъуэр илъэс рэ къэнащ абыхэм нэгъуэщӀ ипщэ къуэкӀыпӀэ еуропэ лъэпкъхэр гъунэгъугъэ иӀащ икӀы алыдж я жылагъуэхэр хуэзанщӀащ а жылагъуэхэр ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэхэм хы фӀыцӀэ Ӏуфэм Ӏуагъэуващи илъэс мин бжьыгъэкӀэ къэнащ алыдж къаукъаз теухуа тхыгъуэхэм я нэхъыбэхэр а лъэхъэнэм щытхащ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ е нэ лӀэщӀыгъуэхэм ищхъэрэ къухьэпӀэ къаукъазым къэралыгъуэщӀу зиубгъуащ ащыгъуэм мыбы ис адыгэ лӀакъуэхэм мэуэткӀэ еджэу щӀадзащ мэуэтхэм я хэкур ищхъэрэмкӀэ тэн псышхуэ къыщӀидзэт хы мыутӀэрэ хы фӀыцӀэрэ ӀуфэхэмкӀэ иридэкӀуейти абазгэм я щӀыгум еулӀэт ипщэмкӀэ къаукъаз мылылъэ къуршыжьхэм еулӀэт къуэкӀыпӀэмкӀэ ставропол плато жыхуиӀэм нэблагъэт а къэралыгъуэм хуабжэу щытащ адыгэ лӀакъуэхэу тариетхэр досххэр дандарийхэр синдхэр псесхэр керкетхэр ахейхэр нэгъуэщӀхэр лӀакъуэ къэс езым и щӀыгу гъэнэхуа иӀэжт щхьэж езым и пщым и унафэми щӀэтыжт пасэрей тхакӀуэхэмрэ хэкумэтххэмрэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ еханэ лӀэщӀыгъуэм лъандэрэ мэуэтхэм тетхыхьащ ахэм я щыщу нэхъ гъэщӀэгъуэну ди лъэхъэнэм ипэкӀэ япэ лӀэщӀыгъуэм псэуа хэкумэтх цӀэрыӀуэ страбон археологхэм къатӀэщӀа къалэжьхэм къагъэлъэгъуащ икӀы щыхьэт тохъуэр зэпымыууэ илъэс миным нэскӀэ мэуэт щӀэнхабзэм зиужьурэ зэрыкӀуам ащыгъуэм мэуэтхэмрэ алыджхэмрэ я захуэку сату гъуэгухэр загъэпэщащ сату зыщӀэхэм алыджхэм санэри дагъэри хьэкъущыкъухэри Ӏэмэпсымэ хьэкӀэпычхэри къаукъазым кърихьат къаукъаз исхэм зи къыдгъэхуэныгъэм хадэхэкӀхэри къэкӀыгъэхэри щӀэӀэтар алыджхэм хьэцэпэцэхэри лыри бацэри псэущхьэфэри икӀы пщылӀхэри пагъэкӀуэжат икӀы ахэр нэгъуэщӀ къажэр лъэпкъухэм гъунэгъугъэ хуаӀащ псалъэм папщӀэ ищхъэрэ хы фӀыцӀэ щӀэтӀысхьа кимерийхэрэ скифхэрэ икӀы тэнрэ индылрэ я зэхуаку щыпсэуа щэрмэтхэр ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэм я гъунэгъугъэ Ӏэщэхэмрэ шуу Ӏэмэпсымэхэмрэ я гухьэныгъэ щыхьэтлыкъыр къаувэщ ауэ мэуэтхэм нэхъ пыщӀэныгъэ куу даӀащ боспор алыдж къэралыгъуэм керч хы дэкӀыпӀэм и кърым лъэныкъуэмкӀи мэуэтхэм я щӀыналъэ темэн хытӀууащӀэмкӀи ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀыщӀыгъуэм щыщӀэдзауэ алыджхэр гуп гупурэ къитӀысхьэн ирагъажьэр кърым дэс алыдж къалэхэр зэгухьэри ди лъэхъэнэм ипэкӀэ гъэхэм къагъэхъуауэ щытащ боспоркӀэ зэджэ къэрал зэгухьэныгъэр абы боспор пащтыхьыгъуэкӀи еджэу тхыдэм хэтщ а зэманым боспор къэрал унафэщӀхэр щӀэкъут щэрмэтхэм мэуэтхэм скифхэм зэхущытыкӀэ тэрэз хуаӀэну икӀи ар зэрагъэпэжынум пылът ди лъэхъэнэм ипэкӀэ гъэм боспорым пащтыхьыгъуэр спартокидхэм яубыдри е нэ лӀыщӀыгъуэм нэгъу нэ яӀыгъащ ахэм я пащтыхьыгъуэм боспор къэралыгъуэм зрагъэубгъун щӀадзэ икӀи нэхъыбэу апхуэдэ политикэ ирагъэкӀуэкӀыр къуэкӀыпӀэ къухьэпӀэ лъэныкъуэхэмкӀэ щыпсэу лъэпкъхэм ятехьэлъэт апхуэдэ политикэр къадэхъури а лъэныкъуэхэмкӀэ боспор къэралыгъуэм зиубгъуфат абы къыхэкӀкӀэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е нэ лӀыщӀыгъуэм икӀэм нэс мэуэт лӀакъуэхэу дандариехэр псесхэр фатейхэр досххэр боспор пащтыхьыгъуэм и жьауэм щӀохуэ адыгэбзэ адыгэхэм я бзэ абазэ адыгэбзэхэм я унагъуэм хэхьэ къаукъазым бзэр здызэрахьэр урысейм адыгеим къэбэрдей балъкъэрым къэрэшей шэрджэсым ишъхъэрэ осетиэм краснодар крайм ставропол крайм тыркум шамым пэмыкӀэ къэралхэм бзэм зезыхьэхэм я бжыгъэм хэшъыкӀыгъуэ тэрэзу езыт къуэдейр къэралитӀ урысей исраэл адыгэбзэр шъэныгъэмкӀэ тӀууэ захэгъэкӀауэ щыт кӀэмгуэй хьэрыфылъэ кӀах тхыбзэр зытет кӀахэ адыгабзэм идифтонгмэ къатегуыщыӀэу тызыхэплъагъэ тхылъхэм мы къыкӀэлъыкӀуэрэ тхыпкъылъэхэр пычыгъуэхэр ары дифтонгэу алъытэрэр е эй йэ я йа и ый йы йу ау эу ыу иу о эу уэ уа уы уи уе ау тэ къызэрэтшӀуэшӀрэмкӀэ адыгабзэм хэт дифтонгхэр мы къэтпчъыгъэ тхыпкъхэм пычыгъуэхэм къагъэлъагъуэрэ макъэхэр арэп къатӀуэрэм нахь лъапсэ иӀэным фэшӀ апэу гуыщыӀалъэхэм дифтонгым къыраӀуалӀэрэм игуыгъу къэтшӀын мы гуыщыӀэлъитӀуым фэдэу тызыхэплъэгъэ гуыщыӀэлъэ пчъагъэми къызэратхырэр дифтонгыр мэкъэзещэ мэкъитӀуыр зы пычыгъуэм зы макъэ фэдэу къызэдыхэфэныр ары арэу зыхъуырэм ыпшъэкӀэ къэттыгъэ тхэпкъхэр пычыгъуэхэр дифтонг хъуыным фэшӀ ахэлэжьэрэ макъэхэр мэкъэзещэ хъуын фае мы тхэпкъ зэхэлъхэм е я и ахэлэжьэрэ э а ы тхэпкъхэм къагъэлъагъуэрэ макъэхэмрэ тхэпкъ зэхэлъым хэлэжьэрэ у м ымакъэрэ зэрэмэкъэзещэмкӀэ зыми гурышхъуэ ышӀырэп ау кӀахэ тхыбзэхабзэм дифтонгэу къыщалъытэрэ тхэпкъ зэхэлъхэм ахэлэжэрэ й тхэпкъым ымакъэрэ пычыгъуэхэм ахэлажьэрэ у тхэпкъым ымакъэрэ мэкъэзещэу къалъытэжьхэрэп мэкъэзэращэх уырысыбзэ грамматикэми й эр мэкъэзэращэу къелъытэ къэбэртэе адыгабзэм итхыбзэхабзи ары къызэрэщалъытэрэр яковлевымрэ эшъхьамафэмрэ къызэдыдагъэкӀыгъэ адыгей литературабзэм и тхыбзэхабз зыфиӀуэрэ тхылъми мы мэкъитӀуыр мэкъэзэращэмэ ахэтэу къытыгъ етӀани а зы макъэр зы бзэм щымэкъэзэращэу нэмыкӀыбзэм къызыхафэкӀэ мэкъэзещэ хъуын зэримылъэкӀыщтыри гурыӀуэгъуаепщтын адыгабзэм гъогушхо къыкугъ илъэс мин пчъагъэхэм чышъхьашъом щыпсэурэ адыгэ лъэпкъхэр зэкэ хэлэжьагъэх адыгабзэм игъэпсын ипсыхьан ащ фэдиз лэшэгъу пчъагъэхэм лъэпкъым мэкъабэ гущыабэ гущыэухыгъабэ къытыгъ лъэпкъым щыщэу чыпэ зэфэшъхьафхэм ащыпсэухэрэм чыпабзэхэр зылъэныкъо горэкэ адыгэ лъэпкъыбзэм текэу яэ хъугъэх ащ фэдэу адыгэбзэ зэикым нахь къыхэщхэу тиэр чыпэбзэ заулэ мэхъу абдзэхабзэр бжъэдыгъубзэр кэмыгуябзэр шапсыгъабзэр мыхэмэ зэу ахэбгъахьэми хъущт къэбэртэябзэр джы тилъэхъан къэбэртэябзэр бзэ шъхьафэу алъытэ ау ар адыгабзэм лэшэгъу пчъагъэкэ узэкээбэжьмэ щыщ шъыпкъэу щытыгъ ыпшъэкэ зигугъу къэтшыгъэ адыгэ чыпабзэхэм афэдэу адыгэ лъэпкъым ихъишъэ зэзгъашэрэмэ къыхагъэщэу тырехьылэ тхыдэхэми усэхэми къахэфэ къэралыгъо лъэпкъ офхэр зэшохыгъэным пае зэкэ адыгэхэм ялыкохэр хэгъэгу хасэм щызэукэхэу офэу згъэгумэкхэрэм тегущыэхэу а хасэхэм лыкоу агъакощтгъэхэр акъыл зэбгъотылэнэу жэбзэ къабзэ зыулъэу цыфхэр згъэдэон зылъэкыщтыр арыгъэ джы загъорэ къызэрэхэкэу ащ фэдэ лыкор энатэу иэм елъытыгъэу е энэтэ лъыхъоу е зэрэкуагъэм рыкъэин ихьисапэу щытыгъэп лыкор цыфхэм зэлъашэу шъхьакафэ фашэу акъылыгъи цыфыгъи адыгагъи лыгъи бгъодэлъэу щытыщтгъэ ежь хьаблэм къуаджэм чыпэм хэкум агъэнэфагъэу хадзыгъэу агъакощтгъэ ащ фэдэ лыкоу къэралыгъо лъэпкъ хасэм къеколагъэхэр зэкэ зы адыгэ лъэпкъыбзэкэ нахьыбэмкэ гущыэщтгъэх ащ фэдэ лыкоу губзыгъэу къэгущыэрэм игугъу хэкум дахэкэ щыущтгъэ адыгэбзэ къабзэкэ мэгущыэ жэбзэ къабзэ улъ аощтгъэ мы зигугъу къэтшырэм къикырэр адыгэхэр сыдигъуи абзэ зэрэлъыплъэщтгъэхэр адыгэбзэ жэбзэ къабзэр зэрагъэлъапэщтгъэр ары а лъэхъан чыжьэхэм жабзэм лъыплъэщтгъэхэ нахь адыгэхэм тхылъыбзи бзэр зэрызэхэтым ехьылэгъэ грамматики хэбзэ шэпхъэ гъэнэфагъэхэри яагъэхэп зэкэ адыгэу адыгабзэм рыгущыэхэрэм зэфэдэу зэдагъэцэкэн фаеу шэпхъэ гъэнэфагъэхэр бзэм ехьылагъэу щыагъэхэп ащ фэдэ амалхэр зиэнхэу хъурэр тхэн амал зиэ лъэпкъыр ары тэ адыгэхэм тхэн амал тиэ хъугъэу залъытэрэр рэ илъэсым щегъэжьагъэу ары а илъэсым ыуж ныэп адыгабзэкэ тхылъхэр къыдэкхэ зыхъугъэхэр цыку цык зэ адыгэ тхылъыбзэ тиэ мэхъу тхылъыбзэм къытекэу тхэкэ шэпхъэ гъэнэфагъэхэр адыгабзэм иэхэу н ф яковлевымрэ эшхьэмэфэ даутрэ хагъэунэфыкых ыужым рэ илъэсым эшхьэмэфэ даутэ зэхигъэуцогъэ адыгэ орфографиер унашъоу аштэ етанэ рэ илъэсым мыекъуапэ ятонэрэу къыщыдэкыжьы адыгэ орфографиер унашъокэ зэраштагъэм къикырэр а шэпхъэ гъэнэфагъэхэу адыгэ тхылъыбзэм ехьылагъэу къыдагъэкыгъэхэр зэкэ адыгэ тхылъыбзэм рылажьэхэрэм зэфэдэу зэдагъэцэкэнэу ары адыгэ народэу зитхылъыбзэ уцоу тхэн амалыр къызэкэзгъахьэщтгъэмкэ а апэрэ тхэкэ амалэу шапхъэу эшъхьэмафэ даутэ зэхигъэуцогъагъэмэ яшогъэшхо къакощтгъэ ар иэпээгъоу шэныгъэм ипчъэхэр къызэуихыщтгъэ егъашэм зыкэхъопсыщтгъэ шэныгъэ нэфыр къызэкигъахьэщтгъэ орфографием ишапхъэхэм гущыэр зэрэптхыщтыр а гущыэм иахьыгъухэм ямэхьан зэпытэу е зэпымытэу ахэр птхыщтхэмэ дефис дэтэу е дэмытэу гущыэр гъэпсыгъэщтмэ инэу е цыкоу къебгъэжьэщтмэ гущыэм ишъошэ хабзэхэр къагъэунэфых тхэкэ амалэу бзэм иэхэм къатекызэ орфографием зэкэ тхылъыбзэм пылъхэм зэдагъэцэкэн фэе тхэкэ амалхэм яшапхъэхэр къегъэуцух адыгэ грамматическэ шъуашэхэу зэдаштагъэхэр зыми ымыукъонхэм пае нэмыкэу къэпон хъумэ орфографиер научнэ лъапсэ иэу ежь обществэм зэдиштэгъэ тхэкэ амалэу шапхъэу щыт ыки а шэпхъэ зэдаштагъэхэр зыукъорэм хэукъоныгъэхэр ышэу икъоу шэныгъэ зымыгъотыгъэ тхакоу цыфэу алъытэ сыд фэдэрэбзи анахь мэхьанэ шъхьаэу иэр а бзэр зыулъ цыфхэр зэдэгущыэнхэр зэгурыонхэр ары орфографием а лъэныкъомкэ укъызекуалэкэ цыфхэр тхыгъэкэ зэдэгущыэнхэ алъэкын амал къеты жабзэкэ узэдэгущыэным фэдэп тхыгъэкэ узэдэгущыэныр жабзэм чыпабзэхэр щыбгъэфедэхэми мэхъ къыбгурымыоу укэупчэжьмэ уздэгущыэрэм къыбгуригъэожьыщт ау тхылъкэ узэдэгущыэмэ зэкэми зэдаштэгъэ шапхъэхэр бгъэфедэнхэ фае къагурымыорэ къэокэ тхакэхэр хэмыгъахьэхэу ар аущтэу мыгъэпсыгъэмэ уитхыгъэ зыфэгъэхьыгъэ цыфхэм узыфаер агуымыонкэ щынагъо эшъхьэмэфэ даутэ зэхигъэуцогъэгъэ тхэкэ шапхъэхэр адыгэ народым ыгъэфедэхэзэ илъэс пчъагъэм гъэсэныгъэм гъэхъэгъэ дэхэкаехэр ышыгъэх а тхэкэ шэпхъэ зэдаштагъэхэр агъэфедэзэ адыгэхэм художественнэ литературэ шагъо яэ хъугъэ научнэ офшагъэхэр къатыгъэх публицистикэм зырагъэушъомбгъугъ театри радиуи телевидениеми къащэгущыэх ублэпэ гурыт апшъэрэ еджапэхэм ащэлажьэх а пстэумэ къагъэлъагъорэр адыгэ тхылъыбзэр уцунымкэ а тхэкэ унашъоу аштэгъагъэм ииуогъэшхо къызэрэкуагъэр ары ау обществэм ищыэныгъэ лъыкуатэ къэс бзэми зэхъокыныгъэхэр иэхэу мэхъух анахьэу лексикэм ащ фэдэ хэхъоныгъэхэр адыгабзэми фэхъугъэх ащ епхыгъ джы тилъэхъан адыгэ тхэкэ шапхъэхэм ахэплъэжьынхэу хэхъоныгъэу бзэм фэхъугъэм ифэшъошэ зэхъокныгъэхэр фанынэу тинаучнэ офышэхэр зыкыпыхьагъэхэр зэрэхъурэмкэ ар щыэныгъэм къыгъэуцугъэ офышхоу щыт ащ изэшохын пылъ офышэхэр шэпхъэ уцугъахэу щыэхэм арыгъуазэхэзэ тхылъыбзэм къыхэхъуагъэхэр къагъэунэфэны а шэпхъэ зэлъашэрэм пэшуемыкохэу хахъо фашын фае мы офыр зэшозыхрэ офышэхэр ежь агу рихь римыхьрэ закъомкэ къекуалэхэ хъущтхэп зыщыпсэурэ зыщыщ чыпабзэхэр ежь зэрэзэхагъэуцорэр агъэфедэу шапхъэу къатынхэр тэрэзэп емыку адыгэ лъэпкъымкэ зэрар ащ фэдэ гъэпсыкэм адыгэ цыф лъэпкъхэр зэриутэкынхэ ылъэкыщт шэпхъэ уцугъахэм шэныгъэ рызгъотыгъэхэм яшэныгъэ ашузэщикъощт еджапэхэм аут кэлэегъаджэхэри ащеджэхэрэри оф хидзэщтых тикэлэегъаджэмэ язакъоп орфографием ишапхъэмэ агъапэхэрэр ахэр нахьыбэу гъэзетым къэтхэхэ нахь мышэми адыгэ тхэкэ шапхъэм егъэгумэкых тиусакохэри тижурналистхэри тиартистхэри тинаучнэ офышэхэри тимэкъу мэщышэ офышэхэри зэкэ адыгэ тхылъыбзэр шу зылъэгъоу гъунэ лъызыфхэрэр ащ фэдэу зэрэщытым ишыхьат тхэкэ шэпхъэ проектхэу социалистическэ адыгей м къыкиутыгъэхэм яхьылагъэхэу цыфыбэ къызэратхэри илъэс токым къехъужьыгъэу адыгэ орфографием ипроектэу бырысырым даурым шъаокъом зэхагъэуцуагъэм зэп топ зэрэтегущыагъэхэр мыхъун ашошэу къыхэфагъэхэри авторхэм араожьыгъэх хэмытэу ахэм гу зылъамытагъэ горэхэри къыхэкыгъэхэми анаэ тырарагъэдзэжьыгъ аужыпкъэрэм адыгэ хэку исполкомым зэхищэгъэгъэ орфографическэ комиссием хэтхэр ащ сэри сыхэт аужыпкъэрэ едзыгъоу авторхэм къытыралъхьагъэм еджэжьхи а едзыгъор августым и м рэ илъэсым социалистическэ адыгей м къыхиутынэу цыфхэр зэкэ рагъэджэнхэу комиссием рихъухьэгъагъ ащ ыпэкэ комиссием и тхьаматэу мэщбэшэ исхьакъ зэкэми къариогъагъ нэпэмыкэу орфографическэ шапхъэхэр зэхэзгъэуцуагъэ е илъэсым къыкоц зэхэзгъэуцон щыэмэ тежэнышъ къырахьылэрэмэ анахь дэгъур къахэтхыщт ыуи ари хъункэ зэдашти ежагъэх ау зыми тхыгъахэу къытыгъагъэп ыки илъэсым къыкоци къыгъэхьазэрыгъагъэп проектым иаужыпкъэрэ едзыгъор гъэзетым къыхиутынэу комиссием зештэм ыуж зекогъу уцужьыкъо нэосэгъэ ахьылыгъэ амалэу иэхэр ыгъэфедэхи къезытыгъэри тымышэу джыри илъэс палъэ зыгорэм къыритыгъэу зэхэтхыгъ ащ къыхэкыкэ офыр зыми къымыэтэу илъэсым ехъоу тежагъ зыми проект шъхьаф къытынэпщтын уахътэу агъэнэфэгъагъэхэр бэ шагъэу блэкыгъэх зыфаоным тегъэпсыхьагъэу авторхэм комиссием рихъухьагъэр агъэцакэу ауи япроект гъэзетым къыхрагъэутыгъ а охътэ шъыпкъэм тефэу зекогъум ипроекти адыгэ орфографиер нахьыпу зэрэхъущтымкэ шэгьэн фаехэр ышъхьэу брошрэ шъхьафэу экземпляри рэ хъурэр къыдэкы мы проектым нэуасэ зыфэзыиынхэу тегущыэщтхэмкэ а пчъагъэри икъунгъэ ау ащ зекогъур ымыгъэразэу гъэзетым къыхаигъэутынэ редакторым реты зэрэадыгэ лъэпкъэу яхьылэгъэ тхэкэ шапхъэхэр редакторым ыштэнхэшъ къыхиутынхэр къыригъэкугъэп тегущыагъэ щымыэу комиссиери хэмыплъагъэу ар аущтэу зэхъум зекогъум джыри къыдээпэагъэх орфографическэ комиссием хэтхэр аугъойхи къыхэтыутын фае къарауагъ ау къэгущыагъэхэм анахьыбэ дэдэм зекогъум ипроект къыхэуутыным игъо мыхъугъэу ыки мэхьанэ хъатэ адрэ проектэу къыхаутыгъэм шокэу имыэу ауи зэбгырыкыжьыгъэх ащ къымыубытхэу зекогъум къыдээпээхэрэм ялыгъэ язэшок къагъэлъагъоу ауи проектыр гъэзетэу социалистическэ адыгей м иным и м рэ илъэсым къихьагъ проектыр брошрэу къызыдэкыгъэр мэзэ зыщыплъ нахьэ мыхъоу ары шъыпкъэр гъэзетым къыхырагъэутыгъ ар зэрар лыягъэу тэлъытэ ау ащ изакъоп зекогъум къытырэ проектыр тхэкэ шэпхъэ зэгъэзэфагъэу щытэп ар илъэшъухьэгъэу гъэпсыгъэ кэлэегъаджэхэмки кэлэеджакохэмки гурыогъуаеу бзэ хьылъэкэ тхыгъэ параграфи рэу зекогъум къытырэм ащыщэу м къехъурэр бырысырым даурым шъаокъом япроектэу къыхаутыгъэм тефэх орфографием хэмыхьэхэу орфэпием хэтын фаеу параграф зыщыпл хэт тхэкэ шапхъэ мыхъухэу шапхъэ пшынэу атемыфэуи параграф зытущ хигъэхьагъ адрэ проектым комиссиер тегущыэ зэхъум хагъэкыжьхэмэ нахьышу зыфауи хагъэкыжьыгъэхэу параграф зытущ ежьым хигъэхьажьыгъ адрэ параграфэу къэнэжьхэрэр скобкэмэ адэтэу апэрэ проектэу къыхаутыгъэм чыпэбзэ къэуакэх щыхагъэунэфыкыгъэхэр зекогъум скобкэмэ къадиххи тхылъыбзэ шапхъэ фэдэу параграф шъхьафхэу къытыгъэх ахэри бжъэдыгъу чыпэбзэ закэх ащ къикырэр ежь зекогъум тхэкэ унашъоу адыгэ народыр илъэс пчъагъэхэм зэрылажьэу цыфхэм зэдаштагъэу яшэныгъэ ылъапсэу щытыр зэриукъорэр ары ежь ыгу рихь римыхьмэ къатекырэ еколакэм тетэу е ежь зыщыщ чыпэмкэ ыукъудыи поигьоу зэритхыгъэр ары научнэ лъапсэу проектитуми яэр къызыщежьэрэр эшъхьзмэфэ даутэ зэхигъэуцогъэгъэ шапхъэхэу унашъокэ аштэгъагъэхэу ыпшъэкэ зигугъу къэтиыгъэр ары ау проектмэ яавторхэм ар зэрагъэфедагъэр зэтекы апэрэ проектыр зэхэзгъэуцуагъэхэм шэпхъэ шъхьаэу цыфхэм зэлъаштагъэхэр амыукъохэу тхылъыбзэм кэу къыхэхьагъэхэр шэпхъэ гъэнэфагьэ ашызэ дэлэжьагъэх ыужрэ проектыр зэхэзгъэуцуагъэм шэпхъэ уцугъахэхэу щытхэр ыукъозэ ешы ежь ичыпабзэ зэрэлъэпкъэу шапхъэкэ аригъэштэн ыгу хэлъэ фэбанэ ащ фэдэ еколакэр народым зэрэщытэу ыштэщтэп эпээгьу кочэшхохэр къыгъотэу мыхъущтыр коцырафыгъэми ащ ишыхьатых а проектхэм яхьылагъэхэу гъэзетым къыхиутыгъэ статьяхэри мы статьям проектитум язи ящыкэгъэ ямыщыкагъэхэм сакъыщытегущыэрэп сыда помэ ахэр авторхэми мызэу мытоу ясуагъэх комиссиеми щытегущыэхэ зэхъум шъхьаихыгъэу къыщысогъагъэх къэсуагъэмэ ащыщыбэхэр апэрэ проектыр зэхэзгъэуцуагъэмэ къыдалъытагъэх ыки зэрагъэтэрэзыжьыгъэм сезэгъыгъ джы тиадыгэ тхылъыбзэ изытеткэ бырсырым даурым шъаокъом зэхагъэуцогъэ адыгэ орфографием ипроектэу къыхаутыгъэу цыфхэр хъунэу зытегущыэхэрэр унашъокэ штэгъэным игъо хъугъэу сэлъытэ сигущыэ икэухым къыхаутыгъэ статья зыту горэм къащатхырэм сакъыщыуцу сшоигъу апэрэмкэ хъут казбек истатьяу офгъошхомэ ащыщ зыфиоу социалистическэ адыгей м маим и м илъэсым къихьагъэр къызтегущыэрэ офыгъошхом имыфэшъуашэу дысэу гуаоу мыхъунхэр риуалэу къыхэкы ащ мырэущтэу етхы буквэхэм ацэ зыщызэхагъэкокэгъэ орфографием ребгъэджэнхэ плъэкыщтэп рыбгъэсэхъуджэнхэ плъэкыщт нахь мыщ фэдэ гущыэ мыщыухэр понри птхынри къекурэп авторхэм ямылажьэр ялэжьэ шъыпкъэу щытми бырсырми даурми шъаокъоми зы букви зы макъи зэхагъэкуакэрэп зытетым тетэу къатхы нахь авторхэм буквэу д р буквэу дз м хагъэкуакэу еошъ хъутым ахэр егъэмысэх ау ащ фэдэ зэхэгъэкокэгъэ оф хэтлъагъорэп проектэу тыкъызтегущыэрэм мары ащ щатхырэр хэтки нэфэн фае авторхэм дз ри дж ри д ри буквэ шъхьафхэу зэралъытэхэрэр ау бгъэмысэхэ пшоигъомэ мы къэтхьыгъэ параграфым икъежьапэкэ буквэхэу дд зэгъусэхэу атхы бгъэмысэнхэ плъэкыщтых хъут казбек зэрипырэм фэдэу ау ащ фэдэ ныкэри къыгурыуакэри емыку проектым иавторхэм апэрэ едзыгъоу къатыгъагъэм щыхагъэунэфыкыгъагъ у м пычыгъо къызщитрэм ащ ыуж ы р щытэу птхын фаеу ау ащ еджагъэхэри комиссием щыщхэри езэгъыгъэхэп арти джырэ проектым хэмытыжьэу къатыгъ хъут казбек джы ар щыкагъэу проектым фелъэгъу тэ тишошыкэ у м ыуж пычыгъо къыгъэпсы хъумэ ы р птхынэу ищыкагъэп ар къэуакэу иэм епхыгъ арышъ ар орфоэпием иоф орфографием ипшъэрылъэхэм къахахьэрэп джащ фэд поми хъущт р гущыэхэу ахьмэд абу асет зыфиохэрэм апэ ибгъэуцонри ныс сыф мэ ачыпэ иуныс иусыф птхынри проектым къызэрыщатырэр тхылъыбзэм зэрыхэхьагъэу цыфхэм зэлъаштагъэу шэпхъэ уцугъэхэр ары ахэр джы зэпырыбгъэзэжьынхэр ищыкагъэхэп инджылыбзэми урысыбзэми нэпэмыкыбзэми зэратхырэмрэ къэуакэу яэрэмкэ зэтекыхэу боу гущыэхэр макъэхэр къыхэфэх ау ащ пае а бзэхэр къэралыгъо офхэр зэшуахыным пае агъэфедэнхэм изэрар къакорэп шъыпкъэ щыэх бзэ зырызхэр гущыэр къызэраорэмрэ зэратхырэмрэ зэтефэхэу гущыэм пае грузинабзэр гъэзетым инэкубгъохэм научнэ офыгъохэр ащызэшопхыныр къинэу щыт нахь тыкъызтегущыэмэ тшоигъор бэ ятонэрэу сыкъызыщыуцумэ сшоигъор хъоко аслъан истатьяу титхабзэ орэкъабзэ зыфиоу гъэзетым илым и м рэ илъэсым къихьагъэр ары авторыр техническэ шэныгъэхэмкэ кандидат нахь мышэми дэхэкаеу адыгэ тхылъыбзэ шапхъэхэм алъэплъэ ахэр нахьышу шыгъэным ыгукэ егъапэ ар аслъан щытхъоу ыки гуапэу фэлъэгъугъэн фае хъоко аслъан анахь згъэгумэкэу хигъэунэфыкырэр нэпэмыкыбзэмэ къахэкхи адыгабзэм къыхэхьагъэ гущыэхэм ятхык ар офыгъошхоу щыт ау проектмэ яавторхэм а лъэныкъор къыдамылъытагъэу зэритхырэр тэрэзэп ахэм ар къыдамылъытагъэмэ а парагрэфэу зигугъу къышхэрэм къащатхыныеп зэрэщытыр урысыбзэм ифэмэ бжьымэхэр къытехьэхэзэ адыгэ тхылъыбзэр охътэ кэкыкэ уцугъэ ащ къыхэкэу интенациональнэ гущыэхэри урысыбзэ гущыэ зырызхэри гущыэ зэпхыгъэ хьэзэрхэри адыгабзэм къыхэхьагъэх ахэм цыфхэр ясагъэх ащ фэдэу адыгэ тхылъыбзэм хэтхэм бзэр агъэкодынкэ щынагъо щыэп бзэ пстэуми ащ фэдэ амалхэр агъэфедэх ау грамматикэм ахэр бзэм щыщым фэдэу егъэпсых титхылъыбзэ уцу зэхъум тхакохэм къахэкыщтгъэх гущыэ пстэури адыгабзэкэ къэогъэн фае зыощтгъэхэр ау ар бзэми цыфми аштагъэп сыд фэдэрэбзи ежь ибзэ хабзэхэм атетэу хэхъоныгъэ лексикэмкэ ешы нахь зыгорэм ишоигъоныгъэкэ искусственэ зыфаорэм фэдэу бгъэпсын плъэкыщтэп арышъ адыгэ орфографием ишапхъэхэр зэблэтхъуным тыпышъумыгъэлъэу щыэм тэрэзэу тырыжъугъэлажь кӀахыбзэмрэ къэбэрдейбзэмрэ хьарыф зэхъокӀыгъэ куэд щыӀэщ адыгэхэр къаукъазым и зы лъэпкъ урысейм лъэпкъиплӀу гуэша хъуар адыгейхэр къэбэрдейхэр шапсыгъхэр шэрджэсхэр джоуэ здэпсохэр адыгейм ишъхъэрэ осетиэм краснодар къэралым къэбэрдей балъкъэрым къэрэшей шэрджэсым ставропол къэралым пэмыкӀ хэкухэми джоуэ урысейм щымыхъукӀэ пэмыкӀ къэралу адыгэхэр здисхэр тыркум йорданым шамым ливиэм джэрмэным иракум ашз м иджыри къэрал бжыгъэхэм джоуэ лъэпкъым и бжыгъэр зэрыхъур милыуан щыкӀэдзауэ нэсу къалъытэ адыгэбзэр псалъэкӀыу тӀууэ зэшъхьэщокӀ тхыбзэм къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ кӀах тхыбзэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ къэбэрдей тхыбзэ лъэхъэнэ къэс лъэпкъ кӀэуэ адыгэхэм къахуэкӀуэхэтэм кӀэуэ цӀэ иратхэт трауӀэт зиххэ меотхэ керкетхэ касогхэ пэмыкӀхэр джоуэ бзэм и Ӏохугъуэ щыӀэхэмкӀэ гупшысэгъуэ Ӏэмэ къыхагъэкӀыр адыгэбзэр хаттхэм япхауэ щытауэ дж интериано лъэхъэнэм къаукъазым исар тхыгъэ къыдигъэкӀат шэрджэскӀэ зэджэ зиххэм я псоукӀэр зэритхтэр мыра пэсырей урыс тхыдэ тхылъхэм адыгэхэр зэритхэр касогхэр джоуэ ижъыреуэ адыгэхэм я гъунэгъу лъэпкъ осетинхэм иджыри къыздынэсым къэбэрдейм зэреджэр ксг езы къэбэрдехэм ксгон лъэхъэнэм монгол цӀэ шэрджэсхэр джоуэ лъэпкъым къытонэ лъэхъэнэхэм адыгэхэм я ныкъуэ гуэрэм псыхуабэ къыбгъэдэлъ шӀыпӀэхэм ядежь йотӀысэххэ адыгэ хэкум и гъунапкъэхэмрэ лъэпкъ къыбгъэдэсхэмрэ лъэхъэнэхэм зэрзэрахъуэкӀтэр тхыдэм адыгэхэм я гугъэ ящын япэдыду яшъын щыкӀэдзам лъандэрэ лъэпкъ лъэпкъу зэхэдзауэ къоӀохур тхылъ икӀагъымкӀэ итынухэр гукъэуэми ауэ лъэпкъ гуэрэхэр шӀыналъэм исыжьхэкъым иэ дунем къытенэжьахэкъым адыгэхэр лэжьыгъэ нэхъ зыпылъхэтэр шы былым бжэн мэл зехуэным мыслымэныгъэр къаштэным ипэкӀэ кхъуэи зэрахуэт абыхэм пэмыкӀыу гулъытэшхуэ зиӀэтэр жыгхадэ зехьэнымрэ санэху гъэкӀынымрэ псом нэхъ япэ иту нэхъ пкӀэ зхуашътэр шы зэхуэным Ӏэшъагъэ лэжьыгъу джылэм нэхъ хэлътэр былым зехуэным епхауэ щытахэрат фэ лэжьыгъэ упщӀэ цей пэмыкӀхэр джоуэ адыгэ хэкум ипшъэ лъэныкъуэм пхъэ лэжьыгъэр фӀыуэ зэфэтт гъукӀэхэри хэкум бэгъуауэ исхэт Ӏэшэм елэжьхэми хуэду хьэблэ къэс гуп лъэпкъ лэпкъуэрэ зэхэтхэт а гупхэр хуиту щытхэт тхьэмадэ яхэту езы лъэпкъым щыщу лъэпкъым хэту хъуар зэрыпхауэ щытхэт лъэпкъэгъу шӀыгумрэ хъупӀэхэмрэ елэжьыфу къигъэсэбэпыфу абым пэмыкӀыу хасэхэм хэтыфхэт чэнджэшыфхэт лъэхъэнэм ипэм нэс унагъуэшхуэ зэхэтыкӀыу псохэт нэрыбгэ хуэдизым нэсыфу хэсыр апхуэдэ унагъуэ лъэпкъэгъухэр лъэхъэнэм и кӀэм зэфӀэувэжьын кӀадзахэт хапӀэр бжьыхькӀэ къахъуреихьт унэкӀэхьэпӀэр нэхъыбэм ипшъэ лъэныкъуэм гъэзауэ щытхэт унэм и блынхэр чыкӀэ яхухэт яужым ятӀэ щахуэжьт унашъхьэр тӀууэ иэ плӀыуэ къэху щытт ари чыкӀэ хуауэ ипшъэм бгъэн телъыжьу зыуэ иэ зытӀущ пещу зэхэтт унэр зэкӀэлъыпыту кӀуэху шъхьэдж и бжэр пкӀантӀэм дэкӀыу хьэкӀэщыр иэ унэм и зы пещу щытт иэ пкӀантӀэм етӀуанэ уну дэтт блыным дежь бжэмрэ шъхьэгъумджэмрэ я зэхуакум хьэку итт уэнджак чыкӀэ хуар шъхьэщыту абым пхъэ иэ гъушӀкӀэ щауэ фӀэдзапӀэ хэтт лэгъупым шъхьэкӀэ унагъуэ хьэпшыпхэр гъуэлъыпӀэ шэнт Ӏэнэ пхъэм къыхащыкӀт лъэгум алэрыбгъу упщӀэ арджэн ираубгъуэт азиэ дунейм инэхъ ин лъэныкъуэ еуропэм дэкыгъуэ еуразиэ материку зэхохьахэ иинагъыр милыуан км хуэдиз джылу исыр милыуан гъэмкэ нэхъыбэкэ къуэкыпэ лъэныкъуэм хэт чукот хы тыгу ныкъуэм щымыхъукэ экуаторым ишъхъэрэмкэ пэщылъу еуропэмкэ игъунапкъэр урал къушъхьахэмкэ къыщыкадзэри мугоджарым эмба псыхъуэмкэ хы каспиимкэ аракс псыхъуэмкэ хы фыцэмрэ мраморномкэ яужкэ узэв босфорымрэ дарданеллэхэмрэ ирагъакуэ африкэм азиэр суэц ашъхьамкэ пышъауэ щыт ищъхъэрэ америкэм хэзгъэкыр беринг узэвым гъунапкъищ щыам пэмыкху алтернэтиву щытхэ хэкумэтх гъунапкъэм темыху иуфэхэр ишъхъэрэ океаным индиэ океаным шъэху океаным улъхэ абыхэм пэмыкыу шыпэ курыт хыхэр атлантик океаным еуэ хы мыутэ хы фӀыцӀэ хы мрамор хы эгей хы курыт псыхъуреуэ хэтхэр хы каспий хы арал балхаш пэмыкхэр джоуэ псыхъурей байкалым дуней псом ипсыхъуреуэ хъуам псынэпс ярытым нэхъри нэхъыбэ иыгъ байкалым дуней псом ипсынэпсыр ит хы лар дуней псом ишыпэ нэхъ кууэ щыт м дуней хым нэхъри нэхъ лъахъчу щыт азиэм иуфэр нэхъыбэм занкыу ирокуэ хы тыгуныкъуэ нэхъ ину къыхэкхэр азиэ цыку аравий индостан кӀэрей камчаткэр чукоткэр таймыр азыэ уфэм нэхъ гъунэгъу бгъэдэль хы тгу нэхъ инхэр зондышхуэхэр новосибирхэр сахалин ишъхъэрэ шыгу тайуан филиппинхэр хайнан шри лнка японхэр зэхэту зэрыхъур шыуэ милыуан км хиубыдэхэр ипшъэ къаукъаз иран ермэлы азиэцыку къушъхьахэр аравий ха тыгуныкъуэмрэ левантымрэ политикамкэ лъэныкъуищ хеубыдэ къуэкыпэ гъунэгъур африкэм ер хэмыту къуэкыпэ курытыр къаукъаз кыбыр ипшъэ къаукъаз къэрал хэтхэр хиубыдэхэр индостан хы тыгуныкъуэмрэ гималай къушъхьахэмрэ шри лнка хы тыгумрэ пэмык нэхъ цыку хэмрэ джоуэ къэрал хэтхэр индокитай хы тыгу ныкъуэр хеубыдэ малай хы тыгухэр дэкыгъу къэрал хэтхэр хиубыдэхэр урысейм къуэкыпэ джыжьэр хъутейр тайуан хы тыгур япон хы тыгухэр кӀэрей хы тыгу ныкъуэр монголыр джоуэ уфу хъуар шъэху океанум улхэ ишыпэхэр къшъхьа губгъурэ зэхэт субтропикрэ тропикхэмрэ хиубыду къэрал хэтхэр ишыпэм инэхъыбэр губгъуэгъуа иэ пшахъуалъу щыт къушъхьа памирыр тан шаныр джоуэ хеубыдэ туран губгъуэри хэту къэрал хэтхэр урысейм сыбыр лъэныкъуэр псоуэ еубыдыр азиэ хыв лат бз лӀэужъыгъуэ азиэ хывхэм ящыщу унагъуэ гухэм яхэт псэушъхьэхэм и нэхъ ин псэушъхьэ зэфӀэувам и кӀыхьэгъыр метрэ фӀэкӀыу щытыфыну и лъэгагъыр метрэ носыр и хьэлъагъыр кг нос макӀыу хъуи щыӀэхэ нэхъыбэм гу зэфӀэувам и хьэлъагъыр кг хуэдиз бжъакъуэхэм я инагъыр м носыр гъэчауэ зэгуэкӀху кӀыбымкӀэ гъэзаху щытхэ пӀакӀэху джэмхэм я бжъакъуэхэр цӀыкӀуху щыт иэ я теткъым мы Ӏэсу хывхэр здэпсохэр индиэм непалым бутаным таилэндым лаосым камбоджам шри ланкам джоуэ хх лъэхъэнэм и кум нэс малайзиэми щыпсоуахэ ауэ джыпсту хыв мы Ӏэрысу къыщынэжьакъым хы тӀыгу миндором филиппинхэм специал хъумакӀуэ иглит зицӀэм щыпсоуа хывцӀыкӀу лӀэужъыгъуэцӀыкӀу в гукъэуэ ауэ зэрыгугъэмкӀэ а лӀэужъыгъуэцӀыкӀур дунем къытенэжьакъым тхыдэмкӀэ хывхэм я шӀыналъэр инышху щыт ди лъэхъэнэм и япэрей миным и кӀэдзэгъуэм азиэ хывым шӀыпӀэшхуэр иубыдт месопотамиэм щыкӀэдзауэ китайм ипшъэ лъэныкъуэм нэс езы псэушъхьэхэри цӀыхухэм яхуэсэжьа шъхьэкӀ нэхъыбэм джыпсту здэпсо шӀыпӀэхэр хъумакӀу щытхэ азиэ хывыр лъэхъэнэм аустралиэм ирачахэ яужым абым и ишъхъэрэ лъэныкъуэм куэду зэхэкӀахэ азиэ къэралхэм азиэ хывхэм я шӀыпӀэмрэ я бжыгъэмрэ зэкӀэлъыпыту нэхъ цӀыкӀу мэхъу абы лажьэ зиӀэр я шӀыпӀэ яубыдыра яву губгъуэ яшъху къуаджэхэр тӀысху шӀыпӀэ хуиту здэпсоуфынхэр нэхъри нэхъ макӀэ мэхъухэр фактхэмкӀэ индиэмрэ шри ланкамрэ хывхэр хуиту здэпсоуфын шӀыпӀу къэнэжьахэр къэралхэм я паркхэм цӀэрыӀуэ къэрал парк казиранга индиэ штат ассамым де хыв гуп щопсо хуэдиз я бжыгъэр хъууэ непалымрэ бутанымрэ я Ӏохур тӀэкӀу нэхъыфӀу щыт пэмыкӀыу зэран яхуэхъур зэкӀэлъыпыту унагъуэ хывхэм зэрпыхьэхэр я лъыр абым зэӀэгъэхьэр кӀэлъыплъын абым гугъу Ӏэуэ къыкӀокӀыр хывхэм я гъунэгъу цӀыхухэр зэрыпсом шъхьэкӀэ я унагъуэ хывхэр шъхьэхуиту хъупӀэхэм дагъэкӀыу азиэ хывым и гъашъэр псым епхауэ щыт псы хому ежэхым иэ псыхъурехэм пщэджыжьымрэ бджэхьэшъхьэмрэ шӀэӀэтауэ щыщытым дежь хывхэр хъупӀэхэм хэтхэ икӀи псыудзхэр зэзэмызэкӀэ я Ӏусым и у щыт махуэм и хуабэгъуэр я шъхьэм нэхъ къыхэмыщу ятӀэ цӀынэм хотӀысхьэхэри хэсхэ псэушъхьэ куэдхэм я гъунэгъуху ядопсохэ индиэ пэрфэбырхэм къыздэнэжьахэм де къэрал парк казиранга индиэм парк читуан непалым абдежым хывым яуж ихьэр псыхэуэ хужьхэмрэ пэмыкӀ бзухэмрэ я шъхьэхэмрэ я кӀыбхэмрэ тетӀысхьэху цӀэхэр къыхаху апхуэдэ къабзэ псыалыркъэчми ешъыр хывым и вэнвер сэбэпэгъуэ мэхъур псы хывхэр зыхэсхэм хэхуа яуж удз къэкӀыгъуэм къышъхьэпу нэхъыбэм хывхэр гуп мы ину зэхэтхэ абыхэм зы гуужъ гукӀэ зытӀущ джэм зытӀущ шкӀэхэр ядэкӀыгъу хэтху зэхэтын хабзэ яӀэми абым и пылъыным яуж итхэкъым нэхъыбэм гуужъыр нэхъыбэм лъэныкъу зеӀыгъыр адрей псэушъхьэхэм я хэмыхьу згуэрэ къатеу ешӀыпхъуахэмэ гупым якӀэлъоплъ джэм гуэрэхэр хэкӀауэ щытмэ и бжьакъуэмкӀэ еуэкӀыурэ гупым хехуэжьыр щежьэхэм идежь хабзу яхэлъ зэпамыуду джэмыжъхэр ипэм иту макӀуэхэ шкӀэхэр икум итхэ икӀэм итхэр гукӀэхэмрэ джэмыкӀэхэмрэ згуэрэ къакӀалъежьэмэ гупыр пабжъэхэм холъадэ хъурей хъурейуэ жэжу яужым къоувыӀэхэри я лъэужхэм тету яуж къыхьам йожэхэ гуужъхэр апхуэдизымкӀэ бзаджэ мэхъухэр я шэнкӀэ нэхъыбэм гупым хокӀхэри язакъу мэпсохэ апхуэдэ хывыжъхэм хуэсакъу яхущытын хуэй зэзэмызэкӀэ лажьи имыӀу цӀыхухэми ятоуэхэр тропик лъэныкъуэм щыщ псэушъхьэхэм я нэхъыбэм хуэдуи азиэ хывхэм я зэпыхьэнымрэ лъхуэнымрэ гъэм и зэманым елъытакъым псэфу зэрщытыр махуэ хуэдиз яужым джэмым зы шкӀэ къэлъхур шкӀэм и цыр гъуэплъ гъуэжьыфу щыт быдзычэм мазэ хуэдиз кӀэс псэушъхьэ зхуэсакъын хуэуэ куэд иӀэкъым хывым къаплъэнымрэ щомышъымрэ зытеуэфхэр джэмыкӀэхэмрэ шкӀэхэмрэ гу зэфэувар къаплъэнми и къэру къыхьынукъым абым емылъытауэ шкӀэхэм я нэхъыбэр зэхьыр хуэбэгъуэмрэ узхэмрэ азиэ хывыр пэсырей зэман дыдэхэм къыщыкӀэдзауэ Ӏэсэ яшъат Ӏэсэ хывыр нэхъ хому щыт и шэнымкӀэ мэз хывым елъытамэ и бжъакъуэхэр нэхъ кӀэкӀ и ӀэплъэпкъымкӀи емыхьчу щыт нэхъ ныбэфу щыт мэз хывыр нэхъ зэкӀэшта и пкъымкӀэ Ӏэсэ хывыр ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэм нэхъыбу яӀыгъ унагъуэ былымхэм ящыщ индиэм ипшъэ китайм малазиэ хы тӀыгухэм ядежь Ӏэрысэ хыв куэд ипшъэ еуропэм щаӀыгъ урымым нэхъ бэуэ лъэхъэнэ хьэрыпхэм ирачауэ хъун Ӏэрысэ хывыр абым пэмыкӀыуи японым гавайхэм америкэ латиным ирачахэ пэсырей лъандэрэ хывхэр къэукъаз лъэныкъуэхэми ягъэӀэсэ куэду хывхэр лэжьыгъэ ӀохухэмкӀэ ягъэсэбэпхэр нэхъыбэм прундж губгъуэлэжьыгъэхэм пэмыкӀыуэ и шэм шъхьэкӀэ ауэ хывым щанэк э нэхъ макӀэ шэуэ къыкӀэкӀыр жэмым нэхърэ абым емылъытауэ хывым и шэр нэхъ маеу щыт жэмышэм нэхърэ хывым и лыр шкӀэрами шабэкъым абым шъхьэкӀэ шхыным макӀыу ягъэсэбэр мы Ӏэсэ хывхэм яшъэкӀуэныр къадэкъым макӀыу къызэрнахэм шъхьэкӀэ аустралиэ къуэдем щымыхъукӀэ уӀэгъэ хъуа хывыр къэрууншэкъым куэду хуэсакъын хуэй уӀэгъэм нэхъри къызэкӀегъастэ псэушъхьэр азэрбиджан республикэ ипщэ къаукъазым хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр бэкуу азэрбиджаныр ипщэ къаукъазым хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр ищхъэрэмкӀэ урысейм къуэхьэпӀэмкӀэ ермэлэймрэ курджымрэ ипщэмкӀэ къажэрым къуэкӀыпӀэмкӀэ хы каспий и Ӏуфэм Ӏохьэ къэралым и инагъыр км темперэтурэ курытхэр щӀышылэм зэрыхъур с бадзэуэгъуэм с илъэс мин ди лъэхъэнэм ипэм азэрбиджаным и ищхъэрэ лъэныкъуэм къэукъаз албаней къэралыр хэтт лъэхъэнэм азэрбиджаныр хьэрып хьэлифэтым хэта ар зэхэхуа яужь азэрбиджаным и щӀыпӀэм къэрал зытӀущ къыхокӀыр лъэхъэнэм азэрбиджаным монголыдзэр тоуэ лъэхъэнэм азэрбиджаныр сефевидхэм я къэралым хэта лъэхъэнэм и пэм азэрбиджаныр урысейм хохьэ яужырейм и ӀэнатӀэгъуэр къэрал псом щыщхьэщыувэр гъэм урысеймрэ къажэрымрэ туркманчай тхылъыр щыщӀатхам джэпуэгъуэ револуциэм яуж урысейм гъэхэм къэралыр хуиту щыта демократ республикэ азэрбиджан ицӀэр жоуэ къэлъытэгъуэ гуэрэхэмкӀэ гъэм къэралым жылэу дэсыр млн цӀыху лъэпкъ нэхъ иныу щытхэр азэрбиджанхэр лезгинхэр урысхэр талышхэр авархэр нэгъуэщӀхэри динкӀэ нэхъыбэр мыслимэнхэщ чыристэнхэ иудэнхэ вкӀуп р гъэмкӀэ здынэсар млрд вкӀуп зы цӀыхум техуэмкӀэ хуэдиз къэралым нэ пӀэр иӀыгъ дунем дзэр цӀе лъэпкъ дзэр азэрбиджаным и бжыгъэр зэрыхъур мин хуэдиз азэрбиджан къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ хэку еугуэш джэлалуддин мухьэммад акбар акбарышхуэ джэпуэгъуэм и джэпуэгъуэм и моголышхуэхэм я лъэпкъым щыщ ещанэрей пэштыхь бабурым и къуэрылъху темырлэн къытекӀа акбарышхуэр къалэ амаракотем къэхъуа иджырей пакистэным и куей синдым дэтым абдежьым и япэрей илъэс м щыпсоуа гъэм ядэ хумайуным дэкӀыгъу дели мэкуэчхэ моголышхуэхэм я империэм нэхъышъхьэбзу щытахэр туркубзэрэ хиндубзэрэ къэралым и пкъы зэфӀэгъувэныр иуха яуж къэралкӀуэцӀ реформэ егъэкӀуэкӀыным яуж ихьа нэхъыбу гулъытэгъуэ абыхэм зариттэр къэралым цӀыху ису хъуам зэхуэдэ пӀалъэхэр яӀэну нэхъапэреуэ и дзэм и шъхьэщытыгъуэ ӀэнатӀэм гулъытэгъуэ иритт къэралыр кӀэуэ куейкӀэ игуэча шъыхь уасэтыныр зыуэ псом шъхьэкӀи ишъа шъыхьым и системэр кӀэлъыплъыгъуэ лэш иӀэт тхьэмадэхэр хэмыӀэбэфыну дыгъуэгъуэ къыхэмкӀыфыным теухуауэ абым пэмыкӀыу гъаблэ къыздихьа лъэныкъуэхэм цӀыху исхэм шъыхь яттэкъым ӀэнатӀэгъуэми дэӀэпыкъуэгъу хуашъхьэт ахъшэ хьэцэпэцэ джылэм ирату акбарым динхэм гулъытэгъуэшхуэ яритт езыр мыслымэну щыта шъхьэкӀэ хиндудинми чыристэныгъэми зэригъашъэт гъэм къэралым дин кӀэуэ иригъэхьэн игугъэт дин и иллахьи абу ал фазил дэкӀыгъу ятхар абым хиндудинми мыслимэныгъэми заратуштрыгъэми чыристэныгъэми ящыщ хэту и гъашъэм и яужырей илъэсхэр и къуэ селимым зэкӀэгъэстэгъуэ иригъэкӀуэкӀхэм хэта дунем щехыжьар гъэм и пӀэм ихьэр и къуэ салим джахангир цӀэ зтриӀуауэ албаниэ республикэ еуропэм хэт къэрал балкан хы тӀыгуныкъуэм и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэр еӀыгъ къалэ нэхъышъхьэр тирана албаниэр еуропэм и ипшъэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэт балкан хы тӀыгуныкъуэм и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм иту гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэ къуэхьэпӀэмкӀэ къушъхьафыцэм ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэмкӀэ косовом къуэкӀыпӀэмкӀэ македониэм ипшъээ къуэкӀыпӀэмкӀэ алыджым ишъхъэрэ къуэхьэпэмкӀэ адреатикэ хым и Ӏуфэм Ӏохьэ ипшъэ къуэхьэпӀэмкӀэ ионикэ хым и Ӏуфэм къэралым и шӀыпӀэм и нэхъыбэр къуэкӀэбгыкӀыу щыт хы Ӏуфэм и гъунэхэра губгъу щытыр нэхъыбаӀом псыпцӀу хьэйуар субтропик хыкурытыгъу щыт гъэмахуэр кӀыхьу гъушъэ шӀымахуэр кӀэкӀыу хуэшъабэ температурэ курытыр макъуэуэгъуэм шӀычылэм къушъхьэ лъэныкъуэхэм хьэйуар континентал курытым нэхъ хокӀуэ температурэр нэхъ шӀыӀэ уэи нэхъыбу къохыр албаниэм и псыхэм я нэхъыбэр адреатикэ хым холъадэхэ абыхэм ящыщу псы нэхъ инхэр дрин мати шкумбини семани виоса антикым щыкӀэдзауэ иджырей албаниэм и шӀыпэм албанхэр къызхэкӀа лъэпкъ илирийхэр иса къэралым и ипшъэ лъэныкъуэр эпирам хэта лъэхъэнэ курытхэм урым империэр сызэгуэхум албаниэм и нэхъыбэ шӀыгухэр визэнтиэм хокӀуэ лъэхъэнэм и кӀэм щыкӀэдзауэ слоуан лъэпкъхэр зекӀуэ яшъурэ къэралым йохьэхэ яужым бжыгъэрэ къэрал бжыгъэхэм яубыд венецианхэм эпир пэштыхьейм неаполитан пэштыхьейм сербиэ пэштыхьейм джоуэ лъэхъэнэм икум албаниэм и шӀыпэпсор сербиэ пэштыхь стефан душаным еубыд джылу дэсым и бжыгъэр млн гъэм и къэлъытэгъуэкӀэ къалэсэсу абыхэм лъэпкъкӀэ албанхэр алыджхэр пэмыкӀхэр валаххэр цыджанхэр сербхэр македонхэр динкӀэ мыслимэнхэр захуэ чыристэнхэр католикхэр индустиэкӀэ зэфӀэмыува аграриэ къэралу щыт албаниэр еуропэм и къэрал нэхъ тхьэмышкӀэдыдэхэм ящыщ вкӀуп р гъэмкӀэ здынэсар млрд мин зы цӀыхум теху пӀэр дунем еуропэм етӀуану икӀэм хэт босниэрэ герцеговинэрэ дэкӀыгъу а къэралитӀым яуж къинэр молдавиэ къуэдейра тхьэмышкӀэгъуэм хэтыр къэралым и джылэм албаниэм и шӀыпӀэр хэку кӀэ мэгуэчыр езы хэкухэри куей кӀэ зэхокӀыжьхэ алыджей ал бз и цӀэр псоуэ алыджей республикэ тхыдэмкӀэ ицӀэр еуропэм и ипщэ къуэкӀыпӀэм хэт хэку бэлкан тӀууащӀэм тету ищхъэрэмкӀэ и гъунапкъэр албаниэ македониэм болгариэм ядежым ирокӀуэщ ищхъэрэ къуэкӀыпӀэмкӀэ тыркум къуэкӀыпӀэмкӀэ хы эгейр Ӏулъщ къухьэпӀмкӀэ хы ионэр ипщэмкӀэ хы курытым къэралым езы алыджхэм яцӀэмкӀэ теӀуа къалащхьэр афинэхэр къухьэпӀэ ицивилизациэ здызэфӀэувар япэре демократ къэралхэр къыздежьар алыджейращ алыджейр бэлкан тӀууащӀэм и ипщэмрэ анадолейм къыбгэдэлъ хы тӀыгухэмрэ ящӀыгъуу тет псори зэхэту км мэхъущ и гъунапкъэр албаным япэре гэслау республикэ македониэм болгариэм тыркум джоуэ ирокӀуэ хы Ӏуфу курытым абы хэту ионэ эгейхэм ягъунэхэр крит хы тӀыгум ищхъэрэ Ӏуфэр хы ливиим Ӏулъщ абы нэмыщӀу алыджейм минитӀ хы тӀыгу хэт ар къэралым щӀыпӀэщ алыджым ищӀыпӀэр щыуэ бгуэш хъунущ ар алыджейр къедзыгъуэ зэхэтщ ахэр номэ кӀэ префектурэ гуэшащ абы нэмыщӀу зы аутоном къедзыгъуэ иӀэщ айон орос афон Ӏуащхьэм игъунэгъу ар шоджэн къэрал ӀэнатӀэр зыӀыгъыр хасэ чылисэ кӀым ящыщу нэхъ лъэпкъ ин къэралым исыр алыджхэращ лъэпкъхэр алыджейм иджыри къыздынэсым динымкӀэ зэрагуэшыр уэсмэн империэм и хабзу къэнауэ этногрэфхэм бзэкӀэ лъэпкъ къыхагъэкӀхэр алыджыбзэ алыджыбзэкэ индоеуропейбзэхэм я нэхъ пэсырейхэм ящыщ алыдж бзэ группэм абы фэка пэмыкы бзэ хэткъым джылу алыджыбзэкэр я анэдэлъхубзэу ялъытэу дунем тетыр милыуан хуэдиз абыхэм я нахъыбэр лъэпкъкэ алыджхэ ауэ алыджыбзэр пэмыкы лъэпкъыбзэхэм лъэпкъ алъыджым исхэр хэхьауэ езым нэхъ ехьч хъуахэ апхуэдэхэр арумынхэр мегленорумынхэр цыджанхэр албанхэр арнаутхэр слауанхэр абы пэмыкыу мыслимэн лъэпкъ бжыгъэ къралым ишъхъэрэм алыджыбзэр аташъхьэбзэуи щыт къэрал нэхъыбу здэпсалъэхэм алыджымрэ кипыр хы тыгумрэ алыджыбзэм итхыгъэр нэхъ пэсырейхэм дунем ящыщ тхыгъэр зэрзэфэувар финикийхэм я тхыгъэмкэ хъун езы алыджхэм яуэ пэсырейдыду тхыгъэ щыахэр ди лъэхъынэм ипэм щыщ къэру къыщиштар шыпэм янэхъыбэм щыхэхьар рим къэралым икуэдыкэм идейрэ визатий къэралым икъэхъукэм идейрэ яужкэ хом хомурэ лъэхъэнэм иде куэдын кедзэ икъэрум икъалэ аташъхьар тыркухэм яубыда нэуж илъэсышъэ бжыгъэ зэрщыарэ алыджыбзэм эуэ зэрихъуэка абы шъхьакэ алыджыбзэ псалъэм сыт чыгъуи илъэхъэн зытепсэлъыхьыр къыгъэкын хуэй мыбы хуэду амазонэ ипшъэ америкэм ежэх псы псыхъуэкӀэ псы итымкӀэ кӀыхьэгъымкӀэ дунем и нэхъ ин амазонэм и нэхъыбэр бразилым хэт ипшъэ къуэхьэпӀэмрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэхэмрэ боливиэм перум экуадорым колумбиэм джоуэ хэтхэ и нэхъыбэмкӀэ амазонэ лъахъшэгъуэм ежэхурэ экуаторым гъунэгъу пэщылъу атлантик океаным холъадэ дунем и нэхъ ин делтэ ишъу амазонэм псы бжыгъэ холъадэхэ хуэдизыр абыхэм км фӀокӀыр я кӀыхьэгъкӀэ хэлъадэхэм я нэхъ инхэр ижьэ лэныкъуэмкӀэ журуа пурус мадейра тапажос шингу токантинс сэмэгу лъэныкъуэмкӀэ иса жапура риу негру псыуэ ихыр курытыгъу ипэмкӀэ мин м с гъэм елъытауи щыт мин щыкӀэдзауэ м с фӀокӀыфыр илъэсым псыуэ ирижэр км хуэдиз мэхъур шӀыгум псыуэ ирижу хъуам я хуэдиз ар хэлъадэ псыхэм ядэкӀыгъу амазонэм кхъухь зекӀуэгъуэ гъогу зэпыт бжыгъу мэхъур я кӀыхьэгъыр мин км фӀэкӀху амазонэм и псыхъуэдыдэм кхъухь зекӀуэнымкӀэ км къагъэсэбэп кхъухь ӀухьэпӀэ къалэ нэхъышъхьэхэр ипэм щыкӀэдзауэ докӀуэ белен сантарен обидус манаус бразилым ехэ икитос перум ей псым и цӀэр езытар де орейанэ псым идежь индео лъэпкъым пэкӀэхуа яуж а лъэпкъым я бзылъхугъэхэр хулъхугъэхэм ядэкӀыгъу зауэхэт де орейанэм цӀэ триӀуар алыдж хъыбарыжъ африкэмрэ азиэмрэ щыщ амазонэхэм ятепсэлъыхьым къыхиха геродотым къиӀотахэтэр ауэ хъункӀи мэхъур пэмыкӀыу псалъэ амазонэр хэукъэгъу псалъэ гъэпцӀэгъуэм къыхэкӀауэ индеохэм я псалъэ ехьчым амазонэм эспанхэм абым хагъэгъуэщауэ а псалъэм къикӀтэр кхъухь зэхэкъутэ апхуэду хыор инхэр щырикӀуэ мэхъур псымкӀэ атлантикым щыпэкӀэхуэм дей конкистар кӀимыдзэ кӀышъэ псым зы цӀэ иӀэкъым индео лъэпкъу хъуам и лъэныкъуэ къэс цӀэ гуэрэ иратауэ щыта мыбыхэм хуэду паранагуасу хым и благъэшхуэ гу иерма солимоес пэмыкӀхэр гъэм висенте яниэс пинсон шъэныгъэ хэлъхьэным и зекӀуэм и тхьэмадэр япэрей еуропеуэ щыта псым ирикӀуар къагъуэта яужым и псым уэфи хъууэ кхъухьхэри ирикӀуэфу къишъауэ пинсоным псым триӀуар санта мариа хы ӀэфӀ яужым кӀэкӀ хъужьа хы ӀэфӀ иджыри къыздынэсым а цӀэр етӀуану зэрехьэ ла платам яужкӀэ кӀуа илъэсхэм къызэриӀохур рио гранде иэ орейанэ джоуэ пинсон и гъусэхэм псым маранионкӀэ йоджэхэиндеохэм я псалъэм къыхэхагъэн хъууэ а цӀэр цӀэр эспан псалъэ мараниа къыхэкӀынкӀи мэхъур зэдзэкӀамэ къикӀыр пабжъэ амазонэм и псыхъуэр бэгъуамкӀэ зекӀуэхэми зэран куэду къахуахьауэ щыта тауэ щымытми бразил кӀуэцӀымрэ перум и джылэмрэ псым зэреджэхэр мараниао дунем къэлъытэгъуэ къэнамкӀэ амазонэр счыгъуи етӀуану ягъэувт и кӀыхьэгъымкӀэ нилым яуж я кӀыхьэгъ бжыгъэр зэрегъэкӀуэкӀыным зэгъэзэхуа гупшысэгъуэ зэ щымыӀэ шъхьэкӀи яужыреуэ зэрапшамкӀэ и кӀыхьэгъым иджыри км хэхьа абым амалыншу дунем и нэхъ псы кӀыхьу ишъа хъуа нэхъ консерватор къэлъытэгъуэкӀэ псым кӀыхьэгъу иӀэр км ауэ перу бразил экспедициэ екӀуэкӀам гхэм и бадзэуэгъуэм иухам зэрипшамкӀэ кӀыхьэгъыр км къыхэкӀа абым псыхъуэм зэхъуэкӀыгъуэ кӀасу зэрекӀуэкӀыр егъэлъагъуэ и пэм идежь и бгъуагъыр км хуэдиз мэхъур зэрапшар кабо до норте щыкӀэдзауэ пунто патижока нэс хы тӀыгу маражори хиубыду и инагъкӀэ даниэм хуэдиз мэхъур псы парами и пэр хэту и бгъуагъкӀэ км хуэдиз хъууэ амазонэм и пэм и делтэ псым игъэпшкӀуфыр хы телъадэ текӀыгъуэхэм км хуэдиз мэхъуфыр джыпсту куэд мышъауэ лимэм и хэкумэтх лъэпкъэгъум къызэриӀохуамкӀэ ар дунейпсом шъэныгъэ лъэпкъэгъухэми кӀаубыдауэ амазонэр къызхэжым и зэпэубыдыгъуэхэм иухыгъуэ ирата ипшъэ перум андхэм къыхэжу ягъувауэ дунем и нэхъ кӀыхьу нилым км кӀэ и кӀыхьэгъымкӀэ фӀэкӀыу и къыхэжыпӀэр здыкӀидзэр апачета къуэм дежь Ӏуашъхьэ кеуишам и уэс гъэпсом телъхэм къыхож арекипа куейм м лъэгапӀэм перум колумбиэм бразилым хэжурэ км кӀэ атлантикым носыр псы хэлъадэхэм игъусу быбжмэ ипшъэ америкэм и къэралибгъум хож джыпӀэ хъуну бразил боливиэ перу экуадор колумбиэ венесуэлэ гаянэ фрэндж гуинеэ суринам джоуэ къуэхьэпӀэмкӀэ икӀэ щэӀэм щымыхъукӀэ псыр и нэхъыбэм занкӀыу йожэхыр къапштэмэ къалэ икитосыр ипэ атлантикым здыхэлъатэм км кӀэ пэщылъыр и лъэгапӀэкӀэ дунейхым метрэ нэхъ шъхьэщыткъым и пашъхьэ лъэныкъуэм ишъхъэрэм кабо дел норте щыкӀэдзауэ км кӀуэуэ зэкӀэлъыпыту хы тӀыгу бжыгъэ хэтхэ ятӀэгъум хэкӀаху а хэкумэтх зэхэтыкӀэм зи кууагъыр метриблым фэмыкӀыу щытым зы гулъытэгъуэ иӀэ океаным псыр щыпэкӀэхуэм зэпоуэхэри хыор къыхокӀыр гъуахъу кӀуэху къэс нэхъ псынкӀэ нэхъ лъэш хъууэ км сэхьэтым зыкъызэриӀэтыр метрэ хуэдизу псыблын зыӀэтауэ щыт япэрей еуропей амазонэм Ӏухьатэр америко веспучио гъэм псым и пэмкӀэ хэкӀауэ щыта яужым эспан висенте яниес пинсонымрэ диего де лопемрэ ипэм зэхэт хы тӀыгу бжыгэхэм ихьэхэри зэпаплъыхьахэ япэреуэ еуропейхэм ящыщу амазонэр андхэм къызэрхэкӀыр къэзышъар да орейана гъэм япэреуэ псымкӀэ дэкӀуеяр еуропейхэм къахэкӀауэ педро тежиейру португалым щыщ гъэм псы напомкӀэ гъогу хилъхьэри кито нэсауэ щыта гъэм шоджэн акунарэ актиэдэрэ пэштыхьейгуэт перум и тхьэмадэхэр дэкӀыгъу къигъэзэжьа цӀэ амазонэхэм я псы да орейанам щытриӀуар бадзэуэгъуэм и м бзылъхугъэ гупым лъыгъэ зэрахьу щезэуахэм амазонэм тхыдэ кӀыхь иӀэ и шӀыпӀэм цӀыхухэр зэритӀысхьэм ар поувэ гупшысэгъуэшхуэ щыӀэм уэшх мэзым лъэпкъэгъуэ мыкуэч иныфӀ иса колумб америкэм имыхьа кӀышъьэ а лъэпкъэгъум керамикэ яшъыт къэкӀыгъэхэр ягъэӀэрысэт къашъхьэпэнухэр нэхъыбу ягъэкӀыным пылъу гупшысыгъуэ амазонэ цӀыху здимыхьар къызхэкӀар джылэр икӀын щыкӀидзам лъэхъэнэм еуропейхэр хэкум ихьэн щыкӀадзам лэжьыгъэ гуэрэхэм зэрагъэлъагъуэмкӀэ мэзым щыщ шӀыгур удынауэ быду щыт ар къызхэкӀар цӀыху Ӏэрышъыгъуэм иджырей исхэм елъытамэ текникэ къэгъэсэбэпымкӀэ амазонэм аборигенхэм илъэс минитхукӀэ зырагъэсат езым я къышъхьэпэгъуэр мэзым къыхахыну зэран хуэмыхъуху гурыӀуэгъуэ яхэлът лӀэужъыгъу хъуам мыхьэнэшхуэ биологиэ системэмкӀэ зэраӀэр мэз здыкӀэсхэм а лъэпкъэгъум ящыщ бжыгъэ псышхуэ Ӏуфэхэм Ӏусхэт кхъухь зекӀуэкӀэр бдзэжъей ешъэныр фӀыуэ яшъу псыр щехым шӀы къуэпцӀэнхэр хаду къагъэсэбэпху ауэ еуропейхэр къихьа яуж ахэр япэреуэ хъуа хэкӀуэдахэр псыхэр зекӀуэпӀу зэрагъэсэбэпым шъхьэкӀэ еуропейхэр хэкум зэрихьэрэ зы лъэхъэнэ текӀа къуэдеуэ индеохэм я бжыгъэр хэкӀа а лъэпкъым щыщхэм я нэхъыбу къэнахэр мэзкӀуэцӀым кӀэсхэт еуропейхэр мэз гъунапкъэхэм я хъуреягъыр яубыдагъыхэт апкӀэнтӀэхум гупшысыгъуи щыӀэ мэзым къыкӀэнахэр счыгъуи ибым кӀэсаху лъэпкъэгъу гуп нэхъ цӀыкӀуху писарро инкхэм я империэ зэриубыдрэ бразил каучукым дунем и кӀасэгъуэ мыхъу кӀышъэ япэрей дунейпсо зауэм и кӀэдзэгъуэхэм католикхэм я колониэхэм нэхъышъхьэ шоджэнхэм я ӀэнатӀэгъуэкӀэ испанхэмрэ португалхэмрэ индеохэр цӀыху ямылъыту яхущытхэт иджыри къыздынэсым апхуэдэ яхущытыкӀэ щыӀэ каучук лэжьыгъэхэм колонистхэм лэжьыгъэ мэзым кӀэтхэм амазонэр гъэшъэгъуэну бэуэ щыт къэкӀыгъэхэмрэ псэушъхьэхэмрэ хэкушхуэм хэс икӀы къыщокӀыр милыуаным фӀэкӀу лӀэужъыгъэхэр дунейпсом и япэреуэ щыт лӀэужъыгъэхэм я бжыгъэкӀэ шъэныгъэхэм я лэжьакӀуэхэм къызараӀохумкӀэ км амазонэ мэзым техуэр лӀэужъыгъу удзгъагъэхэм лӀэужъыгъу жыгхэм лӀэужъыгъу чэрыпӀхэм лӀэужъыгъу бзухэм хьэпӀацӀэхэмрэ джабэрыншэхэмрэ бжыгъэ яӀэкъым лӀэужъыгъэ бжыгъэм тепсэлъыхьыгъуэрэ идентификациэрэ иджыри къыздынэсым яӀэкъм амазонэ и псыхъуэм дунем и нэхъ ин тропикэ мэзыр ит къэкӀыгъэ къуэдейкэ зэфӀэгъува дунем и Ӏэшъагъу зэртепсэлъыхьар абым фон гумболдтым ишъхъэрэ америкэм зекӀуэ щыхэтам гъэхэм экуаторым и мэз гъэпсом зи тхьэмпэ пымыхум и хьэйуар хуабу цӀыну щыт гъэпсом и темперэтурэр здыхэзагъэр джэщырами хуэбэгъуэр нэхъ ехкъым уэшх къэшхынымкӀэ мэзыр кӀасу щыт илъэсым къешхыр мм абым щыфӀэкӀи мэхъур мэз кӀуэцӀым жьыбгъэр нэскъым уаэ щыхъурами жыгышъхьэхэр нэхъ игъэсыскъым тхьэмпэ зэхэтыхэмрэ жыгдэжейхэм я пкъы зэрыдзахэмрэ жыг пкӀащхьэхэм нэху макӀэ кӀэхьэр къэкӀыгъэ Ӏуву зэкӀэкӀахэми мэз кӀуэцӀ зекӀуэным куэду зэран хохъур хэгъуэщыхьыным нигъэсурэ лъэныкъуэ гуэрэм мы джыжьу унэсыным шъхьэкӀэ гъогур хэудурэ пхырыкӀын хуэй мэзым нэхъ бэуэ къэкӀыгъэхэм ящыщу мэзым къыщыкӀхэр жыгдэжейхэра зэв гъэч кӀэху къэкӀхэр я кӀыхьэгъыр метрэ м фӀэкӀху а къэкӀыдэхэм жыгхэм я пкъым зырачэкӀыурэ жыгышъхьэм докӀуэйхэр нэху здагъуэтым абдежьым я къудамэхэри зэкӀокӀыр мэгъагъэхэ джылэ къахокӀыр жыгхэм зырачэкӀыным шъхьэкӀэ къагъэсэбэпыр убыдыгъэ гъэчхэр банэхэр гъэшъэгъуэну къэкӀыгъэхэм ящыщыр амазонэ викториэ псы аӀуэйгъурцышхуэ апшуэдизымкӀэ лъэшу щытхи и тхьэмпэм зы цӀыху ичэчыфыну псы Ӏуфэм и пэмыджыжьу капибарахэр щопсо родентиэхэм я нэхъ ин дунем тет и хьэлъагъыр кг м носыр псы ефэну Ӏуфэм Ӏухьэхэм ешъакӀу яжэр анакондэ блэхэм я нэхъ индыдэ псымы щошъакӀуэфхэ псым дежь каймани иубыду итхьэлэфыну амазонэм и псэушъхьэхэм абыхэм пэмыкӀыу яхэтхэр амазонэ хыкхъуэ тапир фӀыуэ ерсыф псэушъхьэ и хьэлъагъыр кг зэрфӀэкӀым емылъытауэ и нэхъыбэм изакъу зегъэхъур псыгъунэ гъогухэмкӀэ ирикӀурэ ишхыр тхьэмпэхэр къудамэкӀэхэр пхъышъхьэмышъхьэхэр псыудз бжыгъэхэм ящыщ нэхъ хуэсакъыгъэ зыхуэшъын хуэуэ амазонэм и псэушъхьэр псым кӀасу хущытыр псым кӀэуэфынури щы шъакӀуэм идежьым ягуар амазонэмрэ и псы хэлъадэхэмрэ бжъэжъей лӀэужъыгъу фӀэкӀыу хэс абдежь къуэдейра бдзэжъей тамбакир здэпсор каучук жыгхэм я пхъышъхьэмышъхьэхэмрэ джылэ псым хэхуахэм нэхъ ямышху пэмыкӀыу иджыри гулъытэгъуэ зыратхэр протоптэрхэр яужырейуэ денм къытенэжьахэм ящыщ бжъэжъей псыми шӀыми жьы ичэфу арауанахэр зи кӀыхьэгъыр метрэм нэсу псым къыхэпкӀыурэ цӀыв къудамэ псым шъхьэщытхэм тетӀысхьахэр иубыду амэзонэм и нэхъ цӀэрыӀу щытыр пираниэхэр бжъэжъей мы ину щытхэр я кӀыхьэгъкӀэ см щыкӀэдзауэ см нэсхэр шхынкӀэ нэпсеуэ щытху шъакӀуэн псоукӀэ яӀу псэушъхьэ инхэми ятеуэфынухэ псым икӀхэм блэхэм шэрыпӀхэм цӀыхухэми ятеуэфынухэ лъым имэ къакӀихьамэ бжъэжъей гупыр а сэхьэтым тоуэр я дзэхэмкӀэ лы такъырхэр хатхъурэ зытеуам и къумшъхьэ нэхъ къагъанэкъым бдзэжъей харакимрэ ину мэгурымхэ псышъхьэми къэӀукӀыу амазонэм бжъэжъей уэрэдджыӀэ бжыгъэ зэрыхэсыр зэпхар и псыр Ӏэуэ утхъуауэ зэрщытым шъхьэкӀэ апхуэдэ псым бжъэжъэйхэм я зэрлъэгъуныр гугъу щытхи макъыр къагъэсэбэп зэрыгъуэтын зэгурыӀуэным шъхьэкӀэ илъэс текӀауэ еуропейхэм амазонэр къызэрагъуэтрэ зэрагъэшъауэ и лъэныкъуэхэм км нэхъ хъутэкъым абыхэм и къыхэжыпӀэ къушхьэ дэкӀыпӀэ зимыӀэхэр хэмыту а Ӏохугъуэр лъэхъэнэм кӀэху зызэрехъуэкӀыр хамэ къэралъыгъуэхэм лъэпкъым и ресурсхэр ирахынымкӀэ бразилым и тхьэмадэгъуэр лъэхъэнэм и гъэхэм аазонэм и кум хэт шӀыпӀэхэм и зэгъэзэхуэн къэгъэсэбэпыным похьэ мэз гъунапкъэм нэхъ ипэджыжьу хамэ къэралыгъуэхэм здаӀыгъым хапӀэшхуэхэр ящэхуауэ абым щыщу унафэ нэхъ инхэр абым хэзылъхьар президент жетулиу вергасым етӀуанэ дунейпсо зауэр щекӀуэкӀым дзэ зэгуэтхэм каучукыр яхуигъакӀуэт дэӀэпыкъуэгъу хуэду тауэ щымытми хэку зэгъэшъэным яуж икӀахэкъым мэзым гъогухэр ирагъэкӀуэн кӀадза абыхэм ящыщу лэжьыгъэ нэхъ иныр гъэм кӀадза трансамазониэ гъогу илъэсипшъкӀэ гъогушхуищ яшъа ауэ гугъу яхэлъауэ хъуар ягъэзанкӀэжьакъым трансамазониэм и нэхъыбэхэр хуэдэр манаус порто вело къагъэшъхьэпэфхэкъым уэшхэм я гъэр щыкӀидзэм америкэм и штат зэгуэтхэр ин бз эс бз ур бз соеденнные штаты америки къэрал ишъхъэрэ америкэм и инагъымкӀэ дунем еплӀанэ км джылу дэсымкӀэ ещанэ къалэ нэхъышъхьэр уашингтон иштат зэгуэтхэм я гъунапкъэр ишъхъэрэм кэнадэмкӀэ ирокӀуэ ипшъэмкӀэ мексикэм иде къэрал щыхъуар гъэм британ калониэхэр зэхыхьу хуит къэралу зыщытраӀуам хуит хъуным шъхьакӀэ зауэр гъэм нэгъунэ ирагъэкуэкри зауэр къахьа иджыпсту америкэм иштат зэгуэтхэм дунейм нэхъ экономикэ иныр яӀа трилиуану дзэшхуэ иӀа абы пэмыкӀыу и хыдзэр дунейм нэхъ ин лъэпӀкъ зэгуэт хасэм яхэт къэралыр штат зэхэт псоми ӀанатӀэ зэхуэдиз яӀу штат къэс езыхэм я конституциэ яӀа штатхэм яцӀэ нэхъыбэр къызыхэкӀыр индей лъэпӀкъхэм яцӀэхэра иэ фрэнджымрэ инджылызымрэ япщыхэм яцӀэхэм джылэм янэхъыбэр чристан динхэм пыл мыбы хуэду протестантхэ католикхэ пэмыкӀ чыристэн динхэ джурт дин буддэ дин муслъымэн дин пэмыкӀы дину тхьаншу амфибиэхэр джабэрыӀэ псэушъхьэ лъакъуиплӀхэм ящыщ амфибиэ гупыр шӀым щыпсо джабэрыӀэхэм я нэхъ примитивхэм ящыщхэ шӀым тесхэмрэ псым хэс псэушъхьэхэм я зэхуакум итху лӀэужъыгъу зэрзэхэкӀхэр хуэдиз амфибиэхэм я фэр цӀанлъу пӀакӀыу щыт хуэлъытэгъуэ бышъмэ псымрэ гасхэмрэ тынчу пхыригъэкӀыу я фэр псэушъхьэ джабэрыӀэпсом ям хуэду щыт эпидермисымрэ куэду зэхэлъу къыхэкӀыу езы фэрмрэ кориум къумшъхьэхэр я Ӏэплъэпкъым щыуэ зэхэгъэкӀа шъхьэ пкъы кӀапэ зиӀэхэм Ӏэхъуамбитху зыпыт лъапэхэр джоуэ къумшъхьэпкъыр лъэныкъуэ зэрзэхэкӀыр Ӏэплъэпкъым и лыпцӀэхэр тӀууэ зэхокӀхэр пкъым и лыпцӀэхэр лъапэхэм я лыпцӀэхэр джоуэ жьы зечэным Ӏэплъэпкъым щыщу хэтхэр лъынтхуэгъуэр я зэхэтыкӀэр зэтеубыдауэ щыт гур шъхьищу зэфӀэт шхьэм лъыр зэхэлъаду я кӀыфэм и хуэбагъым зызэрихъуэкӀыу щыт дуней здещыӀэм и хуэбагъым хуэлъытауэ лъынтхуэхэр шхынгъэткӀу амфибиу хъуам я шхыну щытыр псэушъхьэ къуэдейхэра жэкӀуэцӀым и лъэгум бзэгур ит кӀапэншэхэм яде ар жьэпхъэбгъу кӀагъым и пэмкӀэ кӀэрыубыдауэ щыт хьэпӀацӀэхэр щаубыдкӀэ бзэгур къырадзыр жэм и кӀапэм иубыдыр кӀэрыпкӀыу жэкӀуэцӀым Ӏупс гландэхэр Ӏохьэ абыхэм я зэхэлъыкӀэр шхынгъэткӀугъэ ферментыншу щыт жэкӀуэцӀым йокӀри шхыныр ныбэлынцӀымкӀэ кӀапцӀэм накӀуэр абым яуж тӀуанэ кӀэтӀим носыр абдем дежь тхьэмкӀыгъумрэ панкрэамрэ я хэжыпӀэхэр пыт шхынгъэткӀуныр кӀапцӀэмрэ тӀаунэ кӀэтӀиймрэ щокӀуэкӀ кӀэтӀий зэвыр куэтэным хохьэ ар бгъуэ хъууэ клоакэ мэхъужь амфибиэхэм я гъашъэр зыужьыгъуиплӀу зэхокӀыр джэдыкӀэ хупс метаморфозис зэманыгъуэ имаго амфибиэхэм я джэдыкӀэхэр бжъэжъейхэм ям хуэдуи фэ быдэ псы пхэзмырыгъэкӀ яӀэкъым джэдыкӀэм хупсыр иришъэн шъхьэкӀэ счыгъуи псыфу щытын хуэй амфибиэхэм я нэхъыбэм я джэдыкӀэхэр псыӀудзэхэм халъхьэ ауэ апхуэду зымышъхэри щыӀэ цецилиидахэр амфиума хьэндыркъуакъуэр саламандрэшхуэхэр пэмыкӀхэр амфибиэхэм джоуэ я джэдыкӀэхэр шӀым щагъэтӀылъ апхуэдэм дежьи джэдыкӀэхэр псыфу счыгъуи щытын хуэйхэ апым пылъхэр псэушъхьэ зыгъэтылъахэра лӀэужъыгъуэ джэдыкӀэхэр я кӀыфэм телъу зезыхьи щыӀэхэ хьэндрыкъуакъуэ лъхуэнпӀэным джэдыкӀэхэр и ныбэм кӀэрылъу зэрехьэ алитес хъум джэдыкӀэ псэуэ зэрыдзахэр и лъапэм ечэкӀауэ къырехьэкӀхэ джэдыкӀэхэм хупсхэр къокӀхэ псым хэсху щыпсоху я сурэткӀэ хупсхэр бжъэжъейхэм яхьчу щытхэ лъапэ япытхэкъым жьыр бранкиэхэмкӀэ ячу япэ кӀышъэ ябгъухэмкӀэ тетхэр яужым якӀуэц хъууэ я гур шъхьитӀу щыт лъырыжэр зы хъуреягъкӀэ ирикӀу метаморфозисыр къащехъулӀэм дежь хупсхэр имаго мэхъухэ шӀым щыпсоун кӀадзу кӀапэншэ амфибиэхэм я метаморфозисыр кӀэху йокӀуэкӀыр примитив саламандрэхэмрэ амфибиэ лъапэншэхэмрэ ялъытамэ абыхэм яр кӀыхь Ӏэуэ мэхъур я нэхъыбэм гъашъэхэр псыфыпӀэхэм дежь щокӀуэкӀыр шӀы тесынымрэ псы хэсынымрэ зэдагъакӀу ауэ псы къуэдем хэсу зэрщыӀэхэм хуэдууи шӀым тес къуэдейхэри щыӀэхэ жыгхэм шӀым щыпсоуным амфибиэхэр зэрхуэмыгъэпсам шъхьэкӀэ я псоукӀэм зэхъуэкӀыгъэшхуэхэр яӀэ дуней къэхъугъэхэм япхауэ амфибиэхэр жеин кӀыхьым хохьэфхэ зэманыгъэ къамызэгъ къахъулъэмэ шӀэӀэ уэгъу къеуэмэ лӀэужъыгъуэ гуэрэхэм джэщ псоукӀэр махуэкӀэ зэрахъуэкӀыфыну джэщхэр шӀыӀэ хъумэ амфибиэхэр щыпсоуфхэр дуней здыхэсыр хуабу щыт къуэдеймэ температурэ дежь лӀэужъыгъуэхэм я нэхъыбэхэр мэудэрэшхъуэхэ хокӀуадэхэ амфибиэ гуэрэхэм зырагъэсауэ шӀэӀэгъуэ кӀыхьхэри уэгъу гугъхьэри яхьыфыр абым пэмыкӀыу Ӏэплъэпкъым яфӀэкӀуэда лъэныкъуэ гуэрэхэри регенерациэ яшъыжьыфыр иджырей амфибиу хъуар имаго щыхъухэм дежь шъакӀуэхэм ящыщхэ яшххэр псэушъхьэ цӀыкӀухэр хьэпӀацӀэхэмрэ джабэрыншэхэмрэ куэду канибылизыми къохъур иджырей амфибиэхэр лъэпкъищу зэхокӀхэ андалусиэ эспанэ зэгуэт автоном шӀыпӀэ хэкуи зэхэту алмериэ кадис кордова гранада Ӏуэлвэ хъаен малага севиджэ и къалэ нэхъышъхьэр севиджэ андалусиэр еуропэм и ипшъэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэлъ ипшъэмкӀэ гибралтар Ӏузэвымрэ хы курытымрэ Ӏулъ къуэхьэпӀэмкӀэ португалымрэ атлантик океанымрэ и гъунапкъыр ирокӀуэ эспаниэм и кӀуэцӀым и гъунапкъхэр ишъхъэрэм эстремадурэмрэ кастиджэрэ ла манчэмрэ ирокӀуэ къуэкӀыпӀэмкӀэ мурсиэм бгъэдохьэ ал андалус хьарып мыслимэн цивилизациэ лъэхъэнэхэм бэлыхьу щытауэ иберий хы тӀыгуныкъуэм пэмыкӀыу иджыри мыслимэн эспаниэкӀэ еджу къэрал ал андалусым эспаниэм и шӀыпӀэм щымыхъукӀэ иджыри португалым ери хиубыдэт и къалэ нэхъышъхьу щытар кордова лъэхъэнэм нэс яужым абы ипӀэм севиджэрэ гранадарэ иувахэ мыслимэнхэр иберий хы тӀыгуныкъуэм щихьэхэр гъэм апщыгъуэм хэкум мыгъуэр вестготхэм къыхалъхьэт къэрал ал андалусыр хокӀуадэ колумбым америкэр къыщигъуэт зэманхэм идежь хэкум и ӀэнатӀэр зыӀыгъыр андалусиэм и хунта хасэ партиэхэр андалусиэм и парламентым хэтхэ автоном зэгуэт андалусиэр щызэфӀэувар гъэм мазаем и и япэрей статиям автоном статусыр иратхауэ а автономиэр и тхыдэ идентикэм къыхэкӀыу ӀэнатӀэ хуит иӀэну пӀалъи иӀу испаниэм и констуциэм ар куей къэсым ириту пщы тхылъ гъэм къыдэкӀамкӀэ куей гуэчыгъуэм теухуауэ андалусиэр хэкуийкӀэ мэгуэч ахэри яужкӀэ муниципалитет зэхэкӀыжьху апартхейд апартеид афр бз зэхэдза зэхэгъэкӀа зэхэгъэкӀа псоукӀэ лэжьэгъуэ пэмыкӀхэри абым хуэду официал политикэ расэ сегрегациэкӀэ нэхъышъхьэ партиэ ипшъэ африкэ республикэм иар гъэм нэс цӀэ зэрихьатэр ипшъэ африкэ зэгуэтыгъуэ иаз тетам лъэпкъэгъу партиэм иригъэкӀуэкӀтэр иар и апартхейдым бантухэм хухача резервациэхэм бантустан исынху хигъэзыхьыгъуэ ишът а резервациэхэм езы иар м елъытамэ шӀыпӀу яубыдыр тӀэкӀут къэралым и хуэдиз резервациэхэм икӀыу къалэшхуэхэм дэхьэн шъхьэкӀэ абым теухуауэ пӀалъэ яӀэн хуэйхэт резервациэхэм щыщ джылэр пристиж зимыӀэ лэжьапӀэхэмрэ ахъчэ макӀыу здат лэжьапӀэхэмрэ Ӏутхэт нэхъыбэм сервисым зэпхахэм дежь апартхейдым и системэр щырагъэхьам негроид джылэ иар псоуахэр цӀыхупӀалъу хъуар ятрахауэ щытауэ къэплъытэ хъуну къазэраӀохутэмкӀэ егъэджэнымрэ медицинэмрэ зэхэгъэкӀами зэхуэдэкъабзэху щытху ауэ негройдхэм ялъыстэр куэдкӀэ нэхъ Ӏэуэ щытт еурэпейхэм ям нэхърэ еуропей колониэхэм куэду къекӀуэкӀт мы хужьхэр пӀалъэншу яшъыныр ауэ африкэм и деколонизациэм яуж апартхейдым и пэлитикэм хэту къалъытэн кӀадза апартхейдым пэщытыну лъз ым и япэрей Ӏохугъуэ хъуа гъэхэм пэмыкӀыуи пэщытыным хэхьахэ адрей цӀыхухэм я пӀалъэм пылъ лъэпкъэгъухэр езы иар ми лэжьыгъэ иригъэкӀуэкӀт пэщытыныгъэ лъэпкъэгъум апартхейдым и зэманыгъуэ кӀуэдыкӀэр зырапхыр нелсон манделам африкэ лъэпкъ конгрессым алък коммунист партиэмрэ я Ӏохугъуэхэм яужым нелсон манделам къихьа нобел и шъыхь мамырыгъэмкӀэ и Ӏохугъуэм шъхьэкӀэ ашэкӀэ пэщытыныгъэ алък м иригъэкӀуэкӀамрэ дунейпсо къэралым и теубыдыгъуэми емылъытауэ расизым екӀуэкӀар апартхейдым и хэкӀуэдэгъуэр зэпхар еуропейхэр къэралым макӀэ зэрыхъуахэмрэ щыкӀэдзауэ гъэм нэс гъэм апартхейд системэм и зэхэгъэкӀыгъуэ фредерик де клерк зэрригъэкӀуэкӀамрэ къэралым и президенту тетыхукӀэ апартхейдым и симболу къалъытэр хьэпсэ роббен айлэнд апархейдым и зэманыгъуэм политик бжыгъэхэр здаӀыгъар джыпсту хьэпсэр туризымым и зы япэрей пӀэуэ щыт иар м джыпсту хэшъыкӀыгъуэ зэриӀэмкӀэ япэреуэ псалъэ апартхейд африкаанс бзэмкӀэ зэдзэкӀамэ зэхэгъэкӀа къэзгъэсэбэпар гъэм ян христиан смэтс гъэм иар м и примиер министру техьар апартхейдыр нэхъыбэм зэрапхыр ӀэнатӀэгъуэм африканерхэр нэхъыбу зэрхэтахэра щыкӀэдзауэ нэс британиэ империэр лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ негройдхэр иубыдт я шӀыпӀэхэм имыкӀыу каап колониэмрэ наталымрэ имыхьэнхэм шъхьэкӀэ хужьхэмрэ къуэлэнхэмрэ здисхэтэм негройдхэм куэчын къуэдеиракъым яхуамыдэтэр хуиту зы куейм икӀыу пэмыкӀым кӀуэн щытхэтэкъым абым шъхьэкӀэ тхылъ къамыштауэ пӀалъэ яӀан ари счыгъуи яӀыгъын хуэуэ кейптаунымрэ натал дэт къалэхэмрэ пӀалъэ яӀэтэкъым дыгъэр къуэхьа яуж Ӏогум дэкӀынху абым хуэду зэзэмызэкӀэ къалъытэ апатхейдым и политикэр нэхъ зэкӀэкӀауэ лъэурыжу щыту сегрегациэ еуропей ӀэнатӀэгъуэхэм ирагъэкӀуэкӀтэр ипшъэ африкэм абым ящыщу джыпӀэ хъуну шӀыгум и акт гъэмрэ фӀыцӀэ африкан лэжьакӀуэхэм я бжыгъэм пыубыдыгъэ зэриӀэмрэ ахэр къызхэкӀатэр зэгурӀуэгъуэкӀэ бурхэм трансваалым оранж хуит къэралым джоуэ британиэ империэмрэ къыхэхам инджылыз бур зауэм яуж пэмыкӀ гупшысэгъу щыӀэр япэрейэ апартхейд къежьам мыхьэну зэрихьэтэр политикэ зэхэдзыгъуэра апартхейдышхуэ мыхъумэ псомкӀи сегрегациэ яшъын апартхейд цӀыкӀу абым хуэду етӀуанэ дунейпсо зауэр щекӀуэкӀым сметс и ӀэнатӀэгъуэ зэгуэт партиэр хуабжу кӀэлъыплътэкъым сегрегациэ хабзэхэм зэрпылъхэтэр къэралпсом хэхыгъэ ирагъэкӀуэкӀыным ипэм гъэм лъэпкъэгъу партиэм лъп и нэхъышъхьэ лэжьыгъу игъувар апатхейдым и политикэра лъп кэддыдэкӀэ къихьар яуж итахэм къемыхъуауэ хэхыным хэкӀа сметс и зэгуэт партиэм текӀуэри коалициэ ӀэнатӀэгъуэ зэхагъэхьа африканерхэм я партиэм дэкӀыгъу зи тхьэмаду тетар шоджэн даниэл малан ӀэнатӀэгъуэр гузэвэгъуэкӀэ апартхейд гъэзэнкӀэным яуж ихьа хабзэхэр къыдагъэкӀа раса зэщымыщхэм щыщ цӀыхухэр зэрмычэну раса классификациэ ирагъэкӀуэкӀын джылу хъуам апартхейдым и шъхьэгу хъуар гъэм хабзэ къыдагъэкӀара гуп хэкухэм я хабзэ гугъу я хэлъахэр расэ гупу зэхэгъэкӀыну джылэхэр апартхейдым и зэфӀэувэныгъэр къызхэкӀтэр антиколониал пэщытыныгъэ екӀуэкӀтэм азиэмрэ африкэмрэ я къэралхэм ар гурышхъуэ ямышъу къагъэнэфынутэкъым лъэпкъэгъу партиэм и зэхэтыкӀэм апартхейдым хужьхэм ядэӀэпыкъун хуейт я ӀэнатӀэгъуэр къаӀэкӀэнэн шъхьэкӀэ фӀыцӀэ африканхэм пэубыдыгъуэ хуашъху шӀыпӀэ здэпсоунухэм я пӀэлъэмкӀэ ирагъэтӀысхьэху яужым бантустан хуэду цӀэрыӀуэ хъуахэр абыхэм я кӀуэцӀым африканхэм я политикэ тхьэмадэхэм я ӀэнатӀэгъуэм кӀэту фӀыцӀэхэм я нэхъыбэ джылэр исын хуэйхэт хужьхэм яӀыгъ шӀыпӀэхэм сервисымрэ индустриэмрэ зи лъэжьыгъэ хуэныкъуэхэрат къыранахэр гъэм хабзэ къыдагъэкӀа зэхэгъэкӀа хуэныкъуэгъуэхэмкӀэ абым зэхигъэкӀхэт хы Ӏуфэхэр узыщхэр еджэщхэр университетхэр джоуэ паспортым и режимыр нэхъ гугъ яшъа фӀыцӀэ африканхэм счыгъуи я паспэртыр яӀыгъын хуеуэ щытт абым нэхъри нэхъ гугъ ишът я миграциэр хужьхэм я кърал лъэныкъуэхэм яшъын а хабзэр къызэрежьэрэ фӀыцӀэ африканхэм пӀалъэ яӀэтэкъым тхылъ къыдамыхауэ хужьхэм я къалэхэм псоуныр щыгъэтауэ дэхьэн къуэдеи абыхэм къалэшхуэхэм дэсын пӀалъэ зыратхэтэр лэжьапӀэ абдежьым зиӀэхэрат ауэ я унагъуэм щыщхэм апхуэдэ пӀалъэ яраттэкъым йоханнес стрейдомым малана яуж примиер министру техьар фӀыцӀэ африканхэм мыкуэду пӀалъэ яӀэхэтэр хэхынымкӀэ ятриха япэ ита ӀэнатӀэгъуэр гъэм хабзэ дигъэкӀат хэхыныгъэ зэхэгъэкӀа джоуэ ауэ конституциэм темыху мэхьчэмэм ар зэгуэт партиэм пиубыдри хабзэр хахыжьа капа провинциэм и нэхъышъхьэ мэхьчэмэм яхуидакъым ар яшъэну ауэ апеллациэ мэхьчэмэм я пыубыдыгъуэр къадиштэри а хабзэр мыхьэнэнху игъува конституциэм зэхъуэкӀыныгъэ хэлъхьэн шъхьэкӀэ тхьэмадэхэм я макъ хуэныкъуэт парламентым и лъэныкъуитӀм абы шъхьэкӀэ ӀэнатӀэгъуэм хабзэ къыдегъэкӀыр парламентым и нэхъышъхьэ мэхьчэмэм шъхьэкӀэ парламентым пӀалъэ ириту мэхьчэмэм унафэ ишъар хуимыдэфу ар хабзэншу къалъыта апеллациэ мэхьчэмэмрэ капа провинциэм и мэхьчэмэмрэ гъэм стрейдом и ӀэнатӀэгъуэм игъэзэнкӀа апеллациэ мэхьчэмэм тхьэмаду хэтын хуэйхэм я бжыгъэр тхум щыкӀэдзауэ пшъыкӀузым нэс ахэри апартхейд хабзэхэм нэхъ хуэплъэкӀхэм ящыщху а гъэ дыдэми сенатым и хабзэ къыдокӀ тхьэмадэ хэтхэм я бжыгъэр хигъахъу щыӀар носыр икӀи зэгъэзэхуэгъуэ ирагъэкӀуэкӀа яуж лъп м пӀэуэ къылъыса яужкӀи парламент лъэныкъуитӀми я хасэм хабзэ къытагъэкӀ хэхыныгъэ зэхэгъэкӀам шъхьэкӀэ абым теухуауэ капа провинциэм зы тхылъ зэхагъэхьа къуэлэн хэххэм шъхьэкӀэ апартхейдым и нэхъышъхьэ хабзу щытахэр азгъей республикэ азгъей къикыр апсхэм якъэрал къуэхьапӀэм къэукъазым иде хэт хы фӀыцӀэм и ипшъэ къуэкӀыпӀэ Ӏуфэм идей ицӀэдыдэр псоуэ асны аынарра азгъей республикэ къалэ нэхъышъхьар согъум къэрал джоуэ азгъейм зэфӀэувэн щыкӀидзар илъэсишъэхэм икъалэ Ӏаташъхьу лыхныр къэру къыщиштар леон щытехьам азгъейр визэнтиэм хэкӀыу хуит щыхъур илъэсишъэхэм леон щытехьам апщыгъуэм азгъейм курджым икъуэхьапӀэ лъэныкъуэри хиубыдэт къэралым лъэпӀкъ дэсхэтэр азгъэхэр курджы лъэпӀкъ рачин гурий имерет мегрел сууан азгъейм къалэ быдапӀэ чылисэ бжыгъэ иӀат къалэ Ӏэташъхьар япӀэкӀэ анакопиэм афон кӀэм щыӀа яужым гъэм кутаис куэча илъэсишъэхэм курджы къэралыр зэхохур азгъей пщыхэр чачба лъэпӀкъым щыщхэр азгъейм къэрал хуит траӀуэ адрей азгъэ пщыхэмрэ мигрел пщы дадиани лъэпӀкъмрэ япэщытахэ илъэсишъэхэм усмэн пэштыхьейм къеныкъуэкъу мэхъу азгъеймрэ хъырцеймрэ хы фӀыцӀэм иӀуфэм быдапӀэ бжыгъэ ещыр согъум къалэ поти анапэ икъэрур хэкум зэфӀигъэуву гъэм азгъэ пщыхэм ягугъэкӀэ урысейм хохьахэ александр абы хуэарэзыуэ джылэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀамкӀэ гъэм азгъейм цӀыху дэс къэралым иӀаташъхьа бзэр азгъэбзэ урысыбзэр азгъэбзэм хуэдуи къэралыбзу къалъытэ азгъейм лъэпӀкъу ису хъуар ябзэмкӀэ хуит щытыну псэлъэну тхэну кэралым арэзы ешъ азгъейм инэхъыбэр чыристан диным пылъхэ кӀэупшӀакӀуэ гъэм джылэм ирагъэкӀуэкӀам къыхэкӀар мыра азгъейр къедзыгъуи кӀэ гуэча къедзыгъу хъуам къалащхьэ яӀэ абы пэмыкӀыу къалэ нэхъ инхэмрэ джылу дэсхэмрэ азгъэбзэ азгъэбзэкӀэ асуа бызша асша азгъэ лъэпкъхэм ябзэ азгъей къэралым тыркум иорданым шамым иракым урысейм бзэ нэхъ игъунэгъур абазэбзэ зыхэтыр азгъэ адыгэ бзэхэм я унагъуэм абазэбзэмрэ адыгэбзэмрэ щымыхъукӀэ убыхыбзэри зыхыхьар азгъей къэралым бзэмкӀэ цӀыху мин хуэдиз мэпсалъэ къэралъым ибзэӀаташъхьу щыт гъэм къыщыкӀэдзауэ ауэ гъэм азгъэбзэр анэдэлъхубзу зыхуэхъутэр джылу дэсам азгъэ хъырцей зауэм яуж гъэм джылэм тыркум гъэм къэрал джылэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀамкӀэ азгъэбзэр иэ абазэбзэр анэдэлъхубзу джэуапу зытар цӀыху абым псори зыбзу ялъытэ цӀыху етӀуанэ бзэуэ джэуап ята а псори зэрщытым хуэмыду нэхъ макӀыу къаӀуэтауэ ялъытэ гъэм абазу дэсыр мин къалъыта урысейм азгъэбзэкӀэ псалъу дэсыр цӀыху къыкӀэкӀа абы хуэду къызэркӀэкӀымкӀэ азгъэбзэмкӀэ псалъу хъур цӀыху мин хуэдиз мин шхуаӀар къэгъэхъуауэ къыкӀэкӀа абы зэр гугъэмкӀэ адыгэхэр кӀаххэмрэ къэбэрдейхэмрэ хагъэхьахэ иджыпсту къаукъазым къынар псалъэкӀищ абжъуй очамчырэ куейм бзыб гудаутэ куейм самырзэкъан агубедиарэ река къуаджэхэм очамчырэ куейм чхуартал къуаджэм иныкъуэ гал куейм адрей псалъэкӀэ лъэпкъхэр тыркум ирагъэкӀахэ гъэм нэгъунэ азгъэхэм ялъэпкъ псалъэкӀэхэр зэкӀэлъыпыту хы Ӏуфэм ирикӀуэт къушъхьам къэху убыххэм къыщыкӀэдзауэ къуэхьапӀэм мегрелхэмрэ сонэхэмрэ нэгъунэ къуэкӀыпӀэм мдзымтэрэ жъууауэ къуарэрэ япсыхъуэ зэхуакум садзэхэм япсалъэкӀэр щыӀа лъэпкъыр зы къэмыну тыркум ирагъэкӀа абдежьым къуаджэ зытӀущым бзэр иджыри зэрахьа садзэ псалъэкӀэр тӀууэ бгуэч хъуну азгъэ псалъэкӀэхэр ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ азгъэбзэм итхыбзэр абжъуй псалъэкӀэмкӀэ шъа арагон каталоныбзэкӀэ эспанэ зэгуэт автоном шӀыпӀэ эспаниэм и ишъхъэрэ лъэныкъуэм хэт и гъунапкъэхэр фрэнджым ирокӀуэ ишъхъэрэмкӀэ къэрал кӀуэцӀым къуэкӀыпӀэмкӀэ каталониэм ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ валенисиэм ипшъэ къуэхьэпӀэмкӀэ кастиджэрэ ла манчэмрэ къуэхьэпӀэмкӀэ кастиджэрэ леонымрэ ла риохъамрэ ишъхъэрэ къуэхьэпӀэмкӀэ наваррам къалэ нэхъышъхьэр сарагоса джылу дэсыр ӀэнатӀэбзэр эспаныбзэ джылу дэсыр къалэ нэхъышъхьэхэмрэ куейхэмрэ пэмыкӀ къалэхэр джылэ бжыгъэ гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ арагоным джылу дэсар ар къэралым и мэхъу къэралым дэсу хъуам арагоным и нэхъыбу джылэ дэсыр эспаныбзэкӀэ мэпсалъэхэ ар бзэ нэхъышъхьуи щыт хэкум и лъэныкъуэ гуэрэхэм каталоныбзэрэ арагоныбзэрэ зи анэдэлъубзи мэпсохэ арагон перенейхэм а Ӏуашъхьэхэм я нэхъ лъагъхэр хэт эспаниэмрэ фрэнджымрэ зэхагъэкӀху нэхъ инхэр абыхэм ането м монте пердидо м пердигеро м котиэджа м арагоным и нэхъыбэ псыхэр эбром холъадэхэ эспаниэм ипс нэхъ ин куейр эбрэм тӀууэ егуэчыр и сэмырабгъумкӀэ хэлъадэ спыхэм нэхъ къыхагъэкӀхэр арагорн гаджего синка джоуэ ижьыгъурабгъумкӀэ нэхъ къыхагъэкӀхэр хъалон уэрва гуадалупе эбро и псыхъуэм каталониэм и гъунапкъэм игъунэгъу микиненса псыхъумэпӀэр щыӀэ гм и кӀыхьэгъыр км цӀыху гъунэгъу щысхэр арагон хыуэ иоджэхэ архентинэ и цӀэдыдэр псоуэ республикэ архентинэ етӀуанэ бразилым яуж и инагъымкӀэ ещанэ бразилымрэ колумбиэмрэ яуж джылу дэсымкӀэ къэрал ипшъэ америкэм хэту къалэнэхъышъхьэр буэнос аирэс архентинэм ипшъэ америкэм ипшъэ къуэкӀыпӀэм и лъэныкъу хъуар еубыд джыпӀэ хъуну архентинэм и кӀыхьэгъыр ишъхъэрэм щыкӀэдзауэ ипшъэм нэгъунэ км хуэдиз мэхъур къуэхьэпӀэм щыкӀэдзауэ къуэкӀыпӀэм нэс км хуэдиз и гъунапкъэхэр зэрыкӀуэр ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ чилим Ӏохьэ ишъхъэрэм боливиэмрэ парагуаимрэ ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэмрэ къуэкӀыпӀэмрэ бразилымрэ уругуаимрэ ипшъэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъу хъур архентинэм атлантик океаныра чилимкӀэ и гъунапкъэ ирикӀу хъур къуэхьэпӀэмрэ ипшъэ къуэхьэпӀэмрэ андхэра хъур къэралым и инагъыр км мэхъур архентинэ псыгъуэкӀыхьу макӀуэр ишъхъэрэм щыкӀидзу ипшъэмкӀэ и шӀыпӀэр бэуэ зэшъхьэщыкӀыу щыту шӀыпӀэ зэшъхьэщыкӀыгъуэкӀэ къэралыр лъэныкъуитӀу гэча хъуну губгъуэ лъэныкъуэ ишъхъэрэмрэ къуэкӀуэкӀыпӀэмрэ къуэкӀэбгыкӀэ лъэныкъуэ ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ къэралым и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъэпсомкӀэ андхэр ирокӀуэ шӀыгум и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэгъум и къушъхьэ нэхъ инхэра я курытыпӀэм дежь андхэм я нэхъ лъэгагъэдыдэм носхэр абдежьым ипшъэ америкэм и Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэдыдэхэр хэтхэ аконкагуа м тупунгато м мэрсэдарио м къэралым ишъхъэрэ лъэныкъуэм губгъуэ гран чако хэлъ и нэхъыбэм губгъу щыту ауэ мэздэгухэмкӀэ зэкӀэкӀауэ лъэныкъуэ гуэрэхэри псыпцӀу щытху гран чаком и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ пампахэр хэлъ губгъуэжъ и нэхъыбэкӀэ субтропик лъэныкъуэгъым хэту пампахэм къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ паранамрэ уругуаимрэ я месопотамиэр хэлъ и нэхъыбэкӀэ ар губгъу щыт и ишъхъэрэ лъэныкъуэр лавэм къыхэкӀа платоуэ щыт бразил бгыхэм щыщу курытыгъуэ лъэныкъуэр пхияуэ псыпцӀу щыт ипшъэр бгы кучийасхэр джоуэ хэт къэралым и ишъхъэрэ лъэныкъуэм патагониа хэлъ а хэкум гъунапкъэ хъэрзыну иӀэкъым шӀыпӀэр нэхъыбэм тхьэмышкӀу щыт жьыбгъэкӀэ бэуэ архентинэр климэтищым хеубыдэ тропикым субтропикым курытым джоуэ псы нэхъ кӀыхьу къэралым ежэххэр рио саладо км парана км колорадо км уругуай км гупшысыгъуэ щыӀэмкӀэ иджырей архентинэм япэрей цӀыхухэр здихьэхэтэр патагониам и ипшъэдыдэ лъэныкъуэрат абым иджырей чилим къикӀаху къэкӀуахэт нэхъ япэреуэ нэхъ жъыдыду цӀыху Ӏэшъагъэхэр къыздагъуэтахэр пиедра мусэо санта крус провинциэм дежь я ныбджыр мин гъ ди лъэгъэнэхэм я пэм илъэс мин ди лъэхъэнэхэм я пэм ипшъэ америкэм и пампахэм цӀыхухэр итӀысхьэн кӀадза иджырей архентинэм и ишъхъэрэ къуэкӀапӀэ лъэныкъуэм цӀыхухэр щихьахэр илъэс мин хуэдизым дежь ди лъ я п архентинэм иса аборигенхэр гупитӀу зэхэкӀхэт зыр шъакӀуэгъуэкӀэ псохэтэр патагониэм пампам чаком щыпсоуахэ адрейхэр мэкъумэшым елэжьу псохэтэр ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм иджырей къэралым дежь куйомрэ сиерра де кордовамрэ яужми месопотамиэм итӀысхьахэ а лъэпкъэгъухэм я лэжьыгъэхэра къызхэкӀахэр пэтрэжьаныр кӀэнтрофыр маниокар абым пэмыкӀыу дунем матер изыхьахэр а лъэпкъэгъухэра социал уныншагъэр хэкӀуэдэн къэралым щыкӀидзар гъэхэм кӀэдзауэ зауэ зэхъуэкӀыгъуэ къэхъуа яуж гъэм архентинэм и президенту хахыр хуан перон и шъхьэгъусэ эвита дэкӀыгъу джылэм фӀыуэ къалъагъутэр реформэ бжыгъэ иригъэкӀуэкӀа къэралым диным хэӀэба яуж и реформэхэр католик чылисэр пэува президентым гъэм перон и ӀэнатӀэгъуэр трахуа индей лъэпкъ мы куэду къэралым исахэтэр эспаниэм и колонил ӀэнатӀэгъуэм хэкӀуэдахэ лъэхъэнэхэм яужми пампамрэ патагониэмрэ я шӀыпӀэхэр щаубыдым лъэхъэнэм и кӀэм нэс иджырей архентинхэм я лъэпкъыр щызэфӀэувар лъэхъэнэхэм еуропэм щыщ иммигрант бжыгъэхэм къахэкӀахэм архентин джылэм щыщыр еуропей расам щыщхэ индейхэр нэхъыбэм еуропейхэм хэгъуэщыхьаху зэрыхъухэр архентинэр зи шӀыналъу щыта лъэпкъхэм мапуче колия тоба матако я бжыгъэр джыпсту зэрыхъур къуэде иммигрантхэм я лъэпкъхэр счыгъуи куэд хъут ауэ я нэхъыбэр эспанхэмрэ урымхэмрэ бэуэ абыхэм пэмыкӀыуи фрэнджхэр джэрмэнхэр инджылызхэр джоуэ архентинэр индустриал аграриэ къэралу щыт вкӀуп зы цӀыхум техуэр щэхуэн зэфӀэкӀыгъуэмкӀэ мин ашз м и доллару архентинэм и мэкъумэш лэжьыгъэм гулъытэгъу щытыр адрей къэрал латин америкэм хуэлъытамэ езым и хуэныкъуэгъу къыхихым фӀэкӀыу экстпорт ирегъэкӀуэкӀ пэмыкӀ къэралхэм икӀи мэкъумэшым хэтыр къэдей лэжьакӀуэхэм Ӏэш зечэнымрэ мэкъумэшымрэ экспортым къыхахым и хелъхьэ архентинэр республикэ федеративу щыт провинциэ зэхэкӀыу зы федерал куеи хэту буэнос айрэс провинциэ къэс езым и конституциэ иӀэ абым теухуауэ ӀэнатӀэгъуэр шъхьэщыту архентинэр лъэпкъэгъу лъз м двф м акълъ м я хэт къэралым и тхьэмадэр президент илъэсищкӀэ хахыр тхьэмадэхэм я хасэм и нэхъышъхьэр премиер министыр нэхъышъхьу къэралым хабзэдэгъэкӀымкӀэ щытыр лъэпкъэгъу конгрессыра абым хэтыр сенат цӀыху хэту тхьэмадэ зэхуэс цӀыху хэту сенатым и тхьэмадэр вицепрезиденту щыт архентинэ и дзэр зэрыгуэчыр зекӀуэдзэ хыдзэ уэгузауэдзэ джоуэ астуриэ иэ астуриэ пщы къэрал астуриэбзэ автоном зэгуэтыгъэ икӀи ишъхъэрэ эспаниэм и куей бискай хыжэм Ӏулъ къуэхьэпӀэмкӀэ и гъунапкъэр галисим хозэ къуэкӀыпӀэмкӀэ кантабриэм ипшъэмкӀэ леоным пщы къэралу кӀытраӀуар астуриэм и пщыкъуэм эспаниэм и ӀэнатӀэр зэрлъысыфыным шъхьэкӀэ къалэ нэхъышъхьэр овиедо къалэ нэхъ иныр хихон куейм и джылэм и нэхъыбэр астуриэбзэкэ мэпсалъэ ауэ къэралыгъуэ статус иӀэкъым шӀыпӀу иубыдыр км эспаниэм и автоном куейхэмкӀэ нэ и инагъымкӀэ куейм и шӀыпӀэмкӀэ кантабрий Ӏуашъхьэхэр ирокӀуэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм идежькӀэ лъэпкъ парк иӀэ абым Ӏуашъхьэ метрэ нэсу хеубыдэхэ зыгъэпсэхупӀэ цӀэрыӀу пщы куей астуриэр коммунэ гуэчауэ щыт абыхэм я статусхэр муниципэлитетхэм я хозэ пэмыкӀыу иджыри комаркэкӀэ зэхокӀыр ауэ а гуэчыгъэр хабзэм иджыри къылъытакъым рездикциэмкӀэ астуриэр мэхьчэмэ куей гуэчауэ щыт мэхьчэмэ нэхъышъхьэ къалэ нэхъышъхьэхэм куейм къэс яӀу хэхынхэм шъхьэчэ астуриэр лъэныкъуищу гуэча къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ курыт лъэныкъуэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ джоуэ джылэ нэхъыбэ зыхиубыдэр курыт лъэныкъуэра аустралиэ зэгуэт аустралиэ лат бз къыхок псалъэр ипшъэ шыгум ипшъэ лъэныкъуэм хэт къэрал аустралиэ континентымрэ тасман хы тыгумрэ еубыд дунейм и инагъымкэ еханэ ишъхъэрэ лъэныкъуэмкэ къуэкыпэ тиморыморыр индонезиэ папуа гуинеэ кэ джоуэ хэтхэ ишъхъэрэ къуэкыпэ лъэныкъуэмкэ вануату каледониэ кэ соломон хы тыгухэр джоуэ хэт ипшъэ къуэкыпэ лъэныкъуэм зеландиэ кэр хэт къалэ аташъхьар канберра ядэдыду цыху щыпсоуахэр аустралиэм абэригенхэра мин илъэскэ узэабэкыжьмэ ихьахэ а шыгум еуропэм щыщу япэреуэ аустралиэр къэзгъуэтар биллем янсзон гъэм голландиэм щыщ гъэм иуфэхэм кхъухь индеворым ису джеймс кукыр охьар аустралиэм и къуэкыпэ лъэныкъуэр британым еуэ трауэ щышылэм гъэм япэрей колониэ яшъыр уэлс ипшъэ кэ джылэ дэсыр зэрыхэхъум хуэдурэ лъэхъэнэм аустралиэм ишыпэм иджыри колониэ тхуы яшъыр шхьадж езым иаташъхьа пэштыхьым еуэ иу кэралым ибзэ аташъхьар инджылыбзэ ауэ еуропэ инджылыбзэмрэ аустралиэ инджылыбзэмрэ япсэлъэкэр зэшъхьащокыр устриэ устриэ респбликэ курыт еуропэм хэт къэрал еуропэ зэгуэтым хэт къалэ нэхъышъхьэр венэ къэралыр еуропэм и кум хэт и къэрал гъунэхэр ишъхъэрэм джэрмэным чехым слоуакым ирокӀуэ къуэкӀыпӀэм венгрэм ипшъэм слоуэным къуэхьэпӀэм лихтэнштейм шуэцарым климатыр курыту щыт шӀыпӀэр къуэкӀэ бгыкӀыу шӀыпӀу иубыдыр км джылэ дэсым и аустрэхэмрэ джэрмэнхэмрэ пэмыкӀ лъэпкъцӀыкӀуэгъу бжыгъэ нэхъыбэ зиӀэхэр венгырхэр чеххэр слоуэнхэр хоруатхэр джылу дэсу хъуар зэрыхъур гъэмкӀэ цӀыху аустрэр парламент республикэ иджырей конституциэ иӀэр гъэм хахара къэралым и тхьэмаду тетыр президент федерал илэсихкӀэ хахыр хабзэдэгъэкӀ ӀэнатӀэр палатитӀу щыт федералыр зэхуэс федералымрэ лъэпкъ хасэхэмрэ хэтху тхьэмадэгъуэм и нэхъышъхьэр федерал канцлерыра аустрэр федерал республику щытхи администрациэмкӀэ шӀыпӀэ бгъууэ зэхокӀыр бургенланд каринтиэ кӀагъ аустрэ ипшъэ аустрэ залцбург штириэ тирол форарлберг венэ иджырей аустриэм и шӀыпӀэм цӀыхухэр итӀысхьэн щыкӀадзар иджыри ди лъэхъэнэм ипэм щыгъуэ пэсырейм аустриэр урым империэм хэтат лъэхъэнэм аустриэм и шӀыпӀэхэр куэду хохъуэ галициэмрэ урымымрэ я къэралхэр иубыду афганистэн мыслимэн республикэ пушту дари азиэ курытым хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр кабул дунем и зы къэрал нэхъ тхьэмышкӀэхэм ящыщ щыкӀэдзауэ иджыри къыздынэсым къэралым джылэ зауэ йокӀуэкӀыр афганистэным и гъунапкъхэр здырикӀуэхэр ишъхъэрэм тыркумэнистэным узбэчыстэным таджыкыстэным къуэкӀыпӀэм китаймрэ пакистанымрэ къуэхьэпӀэм къажэрым Ӏохьэ хым Ӏухьэгъуэ иӀэкъым афганистэным къэралым и шӀыпӀэм и инагъыр км езы шӀыпӀэр нэхъыбэм къуэкӀэ бгыкӀыу щыт къэралым и нэхъыбэр къажэр Ӏуащхьэхэм хэт ишъхъэрэ лъэныкъуэм бактрий губгъуэр хэлъ шӀыпӀэ куэдыр пшахъуалъэ регистанымрэ гармсирымрэ яубыд абым пэмыкӀыу мывэ пшахъуалъэ дашти маргоми шӀыкӀэлъыгъуэ сэбэпыгъуэ къэралым иӀэ фатэгын гас налмэсхэр гъущӀнывэхэр ауэ абыхэм я елэжьыным зэран хуэхъур къуэкӀэ бгыкӀэ шӀыпӀэмрэ ифраструктурэ зэфӀэмыгъэувамрэ климэтыр континенталу гъушъу щыт темперэтурэ курытыхэр щӀышылэм зэрыхъур с бадзэуэгъуэм с афганистэным и лъэпкъхэм тхыдэшхуэ яӀа илъэс мин бжыгъэ хъууэ стратегиэмкӀэ хэкум шӀыпӀэфӀ зэриӀыгъым шъхьэкӀэ афганистэныр бжыгъэрэ зэпэубыдыгъуэ хъут и гъунэгъ нэхъ лъэшхэм я дежь ди лъэхъэнэм и пэм афганистэным и шӀыпӀэр ахьмэдин империэм хэт лъэхъэнитӀ текӀауэ ахьмэдин империэр хокӀуадэ македониэм и александрым и зекӀуэхэм александыр дунем ехыжьа яуж и къэралыр зэхэхуа хъуа иджырей афганистэным и лъэныкъуэ гуэрэхэр селеусид империэм хеубыдэ яужым алыдж бактрий пэштыхьейм хэхьа куэш лъэпкъхэм я зекӀуэхэр зэрежэу алыдж бактрий пэштыхьейр хокӀуадэ курыт лъэхъэнэхэм афганистаныр хьэрыпхэм яубыд дин кӀэ мыслимэныгъэр къыздахьауэ лъэхъэнэм афганистэныр тырку империэ газнавидэм хэт лъэхъэнэм афганистаныр азиэкурытым щыщ пэштыхь темырым еубыд темырыр дунем ехыжьа яуж темырейхэм я къэрал зэфӀоувэ къалэ нэхъышъхьэр гератэм дэту моголышхуэхэм я империэр хэзылъхьа темырей лъэпкъым щыщу яужыреуэ къэна пщы бабурым къэрал кӀэ хелъхьэ къалэ нэхъышъхьэр кабул дэту абым икӀыурэ зекӀуэхэм макӀуэ индиэм лъэхъэнэм пщы хэку зытӀущу афганистэныр зэхэт яужым къажэр пэштыхь надир шахым иубыдхэр гъэм афган лъэпкъхэм я хасэм унафэ яшъыр дуррани къэрэлыгъу зэхэхьануху тхьэмаду теувар абым ахьмэд шах дуррани лъэхъэнэм британиэ колонистхэм я ӀэнатӀэр афганистэным трагъэувэ зауитӀ ирагъэкӀуэкӀа яуж гъэхэм къэралым и хуитыныгъэр къыщиштар гъэм абым щыгъуэ пэштыхьей афганистэн джоуэ дунейпсо зауитӀым щыгъуэ афганистэным зыми и лъэныкъуэ къыштакъым къэралым джылэ зауэ къожьэр иджыри къыздынэсым йокӀуэкӀ гъэм къэралым советхэм я дзэр йохьэ гъэм щикӀыжьахэр советхэм я дзэр икӀыжьа яуж адр р хокӀуадэ ашз м ултиматум игъувар лъэпкъэгъу террорист Ӏусамэ бин ладэныр къатын щамыдэм къэралым америкэм и дзэхэр йохьэ талибхэм я ӀэнатӀэр яфӀокӀуэд ӀэнатӀашъхьэ кӀэуэ трагъува шъхьэкӀэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм и сурэту щыту и тхьэмадэу карзай хьэмиду джылэ зауэр увэӀэкъым нэхъ иныжьу екӀуэкӀын кӀидзэжьа мыхъумэ иджырей конституциэр гъэм къыкӀагъэкӀа абым зэритымкӀэ афганистаныр мыслимэн республику щыт президент ӀэнатӀашъхьэм кӀэту абым мыслимэн хабзэхэмрэ къуэкхьэпӀэ лъэныкъуэ хабзэхэмрэ зэхэтху щыту къэралым хасэм къэрал дзэзэшу щытыр президентыра илъэсиплӀкӀэ хах зэрхахыр тӀоуэ мынэхъыбу зэкӀэлъыпыту хахыфыну хабзэдэгъэкӀ ӀэнатӀэр тӀууэ зэхокӀ лъэпкъ ассамблеэу депутат хэту абым пэмыкӀыу пӀэшхуэ зыӀыгъыр лойя джиргам хасэ къэрал псом и нэхъыжъхэм я хасэ зэпэубыдыгъэ къыкъуэкӀхэр зэхэгъэкӀыным шъхьэкӀэ зэхуачэсыр джылэ зауэ екӀуэкӀым шъхьэкӀэ джылэ бжыгъэр къэралым ирагъэкӀуэкӀыфкъым абым шъхьэкӀэ бжыгъэ лъэпкъх бзэ зэхэтыкӀэр къэралым гурыӀуэгъуэ иӀэкъым къэлъытэгъуэкӀэ яшъ мыхъумэ къэлъытэгъуэ гуэрэхэмкӀэ гъэм къэралым джылу дэсыр млн цӀыху ягъува лъэпкъ нэхъ ину щытхэр пуштунхэр таджыкхэр хазарахэр узбэчхэр аймакхэр тыркумэнхэр белэджхэр пэмыкӀхэри дынкӀэ нэхъыбэр мыслимэнхэ афганистэн къэрал нэхъ тхьэмышкӀэхэм ящыщ абыми къэдэшъу икӀи нэхъри зэӀызгъэхьэр джылэ зауэ екӀуэкӀым вкӀуп зы цӀыхум техуэмкӀэ хуэдиз къэралым нэ пӀэр иӀыгъ дунем хабзэ лэжьыгъу экономикэм хэтыр губгъуэ лэжьыгъэ гъавэ къэкӀыгъэхэр гуэдз хьэ пхъышъхьэмышъхьэ гъэгъуахэр былым зехуэкӀэ къыкӀэгъэкӀыгъуэхэр зэфӀэгъувауэ щыткъым фабрикэ советхэм щыщ специалистхэр хэту яшъахэтэр адр м щыгъуэ иэ зэхэкъутахэ иэ мылажьу щытхэ ашз мрэ нато мрэ я дзэр къэралым зэрихьэрэ афиян лэжьыгъэхэр нэхъыбу дэкӀуэя наркотику къыдагъэкӀымкӀэ афганистаныр дунейпсом япэреуэ ит щэхуэнымкӀэ къыдэшъ къэралхэр ашз джэрмэн азиэ курытым и къэралхэр къэралым и ахъчэр афгани афганистэн къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ вилаят хэку мэгуэш езыхэр куейкӀэ гуэшыжху дзэр зэрзэфӀагъувэр нато м и дэӀэпыкъуэгъукӀэ и бжыгъэр зэрыхъур мин хуэдиз дзэр зэрзэхэкӀыр щӀызекӀуэдзэрэ лъэпкъ уэгу зауэдзэрэ специал баталионрэ джоуэ Ӏэшэ нато къэралхэмрэ рссз мрэ къыдагъэкӀахэра африкэм лъэпкъу этникэ гупу дэсыр къыщыкэдзауэ носыр апхуэдизу зэрзэшъхьащыкыр джылэ исыр фыуэ зэрамышъэм шъхьакэ лъэпкъхэмрэ здэпсоухэмрэ нэхъ зэргугъэхэмкэ лъэпкъ шъэныгъэ азэгъуэхэм лъэпкъу этникэ гупу абыхэм нэхъ зэгъунэгъу лъэпкъхэр зэхагъыхьу зэрыхъур мин хуэдиз лъэпкъ нэхъыбэхэр африкэм дэсхэр мин зытущ иэ шъэ зытущ нэхъ мыхъху зы къуаджэ къуаджит нэхъ дэмысху африкэм и дэсыр ахэр лъэпкъ милыуаным фэкыу зи джылэхэр абыхэм я лъэпкъ я щыщ зи джылэр милыуан фэкыу нэхъ къыхэщу щытыр тропик африкэм иджылэр хъууэ африкэм исым иныкъуэ хуэдыз яхэтхэр лъэпкъ нэхъ инхэм ящыщ милыуан мы нэхъ макыу хъууэ хьарыпхэр хаусахэр фулбехэр йорубахэр игбохэр амхарахэр оромохэр руандэхэр малагасихэр зулусхэр лъэпкъ културэмкэ африкэм ишыгур тууэ зэгокыр тхыдэ лъэпкъ хэкукэ ишъхъэрэ африкэрэ тропик африкэрэ тропик африкэм абы пэмыкыу хеубыдэ тхыдэ лъэпкъ хэку тлъх шыпэр мысыр ливиэ тунис алджазаир марокко къуэхьапэ сахара нэхъ макыу хиубыду мавританиэ зэргуэчыр мысыр суданрэ магриб мавританрэ тхыдэ лъэпкъ хэкукэ тлъх щыпсоухэр хьарыпрэ бербер лъэпкъхэмрэ афразий бзэ лъэпкъкэ псалъэху ипшъэеуропэ иэ ху курыт раса цыкум ящыщу джылэм я нэхъыбэр мыслимэн диным пылъ копот лъэпкъым щымыхъукэ пэсырей мысыр лъэпкъым къатека ахэр чыристэнхэ я лэжьыгъэр нэхъыбэм губгъуэ зехьа нил ипсыхъуэмрэ оазисхэмрэ жыгхадэ санэхухадэ чыцыбжьэ арысэ ягъэк хьарыпхэмрэ бедуинхэр берберхэмрэ я ныкъуэр къушъхьа иэ пшахъуалъэ лъэныкъуэхэм дэсхэр куэч псоукэ зэрахьа махъшэ былым шы шыд зэраху я щыгъыныр джанэ кыхь пшъампэ хъуэреуэ къыхауэ гъуэнчэдж илъапэмкэ зэв хъууэ къэптал амэ зэрахьа куэч лъэпкъхэм я хабзэмкэ иджыри къыздынэсым лъэгум ису машхэхэ загъэпсэху ики щожэуйхэ я шхыныр пастэ мы ув амэ шху кус кус лы гъэжьа такъыру нафэм телъу иэ цыку упкэтауэ бжъэжъей хьалывэ джэш чыпс амэ чыпс сыр пхъышъхьа мышъхьа гъэгъуа щей къэхьэуэ я унэхэр ятэ удынам иэ семаным къыхашъык унашъхьар занкыу ишъхьагъумджэхэр пкантэмкэ плъэуэ урамымкэ кэхьапэм фэкэ хуэмыгъэзауэ шыпэр эфиопиэм инэхъыбэр эритреэр джибути сомалир кениэм ишъхъэрэ къуэкыпэмрэ къуэкыпэмрэ джоуэ хеубыдэ лъэпкъ дэсхэм я нэхъыбэр зэрыпсалэр эфиопыбзэхэмкэ амхарэ тигре тиграи гераге харари пэмыкхэмкэ кушитбзэхэмкэ оромо сомалий сидамо агау афар консо пэмыкхэмкэ омотыбзэхэмкэ омето гимиррэ пэмыкхэмкэ афрэазий бзэхэм хэт микро унагъуэм ящыщхэ лъэхъэнэхэм къыщыкэдзауэ эфиопиэм губгъуэ лъэжьыгъэм пылъхэ цьэцэпэцэхэр ягъэкыу абы пэмыкыу былым зехуэным пылъу губгъуэр зэравэр пхъэашэкэ марэша выхэр кэшъауэ аксумитхэм япэреуэ кадза гъэкын арысэ шъын хьэцэпэцэ эфиопиэм нэхъ фэка зкыпи къэмык тэфф гъавэцыкурэ дуррарэ мэш лъэпкъым щыщ натрыхум ехьчу дагуссэ джэш амэ къакъийрэ чинарэ эфиоп бгыхэм абы пэмыкыу къыкахэр гуэдз гуэрэхэм я щыщ лэужьыгъуэхэмрэ къэхьэуэмрэ хьаблэхэр зэбгырыдзауэ иэ урамкэ зэхэтурэ щытхэ унэхэр хъуреуэ пхъэкэ шъауэ ятэкэ иэ вэнвейкэ цэлауэ пкашъхьар памцу щыту тукул нывэкэ шъауэ плимэр ишъхьар занкыу хыдмо я щыгъыныр джанэ занкэ кыхь бгарыпх бгъуэкэ кэпхауэ гъуэнчэдж къыкэлъу эфиопыр куэдрэ тропик африкэм чристан къэралу изакъуэ щыта лъэхъэнэм ипэм къыщыкэдзауэ эфиоп тхэбзэ зэрахьэн кадзэ оромохэр сомалийхэр тигрехэр афархэмрэ адрей лъэпкъхэри якыгъу мыслимэнхэ куэч псоукэ зэрахьа былым махъшэ шы зэраху агау лъэпкъ гуэрэхэм джурт диным пылъхэ фалаша эфиоп иэ фыцэ джурткэ йоджэ псом нэхъри нэхъ ину нэхъ гугъу щыт хэку икуэцымкэ гуэчыжьу куэхьапэ африкэм арыху къыкакъым африкэ цивилизацэр шыпэр фыуэ уэшху къэшхыр ирикъу тегъэпсыхьауэ елэжьыным суданым хьэцэпэцэхэр ягъэк ху прундж гуэдзым ехьч къэкыгъэхэр гуинеэм итропик мэз лъэныкъуэхэм щыахэм лъабжъэкэкэ къэкыгъэхэм йолъэжьыр ямс кассава абы хуэдэ памыкхэри атлантикэм иуфэмкэ хьэцэпэцэхэм ядэкыгъу лъабжъэкэкэхэри ягъэкыр суданым былым зехуэным пылъхэ куэду зыпылътэр дышъэ къыкэхыным ауэ чыгъу шыгъу зэрамыам шъхьакэ судан лъэпкъхэр сахарам исхэм яде щахуэхэт чыгъукэ нэхъ къуэлеуэ щытахэм шыпэр камеруным икумрэ ипшъэмрэ лъэныкъуэхэмрэ чадым ипшъэ африкэ курыт республикэ конго республикэ конго республикэ демократ габон экуадор гуинеэ сан томерэ принсипирэ анголэ замбиэ джоуэ хэт дэсхэм я нэхъыбэр бантубзэкэ псалъэ лъэпкъхэра дуала фанг буби мпонгве теке мбоши нгала комо монго тетела куба конго амбунду овимбунду чокве луэна лози тонга бемба луба пэмыкхэр джоуэ пэмык бантубзэхэмкэ псалъэхэр бамилеке бамум тикар адамава убангийбзэхэмкэ занде банда нгбандирэ гбайярэ суданкурыт бзэхэмкэ морумангбету лъэпкъхэр пигмейхэр я гъунэгъухэм ябзэхэмкэ мэпсалъэхэ ипэмкэ къэбжэкауэ хъуам ауэ нэхъыбу банту бзэхэмкэ я ашъагъэ шъэныгъэхэр тропик мэзхэм нэхъ тегъэпсыхьауэ щытхэ гуинэй лъэныкъуэм нэхъ ехьчу нэхъ къыхагъэкыр пигмейхэра куэчынымрэ шъакуэн псэукэмрэ пылъхэр шыпэр ипшъэ анголэ намибиэ африкэ ипшъэ республикэ свазилэнд лесото ботсвана зимбабве мозамбикым ипшъэ и ку лъэныкъуэхэмрэ джылэ дэсхэм ябзэхэр банту бзэмкэ псалъэ лъэпкъхэр коса зулу свази ндебелерэ матабелерэ суто тсвана педи тсонга венда шона гереро овамбо пэмыкхэр джоуэ койсан бзэхэмкэ псалъэхэр бушменхэмрэ готтентотхэмрэ ипшъэ африкэм счыгъуи лъэпкъ кэхэр ихьурэ щыта къуэкыпэ африкэ лъэныкъуэм къыщыкэдзауэ банту бзэхэмкэ псалъэ лъэпкъхэр ди лъэхъэнэм щыкэдзауэ койсан лъэпкъхэм здэпсоуа я шыгу нэхъыфхэр яубыдурэ пшахъуалъэ калахаримрэ намибымрэкэ ирагъэкуэтаху лъэхъэнэм ипэм нгуни щыщ лъэпкъым иныкъуэр африкэ ипшъэ республикэм ишъхъэрэ лъэныкъуэм итысхьахэ иджырей зимбабвем матабеле танзаниэм ипшъэ лъэныкъуэ нгони банту бзэхэмкэ псалъэ лъэпкъхэм я лэжьыгъэр хадэ губгъуэ зехьанрэ пхъышъхьа мышъхьа джэш нартыху ху былыб зехуэнрэ готтентотхэр былым зехуэным пылъхэ лъэпкъ топнар намам щымыхъукэ намибиэм хы псэушъхьахэм яшъэкуэным пылъахэ я хьаблэхэр хъуреуэ зэкэлъыпыту яшъхэ унэхэр хъуреуэ пкашъхьэхэр памцу щыту адрей африкэ лъэпкъхэм ялъытамэ уэнджак зэухауэ яшъхэр янэхъыбэм унэм кэмыту пкантэм дэту къушъхьа лъэпкъ тсванэхэмрэ сутохэмрэ ятэ хьаку яшъхэр унэкуэцым бушменхэр сан куэч лъэпкъ шъакуэмрэ къэкыгъэ къшыпынымрэ пылъхэ здэпсохэр пщыатэхэм кудамэхэмкэ зэтралъхьу ишъхьамкэ удзрэ фэхэрэ тралъхьу шыпэр комор хы тыгухэр малави мозамбикым ишъхъэрэ замбиэм танзаниэм угандам руандэм бурундим япшъэ къуэкыпэ лъэныкъуэхэр конго республикэ демократым икъуэкыпэмрэ ишъхъэрэ къуэкыпэ лъэныкъуэмрэ кениэм инэхъыбэр суданыр эфиопиэм икъуэхьапэ лъэныкъуэр хэкуиту мэгуэч къуэкыпэ африкэ тлъх м лъэпкъ дэсым янэхъыбэр банту бзэхэмкэ псалъэхэм ящыщ кикуйу акамба меру лухия джагга бемба ниямвези сукума шамбала зарамо гого хехе бена кинга фипа яо малави макуа маконде нгони пэмыкхэр джоуэ абыхэм щымыхъукэ нилоту хъуари абыхэм пэмыкыу лъэпкъ нил сахара бзэхэмкэ псалъэхэри берта кома гумуз кунама кулияк тумтум кадугли кронго джоуэхэ кушит бзэхэм ящыщ эфиопхэр ираку горова бурунги капхэр дахало сандаве хадза псыхъурей зэхуакум дэсхэр банту бзэхэмкэ псалъэ лъэпкъхэр руанда рунди ганда сога ниоро ниянколе торо пэмыкхэм джоуэ хы уфэм усхэр суахили лъэпкъхэр коморхэмрэ миджикендахэмрэ я лъэжьыгъэхэр нэхъыбэм банту лъэпкъхэм шыгум къэкыгъэхэм теухуахэ нилот лъэпкъхэм былым зехуэным хы уфэм ус лъэпкъхэмрэ хы тыгухэм щыпсохэмрэ я хабзэ шэнхэр зэрзэфэувар мыслимэн лъэпкъхэм япылъурэ азиэм къыкахэм аравиэм оманым персым индиэм банту бзэмкэ псалъэ лъэпкъхэмрэ лъэхъэнэхэм зэфэува суахил цивилизациэр къуэкыпэ гъунэгъум щэхуэнымкэ пылъурэ икъэру къыиту нэхъ лъэш щыхъуар лъэхъэнэм суахилхэр бжъэжъей ешъэнымрэ хы псэушъхьахэм яшъэкуэнымрэ пылъхэт нэлмэс хым къыхахт абы шъхьакэ хы зекуэмрэ кхъухь шъынымрэ фыуэ зэфэувауэ щытт псыхъурей зэхуакур африкэ къэралыгъуэм изы шыналъу щыт адрей къэралхэмрэ лъэныкъуэхэмрэ хуэду хамэ хабзэхэр хэмыхьауэ шыпэ зэхуэшъауэ зэрщытам шъхьакэ еуропэ лъэпкъхэм я хабзэхэр а лъэныкъуэм щынэсар хыхьу щыкадзар лъэхъэнэм иныкъуэм идежь лъэпкъ дэсахэр щыуэ бгуэч хъуну зэрзэшъхьащыкхэр я аплъэпкъымкэ лэжьыгъэмкэ анатэ яамкэ ауэ зы бзэмкэ псалъэху анатэмкэ нэхъ лъэшу щытахэр лъэпкъ тутси руандэмрэ бурундимрэ иэ бахима ипшъэ угандэм шыпсоу лъэпкъхэр былым зехуэ уэркъ былым бжыгъэхэр зэраху шыгу нэхъыфхэр яыгът аплъэпкъкэ эфиоп лъэпкъхэм нэхъ яхьчу лъагэфху дунем нэхъ лъэпкъ лъагэхэ ики нэхъ лъэпкъ гъуру щытхэ абыхэм яужу иту куэхэр хуту лъэпкъ негр лъэпкъ псом яхуэдэху батутсихэм яуэ щытахэ былымрэ шыгумрэ къаыраху абым иуасэпкэ яту псом нэхъ лахуэу щытахэр пигмей лъэпкъ тва шакуэ лъэпкъ пщылу щытахэ тутсихэмрэ хутухэмрэ яхуэду шыпэр мадагаскар сейшел хы тыгухэр маврикий реиунион щыпсохэр малагасийхэр мадагаскарым креолхэр маврикийхэ реиунионхэр сейшелхэр абыхэм пэмыкыу ипшъэ азиэм къыкахэмкэ индоарий бзэхэмкэ дравидий бзэхэмкэ псалъэхэр макыу китайхэр малайхэр хьарыпхэр щопсоу лэжьыгъэ зыпылъхэр былым зехуэнымрэ губгъуэ елэжьынымрэ малагасийхэм яэ шъэныгъэ хабзэм куэд ипшъээ азиэм къыхэкауэ хэлъ къэмылымкэ чэкэ уэуэ кхъухьхэр зэрашъыр прундж гъэкыныр тут хьамблу зечэныр данэ мыда щыгъын зехьаныр ишъхъэрэ африкэ лъэныкъуэм ис лъэпкъхэр индо хы курыт лъэпкъым ящыщхэ тролик африкэм илъэпкъдыдэхэм ящыщхэр негро расашхуэм щыщ лъэпкъ цыкуху зэхокхэ негру африкэ курыту пигмейхэр капо бушменхэмрэ готтентотхэмрэ еуропейхэм нэхъ ягъунэгъу здызэхэхьахэм ишъхъэрэ африкэм аравиэм хы курыт раса иэ ипшъэеуропэ раса лъэпкъыту зэфэува фулберэ эфиопрэ нэхъ раса зэхэпхъам ящыщыр негр лъэпкъымрэ монгол лъэпкъ зэхэлъу абы пэмыкыу ипшъэеуропэ лъэпкъхэри хэту малагасийхэра ацтекхэр зэрзэджэхэр индей лъэпкъ мексикэм и къэралыкум щыпсоуэ я бжыгъэр цӀыху хуэдиз мэхъур ацтекхэм я цивилизациэр бэгъуауэ щытт ӀэшъагъэхэмрэкӀэ мифологиэмрэкӀэ къэралым и къалэнэхъышъхьу щыттэр теночтилӀан псыхъурей тескоком и Ӏуфэм Ӏутар иджыпсту абы ипӀэм къалэ мехъико тет науалӀыбзэкӀэ ацтек лъэпкъым я анэдэлъхубзэм псалъэ ацтекым къыкӀыр ацлӀанам къыкӀа гуэрэ иджыреуэ псалъэ ацтекхэр къызхуагъэсэбэпу абымкӀэ еджэхэр лъэпкъ зэхэгъэхьауэ зэпылъхэр щэхуэнымкӀэ хабзэмкӀэ динымкӀэ бзэмкӀэ ар александр фон гумболт и гукъэкӀыгъуэм къыхэкӀа яужым лъэхъэнэм ар мексикэ шъэныгъэ лъэжакӀуэхэм къашта иджырей мексикэ джылэм индей джылэхэм ар траӀу зэхэдз яшъыфыным шъхьэкӀэ езы ацтекхэр зэрзэджэхэр мешика теночка иэ лӀалтелолка къалэ къызхэкӀахэм елъытауэ теночтилӀан лӀателолко паслъэ мешикам шъхьэкӀэ ацтекхэм я бзэмкӀэ мексикэ псалъэр къызхэкӀыр ара абым мыхьэнэ иӀэхэм гупшысыгъэ бжыгъэ къэтыр псалъэ дыгъэ науалӀыбзэкӀэ ацтекхэм я пщы мешилӀи и цӀэ псыудз теско псыхъурем къэкӀми апхуэдэ цӀэ зэрехьэ нэхъ цӀэрыӀуэ науалӀыбзэр зэздзэкӀ лэжьакӀуэ мигел леон партиджэм къэӀоху а псалъэм къыкӀир мазэку псалъэ мецлӀи мазэ шиклӀи и ку пэмыкӀ зэджэгъуэ яӀэ теночки къэзхэкӀа хъуныр теноча пщы цӀэрыӀуэ щэӀам къытекӀауэ хъабарыжъхэм къызэрхэкӀымкӀэ гуп бжыгъэ гуэрэхэр яужым ацтек хъуахэр анауак и псыхъуэм къэкӀуауэ щытахэ тескоко псыхъурем и ишъхъэрэ лъэныкъуэ Ӏуфэм а шӀыпӀэхэр здэщыӀэр фӀыуэ хышъыкӀыгъу щыт ар иджырей мехъико къалэм и курыкупс ауэ езы лъэпкъ ацтекхэр къызхэкӀар иджыри къыздынэсым хэшъыкӀыгъуэ иӀэкъыи хыбарыхъым къызэриӀуатэмкӀэ ацтекхэм я жъыхэр ишъхъэрэ лъэныкъуэм къыкӀахэт шӀыпӀэ ацлӀан зицӀэм ахэр къэнэжьагъибл науалӀакахэм ящыщхэт ацтекыбзэкӀэ науалӀыбзэкӀэ псалъэхэр псалъэ къыхэкӀыр лӀы иэ цӀыху хъыбарымкӀэ ацтекхэр тхьэ уиципочлӀим ичэхэт ацтекыбзэмкӀэ колибри сэмэгурабгъу иэ колибри Ӏэсэмэгу хъыбарыжъ пэмыкӀ цӀэрыӀум къыӀуатэр бгъэм топсэлъыхь банэпкъым хы тӀыгу псыхъурейкупсым итым тесу блэ ишху апхуэдэм идежь здалъагъум хъыбарымкӀэ лъэпкъым я унэкӀэр яшъын хуэт а бгъэ блэ зышхым и сурэтыр мексикэ ныпып тет иджы зэрыхъумкӀэ гъэм ацтекхэр къурш ауэуэтэ къызтекӀэмрэ псынэ здежэхымрэ идежь тӀысахэ ар чапултэпэку щыта апщыгъуэм мэзт абым и пашъхьэм пыхъурей тескокор илъа ацтекхэм я къэкӀуэгъуэм идежь тескоко и хъуреягъ шӀыпӀэр и Ӏуфэм Ӏут къалэ къэралхэм яхэгуэчыхьэауэ щытт къалэ аскапоцалко и тхьэмадэм и ӀэнатӀэр къалъытэри хы тӀыгу цӀыкӀуитӀым яде тӀысахэ абдежьым къалэ лӀателолко халъхьа теноча и къалэр теночтилӀан щыхалъхьар гъэм зэманыр кӀуэхукӀэрэ ар Ӏэрышъэ хы тӀыгушхуэ хъуа джыпсту ар мехъиком и къалэку щыт хъыбарым къызэриӀуатэмкӀэ ацтекхэр анауак и псыхъуэм къыщыкӀуахэм лъэпкъ нэхъ мыгъэсадыду щытхэт адрейпсохэм ялъытамэ абы щыгъуэ еджэн гугъэ яшъахэ шъэныгъу адрей лъэпкъхэм яӀэуэ хъуам зырагъэсахэ нэхъыбу къызхахахэр пэсырей толтекхэм ацтекхэм я хабзэхэм куэд халъхьэт адрейхэм къыхахурэ абыхэм щыщу дунер къызэрыхъуам и хъыбар лъэхъэнэшхуиплӀым тепсэлъыхь абыхэм ящыщу хъуар псори дунейкъутэжьыгъуэкӀэ иуху ди лъэхъэнэр науи оллин етхуанэ лъэхъэнэ етхуанэ дыгъэ иэ етхуанэ къэхъукӀэ къутэжьыгъуэм къыкӀелар нанауалӀ тхьэм абы ицӀэкӀэ зызэриукӀыжьам шъхьэкӀэ нанауалӀ уӀэгъэ закӀэ тхьэхэм я нэхъ цӀыкӀу дыдэ я нэхъ шъэхухэм ящыщ уэ Ӏэйхэм зэхьтэр бэлыхь телъу яужым дыгъэ хъуа а хъыбарыжъыр пэсырей къалэ теуэтиуэканым тхьэ здэхъуа шӀыпӀэ епха ацтекхэр иджырей мехъиком и псыхъуэм къыщыкӀуа зэманым идежь къалэр нэкӀыу пари къыдэмнэжьауэ щытт пэмыкӀ хъыбарым къызэриӀуатэмкӀэ шӀыгур тхьэ зэтӀолъхуэныкъуэхэ тескалӀипокимрэ кецӀалкоалӀымрэ я Ӏэшъагъу тескалӀипоким и лъэгур фӀэкӀуэда шӀыгур щашъым де абы шъхьэкӀэ и сурэтыр лъэгуншу ятхт и къумшъэр къаплъу ацтекхэм империэ яӀэр империэ нэхъыбэм яхьчу щытт лэпкъ бжыгъэхэр хэсу нэхъыбэмкӀэ къэралым и хабзэ зэхэтыкӀэр зтеттэр тыгъэ уасэ зэхуэхьэсыным зы ӀэнатӀэ хабзэ имыӀу ацтекхэм я ӀэнатӀэм кӀэта къалэхэм тыгъэ уасэ ин яту щыта шъхьэкӀэ шӀым къыкӀах а лъэхъэнэм щыщ Ӏэмэпсымэхэм къагъэлъагъуэр лъхукъуэлӀхэм я псэукӀэр нэхъыфӀ хъуауэ къалэхэр ацтекхэм яубыда нэуж щэхуэныр я бий къалэхэми дэкӀыгъу рирагъэкӀуэкӀт зы лъэпкъ закъуэ ацтекхэм ятекӀуэфау щытар пурепечар джэз джыдэ шъыным и нэхъышъхьэт ацтекхэм я ӀэнатӀэм и нэхъ лэжьыгъэшху хъуар къалэ яубыдахэм я зэхуакум коммуникациэ далъхьэхэр курыт америкэм месоамерикэ псэушъхьэ гум кӀышъэ зэрахуэтэкъым шэрхъи яӀэкъым абым шъхьэкӀэ гогухэр лъэс зекӀуэным тегъэпсыхьауэ яшът нэхъыбэм гъогу шъыныр тыгъэ уасэм хэхьэт гъогухэм счыгъу кӀэлъыплъхэт бзылъхугъэр изакъуэ зекӀуэ хуиту ежьэфынут гурышхъуэ хэмылъу зекӀуэ тетхэр гъогум км къэс загъэпсэхуфынут шхэфынут икӀи псунэми кӀуэфынухэт абым пэмыкӀыу гъогухэм зэкӀэлъыпыту хъыбарышъэхэр зекӀуэхэт къэралым хъыбар къэхъухэр ацтекхэм къыхуаӀоху теночтилӀаным и нэхъышъхьэ тхьэмадэм еуропейхэр императору еджэхэт науалӀыбзэкӀэ императорым и ӀэнатӀэпӀашъхьэм ицӀэтэр уэй лӀатоани зэдзэкӀауэ къэпсалъэшхуэ лӀатокхэр науалӀыбзэкӀэ къэпсалъэхэр уэркъу щытхэт джылэм я нэхъышъхьэху лӀатоанихэм я ӀэнатӀэр хэхъуэт теночтилӀаным нэхъ зыкъиӀэтыху къэс ауицолӀа щытехьэм идежь лӀатоани ӀэнатӀэпашъхьэр императорым хуэзэт ауэ а ӀэнатӀэпӀашъхьэр бын унагъуэ лъэужырыткӀэ кӀуэтэкъым ацтекхэм я тхьэмадэхэр лӀатоани хабзэ щыӀахэмкӀэ джылэр тӀууэ зэшъхьащыкӀт масеуалихэр науалӀыбзэкӀэ цӀыхухэ лъхукъуэлӀхэр пиллихэр уэркъхэр япэреуэ ӀэнатӀэпӀашъхьэр бынлъэужырытхэм яӀэкӀэхьэтэкъым пиллихэм я быным пӀалъэ нэхъыбэ зэраӀэм еджэнымрэ мылъкумрэ емылъытауэ уэ зэреджэфхэм шъхьэкӀэ гугъ нэхъ макӀэ ятелъу пилли хъуфхэт яужым ӀэнатӀэпӀашъхьэр бынлъэужырытым яӀэкӀыхьу хъуа абым хуэду ацтек зауэлӀхэри пилли хъухэт зауэм цӀэрыӀуэ хъуахэр Ӏэрубыд зауэм къызэчхэрат зауэлӀ дзэм хэмыкӀ хъуфтэр яужкӀэ зауэм къахьахэмрэ я цӀэрыӀуэгъуэмрэ ирагъэлъытэти зауэлӀхэр пилли хъухэт ацтек зауэлӀым Ӏэрубыд зауэм къызэричым хуэду текиуакӀэ науалӀыбзэкӀэ еджэн кӀадзэт апхуэдэм ӀэнатӀэпӀашъхьэ бгъэ иэ щомыщ иратыфынут абыхэм яуж ӀэнатӀэпӀашъхьэ лӀакатэккалӀ иэ лӀакочкалкалӀ иратыфынут лӀатоани хъун шъхьэкӀэ зауэм Ӏэрубыд мы нэхъ макӀыу иубыдын хуэт кӀалэр щызэфӀэувэм идежь и шъхьэц пиупкӀтэкъым зауэм япэрей Ӏэрыубыд къыримыч кӀышъэ зэзэмызэкӀэ нэрыбгу тӀууэ иэ щыуэ зэхэхьэхэт ар яшъэным шъхьэкӀэ апщыгъэ абыхэм зареджэтэр ияк зэман бжыгъэ гуэрэ текӀауэ зауищ хуэдиз абыхэм Ӏэрыубыд къамычэфтэмэ траӀуэхэтэр масеуали напэтеху къалъытэт зауэлӀ шъхьэцкӀыхьыр Ӏэрыубыд къэзмычэфа къыкӀым ауэ лӀыхэм къахэкӀт масеулиуэ щытын къыхэзых нэхъыбэм унэӀутыр зыӀыгъар лӀа яуж унэӀут зи лэжьыгъэр фӀыуэ къалъытэхэр яутӀыпщыжьхэт адрейхэр мылъкум дэкӀыгъу быным хуэкӀуэт унэӀутыр езым и пӀалъэ къымытауэ пщэ хъунутэкъым тхьэмадэ хасэм унэӀутыр мыдаӀу къыщалъытам щымыхъукӀэ мыдэӀуэгъуэм къыкӀтэр шъхьэхынэгъэ кӀуэсэн бжыгъэрэ пылъамэ иэ шэн Ӏэй иӀамэ унэӀут мыдаӀуэхэм пхъэм къыхэшъыкӀа пшъэрыдзышхуэхэр фӀалъхьэт я кӀыбымкӀэ хъуреуэ фӀэлъху а пшъэрыдзхэм и къуэнчагъуэ къуэдеракъым игъэлъагъуэтэр ахэр зэрыщытым зэран хуэхъут унэӀутым цӀыху гупым хэжын иэ зэв дэкӀыпӀэхэм идежь унэӀут пшъэрыдз зыфӀэлъыр къыщащэхум идежь къэзыщэхум къыхуаӀохут а унэӀутыр дапшэрэ ящэжьу къызэращэхуатэр унэӀут плӀэуэ ящэжьар мыдэӀуэгъуэм шъхьэкӀэ тхьэлъэӀу укӀыгъу ящэфынут апхуэдэ унэӀутхэм я уасэр нэхъ инт адрейхэм ям нэхърэ ацтекыр унэӀут хъуфынут хьэя гуэрэишъауэ щыттэмэ укӀын хуэ унафэ яшъа хулъхугъэр зи шъхьэгъусэ иукӀа фызабэм унэӀуту иратыфынут адэм и къуэр унэӀуту ищэфынут тхьэмадэ хасэм къуэр мыдаӀу къылъытамэ шӀыхуэ зымытыжь шӀыхуэтелъхэри апхуэду унэӀуту ящэфынухэт фадэ алкол тӀэкӀу зыхэт пулке науалӀыбзэкӀэ яӀу ефэн хуиту щытами ацтекхэм хуадэтэкъым чэф хъуху абым ефэну илъэс тӀокӀищ иримыкъу кӀышъэ а хабзэм ебэкъуар яукӀт иджырей мексикэми хуэду ацтекхэм топджэгу фӀыуэ ялъагъут ауэ абыхэм щыгъуэ щыӀэр лӀачлӀи науалӀыбзэкӀэ пэсырей америкэкурытым щыщ джэгу Ӏуламым къытекӀа топ цӀыхушъхьэ хуэдиз хъууэ каучук псом къыхэшъыкӀамкӀэ ириджэгухэт топым зэреджэтэр олли науалӀыбзэкӀэ пэмыкӀ къэӀуэтэгъуэ щыӀэхэмкӀэ топыр мывэм къыхэшъыкӀауэ щытт апхуэдэ топ зхэта джэгур бзаджэ гугъ Ӏэуэ щыта топым и хьэлъагъыр апхуэдизкӀэ инти гугъышху щыта хъуре дэдзапӀэ щэӀэм техуэныр абым пэмыкӀыу а дэдзапӀэр лъагу щытт джэгу цӀыхур уӀэгъэ мыхъуауэ макӀэ Ӏэуэ къыхэкӀыжьт а джэгум цӀыху хъуре дэдзэгъум топыр издзэфар джэгу нэужым тхьэлъэӀу укӀыгъэ яшът илъэс пшъыкӀуплӀым нэгъунэ сабихэм я егъэджэныр анэ адэхэм ятелът усэ хъыбарыжъ хабэ гъэсэныгъэ зэхэлъ щэӀэм уэуэлӀатоли адэжъхэм я псалъэжъхэр ицӀу абым ацтек лъэпкъым и гъэсэныгъэ хабзэр хэлът гуфӀэгъуэми нашхъейгъуэми схуэдэ къэмыхъуами теухуауэ псалъэ щэӀэт сэби дунем къытехьам фӀэхъус ирах псалъэ дунем ехыжьар зэрагъэкӀуэтэжь псалъэ адэхэм я пхъухэм ирагъэшъэжьт зыкӀэлъыплъыжьын зэрхуэхэм ауэ я напэхэр ямылэну ауанихэм яхьчу щымытын шъхьэкӀэ анэхэм я пхъухэр ягъасэт псомкӀи я шъхьэгъусэхэм къыдэшъыну лъхукъуэлӀ тхьэмышкӀу щытми кӀалэхэр шъэху даӀуэху лэжьакӀуэху ягъасэт кӀалэхэр еджэщым илъэс пщыкӀутхум ирагъажьэт еджэщхэр тӀууэ зэхэкӀхэт тепочкалим науалӀыбзэкӀэ тхыдэм диным зауэшъэныгъэм щэхуэным Ӏэшъагъэхэм джоуэ ирагъасэт калмекакым науалӀыбзэкӀэ нэхъыбу кӀэхьэхэтэр пиллихэм я быныра абым тхьэмадэхэр шоджэнхэр егъэджакӀуэхэр тхыгъэегъэкӀуэкӀхэр абым дин хабзэхэм илъэсым и бжыгъэ егъэкӀукӀыным усэбзэм икӀи тепочкалими хуэду зауэшъэныгъэм ирагъасэхэт пшъашъэхэр унагъуэ Ӏохухэм саби пӀынымрэ ирагъасэхэт еджэн тхэныр ярагъашъэхэтэкъым саби нэхъ губзыгъэхэр иэ уэрэдхэмрэ къафэ унэхэмрэ ягъакӀуэт иэ топджэгу унэм ягъакӀуэхэт а итӀури пӀалъэшхуэ яӀу къалъытэт курыт америкэмрэ ипшъэ америкэмрэ ацтекхэм я къэралым и къэру къыщишта зэмэныгъуэм тхьэлъэӀухэр куэду егъэкӀуэкӀт ауэ ацтекхэм ахэр инышху ящт я махуэгъэпсым щыщ махуэ пшъыкӀуи хъуам зы илъэсым цӀыхухэр яукӀыу гугъ шъын хуэй цӀыхухэр счыгъуи яукӀтэкъым тхьэлъэӀум идежь кудхэм псэушъхьэхэри яшът абым шъхьэкӀэ тегъэпсыхьэуэ ацтекхэм лама Ӏэсэхэр яӀыгът абым пэмыкӀыу мылъкум щыщ ятыфынут ахэр якъуту тхьэхэм шъхьэкӀэ тхьэ кецӀалкоалӀым шъхьэкӀэ хьэнтрабгъуэхэмрэ колибрихэмрэ яукӀт абым пэмыкӀы цӀыхухэм езыхэм уӀэгъэ зашъыжьт апхуэдэм теухуэ тхьэлъэӀухэр щырагъэкӀуэкӀым тхьэм шъхьэкӀэ я лъыр ягъажу банэхэ щыгъэным иэ пкъым фӀэлъу зэрахьэт я кӀыфэр счыгъуи уӀэгъэ зышъ лъыр курыту нэхъышъхьу щытт курыт америкэм и културэм хъыбарыжъ куэдым къаӀоху тхьэ науэхэм я лъыр зэратыр цӀыхухэм ядэӀэпыкъун шъхьэкӀэ етхуанэ дыгъэм и хъыбарым тхьэуэ хъуам я гъашъэр ятыр цӀыхухэр къэнэжьын шъхьэкӀэ а псоми цӀыхухэр зыхуэгъэхьэзыртэр тыныгъэ нэхъ индыдэм цӀыху гъашъэм яукӀыным и фэр шхъуантӀу ялэт тыныгъэм и фэ яужым яукӀынур пирамидэшхуэм и шъхьэм иӀэ пӀэм драчет абдежьым яукӀынур мывэ Ӏэнэм тралъхьэти и ныбэр тхьэлъэӀу сэкӀэ зэгуагъэжт абым яуж и гур къырахти дыгъэм худрахьет гур нывэ лъагъэ абым тегъэпсыхьэм иралъхьэт зицӀэм хьэдэр кӀэлъемкӀэ ирадзыхт икӀагъым шоджэнхэм Ӏуалъэфыжьт тхьэлъэӀу укӀыгъэхэр нэхъыбэм зэрщытар езы яукӀынухэм пӀалъэ ятауэ езыхэм я хуитыныгъэкӀэ ауэ Ӏэрубыдхэм щыгъуэ тхьэлъагъу яхуримыкъутэмэ наркотик иратт ацтехэм я лъэпкъэгъум зыхуэпэныр Ӏэшъагъу къалъытэт пӀэшхуэ щыгъыным хуашъу дунем адрей и лъэпкъхэм хуэдуи я щыгъынымкӀэ ягъэлъэгъуэн пылъхэт зэшъхьэщыкӀыгъуэ щыӀэхэтэр я щыгъыныр даху куэду зэхэлъу щытами Ӏэмэпсыму хэту хъуам гурыӀуэгъуэ яӀэт шэкӀыр езэхэм яшът лъэпкъ нэхъыбэм хуэду зэшътэр шэкӀыр бзылъхугъэхэрат къазхашъыкӀтэр бжъэхуц иэ агавам и тхьэмпэм цыжъ къыхэхамкӀэ абыхэм пэмыкӀыу чыцӀыбжъэ тхьэмпэжэм къыхэха цыжърэ тхьэкӀуэмэкӀыхьыцымрэ хулъхугъэхэм я япэрей щыгъыну щытар джэщкӀи зыщамыхтэр бгырыдз машлӀалӀ шэкӀ тэкъырыр я бгым къыракӀэкӀти лъакъуэ зэхуакум дагъэкӀт яужым ипэмкӀэ япху кӀапэ къэлэлэху къанэхэр иэ хадыкӀыу иэ кхъуакӀэкӀэ ягъэдахэт кӀалэхэм бгырыдзэр зэрахьэн щыкӀадзэтэр илъэс пщыкӀуищ щырикъум идежь пкъым щатагъэ щыгъыну щытар кӀакӀуэ тилманлӀи и сурэтыр зэрщытар плӀимэ кӀыхь шэкӀ такъыр ижьрабгу дамэм иэ бгъэм иде япху кӀыӀу иэ гъушӀ зэрыдзэ ацтекхэм яӀэкъым бгырыдзымрэ кӀакӀуэмрэ цӀыху ӀэтатӀэпӀашъхьу щыщу хъуам яӀэт ауэ унэӀутхэм лъхукъуэлӀхэм яхэр нэхъыбэм хужьу щытхэт париуи мы гъэдэхаху ауэ уэркъхэм яхэр фэхэмрэ тхыпхъэхэмрэкӀэ бэгъуауэ щытхэт кӀакӀуэхэм я фэмрэ я тхыпхъэмрэ зэзыхьэм игурихь къуэдеракъым къыгъэлъагъуэтэр зэфӀэкӀыныгъу иӀэхэри игъэпст куэдым идежь а псори зэхэдзауэ шъхьэдж хуэфашэм хуэду щытт хуитыныгъэ щымыӀу зыхуэр зэрахьэну япэреуэ ар зтеухуатэр зауэлӀхэм я кӀакӀуэхэм ахэр щыгъын къуэдеуэ щытакъым икӀи щӀыхьу ятхэт шоджэнхэм я кӀакӀуэхэр фӀыцӀу иэ удзыфэ кӀынфӀу щытт тхыпхъэ къумшъхьэ сурэтхэр яхэлъу кӀакӀуэ удзыфэ шхъуэнтӀафэ зезыхьэн пӀалъэ зиӀэтэр лӀатоани къуэдем ацтекхэм я пщым бгырыдзрэ кӀакӀуэмрэ пэмыкӀыу иджыри джанэкӀыхь зэрахьэхэт хулъхугъэхэм я Ӏэшъхьэхэр кӀэкӀу пыту шиколли зауэм идежь хулъхугъэхэм бжэхуцкӀэ дытӀа джаынэ зщатӀагъэт кӀыбым псэкӀэ псауэ пкъым хуэфӀу щытт ӀэхъуэмбитӀ иӀувагъу щытт апхуэдэ джанэр бзылъхугъэхэм нэхъэпэреуэ я щыгъынтэр кӀэпхын шэкӀ такъырыр бгъэкӀагъым къырачэкӀти бгырыпх хэдыкӀамкӀэ кӀапхэт апхуэдэ кӀэпхыныр и кӀыхьэгъымкӀэ я лъапэм нэст унэӀутхэм ящыщ бзэлъхугъэхэмрэ къуаджэхэм дэс бзылъхугъэхэмрэ нэхъыбэм я бгъэр пцӀану къакӀухьт ауэ къалэм дэсхэмрэ лъхукъуэлӀхэмрэ уэркъхэмрэ ящыщ бзылъхугъэхэм джанэкӀыхь уипил я кӀэпхыным къытралъхьэт и пшъампӀэм идежь хэдыкӀауэ щыту махуэпсом зэрахьэ щыгъыныр кӀэху щытт и фэр хужьу ауэ джэгухэм щатӀагъэхэм къуэлэныгъу щыӀэр игъэлъагъуэт ахэр зылъэгъуа зекӀу хъуам гъэшъэгъуэну ар къэӀуатэт унэм къыщыкӀэкӀкӀэ бзылъхугъэм и плъэӀум кӀакӀуэ кечкемилӀ иридзэт и сурэткӀэ плӀиму шъар ирикуну икум пхырыбзыкӀауэ апхуэдэ кӀакӀуэр куэду ягъэдахэт икӀи хадыкӀт нэхъ бэуэ ягъэдахэтэр а псом шэкӀ плӀимэ цӀыкӀу бгъэм иде традэтэр зэгуэхам идежь хуэзу къыкӀэщу пшъашъэ цӀыкӀухэм я анэхэмрэ я шыпхъу нэхъыжьхэмрэ хуэду захуапэхэт джанэ кӀэпхӀын зэрахьу ауэ я кӀэпхынхэр куэду нэхъ кӀэкӀыу щытхэт псыхъурей тескоком идежь ацтекхэм Ӏэрышъ хы тӀыгухэр яшъауэ щыта а хы тӀыгухэм хьэцэпэцэхэмрэ Ӏэрысэ жыгхэмрэ ягъэкӀт ацтекхэм я япэреуэ шхыным къагъэшъхьэпэтэр нартыху джэшхэр къэбхэр джоуэ а хы тӀыгухэр чинампэхэр науалӀыбзэкӀэ зы гъэм блэрэ къахьт хъугъэ къагъэкӀхэм бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀхэм къызэрхэкӀамкӀэ гектар минибгум къыхэкӀым цӀыху яхурикъут илъэсым куэд гупшысыгъу къаӀуатэт ацтекхэм я шхыным протеин иримыкъу абым шъхьэкӀэ цӀыхушху щытаху ауэ а гупшысыгъуэхэм пэубыдыгъуэ яӀэ нартыхумрэ джэшхэмрэ зэхэлъмэ цӀыхум аминокислоту зхуэныкъу хъуар игъуэтыну шхыным абым протеин хуныкъуэныр Ӏуихыну зэуэ ацтекхэм нартыху лӀэужьыгъуэ бжыгъэхэр ягъэкӀт аминокислот бжыгъэхэр яхэлъу абым пэмыкӀыу выкӀэхъу ягъэкӀт ябы и хум протеин куэду хэлъ абым фӀэкӀыу ацтекхэм пэмыкӀ шхын бжыгъэ яӀэт ацеколхэр яубыдт псыбэджхэр псыудзхэр флаворпротеин куэду зхэлъхэр тхьэвым хьалъхьэт хьэпӀацӀэхэр пкӀауэхэр хьэмблухэр хъумпӀэцӀэджхэр джоуэ яшхт хьэпӀацӀэхэм лым нэхъри нэхъыбу протеин яхэлъ иджыри къыздынэсым мексикэм и хэку гуэрэхэм ахэр шхыным я нэхъыфӀу къалъытэ ацтекхэм Ӏэсэ псэушъхьэхэр яӀыгът тхьэджэдхэр ицкуинлӀи науалӀыбзэкӀэ унагъуэ хьэ я лым шъхьэкӀэ яӀыгът нэхъыбэм я псэушъхьэхэм я лыр щаупшъэфӀтэр пкӀэ згуэрэм щыхуашъын хуэм идежь пэмыкӀыу лъыр къыздырахтэр шъэкӀуэным бжъо мэзыкхъуэ псыджэд пэмыкӀхэр джоуэ ашокашхуэ санскр уз хэмыту ыншу къэхъуар мауриэхэм я пэштыхь гъ ди лъ я щыкӀэдзауэ гъ ди лъ я нэс зекӀуэ бжыгъэ зэфӀигъэкӀа яуж ашокэм ипшъэ азиэм и нэхъыбаӀор иубыдауэ щыта иджырей афганистэным къыщыкӀэдзауэ бенгалымрэ нэгъунэ ипшъэмкӀэ майсурым нэс буддэдиныр цӀыхум яхилъхьэну зэрпылъамкӀэ цӀэрыӀуэ хъуа тхыдэм ашокар чандрагуптам и къуэрылъху щыта и адэр биндусара и анэ субхадрангир факъырэ брамин чампаканагар и пхъут хъыбарыжъым къызэриӀохумкӀэ и адэм кӀыдигъэкӀуатэр и пхъур пкӀыхь илъэгъуа яуж и пхъурылъхур цӀэрыӀуэ пэштыхь хъуну адрей и къуэшхэм елъытамэ ашокэм пӀалъэшхуэ иӀэтэкъым ӀэнатӀэпӀашъхьэм ихьэну адрей и къуэш мылъхуанэхэмкӀэ иӀэхэм абыхэм пэмыкӀыуи къуэш нэхъыжъ иӀэт и анэм къилъхуауэ и сэбиигъуэм ашокэ джану щыта гъэдэӀуэныр гугъу зы закъу гупшысэгъу иӀэр и псэр хущылъу шъакӀуэныра яужым шъакӀуэ бэлъыхь хъуа пщыкъу хъуам я зы къыхэкӀакъым ашокэ и лъыгъэм пэлъэшын зекӀуэхэр фӀыуэ зылъагъун ӀэнатӀэгъуэ зехьэнымкӀэ абым шъхьэкӀэ пэштыхьей тхьэмадэхэри джылэри ашокэм хэлъхэр ялъагъу фӀыуэ хущытхэт биндусарам гу лъитат и къуэм ӀэнатӀэгъуэр зэрзэрихьэфри и кӀэлэгъуэм емылъытауэ анванти и тхьэмаду тригъува авантим дежь ашокэ пэштыхь бэлыхьу тета фыз къича шакия кумари къуэлей унагъуэм щыщу къуитӀ яужым къыхуилъхуа таксилам и джылэм зыкъыщаӀэтым магадхам и ӀэнатӀэгъуэр къамыду биндусарам ашока егъакӀуэ игъэбэяунэху и къуэ нэхъыжъ сусемэм апхуэдэр хузэфӀэкӀакъым ашокэм дзэшхуэ дэмыкӀыгъуами къалэм бгъэдыхьэри къыхъурейхьа яужми иубыда абым яуж тхьэмадэ хасэм къагурыӀуа сусемэр биндусарам и къуэ нэхъыжъми пэштыхь хъумэ къэралым и ӀэнатӀэр зэримыӀыгъыфынур зыкъэӀэтыгъуэхэр зым зыр яуж иту зэрекӀуэкӀынухэр къэралри зэрхэкӀуэдэнур абым шъхьэкӀэ тхьэмадэхэм ашокэм къыхуаӀохур и адэм и псэр зэрхэкӀыр гузаву къызэркӀуэн хуэр биндусарар гъ ди лъ я дунем ехыжьа тхьэмадэгъуэ хасэм ашокэр и пӀэм трагъува магадхам и пэштыхь хуэду илъэсий текӀауэ пэштыхь хъуа яуж ашокэм зауэ ирет калинга къэралым езым и империэр нэхъ лъэш ишъыным шъхьэкӀэ щэхуэнымрэ стратегиэмрэ епхауэ апхуэдэ унафэ ешъыр тхыдэм я зауэр хьэлъу хэхьэ езы акока къызэриӀохумкӀэ Ӏэрубыд цӀыху ишъар мин хэкӀуэдахэр мин фӀокӀыр хъыбарыжъым къызэриӀуатэмкӀэ ашокэ къыщилъагъум цӀыху хэкӀуэдауэ хъуар а зауэм и лажьэм къыхэкӀар буддэдиныр къишта яужым ашока тхьэлъэӀум шъхьэкӀэ укӀын егъэкӀуэкӀыгъэхэр триубыда пщылӀ лэжьыгъэхэри апхуэду триубыда псэушъхьэ хъумэным кӀэтхэм я тхылъ итха джэгум шъхьэкӀэ шъакӀуэныр имыду хъуа мыхьэнэншэ мэз ихынри апхуэдэ къабзу къэрал псом ашокэ цӀыхухэм я хэныкъуэгъуэ унэхэр ишът университетхэр узэщхэр хьэкӀэщхэр ирригациэмкӀэ теухуа лэжьыгъэхэр абым пэмыкӀыу зэр индиэпсом и гъогухэр къигъэкӀэрыкӀыжьахэ хъыбархэм къызраӀохумкӀэ ашока и тетыгъуэм и кӀэм буддэдин шоджэнхэм шъыхьышхуэхэр яритт къэрал мылъкур абхуэду иухауэ и къуэрылъху сампадим ар къыщишъэм ашокэ буддэныгъэм тыгъэ ишъын игугъу хъуар яхунимгъэсури пиубыда и унафэкӀэ апхуэду тхьэмадэ хасэм пэштыхьфыз тишиярикшита я дэӀэпыкъуэгъукӀэ ӀэнатӀэпашъхьэр и къуэрылъхум хуэкӀуа хъуа аӀуейгъурц аӀуейшей лат бз ур бз рододендрон къэкӀыгъэ пабжъэхэмрэ жыгхэмрэ ящыщу хуэдизу зэшъхьащыкӀху аӀуейгъурцхэр къыздэкӀхэр янэхъыбэм шӀыгум ишъхъэрэм и курыт лъэныкъуэм икӀи нэхъыбу здызэшъхьащыкӀхэр китаим ипшъэмкӀэ гималайхэм японым ипшъэ къуэкӀыпэ азиэм абы пэмыкӀыу ишъхъэрэ америкэм кэкӀыгъэхэр я инагъхэмкӀэ Ӏэуэ зэшъхьащокӀхэ иныкъуэхэр м нос адрейхэр пабжъэ убгъуауэ мэкхэр гъагъэхэм я инагъыр цӀыкӀу дыдэхэм къыщикӀэдзауэ см ябгъуагъу носыр урысейм мы Ӏарысу лъэпӀкъ къокӀхэр нэхъыбу каукъазым сыбырым къуэкӀыпэ джыжэм аӀуейгъурцхэр пабжъу пабжъэ цӀыкӀу къокӀхэ тхампэхэр зэщымыщ лъэпӀкъ къэс я инагъкӀэ зафӀэтыкӀэмкӀэ илъэс бжыгъэкӀэ пыт илъэситӀкӀэ пыт зы гъэкӀэ пыт лъапэ яӀу иэ зэуэ къудамэм пысу зэкӀэлъыпытху гъэчым фӀэсу иэ ипӀкъым къытекӀыу лъапэмкӀэ бгъуэуэ ипэмкӀэ памцӀу иэ ипэр бгъуэуэ лъапэр памцӀу гъагъэхэр гуп зытӀущу иэ бжъыгъу зэхэтхэ макӀыу зэрызу тӀурытӀу фӀэтхэ джылэхэр башцӀыкӀу щытхэ мм якӀыхьагъу къызэрыкӀхэр зэрызурэ иэ гуп зэхэту пабжъэ Ӏуву мэзхэм ягъунэгъу къушъхьахэм абы пэмыкӀыу псыпцӀэхэм тундрэм хому къокӀыр япэгъэм нэхъ хомдыду лъабжъэхэр шӀышъхьамкӀэ нэхъ зеӀыгъ бжъыгъэ бжыгъурэ цыжъу щыту гъатхэпэхэм бжъэм фоуфӀ къыхах аӀуудз лъэпкъ лат бз удз къэкӀыгъэ унагъуэ зэхэт шӀыгум илъэныкъу хъуам къыщокӀхэ я тхьампэхэр къамэ сурэту псыгъуэ кӀыхьу щытхэ абыхэм янэхъыбэр Ӏарысу ягъэкӀыр хадэхэм я гъагъэ дахэхэм шъхькӀэ лъэпкъым хэтхэр зэрзэшъхьащыкӀыр гъэмкӀэ лъэпкъ цӀыкӀу зэрыхъухэр удз къэкӀыгъэхэ нэхъыбэкӀэ гъэбжыгъэкӀэ псоу къэкӀыгъэ мэкӀыу пабжъэ хуэду къокӀхэ тхьампэхэр нэхъыбэкӀэ псоуэ щытхэ гъэчым зэрызурэ къытемыкӀыэху зэзэмызэкӀэ кӀы пыту шӀышъхьам къыхэкӀыр нэхъыбэкӀэ зэкӀэкӀэкӀыу щыткъым лъабжъэжъу шъхьауэ щыту абыхэмкӀэ шӀымахуэм зыщахъуму щытхэ иэ гъэ хуабэ псыншэхэм яде гъагъэхэр гъэчым илъэныкъуэхэм зэхуэмыду зы лъэныкъуэм хуэгъэзауэ ирокӀуэ езы гъагъэхэр ину тхьампэшхуэхэр ятету щытхэ джылашъхьар щыхъум мэгъури щыуэ зэгочыр джылэр къыдигъэшэшу иэ маракӀуэу къыпокӀэ къэкӀыгъэ лъэпкъым щыщхэр шӀыгум илъэныкъу хъуами къыщокӀхэр ауэ нэхъыбу къэрал хуабэхэм нэхъ макӀыу тропикхэм я зэхуакум къэрал шӀыӀахэм иэ къуэшъхьашхуэ лъэныкъуэхэм псыудзхэм хуэду аӀуудз лъэпкъхэм ящыщхэр къэкӀкъым нэхъ кӀасу шӀыпӀэ гъушъэхэм къыщокӀхэ балий лат бз ур бз черешня жыг къэкӀыгъэхэм ящыщ м нэсу илъэгагъыр мы Ӏарысу къыздэкӀыр укрэинэм кърымым ипшъэ урысей къаукъазым Ӏарысу куэду ягъэкӀыр балийр жыг къэкӀыгъэ нэхъ инхэм ящыщ псынкӀыу мэкӀыр адрей жыгхэм ялъытамэ пкӀашъхьар хъуреуэ тӀэкӀу хуэкӀыхьу щыт иэ икӀагъым бгъуэуэ ишъхьамкӀэ памцӀэ хъууэ жыгыкӀэм ифэр гъуабджу плъыжьыфу иэ псыфу щыт лъабжъэр шӀым кууэ хэхьакъым ауэ хузэфӀэкӀмэ фӀыуэ зэкӀегъэкӀхэр тхьампэхэр ину щыт лъапэмкӀэ хуэпамцӀу ипэмкӀэ хуэхъуреуэ пэм памцӀэ цӀыкӀукӀэ иуху кӀыхьагъкӀэ см хуэдиз хъуху хужьу мэгъагъэхэ къудамэм игъунэгъу пысху тхьампэ тхурытху ятету тхьампэхэр къэтӀэпӀыным ипэкӀэ мэгъагъэ гуп цӀыкӀу цӀыкӀурэ зэхэсху мэракӀуэхэм зы кумкӀэ хэлъ езыхэм псы якӀэту хъуреуэ щытхэ яфэкӀэ флъыжым къыщыкӀэдзауэ къуафӀцӀэм нэгъунэ нос мэзым къыщыкӀхэм я мэракӀуэхэр нэхъ цӀыкӀу щытхэ см хуэдиз мэхъухэ кумкӀэхэр хъуреуэ цӀанлъу щытхэ шэдыгъуэм зэршъхьащыкӀыр ипӀкъ зындэмкӀэ фэхуу щыту икъудамэхэмкӀэ тхьампэхэр нэхъ удзыфэху щытхэ дзасу шӀыпӀэ къыздэкӀхэр былийр нэхъ хуабэ лъэныкъуэ къздэкӀыфыр еуропэм и ипшъэ лъэныкъуэхэм баскэм я къэрал баск бз баскей пэсырей хэкужъ икӀи автоном зэгуэт эспаниэм и ишъхъэрэ лъэныкъуэм хэту къалэ нэхъышъхьэр виториэ гастейс регионыр пэсырей хэкужь шӀыпӀэм щыщ абы пэмыкӀыу иджыри фрэнджым и ипшъэ лъэныкъуэр хиубыду ди лъэхъэнэм и пэм къыщыкӀэдзауэ ди лъэхъэнэм нэс шӀыпӀэ баскхэр здисар урым къэралым хиубыдэт вестготхэмрэ хьэрыпхэмрэ переней хы тӀыгуныкъуэр яубыдауэ щаӀыгъам баскейм и шӀыпӀэм и нэхъыбэр хуиту абыхэм яхэмыхьу щытт реконкистэр къызхэкӀам и шӀыналъу лъэхъэнэм и кӀэм лъэхъэнэм и пэм эспаниэ къэрал зэгуэхьам хохьэх гъэм нэс автоном пӀалъэ гуэрэхэр иӀу баскхэм я къралыр къуэкӀэ бгыкӀыу зэрщытым шъхьэкӀэ пэсырейм урымхэр провинциэ алавэм нэхъ ихьэфахэкъым ар баскхэм я къэралым куэду къышъхьэпа я бхэмрэ я хабзэмрэ зэрщыту зэрахьэным провинциищ иджырей баскхэм я къэралым хиубыдэр щызгуэхьхэр лъэхъэнэм джылэ зауэхэр щекӀуэкӀам джылу дэсыр мин цӀыху нэ пӀэр еубыд гъэмкӀэ къызэригъэлъагъуэм баскхэм я къэралым кантабрий Ӏуашъхьэхэм метрэ хуэдиз я лъэгагъу я къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр еубыд хым идежькӀэ нэхъ гъунэгъу хъухукӀэ нэхъ лъахъчу йоххэр джабэ зэхэту хы Ӏуфэр яшъу хыжэ бжыгъэхэр иӀу псыхэр кӀыхьу щытхэкъым ауэ куухэ мэсхэм жыг къэкӀхэр пхъэмыфей жыгдэгу бжей пэмыкӀхэр джоуэ баскхэм я къэралым эспаныбзэкӀэ зэрыпсалъэм хуэду баскыбзэми иропсалъэхэ джылэ дэсыр баскыбзэр къэралым и анэдэлъхубзэ эспаниэм и пэмыкӀ бзэхэм елъытамэ баскыбзэр роман бзэхэм хиубыдэкъым икӀи индоеуропэ бзэхэми хэхьэкъым гъэмкӀэ джылэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀам къызэрхэкӀыр баскхэм я къэралым щыщхэр кагуроӀуэ икӀи иропсалъэ бзитӀымкӀэ эспаныбзэмкӀэ нэхъ псалъэкъым баскыбзэр ящӀэ ауэ зэрыпсалъэхэр эспаныбзэ автоном зэгуэт баскхэм я къэралым хэт провинциэхэр тхыдэмкӀэ баскхэм я къэралым иджыри хэхьэр наварра автоном зэгуэт и къалэ нэхъышъхьэр памплона къалэ нэхъ инхэр бгъащхъуэ лат бз ур бз степной орл псэушъхьа шакуэ бзу бгъыхэм ящыщ икыхьагъыр см дамэм икыхьагъыр см ихьалъагъыр кг мэхъур бгъашъхъуэхэм я бзыхэр хъухэм нэхъри нэхъ ину щытхэ бгъашъхъуэхэм яфэр илъэсиплым къыщыкэдзауэ гъуабджэ кыфу щыт шъхьакыбым цы плъыжь хэт куэдхэм дэмашъхьцхэмрэ дамэм илъэныкъуэцхэмрэ гъуабджэ кыфхэ якумкэ псыфэ хэлъу ирику нэм ихъуреягъыр гъуабджэ гъуэжьыфу щыт ипэр псыфэ фыцэ лъэбжъанэхэр фыцэ лъакъуэхэм фэр гъуэжьу щыт япэрей гъэм чырхэм яфэр гъуабджэ пшэхъуафу щыт цыхэм гъуэжь хэпхъауэ дамэ илъэныкъуэцхэр гъуабджу щытхэ ягъунэхэр гъуэжьу бгъашъхъуэхэр иипшъэ шыпэхэм щыахэр гъэпсом щыпсэуху щыт ишъхъэрэмкэ щыахэр шымахуэм мэкуэчхэ бын къэздырач лъэныкъуэхэм сыбырым ипшъэ къуэкыпэмрэ ипшъэ къуэхьапэмрэ азиэ курытыр китайм икъуэхьапэ лъэныкъуэм щыщ ишъхъэрэ къуэхьапэ ипшъэ курыт африкэр индиэр джоуэ хеубыдэ бгуъэхэр шым пабжъэхэм бгъуэнхэм мэкъу атэхэм щешъыр зэзэмызэкэ жыгхэм иэ столбэхэм джэдыкэхэр щагъэтылъыр къуэхьапэ лъэныкъуэхэм мэлыжьыхьым икэхэм къуэкыпэ лъэныкъуэхэм нэкъыгъэм икухэм игъэтылъыр джэдыкыу яфэр хужьу гъуабджэ хэпхъауэ махуэ тес чырхэр бгъуэм мэзит хуэдизкэ къонэхэ нэхъыбэм зэшъакэхэр дзыгъуэхэм тхьакумэкыхьхэм нэхъ макыу бзу мы инхэм блэ щындырхъуэ амэ псоушъхьа куэдхэм ящыщ шыпэ здэпсоуэ хъуам макэ мэхъухэ берлин джэр бз курыт еуропэм ит къалэ джэрмэным и къалэ нэхъышъхьэ япэреуэ берлиным и хъыбар къыщаӀохур гъэм шпрее псыхъуэм и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэта тӀуанэ къалу берлин хущыта кллныр шпрее и хы тӀыгум тетт гъэм къалитӀыр зыуэ зэхагъэхьа зауэ илъэспшъыщым яуж берлиным и унэхэм и щанэ фӀэкӀуэда и джылэм и ныкъуэ хэкӀуэда етӀуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ къалэр зы къэмыну зэхэкъутат къэрал текӀуахэм я унафэкӀэ фрэнджым британиэшхуэм ашз м рссз м джоуэ къалэр джэрмэным и шӀыпӀэри хуэду оккупациэм и хэкуиплӀу ягуэча америкэ британиэ фрэндж хэкухэм къуэхьэпӀэ берлин джоуэ зэхагъэхьэ советхэм я оккупэциэм къыхэнэр къуэкӀыпӀэ берлиныра яужым дджр м и къалэ нэхъышъхьэ хъуар гъэм дджр м и ӀэнатӀэ унафэмкӀэ къуэхьэпӀэ берлиным и хъуреягъкӀэ берлин блын яшъыр яужым куэдрэ шӀыӀэ зауэм и дэмыгъу къэнар блыныр щыӀуахыжьар гъэм джыпсту берлиныр джэрмэн зэгуэтым и къалэ нэхъышъхьу щыт индустиэмкӀэ шъэныгъэмкӀэ артымкӀэ къэралыи и пӀэшхуэ иӀыгъу берлиныр лъэпкъ бжыгъэ зэхэс къалу щыт джэрмэнхэм щымыхъукӀэ иджыри тыркухэр япэрей рссз м щыщ лъэпкъхэр пэмыкӀхэр джоуэ дэс администрациэмкӀэ берлиныр хэку гуэчауэ щыт ахэр я кӀуэцӀми куейкӀэ гуэчыжьху псори бжьо лат бз ур бз лань къэкыгъэшх псэушъхьа шэрып щыхь лъэпкъым ящыщу адрейхэм нэхъ зэрамыхьчыр бжъакъуэ бгъуэшхуэхэмрэ фэ уэгумрэ бжьор мэзбджэным нэхърэ нэхъ иныфу щытщ ауэ шъыхьым нэхърэ нэхъ цыку ики нэхъ псынкэ еуропэм щыпсохэм я кыфэм икыхьагъыр см мэхъу капэ см хъууэ пыту илъэгагъыр см мэхъур хьалъагъыр кг хъухэм кг бзыхэм месопотамым щыщ бжъо хъухэр ялъэгагъымкэ метритым носхэр бжъом иаплъэпкъыр нэхъ лыпцу щыт шъыхьым ем нэхърэ ипшъэмрэ илъакъуэхэмри нэхъ кэкыу щыту месопотам бжъом хуэмыду ибжъакъуэхэр белышъхьам ехьчу къытекэфыну ифэр гъэ екуэкым елъытауэ зэрехъуэкыр гъэмахуэм кыбышъхьамрэ капэмрэ плъыжь гъуабджу щыт хужь хэпхъауэ ныбафэ лъэныкъуэмрэ лакъуэхэмрэ нэхъ нэху щытхэ шымахуэм шъхьар пшъэр тхьакумэхэр джоуэ гъуабджэ кыф мэхъухэр кыбыр ибгъухэр фыцэм носыр ныбафэмрэ лъакъуэхэмрэ псыфэ мэхъу куэду иэ фыцабзэху иэ хужьыбзэуи къохъухэр пэсырей лъэхъэнэхэм финикийхэмрэ абыхэм яуж иту римхэмрэ ишъхъэрэ африкэмрэ азиэ цыкумрэ ирачурэ хы курытым бгъэдэлъ еуропэ къэралхэм ирачэт алыджым урымым эспаниэм лъэхъэнэ курытхэм бжъор инджылызым ирачэ абы пэмыкыу даниэм ирачэри абы икыу еуропэ курытым носыр яужкэ ирачэ ишъхъэрэ америкэм аустралиэм зелэнд кэм ипшъэ африкэм японым абыхэм шъхьахуиту иджыпсту щопсоу бжъом ипсэукэмкэ шъыхьым ехьч ауэ абы хуэду псэупэ къыхэхынымкэ зэхэдз ишъкъым нэхъыбу здыхэсхэр уэздыгъей мэзхэм иэ мэзкъуийхэм ики шъыхьым хуэду гумаху сакъу щыткъым ауэ ипсынкагъымрэ джэнагъымрэкэ къыкэрыхукъым бжъор ишхыным къэкыгъэ фэка хэткъым удз жыг тхьампэ зэзэмызэкэ пхъафэр къыкэратхъурэ яшхыр ауэ шъыхьхэм хуэду жыгхэм зэран яхуэхъухэкъым щызэпыхьахэр фокадэм къыщыкэдзауэ щакуэгъуэм нэгъунэ абы щыгъуэм бжъохъухэр ину гоун кадзэ бзыхэр ираджу я шыпэхэм палъэ яар ягъэлъагъу хъу нэхъ къэрууфэхэм я палъэр зэрагъэлъагъуэр шыр мыкууэ кыратыкыу игъуалъхьу абы илъу гоун бзыхэр ираджу бзыхэм гуп цыкурэ заыгъхэ хъу нэхъ къэрыуфэхэм я шыпэхэм лъыхъу шъыхьыхъухэм ялъытауэ бжъом зы гупышху зэхихуэхэкъы бзыхэр яужкэ ежьэжьхэми зэран яхуэмыхъу еутыпщхэ мэкъуауэгъуэм икум къыщыкэдзауэ бадзэуэгъуэм икэм нэс тхьамахуэ псэфа нэуж бзыхэр гупым яхэкыурэ чыр къалъху зы макыу ту къилъху мэхъу мэзипл хуэдизкэ бжъо чырыр быдзычэм кофыр щызэфэувэхэр илъэсит илъэсищым идежь къагъэшъыр илъэс хуэдиз къалъхуагъакэхэр куэду бажьэм мэзкхъуэхэм къуалэхэм ятокуадэхэ бжэнщэф лат бз ур бз козодой жэшбзу бжэнщэф лъэпкъым ящыщ гъэмахуэкэ еуразием икумкэ африкэм ишъхъэрэ къуэхьапэ щопсохэ я инагъымкэ бзуупцэм хуэдиз мэхъухэр ифэр гъуабджэ псыфу щыту пхъафэм тхьампэ пыхуахэм къыхимгъэщу адрей бзу лъэпкъым хэтхэм хуэдууи нэшхуэхэр иа пэ кэк пыт кэк шъхьакэ бгъууэ щыт и лъакъуэхэри кэкыу шым къыщикухьын иэ къудамэр пиубыдыкын тегъэпсыхьакъым абы шъхьакэ къудамэм икыхьагъымкэ тотысхьахэ адрей бзухэм хуэмыду здэпсохэр уэздыгъэмэз нэхухэм мэз здырахахэм мэзыку губгъуэхэм ипшъэ еуропэм тхьмпэпымыху гъэпсом удзыфу щыт пабжъэ банэхэм хэсхэ шымахуэм мэкуэчхэ африкэм сахарэ пшахъуалъэм нэхъ ипшъэмкэ ишххэр хьапацэ цыв амэ здэлъатэм яшъаку икыхьагъыр см мэхъу дамэ зэгуэхахэм я бгъуагъыр см мэхъу я хьэлъагъыр г мэхъур икыфэр тэку кыхьу щыт кыгуугум ем хуэду дамэ кыхь памцэхэмрэ капэ кыхьрэ иу пэр кэк эй икы лахуэу щыт ауэ бгъуэшхуэ лъакъуэхэр кэк эуэ щыт шым тес бзум уэплъмэ шыгум икыфэмкэ зыкэрикъузауэ тес хуэду щыт лъэхъуамбэ курытыр адрейхэм нэхъри нэхъ кыхьу щыт пэмык лъэхъуамбэхэмрэ абырэ я зэхуакур фэкэ зэрыубыдауэ ицыр шъабу пхъашу щыт жьындум ям хуэду абы шъхьакэ нэхъ ин хуэду къыпщохъур зэрщытым нэхърэ ифэр зэр хэгъуэщэным къыхэмщыным тегъэпсыхьа бзу мыхъеуэ жыг къудамэм тесыр иэ тхьампэ гъуа шым телъым хэсмэ къэплъэгъун гугъ эй икыфэм ишъхьар гъуабджэ псыфу щыт уэгу гъуэплъ фыцэ гъуабджэ хэпхъауэ ныбафэр гъуабджэ пшахъуафэ уэгу нэхъ кынфу хэпхъауэ инэкагъхэм фыуэ къыхэщу хужьу цэла хуэду щыт ипшъэ лъэныкъуитым хужьыбзу хъуреит хэлъ хъухэм плъыжь бзыхэм абы пэмыкыу хъухэм я дамэпэхэми хужь хэлъ капэц гъунэхэми япэм адрей псомки хъухэмрэ бзыхэмрэ зэхуэду щытхэ бзу нэхъ калэхэр я сурэтымкэ бзым нэхъ ехьчу щытхэ я пэр фыцэ нэ хъуреягъхэр фыцэ гъуабджу щыт цыху иэ псэушъхьа шъакуэ къыбгъэдыхьу къышъэмэ бзу щысым зыхегъэгъуащэ шым иэ къудамэм зыкэрикъузу ауэ гъунэгъущу бгъэдыхьамэ бзур псынкыу шъэху долъэтей мэ джыжьу зыкыпэ олъэтык ифэмки бжэнщэфыр къыхэмыщу щыт шъхьакэ иуэрэд джэакэмкэ цэрыу щыт адрей бзу макъхэм емыхьчу км ипэджыжьу ущыами зэхэпху къэгор хъура жыг гъуа къудамэм тесу мэзыку губгъуэм иэ мэзгъунэм итым иуэрэдыр мы джану кыхьу щыт тр р р р р р р джоуэ хьандыркъуакъуэхэм джаам ехьчу ауэ нэхъ ину апхуэдэ уэрэдыр зэпимыуду бджэхьашъхьам къыщыкэдзауэ пщэджыжь нэгъунэ джеа имакъ инагъымрэ уэрэдым икыхьагъымрэ зэрихъуэкыурэ бзу гъэщтам иуэрэдыр гомакъ фирр фирр фирр хуэду зэпиудыфыну къэкуэча яуж хъум махуэ зытущ дигъэкауэ уэрэд джиан кедзэ апхуэду гъэмахуэ псор йокуэкыр тэку щызэпиудыр бадзэуэгъуэм икум къыщыкэдзауэ икэм нэгъунэ бжэнщэфыр абгъуэ здишъыр здэпсор ишъхъэрэ къуэхьапэ африкэмрэ еуразиэмрэ я хуабэ курыт лъэныкъуэхэм къуэкыпэмкэ байкалым нэсху еуропэ псом щопсоухэ хы курытым ихы тыгухэри хэту ауэ еуропэ курытым нэхъ макыу нэхъ касу здэпсохэр переней хы тыгуныкъуэм къуэкыпэ еуропэм здэмыпсохэр ислэндым шотлэндымрэ скандинавымрэ я ишъхъэрэ лъэныкъуэхэмрэ здыхэсхэр шыпэ зэухауэ гъушъу щытхэм дыгъэм фыуэ къыгъэхуабэхэм абгъуэхэр яшъыным шъхьакэ нэхъ къахуэсэбэпыр тхьампэ гъушъэ шым телъыр иэ езы лъэгур гъушъэфу щыту хъуреягъыр фыуэ къаплъыхьыфу абгъуэм занкыу пари зэран хуэмыху дэлъэтеифыкыну абы пэмыкыу джэщ цыв хьапацэхэр куэду щыану игъуэтыфыну касу уэздыгъэ мэзхэм котысхьа иэ мэзкъуийхэм зи лъэгу пшахъу щытхэм мэз ихахэм я лъэныкъуэ гъунэхэм губгъуэ гъунэхэм псыхъуэхэм псыпцэхэм ягъунэгъу ипшъэ ипшъэ къуэкыпэ еуропэм куэду гъэ псом удзыфу щыт тхьмпэпымыху пабжъэхэм хэс макитахэм я лэгур ныву иэ пшахъу щыту иишъхъэрэ африкэм нэхъыбу здыхэсыр бжъэпэхэм пабжъэ мы инхэр ятету лъэгур ныву губгъуэхэм здэпсохэр псыхъуэхэм дэт мэзхэм къуэхэм жыг гуп къыздэкхэм иэ пабжъэхэм бджэнкэфыр бзу куэчыхъуам хуэду илъэс къэс джыжьу мэкуэчхэ бжыхьам лъэпкъым инэхъыбу еуропэм иде абгъуэ зышъхэр шымахуэр къуэкыпэ иэ ипшъэ африкэм щыахэ бзухэм яныкъуэр къуэхьапэ лъэныкъуэмкэ мэлъатэхэ лъэпкъцыку хэр хы курытым къаукъазым щыпсохэр шымахуэр ипшъэ иэ курыт африкэм мэкуэчхэ макыу къуэхьапэ лъэныкъуэмкэ щыахэ лъэпкъцыку губгъуэхэм иэ къушъхьа азиэ курытым щыпсохэр ипшъэ къуэкыпэ африкэм мэкуэчхэ абы пэмыкыу джуртейм пакистаным ишъхъэрэ къуэхьапэ индиэм хэм ящыщ мэлъатэхэ ипшъэ къуэкыпэ африкэм хэми шымахуэр яхьыр куэду куэчыр йокуэкыр ауэ бзухэр гупу зэхэту лъатэхэкъым зэрызурэ мэкуэчхэ щызэфэувэхэр етуанэ илъэсур щекуэкым идежь ауэ шъхьагъусэ лъыхъуэн щыкадзэр иджыри зы илъэс текауэ абы яуж абгъуэхэм турыту исхэ инэхъыбэм япэгъэрей гъусэхэр зэхэхьажьурэ хъухэр махуэ хуэдизкэ бзыхэм нэхърэ нэхъ псынкыу къагъэзэжьыр абгъуэ здашъын пэ лъыхъуу яужкэ уэрэд джэан кадзэ уэрэдхэр кыхьурэ ирачажьэ я дамэхэмкэ ину тоуэхэ зэгъачэрэзурэ къалъэтыхьхэ бзым пылъын щыкидзэкэ бджэнкэфыр хьантрабгъуэм хуэду хому мэлъатэ зы пэм имыкыу жьм ерсу апхуэдэм идежь ипкъыр занду щыт идамэхэр ину зэгуиху идамэцхэм хужь хъурей хэлъхэр игъэлъагъу езы абгъуэр адрей бзухэм хуэду яшъкъым джэдыкэхэр шым телъхэ тхьампэхэм уэздыгъей банэхэ къэшэшэхахэм яхэлъу нэхъыбэм пабжъэцыку кагъым иэ къудамэ къэхуэхахэм хэт абгъуэр ауэ ихъуреягъкэ зэухауэ зиплъыхьыфын шъхьакэ иэ гузавэгъуэм шъэху псынкыу дэлъэтеифын джэдыкэ щыгъэтылъыр накъыгъэм мэкъуауэгъуэм зэрыхъур нэхъыбэм хуэкыхьу щытху яфэр цанлъу лыду хужьу иэ псыфу щыт нэхъ кынфу къуэлъэн хэлъу зэр тесыр махуэ хуэдиз нэхъыбэм тесыр бзыра зэзэмызэкэ пщэджыжьым иэ бджэхьашъхьам хъум зэрехъуэкыр зэшъакуэхэр цыв хьапацэ лъэтэхэм бадзэхэм кынф щыхъум идежь нэхъыбу яубыдхэр джэщ хьантрабгъуэхэмрэ джэщ цывхэмрэ нэхъ мыкыу аргъуейхэр гъудэхэр бжъэхэр шъакуэн щыкыдзэр джэщ рэрыхъум хуэду нэху мыхъу кышъэ джэщым ишхын ирикъу игъуэтмэ зэпиудурэ зегъэпсэхур къудамэм иэ шым тесу цывхэр нэхъыбэм щылъатэм идежь еубыд зэзэмызэкэ къудамэм нывэм иэ пэмык гуэрэм тесу кэлъыплъурэ джэщым шъэкуа нэуж бджэнкэфхэр махуэм мэжейхэ ауэ жыгкуэц гъуэхэм бгъуэнкагъхэм жъындухэм хуэду загъэпшкукъым къудамэм шым тотысхьахэ лъэпкъым ицэр лат бз абы лъэпкъцыку къыхагъэкыр я инагъхэмкэ яфэмкэ зэшъхьащыкху бланэ лат бз ур бз лось къэкыгъэшх псэушъхьа шэрып шъыхь лъэпкъым ящыщ бланэхъум икыхьагъыр м носыр илъэгагъыр м икапэр см ихьалъагъыр кг урысейм идей къуэкыпэ джыжьэмрэ канадмрэ кг носхэр бланэбзхэр нэхъ цыку щытхэ изэфэтыкэмкэ бланэхэр яшъхьащокыр пэмык шъыхьхэм куэдкэ ипкъымрэ ипшъэмрэ кэкыу щыт икыбым джабэ тет лъакъуэхэр кыхь эуэ щыт абы шъхьакэ псы щефэнум идежь псым кууэ хэхьан хуэй иэ лъэгуанджэмышъхьакэ увын ишъхьар ину щыт пэшхуэ пыту упашъхьар ину къыпылэлу щыту ифэр гъуабджэ фыцу щыт лъакъуэхэр псыфэнэхуэ щыт хужьым нэхъ хуэку бланэхъухэм ин эуэ иджырей шэрыппсэушъхьахэм я нэхъ ин бжъакъуэ ятет я капэ зэхуакухэм см дэлъу носыр я хьалъагъыр кг илъэс къэс бжъакъуэхэр похур шъакуэгъуэ дыгъэгъазэхэм гъатхэпэ мэлыжьыхьам бжъакъуэкэ къытекэн кадзэ бланэбзхэр бжъакъуэншэ бланэр инэхъыбэм мэзхэм щопсоу шыгум и ишъхъэрэ нэхъ макыу мэзкъуихэм губгъуэхэм еуропэм здэпсохэр полшэм балтикэ къэралхэм чехым урысыхум украинэм скандинавхэм урысейикум азиэм ишъхъэрэ монголым къуэкыпэ китайм къыщыкэдзауэ ишъхъэрэ сыбырым нэгъунэ ишъхъэрэ америкэм идей аласкэм канадм ишъхъэрэ къуэкыпэм нэгъунэ ашз м иштат колорадом нэгъунэ урысейм щыпсор мин хуэдиз дунем тетым иныкъуэм хуэдиз езы дуней псом тетыр милыуан хуэдизу ялъытэ босниэрэ герцеговинэрэ бос бз хор бз сер бз босна и херцеговина къэрал конфидерациу щыт балкан хы тӀыгуныкъуэм и кум хэту къэралыр аутоном администрациу зэхэт босниэрэ герцеговинэрэ я федерациэ сербскэ республикэ брчко хэку джоуэ къалэ нэхъышъхьэр сараево босниэрэ герцеговинэрэ еуропэм и ипшъэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ ипшъэмкӀэ къуэхьэпӀэмкӀэ хоруатиэм къуэкӀыпӀэмкӀэ сербиэм ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ къушъхьэфыцэм къэралым и инагъыр зэрыхъур мин км босниэрэ герцеговинэмрэ и шӀыпӀэм и нэхъыбэр динар бгыхэм яхэт къэралым ипшъэ лъэныкъуэм сава и псыхъуэм дунайкурыт губгъуэм и ипшъэ лъэныкъуэр хохьэ адриатикэ хым и Ӏуфэм ӀухьэпӀэ мы ину къэралым иӀэ ауэ псыӀуфэр хоруатиэм ей къэралым псы нэхъ ину ежэххэр уна врбас босна дрина а псори дунай и псыхъуэм щыщхэ псы неретвар адриатикэ хым холъадэ илъэс минкӀэ ди лъэхъэнэм ипэкӀэ босниэм и шӀыпӀэм илирийхэр ихьахэ яужым къэралым и лъэпкъ хъуахэра ди лъэхъэнэм ипэм щыкӀэдзауэ хэкум и ишъхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ келтхэр ихьурэ теуэн кӀадзэ ди лъэхъэнэм ипэм босниэм и шӀыпӀэр урымхэм яубыдри куей илирик яшъыр лъэпкъ дэсым ицӀэкӀэ лъэхъэнэ курытхэм босниэм и шӀыпӀэр бжыгъэрэ къэрал нэхъ инхэм хыхьурэ яужым хуит хъуурэ щыта тхыдэм нэхъ индыдэ нэхъ лъэш щыхъуатэр гъэм твртко котроманичым босниэм и пэштыхьу зыщытриӀуам лъэхъэнэм и кӀэм себхэмрэ хорватхэмрэ я шӀыгухэр хиубыдурэ къэралыр бжыгъу хохъуэ адриатикэм ӀухьэпӀэ иӀу твртко дунем ехыжьа яуж къэралыр хом хомурэ хэкӀуэдэн кӀедзэ и къэру фӀэкӀуэду япэрей дунейпсо зауэм яуж аустрэ венгрыр зэхокӀри босниэрэ герцеговинэрэ сербиэ пэштыхьейм хохуэ яужым а зэхэхьэгъуэм къарал кӀэ къыхокӀ сербхэм хоруатхэм слоуэнхэм я пэштыхьей яужым пэштыхь александыр карагеоргиевичым гъэм диктатурэ ӀэнатӀэ къаралым хелъхьэри къэралым и цӀэр зэрехъуэкӀ гослав пэштыхьей джоуэ етӀуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ джэрмэныдзэмрэ къыдэшъхэмрэ гославыр яубыдри зытӀущу ягуэчыр зауэр иуха яуж босниэрэ герцеговинэрэ республикэ статусыр къылъос гослав федерациэм хэту къэралым джылу дэсым я бжыгъэм хышъыкӀыгъэ тэрэз иӀэкъым зауэ нэужым куэдыр дэкӀахэ бгъэ егъэкӀуэкӀыным и хабзэми хэукъуэгъуэ куэд хэхьа къэралым и нэхъышъхьэбзэхэр босниибзэ хоруатыбзэ сербыбзэ дин нэхъышъхьэхэр мыслимэныгъэ захуэ чыристэныгъэ католикыгъэ боснирэ герцеговинэрэ и экономикэр еуропэ къэралхэм я кӀэдыдэм ит вкӀуп м и инагъымкӀэ вкӀуп ыр гъэм зэрыхъуар млрд къэралым и ахъчэр босниэ маркэ конвертациэм хэхьэф къэралым и лэжьыгъэ нэхъ япэрехэр щӀыкӀэлъыгъуэхэр къыкӀэхыным фӀамыкӀ гъушӀ джыр пэмыкӀ бжыгъи абыхэм щымыхъукӀэ иджыри шэкӀ тутын унагъэ мылъку ауто Ӏэмэпсымэхэр къыдагъэкӀ къэралым хадэрэ губгъуэ лэжьыгъэхэр къэралым фӀыуэ зэфӀэтхэ ауэ шӀыр ятӀэ хьэлъэгъу зэрщытым шъхьэкӀэ елэжьыныр гъугъ былым зехуэныр нэхъыфӀу зэфӀэувауэ щыт къэралым и шӀыпэм и нэхъыбэр мэзхэм хэт къэралыр аутоном администрациэкӀэ зэхэт босниэрэ герцеговинэрэ я федерациэ сербскэ республикэ брчко хэку брчко хэкум шъхьэхут ӀэнатӀэ иӀэ босниэрэ герцеговинэмрэ я федерациэми хохьэ сербскэ республикэми хохьэ британиэшхуэмрэ ищхъэрэ ирландымрэ япэщтыхьей зэгуэт ицэдыдэр британиэшхуэмрэ ищхъэрэ ирландымрэ япэштыхьей зэгуэт хы тыгу къэрал къуэхьапэ еуропэм ианатэр парламент пэштыхь къалэ этащхьэр лондонщ британиэшхуэр политикэ администрациэ куей плкэ мэгуэч абыхэм пэмыкыу хэку иахэр хэтхэр я къалэ аташъхьэхэмри британ хы тыгухэр норман хы тыгухэр еуропэм америкэм атлантик океаныр хы тыгуэй къалэ нэхъ инхэмрэ джылу дэсхэмрэ лъэпкъ дэсхэр къэралым къэралым илъэпкъ дыдэхэр мэхъу дэсу хъуам абыхэм хэку хэсхэр янэхъыбу лондоным къуэхьапэ мидленд мерсисайдым щопсохэ къэралым иджылэм мэхъу британ ха тыгухэр лъэхъэнэм англосаксхэм яубыдыр норманхэм яужкэ инджылызыр гъэм яубыдри уэркъхэр къэралым зэфоувэри хэкухэр зэгохьа лъэхъэнэм инджылыз парламент яшъыри пщы нэхъышъхьахэри зэфоувэ лъхукъуэлъхэм зауэ бжыгъэ ирагъэкуэка нэуж хут мэхъухэ ауэ шы яыгъын яан палъэншэхэ гъэм инджылыз чылисэ яшъыр лъэхъэнэм инджылыз револуциэм капиталцизымыр анату трегъэувэ лъэхъэнэм политикэ партиэ зэфэува торгрэ вигрэ лъэхъэнэм консервативрэ либералрэ хъужьахэ гъэм шотландыр иубыда яуж ирландри еубыд пэштыхь къэрал зэгуэтым британиэшхуэ цэр къытонэ язэхуакум зыкъэатыр иэкономикэм ост индиэ компаниэм бенгалиэр иубыда нэуж британиэр колониалнэ къэрал мэхъур гъэхэм ирландым гъаблэ къохьа милыуаным фэкыу цыху ехьыр гъэм британ конгресс яшъыр тред иунион джоуэ гъэм британиэшхуэм илейборист партиэ яшъыр лъэхъэнэм британиэшхуэр дунейм нэхъ колониалнэ къэрал ин мэхъур етуанэ дунейпсо зауэм британиэшхуэр коалициэм хэта япэрей къэралхэм ядэкыгъу гитлер пэщытахэм будда санскр занкӀыу псалъэр зэдзэкӀамэ къэплъэжьа буддадиным губзыгъэм бодхи нэсарэ гурыӀуэгъуэ нэхъ зэгъэзэхуамкӀэ буддар сиддхартха гаутама шакья лъэпкъым щыщ и сурэтым трахьэ буддэдин хабзэм къызэриӀуатэмкӀэ диныр абым иригъэжьауэ щыт тхыдэм хэт буддар зэрыхъумкӀэ тхьэуэ щытакъым егъэджакӀуэ гъэсэкӀу щыта сансарам губзыгъэ гурыӀуэгъуэхэр къыхихыфу а псоми емылъытауэ буддэдиным и лъэныкъуэ гуэрэхэм цӀыхулъэпкъым и дэӀэпыкъуэгъу къыхагъэкӀыуи щыӀэ тхьэлъэӀугъэхэм буддэхэми бодхисаттвахэми дхармапалахэми идамхэми дэвэхэм иэ лхахэм а псоми зэхэдзыгъуэ ин я хуашъкъым тӀум щыгъуэ а къэбжэкӀауэ хъуар буддэдин дыдэм ахэр гъашэншэ хъуаху къэлъытэ гъэшъэгъуэныр дунем пэмыкӀ дин зы тхьэнэхъышъхьэ къэылъытэ теткъым упхуэдэ къэлъытэгъуэ иӀу буддэ и егъэджэнхэм я нэхъыбэм махаяна сутрахэм ящыщхэм паубыдыр диным гупшысыгъу хъуар мы дунем псоми кӀэ иӀу псоми ухыпӀэ иӀу къэлъытэгъуэ ешъыр езы буддэми и гъашъэм кӀэ иӀу и икӀэрей пӀэ дхармакаями а хабзэмкӀэ сансара закъуэра гъашъэух зиӀу щытыр ауэ апхуэду езы буддэ и гугъ пшъыныр гукъэуэшху къалъытэну гузэвэгъуэ къыхокӀыр дхармэ гъэсэныгъэхэм я ебэкъуэныр бурч бурш лат бз ур бз перец чрный гъэ бжыгъэкӀэ псо жыг дэжей къэкӀыгъэ Ӏарысэ яшъауэ къыкӀагъэкӀыр иджылэм шъхьакӀэ яужым зэщымыщурэ елэжьу бурч бурч хужь бурч уздыфэ бурч плъыжьыху къыхахыр бурч удзыфэмрэ плъыжьыхумрэ хуэдэ пэмыкӀ къэкӀыгъэхэми къыхах зи гугъ екӀуэкӀым зыкӀи пымышъауэ ахэр хьаджауэ иэ джылу шхынхэм хэлъэхьа малабар шӀыпӀэм иджырей керала куей индиэм и ипшъэ къуэхьапӀэ лъэныкъуэм япэм зэреджэтэр малихабар бурч шӀыпӀэ ар хы Ӏуфэ псыгъуэ кӀыхь бурчыр къыздикӀар абы икӀыхьагъымкӀэ м нэсу жыг дэжей икӀыхьагъымкӀэ м нэсу илъэбжъэхэр къэлэлэху зэрыдзапӀэхэм ядэ къыдэжу тхьампэхэр икӀагъымкӀэ хуэхъуреуэ ишъхьамкӀэ хуэпамцӀу щытхэ зэрызурэ макӀуэхэ мм якӀыхьагъу цӀыкӀу цӀыкӀу мэгъагъэ къудамэ кӀыхым см хъууэ пыту псыфэ гъуэжьыфу иэ хужьу щытху джылэр кумкӀэ зэрызу щытхэ мм ябгъуагъу удзыфу щыхъум идежь плъыжь щагъэгъум фӀыцӀэ мэхъу илъэсым тӀо джылэ къэхь илъэс рэ былътырыку елэн лат бз ур бз рысь шэрып псэущхьэшхщ джэдухэм щыщщ еуразий елэныр адрей елэнхэм нэхърэ нэхъ инщ и кыхьагъыр см и лъэгагъыр см елэныхъухэм я хьэлъагъыр кг елэныбзхэр нэхъыбэм кг мэхъухэр япкъыр елэн псоми нэхъ кэщыу къэрууфыу зэфэтщ лъакъуэхэр инщ лъапэ бгъуэуэ цыбэу щымахуэм уэсым куэцыримгъэху зекуэфу итхьэкумэхэм кхъуакэ кыхьхэр тетщ капэр кэщщ я фэр куэду зэщхьэщок здэпсэу лъэныкъуэм елъытауэ гъуэплъым къыщыщэдзауэ псыфэм нэгъунэ куэду иэ мащэу я щыбым лъакъуэхэм гъунэхэм и къуэлэнагъыр ныбафэм цы тетхэр нэхъ кыхьу нэхъ щабэщ ищыфэм хуэдэу увкъым хужьу фыцэри нэхъ мащэу хэпхъауэ ипщэ лъэныкъуэмкэ щыпсохэм яфэр нэхъ плъыжьщ цыр нэхъ кэщщ лъапэхэр нэхъ цыкущ елэным и лъэкъуапэр джэду псом хуэдэщ абжьанапэ къимыгъанэу щызекуэкэ и кэбдз лъакъуэр япэрейм къигъэна лъэкъуапэм иригъэувэурэ ещыр елэн зытущ куэмэ яуж итхэр хуэзэу япэрейм къигъэна лъэкъаупэхэм езыхэм я лъапэхэр ирагъэувэурэ макуэхэ елэнхэр джэду лъэпкъу хъуам нэхъ иищхъэрэ щыпэ щыпсоухэм ящыщ япэрей лъэхъэнэхэм еуропэ псом дэнэ деи щыпсоуащ лъэхъэнэхэм еуропэ курытымрэ еуропэ къуэхьэпэмрэ цыху щакуэным къелакъым иджыпсту узыншэу а лъэныкъуэхэм зэфагъэувэжхэ елэным псей уэздыгъей мэзувхэр нэхъ касэу къыхех псэуну ауэ мэзкъуихэми къущхьэхъуми щыпсэуфынущ жыгхэм фыуэ допщейр ики псым йос ишхын ирикъу щытмэ и щыпэм иккъым имыгъуэтмэ куэшын щедзэ жэщ махуэм км факыфыр ишхыным и нэхъыбэр тхьэкумэкыхь амэ мэзджэдхэм ящыщ дзыгъуэхэм мащэу къэкыгъэшх шэрыпхэм мэзбжэнхэм щыхьхэм абы пэмыкыу унагъуэ хьэхэм джэдухэм щатеуи мэхъу мэзым бажэхэм уашхэхэм бажэхэр щыхузэфэкым гущэгъуншу еук зыки хуэмыныкъуу щытми щакуэн щежьэр пщыхьэщхьэщ гъуащу куэдым зэрагугъэм хуэду щыткъым елэныр жыгым къепкэу иубыду зэщакуэр нэхъыбэу егъэхъур зигъэпщкуурэ кэсыкукыу яужкэ лъеурэ зы пкэгъуэм м ибгъуагъу тоуэ зытеуэ псэущхьэм м хуэдиз яужь итыфыну иужькэ и къэрур мэкуэд псэущхьэ сакъыу щыт щхьэкэ елэныр цыхум ейуэ ящышынэкъым мэзэрысэхэм жыгхадэхэм мэз ихахэм щыхыхьэ мэхъу шхын щимыгъуэтым къуажэхэм къалэхэм дыхьэуи мэхъу елэнхэм зэпыхьэн щыщадзэр мазаем гъатхэпэхэм елъэн псэущхьэ щэхухэр абы щыгъуэ ину киин гоун щадзэ зэрылъыхъу елэныбзыр махуэ псэф къилъхур нэхъыбэм шыру гъуэуэ къыхиххэр жыг куриям илъабжьэ кумб бгъуэнщагъ шырхэр хъури бзыри зэхэту япхэ япэрей зэпыхьэгъуэр къэмыс щыкэ быныр анэ адэм ядэщыгъуу мэщакуэхэ щызэфэувэхэр мазэ бзыхэр мазэ хъухэр къагъащэр илъэс бэрэжьей лат бз ур бз бузина пабжъэ къэкӀыгъ гъагъэхэм ящыщу латиныбзэкӀэ бэрэжъей пабжъэ къэкӀыгъэ м илъэгагъу м нэсу мэхъу итхьампэхэр гъэч къыдидзхэм зэпэщылъу пытхэ см якӀыхьагъу ипӀкъым фэ пӀакӀэ телъ икӀуэцӀыр шъабу щыту игъагъэхэр жгъуэжь хужьу зэхэлъхэ зэрызу хужь Ӏамэ мм ябгъуагъу тхьампэ тхурытху ятету гъэчхэм бжыгъу япыт см бгъуагъ нэсу имэракӀуэ къыпыкӀэхэр къуафӀцӀу мэхъухэр мм ябгъуагъу макаронезиэм къыщыкӀэдзауэ азор мадейрэ хы тӀыгухэм ишъхъэрэ африкэм алжир тунис азиэм ишъхъэрэ къуэхьапӀэ къажэрым тыркум еуропэ псом къэукъаз кӀыбым курджым ермэлым азэрбиджаным укрэинэм молдовым урысыхум нэгъунэ урысейм и еуропэ лъэныкъуэм ипшъэмкӀэ къыщокӀыр зелэнд кӀэм ирачауэ къыщагъэкӀыр фӀыуэ валенсиэ эспаниэм и аутоном лъэпкъыгъуэ къэралым и кумрэ и ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэт и къалэ нэхъышъхьэр икӀи и къалэ нэхъ ину щытыр валенсиэ хэкур провинциэ щыкӀэ гуэча аликантэ валенсиэ кастейон джоуэ аищыри я кӀуэцӀым куей кӀэ зэхокӀыжьхэ шӀыпӀэм пэсыреуэ иса лъэпкъыр иберийху щытахэ гуп гупурэ зэшъхьэщыкӀху ишъхъэрэ лъэныкъуэм хэр икум исахэр хэр ишъхъэрэ лъэныкъуэм хэр иберийхэм хымкӀэ щэхуэн Ӏохугъуэхэм пылъхэт алыджхэм финикийхэм карфагенхэм хьэрыпхэм я ӀэнатӀэр валенсиэ лъэпкъыгъуэм щыхэхьэр лъэхъэнэхэм лъэхъэнэм нэс шӀыпӀэр къуаджэ къуаджу зэхэтт къалэшхуэ Ӏэмэ имыӀу иджырей валенсиэр къэрал хуэду щызэфӀэувар лъэхъэнэм пэштыхьей валенсиэ къыщыхэкӀам арагоным и хайме м чыристэныдзэ мыслымэнхэм пигъувэну къэралым къыречэ и дзэм хэтхэр арагонымрэ каталониэмрэ щыщ гъэм валенси пэштыхьей къыхокӀыр къэрал хуит хуэду иджырей эспаниэм хуитыныгъэ иӀэным пылъын щыкӀидзэр валенсиэ хэкур гъэм етӀуанэ эспаниэ республикэм ауэ джылэ зауэ къожьэри а проэктыр къагъанэ хэкум и кӀуэцӀым хэт шӀыпӀэр къуэкӀэ бгыкӀыу щыт нэхъ лъэгапӀэхэр иберий Ӏуащхьэхэм ящыщ провинциэ валенсиэмрэ кастейонымрэ хэтхэ валенсиэ хэкум хы тӀыгу цӀыку колумбертосхэр хеубыдэ псы нэхъ ину хэкум ежэхыр тӀу сегурарэ аликанте провинциэм ежэх андалусиэм къикӀыу хукаррэ валенсиэ провинциэм ежэх кастиджэ ла манчэм къикӀыу хы Ӏуфэ зэву ирикӀуэр губгъуэ занкӀыу щыт къуэкӀэ бгыкӀэ инхэр имыӀу абым пэмыкӀыу Ӏуфэ лъэныкъуэм псыпцӀэ куэд Ӏэмэ иӀэ пшахъуалъэ бжыгъи гуардамар дел сегура идежь иӀэ лъэхъэнэм пшахъуалъэм пэщыту жыг бжыгъэ хагъэтӀысхьауэ щыта абдежьым иджы шӀыпӀэр хъумэным кӀэт Ӏуашъхьэ нэхъ лъагу хэкум хэтхэр калдерон пенияголоса м айтана м валенсиэм и джылэт пэсырей зэманхэм къыщыкӀэдзауэ шӀыпӀэ лэжьыгъэхэм нэхъ тегъэпсыхьауэ щыт лъэныкъуэхэм дэсхэт псыхъуэ нэхъ инхэм идежь виналопо сегура туриа хукар абым пэмыкӀыу кхъухьӀухьэпӀэ къалэхэм щэхуэнымкӀэ пӀалъэшхуэ зезыхьахэм джылэм и Ӏувагъыр нэхъ ину здэщытыр хэкум и кумрэ и ишъхъэрэ лъэныкъуэмрэ яужырей илъэс кӀуахэм джылэм я бжыгъэр куэду дэкӀуэя къалэшхуэхэмрэ я англомерациэхэмрэ торренте мислата патерна бурхасот сан висенте дел распеч валенсиэ лъэпкъыгъуэр провинциэ щыкӀэ мэгуэч езы провинциэхэри куей кӀэ зэхокӀыжьыр винсент виллем ван гог нидерл гъатхэпэм и бадзэуэгъуэм и нидерлэндхэм щыщ сурэтыщ постимпрессионист къыздэхъуар нидерлэндхэм дэт къалэцӀыкӀу грот зундертым гъэхэм щэхуакӀуэ фирмэм лэжьа гъэм егъэджакӀу лэжьа гъэхэм шоджэну щыта шактэхэм абдежьым шактэ лэжьакӀуэхэм къадэшът я пӀалъэхэм шъхьэкӀэ искуствэмкӀэ щекӀуэкӀар ван гогыр гъэхэм гъэхэм брессел и арт академиэмрэ антверпен емрэ гъэхэм и япэрей лэжьыгъэхэм ван гог джылэм щыщт итххэтэр лъхукъуэлӀхэр Ӏэрышъэхэр хьэпсэм ис цӀыхухэр и тхыгъэхэм къыгъэсэбэпыр нэхъыбу кӀынфӀ къуафцӀэ фэхэра лъхукъуэлӀ пшъашъэ кӀэнтӀрофышххэр пэмыкӀхэр джоуэ и лэжьыгъэхэм куэду зэртегушхьыкӀым ван гог и шъхьэр зэӀохьэри делэчым кӀагъэгъуалъхьэ овер сур уаз къалэм фрэндж идежь бадзэуэгъуэм и абдежьым зеукӀыжь вынд лат бз ур бз врон бзухэм ящыщ вынд лъэпкъ цыкум яхэт бзуужь лъэпкъм яхэтхэм нэхъ ин икыфэм икыхьагъыр см мэхъур хъухэр нэхъ ин бзыхэм нэхърэ адрей псомкэ зэхьчху щытхэ хъухэм я дамэм икыхьагъыр мм бзыхэм мм я хьалъагъыр хъухэм г бзыхэм г дамэ зэгуэхахэм я бгъуагъыр м мэхъу я цыр къуагъми вындыжьми ям хуэду зы фэуэ щыт ауэ вындыжьхэм зэрамыхьчыр я инагъымкэ я цхэр фыцу щыт шхъуанту иэ удзыфу хэлыдыкыу чырхэм я цыр псыфэ кынфу щыт мы лыду бзу инхэм я цыхэр фыцэ яшхьэр пшъэр дамэхэр джоуэ плъыжьыфу лыду ныбафэмкэ шхъуэнтафу лыду цы нэгъу лэныкъуэм тетхэм я кэхэр памцу щытхэ пэр памцэ къэрууфэ фыцу щыту лъэбжъанэхэр ину щытхэ гъэчаху капэр памцу щыт щы лъатэм идежь зэуэ гу лъыпту вындым икъэлэтыхьын шэныр бзу шъакуэхэм нэхъ ехьч адрей вынд лъэпкъ цыкум ящыщ бзухэм къызэралъэтыхьым нэхърэ куэду здэпсэухэр еуропэм азиэм ишъхъэрэ америкэм ипшъэ африкэм еуропэм ипшъэлъэныкъуэм норвегиэм шуэциэм финлэндым къыщыкэдзауэ урысейм ишъхъэрэ лъэныкъуэр хэту ипшъэмкэ маккуэ португалым перенейхэм урымым алыджым икъуэхьапэ лъэныкъуэм болгарым румыным хы фыцэм и уфэхэм къаукъазым къуэкыпэмкэ курыт къуэхьапэ сыбырым анадырим чукот хы тыгуныкъуэм камчаткэм сахалиным курил хы тыгухэм нэс щопсохэ ипшъэмкэ ипшъэ африкэм аравиэм палестиным шамым къажэрым афганистэным ишъхъэрэ къуэхьапэ индиэм гималайхэм тебетымрэ монголымрэ къуэхьапэм кобдомрэ лоб нора нэс щопсохэ абы пэмыкыу куэду гренлэндымрэ ишъхъэрэ америкэмрэ щопсэухэ япэрей совет къэралым ишыпэхэм здэпсэухэр ищхъэрэмкэ колымрэ ур бз кольский книн хы тыгуныкъуэхэм тиман тундрэм щыгу кэм колгу чмалым таймырым щыпсэухэкъым обымрэ енисеймрэ я псыхъуэхэм гуп мыинхэу долъатэхэр ауэ щыпсэухэркъым къуэкыпэмкэ я щыпэр хатангам носыр ипщэмкэ дэнэ деки щырокуэ хы фыцэмрэ къаукъазымрэ нэс туркменистаным и къуэщхьэ лъэныкъуэхэм къазэхъстаным тыншу иубыд щыпэхэр псэущхьэ азэгъуэхэм иджыри загъэщакъым абы аткэ я щыпэхэр монголым носыр щымахуэхэм вындхэм цыхухэм я гъунэгъуу заыгъыр езыхэр бзу сакъыурэ щытхэщ щым фыуэ тетхэщ зокуэфхэр дэлъэтеин щхьэкэ япэ щыкэ тэу щэ мапкэри итанэ долъэтейхэ къагъэщыр Ӏэсэхэм илъэс м къыщыщэдзауэ м носыр сыт щыгъуи зы щыпэм ису щытхэкъым къаукъазымрэ туркменистанымрэ къущхьэ лъэныкъуэхэм вындхэм я ныкъуэращ къыдэнэр илъэс гуэрэхэм зэрызууи къыдэнэ мэхъур туркменистаным бын къырача яуж гупху зэхохьахэ бзуу хуэдиз хъууэ нэхъ макыу щэм фэкыу гупу зэхохьахэ къэукъазым гъэ щыэхэм гупхэр ину щыткъым бзууэ хуэдизу зэхэтщ еуропэ лъэныкъуэм бын къырача яуж вындхэр гуп гупу мэкуэчхэ бзууэ хуэдизу зэхэтхэу вындхэм шхынкэ зэхэдз яшъкъым нэхъыбу я шхыныр псэхэлэл абы пэмыкыу бындыр мэшъакуэ губгъуэхэм мэзкъуийхэм къушъхьахъухэм хым псым я уфэхэм а къэбжэка шыпэхэм вындым къыилъыхъуэхэр псэхэлэл унагъуэ псэушъхьа ла былым джэд хьа абы пэмыкыу губгъуэ псэушъхьахэр еубыд джэдыкэ абгъуэхэм илъхэр ирех бзу чырхэр ехь бжъэжъей цыв амэ вындхэр щызэфэувэхэр илъэсит щырикъум идежь хъурэ бзырэ зэргъуэтахэр зэхэкыжьхэкъым абгъуэм джэдыкэ щырилъхьар мазаем икэм идежь ирилъхьар джэдыкыу хуэдиз махуэ махуит дэлъурэ мэкэцыр етуанэр иэ ещанэр ирилъхьа яуж тесын кедзэр зэртесыр махуэ чырхэр хъуми бзыми япыр езыхэм яшхымкэ чырхэри ягъашху абгъуэ пыныр мазэрэ ныкъуэрэкэ йокуэкыр лъэтэн кадза яуж быныр куэдрэ нэхъыжъхэм ядэкыгъу иджыри бжыхьам икэм идежь щызэхэкыжьхэр галисиэ гал бз аутоном лъэпкъыгъуэ эспаниэм и ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэт и къалэнэхъышъхьэр сантиаго де компостела аутоном лъэпкъэгъум и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр къуэкӀыпӀэм астуриэмрэ кастиджэрэ леонымрэ ипшъэм португалым къуэхьэпӀэмкӀэ атлантикэм и Ӏуфэм Ӏохьэ ишъхъэрэм бискай хыжэм и Ӏуфэм Ӏохьэ галисиэм и шӀыпӀэр къуэкӀэ бгыкӀыу щыт Ӏуащхьэхэм я лъэгагъыр метрэ хуэдиз мэхъухэ бгытх бжыгъу зэхэкӀху къуэ псыхъуэ бжыгъэ яшъу атлантикэм зэрпэщылъым шъхьэкӀэ галисиэр удзыфэ эспаниэм хеубыдэ пэштыхьейм и шӀыпӀэ нэхъ лъапӀу къалъытэр и климатыр шъабу щыт ауэ уэшхкӀэ бэгъуа икӀи хуэбэ Ӏэуэ гъэмахуэм щымыту щыт пэсырей лъэхъэнэхэм иджырей галисиэм и шӀыпӀэм цӀэ зэрихьэтэр дунем и гъунэ исахэр абдей келт лъэпкъ галекхэр хэкум и цӀэр яужым къызхэкӀар ара лъэхъэнэхэм кастиджэр галисиэм и къэралыгъуэ Ӏохухэм хэхьэн кӀедзэ абым шъхьэкӀэ галисиэм и джылэм бжыгъэрэ зыкъиӀэтын кӀедзэ кэстиджэм и пэштыхьым дзэ егъакӀуэ хэкур игъэзэгъэным шъхьэкӀэ хуитыныгъэ пӀалъу иӀауэ хъуар трехри эспаниэм и зы провинциэ мэхъур япэрей эспаниэ республикэм щыкӀэдзауэ гъэм галисиэр яуж ита аутономиэ къиштэным шъхьэкӀэ ар зэфӀэкӀа щыхъуар гъэм аутоном лъэпкъыгъуэ хъуа эспаниэ пэштыхьейм хэту лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ лъэхъэнэм и кум нэс галисиэр хэкуиблкӀэ гуэчауэ щыта коруниа сантиаго бетансос мондониэдо луго оренсе туй джоуэ провинциэхэр куейкӀэ мэгуэчхэ куейу хъуар мыниципалитеткӀэ зэхокӀыжь езы муниципалитетхэр чылисэ ӀухьэгъуэкӀэ гуэчыгъуэ яӀэ гуэчыгъуэр псоуэ зэрекӀуэкӀыр мыра провинциэплӀы куей муниципалитет чылисэ Ӏухьэгъу чылисэ Ӏухьэгъуэр хэкум и хабзэжь лъэпкъыгъу щыт галисиэм дэсхэм зэреджэр галисийхэ гал бз илъэсишъэ хуэдизкӀэ галисиэм и джылэ бжыгъэр нэхъ хому хэхъуэт эспаниэпсом елъытамэ ар зтеухуар нэхъыбу латин америкэмрэ эспаниэм и пэмыкӀ лъэныкъуэхэмрэ эмиграциэ зэрекӀуэкӀам шъхьэкӀэ гъэм эспаниэпсом елъытамэ галисиэм нэхъ Ӏуву джылэ здыдэса щыӀэкъым къэрал псом и хъут гъэм нэхъ хъуакъым лэжьыгъэм щыщу нэхъ зэфӀэгъувар галисиэм шхыным епхахэра нэхъыбу бжъэжъей консевхэм кхъухьшъыгъэ фатэгынлэжьыгъэ галисиэм и нэхъышъхьэ къалэхэр а лэжьыгъэхэмкӀэ вигорэ ла коруниарэ аграриэ лэжьыгъэм пӀэ нэхъ иныр иӀыгъ галисиэм губгъуэ былым лэжьыгъэмрэ бжъэжъей ешъэнымрэ галисиэм и джылэр хэт губгъуэ былым лэжьыгъэхэм нэхъ зыпылъхэр лы шэ санэ щӀыгъэ жыгхадэ зехьэным джоуэ ганг хин бз дунем и нэхъ инхэм ящыщ брахмапутрар хэту ещанэрей мэхъур псы ихьымкӀэ и инагъыр амазонэмрэ конгомрэ яуж гангыр и псыхъуэм и нэхъыбэмкӀэ губгъуэ псыуэ хъуас яхьчу щыт и псыр хому шъэху ежэху и къыхэжыпӀэр гималайхэм и лъэгапӀэхэм зэрхэлъым емылъытауэ псы бжыгъи зыхештэ есым хуэдуи къушъхьэхэм къыхэжу щытхэр индо ганг гъубгъуэр псым и нэхъыбэ ежэхыпӀэр зи Ӏэхьэ хъуам зандэфӀу щыт зэхуэлъытэгъуэ яхуэшъамэ лъэгапӀэ дели идежь щыӀэмрэ джамна псым бенгал хыжэмрэ зи зэхуакухэм км дэлъхэм зэшъхьэщыкӀыгъу я лъэгапӀэхэр зэрыхъур метру ганг и гъогур бжыгъэгъэ зэрихъуэкӀыурэ йожэхыр и къыхэжыпӀэм щыкӀэдзауэ ипшъэ къуэхьэпӀэмкӀэ йожэх харидварым щыкӀэдзауэ ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ апхуэду аллахабадым нэс йожэхыр яужым кошим нэс занкӀыу къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ кошим яужкӀэ ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ абы пэтрэ и псыхъуэ нэхъышъхьэмрэ и жэ гуэрэхэмрэ ипшъэ къуӀкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ йожэххэ яужым ипшъэмкӀэ ягъазу бенгал хыжэм идежь пэмыкӀ псы хэлъадэхэр бхагиратхирэ джалангирэ хуэдэхэр зкӀыпӀи ямыгъазурэ занкӀыу ипшъэмкӀэ йожэххэ жэхэм ящыщ гуэрэхэр брахмапутрарэ мегхнарэ я жэхэм хэлъадурэ зэгъусу хыжэм хохуэхэ псым и бгъуагъыр и кум и дежь нэхъ индыду здэщытым здынэсыр метрэ щыкӀэдзауэ метрэм носыр псыхъуэм и кӀагъымкӀэ жэ бжыгъу зэхэкӀын кӀедзэ брахмапутра дэкӀыгъу зы пэуэ зэхэлъадэху а пэм и кӀыхьэгъыр км мэхъур и бгъуагъыр км хуэдиз ганг и пыхъуэр ипшъэ азиэм и нэхъ ину щыт кӀыхьэгъкӀэ гангыр индымрэ брахмапутрамрэ нэхъри нэхъ цӀыкӀу щыт щхьэкӀэ и псыхъуэм и инагъкӀэ япэ ярыт шӀыпӀу иубыдыр км брахмапутрам и псыхъуэри хэтмэ зы дэкӀыгъу гангым зы пэ зиӀэр зэрыхъур км псым и ныкъуэр къызхэкӀыр уэшхыпс ипшъэ къуэхьэпӀэ муссонхэмрэ тропик циклонхэмрэ къахуэхэм и пэм и лъэныкъуэгъуэмкӀэ мэкъуауэгъуэм щыкӀэдзауэ джэпуэгъуэм нэс адрей и ныкъуэр ткӀуэпсым къыхокӀ гималайхэм телъ уэсым къыхэжу мэлъыжъыхьымрэ бадзэуэгъуэмрэ я зэхуакум дыгъэгъазэмрэ шӀычылэмрэ псыхъуэм макӀэдыдэ уэпсу хэхьэр нэхъыбэм зэрыхъумкӀэ псыхъуэм и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм уэуэ къехыр мм гъэм мэхъур къуэкӀыпӀэм мм гъэм фӀокӀыр псыхъуэм и нэхъыбэм и пэм щымыхъукӀэ уэуэ къехыр зэрыхъур мм гъэм и пэм циклон уэшхышхуэхэр къошхыр муссонхэм я гъэми яужми гъатхэпэмрэ джэпууэгъуэмрэ я зэхуакум уэхэм я гъэр зэпыуду зэрекӀуэкӀым шъхьэкӀэ псыр илъэс къэс къиуа мэхъур зэгъэпшэгъуэкӀэ нил къызэриум хуэду ину щымытми зэпхахэр псы зэманыгъуэ нэхъышъхьитӀ мэлыжъыхьымрэ бадзэуэгъуэмрэ я зэхуакум уэсыр къушъхьэхэм щыткӀум мэкъуауэгъуэмрэ фокӀадэмрэ я зэхуакум муссонхэр щекӀуэкӀым абым хуэду муссонхэм я гъэм къалэ варанасирэ аллахабадымрэ ядежь псыр метрэ къиуфыну шӀымахуэм псыр нэхъ цӀыкӀу дыдэ мэхъур псыуэ ихьыр иныфӀу щыт къэлъытэгъуэм шъхьэкӀэ варанаси къалэм идежь и пэм км пэщылъым гъушъэгъуэ гъэми гангым и бгъуагъыр метрэ мэхъур и кууагъыр метрэ носыр уэшххэм я гъэм и бгъуагъыр метрэм носыр кууагъыр метрэ м бенгал хыжэм псыуэ хихьэу къэлъытэр м с илъэс псоми ганг и псыр утхъуа Ӏэуэ щыт уэпсхэм къахэкӀауэ емытӀысэх фӀеигъуэхэр зэрыхэлъым шъхьэкӀэ гъэ къэс и пэм хохуэ млн м уэуэ абым теухуа бенгал хыжэм и фэм зыкӀизэрихъуэкӀыр Ӏуфэм км пэщылъу гулъытэгъуэ зэптыфынум псыр къиуа яуж щехыжькӀэ ятӀэгъуэ куэд къегъанэр псыхъуэм губгъуэ лэжьыгъэхэм куэду къыхуэшъхьэпэр ганг хэлъадэ псыхэр зэмыхьчу щытхэ къызхэкӀахэмкӀи зэхэтыкӀэмкӀи гангыр лъэныкъуищу мэгуэчыр пшъэ лъэныкъуэ км хуэдиз къыздыхэжым щыкӀэдзауэ канпур къалэм нэс курыт лъэныкъуэ км хуэдиз канпурым щыкӀэдзауэ индиэмрэ бангладешымрэ я гъунапкъэм нэс кӀэ лъэныкъуэ км хуэдиз бангладеш гъунапкъэм щыкӀэдзауэ псым и пэм нэс нэхъышъхьу къызыхэкӀыр гангыр бхагиратхирар ганг и жэ бхагиратхым хумыгъэгъуащэ гаумукхым дежь кӀидзу лъэгапӀэ метрэм ганготхри мылыжьым и лъабжъэ лъэныкъуэ гималайхэм индиэ штат уттаракхандым къыкӀэжыпӀэм гъунэгъу бгъэдэлъ мылыжъым ицӀэ зезыхьэ хьэблэ ганготри ганга гуащэм и псэупӀэ хиндудиным пылъ цӀыхухэм я зы тхьэлъэӀупӀэхэм ящыщу ишъхьэрэ къуэхьэпӀэмкӀэ ежэху бхагиратхир хьэблэ бхайронгхатим дежь лъэгапӀэ метрэм хеубыдэ джадх ганга уэр псыр япэрей зэмэнэгъуэхэм еуропейхэм ганг и къэхыжыпӀу къалъытэтэр яужкӀэ псыр гималай лъэбжъэгъуэмкӀэ йожэхыр метрэ лъэгапӀэхэм девпраяг хьэблэм дежь лъэгапӀэ метрэм хеубыдэ псы алакнандар гималай мылыжъхэм къыхэжыр а пӀэм щыкӀэдзауэ псым и цӀэр ганг бхагиратхимрэ алакнандамрэ я псы зэхэлъэдахэр бгы шиваликхэм хожыр лъэгапӀэ метрэм хуэдизым ауш къалэ харидварым дежь яужым псыпцӀэ губгъуэ терам холъадэ абым хэжа нэуж инд ганг губгъуэм хохьэ и пшъэ лъэныкъуэм гангыр уэр псыуэ йожэхыр и нэхъыбэм ипшъэ лъэныкъуэм къушъхьэхэм къыхэжа яуж нэхъ хом мэхъури ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ егъазэ губгъуэм илъэда яуж псым кхъухьхэр ирикӀуэфын щыхъур ауэ ганг каналыр ямышъа кӀышъэ кхъухьхэр псымкӀэ дэкӀуэифхэт иджырей раджаджи паркым нэгъунэ и ку лъэныкъуэм гангыр нэхъ хому ежэхын кӀедзэ хыжэм ипшъэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэгъымкӀэ хуэку бжыгъэрэ игъэчу и гъогур а гъэчыгъэхэм къалэ инхэр тет канпур аллахабад мирзапур варанаси патна бхагалпур раджшахи пэмыкӀхэри зандэгъуэкӀэ псым а и лъэныкъуэгъуэм и кӀыхьэгъыр км нэхъ мыхъуми гъэчыгъэхэмкӀэ кӀыхьэгъыр бжамэ зэрыхъур км каннауджым нэмысу сэмырабгъу лъэныкъуэмкӀэ гангым псышхуэ рамгангэр холъадэ аткӀэ аллахабадым дежь гангым и нэхъ ину хэлъадэ псыр зыхеубыдэ джамна гангым дэкӀыгъу хиндудиным пылъхэм шъхьэкӀэ ауш сангам мэхъур и псы къабзэмкӀэ ганг утхъуам и псыхъуэр метрэ нэхъ бгъуэ ешъыр гангым и псыр куэду зэрыхахым шъхьэкӀэ джамнам тӀоуэ нэхъыбу псы ехьыр гангым нэхърэ я зэхэлъэдэпӀэм дежь абым шъхьэкӀэ гидрологиэ хабзэмкӀэ абыдем щыкӀэдзауэ псым цӀэуэ зэрихьэн хуэр джамна ауэ хабзэжъ джылэм хэлъымрэ динымрэ теухуауэ а Ӏохум гулъытэгъуэ ираткъым аллахабадым дежь гангым и сэмырабгъумкӀэ холъадэ гамти ижьырабгъумкӀэ тамсара карманашара патнам и шъхьэмкӀэ сэмырабгъумкӀэ гхагхра ижьырабгъумкӀэ сон патнам пэщылъ хаджипурым дежь псышхуэ гандакир холъадэ бхагалпур къалэм дежь гангым псышхуэ кошир еубыдыр гималай къушъхьэхэм къыхэжыр и курыт лъэныкъуэгъуэм бгъуагъ метрэ щынэсым и кууагъри метрэ здыфӀэкӀым гангым фӀыуэ ипшъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ егъэч инд ганг губгъуэм и нэхъ занкӀэ лъэныкъуэм ихьу абдежьы щыкӀэдзауэ и кӀэ лъэныкъуэр щыкӀедзэ жэ бжыгъэкӀэ зэхэкӀыу сахебганджым дежь сэмырабгъумкӀэ бхагиратхи жэ ин хокӀыр гангым и псыхъуэ нэхъышъхьэм абы щыкӀэдзауэ цӀэ зэрихьэр падма км фӀэкӀауэ падмэм щыкӀэдзауэ иджыри зы жэ ин хокӀыр даланги ицӀу губгъуэ лъашӀэм км хэкӀа яуж бжагиратхирэ джаланги жэхэр зыуэ зэхолъадэхэ хугли жэ джоуэ абым къалэ калкуттар тет псы дамодарым хуглимрэ зэхэлъэда яуж къалэ чанданнагарым де хы кхъухьхэр ирикӀуэфын мэхъур хуглим хы тӀыгу сагар идежь калкуттам и кӀагъымкӀэ ехамэ бенгал хыжэм холъадэ псым и ныкъуэр жэ хуглим ирита яуж ганг и жэ нэхъ ин падмар ипшъэ къуэкӀыпӀэ лэныкъуэм темыкӀыу йожэх жэ цӀыкӀу бжыгъэкӀэ зэхэжу сэмэгурабгъумкӀэ псы иныфӀ махананду зыхиубыду къалэ раджбарим дежь джамунар зыхеубыдэ брахмапутрам и жэр пситӀыр зэхэлъэда яуж зэдэкӀыгъху бенгал хыжэм холъадэхэ мегхнари ядэкӀыгъу раджбарим щыкӀэдзауэ гангрэ брахмапутрарэ я делтэдыдэр кӀедзэ дунем и нэхъ ину и нэхъ лъэшу щытыр счыгъуи зэзыхъуэкӀыр хуглирэ мегхнэрэ я зэхуакум шӀыпӀэ дэлъым цӀэ зэрихьэр сундарбан бжыгъэ псыкӀэ псыпцӀэкӀэ хыблыгукӀэ зэхэту бенгал хыжэм и гъунэм ирикӀу км кӀэ и бгъуагъыр км хъууэ псыгу бжыгъэхэр ятӀэгъуэм зэтрихьам ящыщу кӀэху къэхэкӀху къэзэрхэкӀам хуэду кӀэхуи кӀуэдыжьху мэз дэгушхуэ къэкӀхэр псыр къыщикӀым дежь зэкӀештэр щехыжьым ятэгъуэ псэушъхьэ къэкӀыгъэ къихьахэр къигъану ганг и делтэр къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмрэ нэхъ уэрыр къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмрэ нэхъ хомыр джоуэ мэгуэчыр сундарбаныр дунем и нэхъ ину щыт хэку мангрохэм я мэзхэмкӀэ ганг и делтэм и зы лъэныкъу щыт делтэ кӀуэцӀым шӀыр кӀэху мэгъушъыр псыр къикӀа яуж бенгалиэм и шӀы нэхъыфӀхэр къыхэкӀыу абым джыпсту а хэкур зыкъэмыну джыпӀэ хъуну аграриэм шъхьэкӀэ къагъэсэбэпыр лъэныкъуэ цӀыху здимысу къэнахэр мэз дэгу бэлыхьэкӀэ зэкӀэкӀауэ щытхэ псыдэм хыдзэм тропик циклонхэм ямылъытауэ ганг и делтэм дэмыкӀыу млн цӀыху дэс апхуэду гъэхэм апхуэдэ уаиэхэм цӀыху мину хэкӀуэдат тхыдэ тхылъхэм къызэрикӀым гангрэ джамнарэ я псыхъуэхэм мэзышхуэхэр къыщыкӀхэт лъэхъэнэхэм нэс мы лъэныкъуэм шӀыпӀэ цӀыхур здынэмӀэсахэр иджыри щыӀэт а мэзхэм бэуэ щыпсохэт пылхэр хывхэр лиуанхэр къаплъэнхэр риноцеросхэр ганг и псыхъуэ бэгъуам бзу лӀэужъыгъэ бжыгъэхэр щопсо бжъэжъеуэ лӀэужъыгъу мы нэхъ мыкӀыу рептилэхэм ящыщ лӀэужъыгъу шэрыпӀхэм лӀэужъыгъу мы шӀыпӀэм псэушъхьэ кӀуэдыжьэм ящыщхэр щопсо хъумэныгъэ ӀэнатӀэм щӀэтхэр абыхэм ящыщ бабуин мышъэ гъуабджэ бажьэ щомышъ ирбис шъыхьхэм ящыщ лӀэужъыгъуэ зытӀущ абыхэм ящыщ шъыхь уэгу кабарга хистрикс пэмыкӀхэр джоуэ абыхэм пэмыкӀыу бэуэ щопсохэр хьэнтӀрабгъуэхэмрэ адрей хьэпӀацӀэ къуэлэныфу щытхэмрэ джылэ къэралым дэсым и бжыгъэр куэду зэрхэхъуэм шъхьэкӀэ гангым и псыхъуэм иса фаунэр хомурэ мэз къэнэжьахэмкӀэ хэхьэжьа инд ганг губгъуэм пэкӀэхуэ хъуну зэзэмызэкӀэ шъыхь мэзыкхъуэ мэз джэду дыгъужь бажьэ лӀэужъыгъуэ бжыгъэхэр псым хэм псэушъхьэхэм ящыщхэр ганг хыкхъуэ лӀэужъытӀ ганг хыхьэ пэмыкӀхэр джоуэ нэхъыбу псэушъхьэ къэкӀыгъуэ зэхэтыкӀэр къыздэнар псыпэм дежь бенгал хыжэм здыпэкӀэхуэм сундарбан дежь а лъэныкъуэм иджыри къэна фӀыуэ зэрамгъэшъа флорэм щыщ лӀэужъыгъэхэр абыхэм пэмыкӀыуи псэущхьэхэм я пщы хэкум щыщ бенгал къаплъэн хэкум щыщу бжъэжъэй къебжэкӀа хъынухэм я щыщхэр нотоптэридхэр ципринидэхэр клариэ батрачусхэр анабантидэхэр чанос джоуэ ганг и псыхъуэм джылу дэсым гъэмкӀэ я бжыгъэр зэрыхъуар млн цӀыху индиэм непалым бангладешым я шӀыпӀэхэм абым пэмыкӀыу мыкуэду китаймрэ бутанымрэ нэхъыбаӀуэм мыбдежьым лъэпкъ зэхэдзыгъуэ яшъкъым лъыпкъ зыщыщыр лъэпкъ цӀыкӀухэм щымыхъукӀэ ямытху джылэбжыгъэ щырагъэкӀуэкӀкӀэ гупхэр къызэрахагъэкӀхэр динымкӀэ иэ я бзэмкӀэ ганг и псыхъуэм дэс джылэр зэхэпхъауэ щыт къуэхьэпӀэмрэ курыт лъэныкъуэмрэ джылэ дэсхэр я нэхъыбэм пэсырей дравид лъэпкъхэм къахэкӀахэра яужым ариэ лъэпкъхэр яхэхьэри зы хъуахэ зэманыгъуэ текӀауэ турукхэр монголхэр афганхэр къажэрхэр хьэрыпхэр къахэхьэуэ щытат къуэкӀыпӀэмрэ ипшъэмрэ нэхъыбэӀу бенгалиэм дравидхэр арийхэмрэ тибет бирма бзэхэм ящыщ лъэпкъхэм хэтӀысхьэхэт еуропей яужыреуэ къэкӀуахэтэр хэкум джылэм и нэхъ макӀэхэм ящыщхэ псоуэ къапштэмэ псыхъуэм и джылэр бзэ пшъищым фӀэкӀыу мэпсалъэхэ я нэхъыбэр инд арий гумым ящыщу абым фӀэкыу псалъэкӀэ нэхъри нэхъыбэ зэрахьу псом нэхъри нэхъыбу щыт бзэр хиндубзэ бенгалыбзэ нэхъыбэм бенгалиэм къагъэсэбэп урду майтхили нэхъыбэм непалым непалыбзэ нэхъыбэм непалым панджаби бходжпури тхару тамангыбзэ ория инджылыбзэр джылэбжыгъэм къамылъытами тӀуанэ бзэуэ куэду къагъэсэбэпу щыт тхыбзэм хэкум дэсым я нэхъыбэр хиндуигъэм пылъхэ хуэдиз бжыгъэкӀэ яуж итыр мыслимэныгъэм пылъхэра хуэдиз а псом я щанэ хуэдизыр бангладешым дэсхэ къэралым и нэхъыбу щыту дин гуп нэхъ цӀыкӀухэм ящыщхэр буддэныгъэ сикхыгъэмрэ чыристэныгъэмрэ тӀуми яӀу джайныгъэ гималайхэр санскрит уэсым и шӀыналъэ хин бзэ неп бз шӀыгум и Ӏуашъхьэ нэхъ индыдэхэра гималайхэр тибет бгылъэмрэ индрэ гангрэ я сэтей зэхуакум дэт гималайхэм я шӀыпӀэр индиэм непалым хъутеим тибетыр пакистэным бутаным хеубыдэ гималай Ӏуашъхьэхэр курытымрэ ипшъэ азиэмрэ я зэхуэзэпӀэм дежь хэт и кӀыхьэгъыр км фӀокӀыр и бгъуагъыр км хуэдиз мэхъу шытххэм я курытыгъуэ лъэгагъыр метрэ хуэдиз мэхъур нэхъ лъагэдыдэр метрэ Ӏуашъхьэ джомолунгмара абым пэмыкӀыу Ӏуашъхьипшъ хэт зи лъэгагъхэр метрэ фӀэкӀыу дуней зэхэтыкӀэм къышъхьэхэм дежь джылэ дэсым хьэцэпэцэ лӀэужъыгъэ зытӀущрэ кӀэртофрэ нэхъ ямгъэкӀыф шъхьэкӀэ я нэхъыбэр мэкъумэшым лэжьыгъэм пылъхэ Ӏуашъхьэ задагъэм губгъуэ террасахэр трашъыхьу гималайхэр индрэ гангрэ я сэтейм я шъхьэщыту макӀуэ щэуэ я лъэгагъыр хэхъурэ дэкӀуеуэ япэрытхэр шивалик Ӏуашъхьэхэра абыхэм яужкӀэ кӀуэхэр гималай цӀыкӀухэр абым хэту шытххэр пир панджал дхаоладхар пэмыкӀхэри абыхэм къахэгъэкӀауэ къуэ кӀыхьхэмкӀэ катманду кашмир пэмыкӀхэр гималаишхуэхэр ирокӀуэ ар мэгуэчыр лъэныкъуэху ассам непал кумаон пенджаб гималайхэмкӀэ джоуэ Ӏуашъхьэ метрэ фӀэкӀхэр гималаишхуэхэм хэтхэра дэкӀыпӀэ нэхъ лъахъчэ дыду а къушъхьэхэм яӀэхэм я лъэгагъыр метрэ фӀокӀхэ гималаишхуэхэм нэхъыбу я зэхэтыкӀэр алп шытхху кӀуэуэ Ӏуашъхьэхэр лъэгапӀэхэр ину зэшъхьэщыкӀху мылэшъ инхэр ятелъу я инагъыр мин км фӀэкӀху къуэкӀыпӀэмкӀэ а шытхыр брахмапутра и къуэладжэм пеупкӀыр къуэхьэпӀэмкӀэ индым ем а псы лъэшитӀым шытхым и лъэныкъуитӀыр къахъуреихь мэхъур гималай цӀыкӀухэм я Ӏуашъхьэхэр нэхъыбэм метрэ носхэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ къуэдем дежь метрэ фӀокӀхэ нэхъ лъахъчэ дыдэр шытхищым ширваликыра къушъхьэ псом и лъэныкъуагъкӀэ ирокӀуэ брахмапутрэм щыкӀэдзауэ индым нэс лъэгагъкӀэ тэнэ деи метрэ фӀэмыкӀыу гималайхэм ипшъэ азиэм и псы нэхъ лъэшхэр къахожыр брахмапутрар гангыр индыр гималайхэм индиэ губгъуэжъымрэ тибет бгылъэмрэ зэпечыр Ӏуашъхьэхэм я ипшъэ егъэзыхыгъуэхэр жьыбгъэ гъэхэмкӀэ къеуэхэм я тегуплӀэныгъэм кӀохуэхэ я цӀэр а жьыбгъэхэм муссон гъэмахуэм уэ бжыгъэ къохыр а лъэныкъуэм къуэкӀыпӀэмкӀэ мм носыр къуэхьэпӀэмкӀэ мм носхэр абым емылъытауэ ишъхъэрэ егъэзыхыгъуэхэр континент хьэйуам пышъа шӀыӀу гъушъу щытым Ӏуашъхьэхэм я лъагапӀэхэм дежь гъэмахуэм шӀэӀэгъуэр фӀокӀхэ шӀымахуэм фӀэкӀыу йохухыр абым пэмыкӀыу бэуэ жьы уае къоуэ жым и псынкӀагъыр км сэхь нэсу дуней кӀэх зэхъуэкӀыгъуи гималайхэм я мылэщхэм я инагъыр мин км мэхъур уэсу ярылъыр абыхэм мин км хуэдиз мылыщэхэр я нэхъыбэм Ӏуэашъхьэ нэхъ инхэм лъагэхэм я шъхьэгу хъуреягъым телъхэ мылыщэ нэхъ кӀыхьу щытхэр ганготримрэ земамрэ км ронгбук ри яхэту джомолунгмам и ишъхъэрэ егъэзыхыгъуэм телъыр мыл къуэхэр мыл ехуэххэмрэ мыл дурэчхэмрэ счыгъуи зызэрахъуэкӀ ткӀуэпс мылыщэхэм къакӀэжыр псышхуэ мэхъухэ брахмапутра ганг инд гималайхэм фӀыуэ гъэлъэгъуэгъуэ ират къэкӀыгъэхэм я пӀэшъхьэгъуэ зэхэкӀыгъэр лъэгухэм щыкӀэдзауэ аранэхэм нэгъунэ терайхэм псыпцӀэ джунглэхэр зэрахъуэкӀ тропик мэзхэм гъэ псом уджыфу щытхэр яуж мэз тхьэмпэ пкӀашъхьэхэр макӀуэ тӀанэ тхьэмпэбанэхэр мэз зэхэтхэр яужыреуэ къушъхьэхъу губгъуэхэр ишъхъэрэ зандэгъуэхэм нэхъ гъушъу щытхэм муссонхэм я лъэшыгъэр здэкӀуэдым щӀынэкӀыгъуэхэмрэ губгъуэхэмрэ нэхъыбу ятелъ Ӏуашъхьэ лъэгухэм саваннэ сурэту иэ тхьэмпэбанэ мэзхэр якӀэт аткӀэ нэхъ мэз Ӏувхэр тхьэмпэ пкӀашъхьэхэр макӀуэхэр къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм лъэгапӀэ метрэ нэс бгыхэр псыпцӀэ мэзхэр ятет джунглэхэм яхьчу я цӀэр терайхэ нэхъ лъагу тропик мэзхэр кӀадзэ тобылыгъухэр чыцӀыбжъейхэр енэб жыгейхэр якӀэту метрэ лъэгапӀэм щыкӀэдзауэ тхьэмпэ пкӀашъхьэ мэзхэр къожьэ жыгейхэр магнолиэхэр жыгдэгухэр блачэхэр якӀэту метрэ здыфӀэкӀым тхьэмпэбанэ жыгхэр къожьэ ябыхэми яхэту гималай уэздыгъейрэ гималай псейрэ лъэгапӀэ щыкӀэдзауэ нэс аӀуейгъурцхэмрэ пабжъэ лъахъчэхэмрэ къешъхьэ лыцхэмрэ къыщокӀхэ метрэ здыфӀэкӀ лъэгапӀэхэм шӀыпӀэр нэкӀыгъу мэхъухэр уэс мыткӀухэр здытелъ шӀыпӀэхэм я гъунапкъэр метрэ щыкӀэдзауэ ипщъэ лъэныкъуэм метрэ ишъхъэрэмкӀэ ирокӀуэхэ гупта империэ санскр индиэ пэсырей империэ гъэ ди лъэхъэнэм щэӀэуэ индостан хы тӀыгуныкъуэм и шыпӀэ нэхъыбэр иубыду щыта къэралыр хэзылъхьар шри гупта махараджэм классикэ цивилизациэукӀэ зэфӀигъувауэ къэралыр гуптэ империэм и лъэхъэнэр шъэныгъэхэмрэ Ӏэшъагъэхэмрэ я зэфӀэувэныгъэ хъуа а зэманым етӀуанэ цӀэуэ траӀуар индиэм и дышъэ лъэхъэнэ апщыгъуэм бжыгъэ зэӀухыныгъэхэр щытехуэр щӀэныгъэм текнологиэм Ӏэшъагъэм бзэщӀэныгъэм тхыбзэм астронимиэм пэмыкӀ шъэныгъэ бжыгъэхэми псори зэхэту иджы хинду културэм хагъэхьэр чандрагупта самудрагупта чандрагупта джоуэ нэхъ цӀэрыӀуэхэм ящыщ гупта лъэпкъым къыхэкӀа пщыхэм а лъэхъэнэм Ӏэшъагъэ нэхъ къыхэщхэр архитектурэ сын лэчтхыгъэ бэлыхьхэра гуптахэ я зэманыгъуэм хиубыдар цӀэрыӀуэ шъэныгъэлэжьыгъэ калидаса ариабхата вараха михира вишну шарма ватсияяна прашастапада джоуэ шъэныгъэ лэжьыгъэм абыхэм халъхьэм и инагъым къэлъытэгъуэ иӀэкъым шъэныгъэмрэ ӀэнатӀэм и политикэмрэ гуптэхэ я зэмэныгъуэм зыкъыгъэрэщӀыжа щэхуэным къыбгъэдэлъ къэралхэм хуабжу пылът ар къышъхьэпэгъу хъуа къэралыр курыту нэхъышъхьэ Ӏэшъагъэ щэхуэнымкӀэ и хабзэхэр бирмэм шри ланкам малай хы тӀыгухэм индокитайм нэса хъуа пуранэ япэрейхэри къэлъытэгъуэкӀэ а зэманым тохуэхэр империэм и хэкӀуэдэгъуэр къыщыкӀуар хуна азиэ курытым къихьэ нэуж гуптэ империэр хэкӀуэда яуж еханэ лъэхъэнэм индиэр аргуэру къэралцӀыкӀу бжыгъэ зэшъхьэщыдза хъуа гуптэ лъэпкъым къыхэкӀа лъакъуэ гуэрэхэр магатхэм тета икӀэм а гуптэхэри мэкӀуэдижьхэ я къэралыр харша вардханам иубыда яуж и империэ иригъэжьэн шъхьэкӀэ тхыдэлэжьыгъэ ананд алтакарым къызэрилытэтэмкӀэ гуптэхэр кастэ вайшиям къыхэкӀхэт ар идиэ пэсырей тхылъхэмкӀэ гурыӀуэгъуэ ишъауэ зэритхэмкӀэ вайшияхэм къахэкӀыу хъуам я цӀэм икӀэм гупта пагъувэт ауэ а хабзэм куд ебакъуэхэт иджырей тхыдэлэжьыгъэ к джаяшуалым зэрилъытэмкӀэ гуптэхэр джат лъэпкъым къыхэкӀахэ а къызхихар дзэз тхылъ пунэмрэ риддхэпурэмрэ вакатака регентым прабахватигупта тхьэмадэм чандрагупта и пхъум ямкӀэ а тӀум зэритымкӀэ пхъур дхарана готрам щыщу зэрыхъумкӀэ а лъэпкъэгъу готрам и шъхьэгъусэр щымыщамэ абым гуптэхэр къыхэкӀа мэхъур а гупшысэгъуэр яужми пэмыкӀ тхыдэлэжьыгъэми къыубыда дашаратха шармэм абым пэмыкӀыуи хыгъэхьауэ готра дхаранар иджыр къыздынэсым раджастханым идежь щыӀэ иджыри зы иджырей тхыдэлэжьыгъэ х райчаудхури къыубыда гупшысыгъэр гуптэхэр готра дхаранам къызэрхэкӀахэр абым пэмыкӀыу къызэрилъытэмкӀэ гуащэ дхариним епхауэ щытаху агнимитра пщым и нэхъышъхьэ фызым а аргументымкӀэ япэрей джэз тхылъым зэреджахэр мы тэрэзу къыхэкӀынкӀи мэхъу тэрэз еджэным къызэригъэлъагъуэмкӀэ прахаватигуптахэм я анэр куберангам готра дхаранам къыхэкӀауэ куэд мышъауэ тхыдэлэжьыгъэ ашвини агарвалым гуптэхэр брахман лъэпкъым благъэ зэрахуэхъуамкӀэ гугъэ къыхегъэкӀ ахэр брахманхэм ящыщу зэрыхъумкӀэ шригуптэ щытетар гъэ д лъ тхыдэлэжьыгъэ бжыгъэхэм зэргугъэхэмкӀэ абымрэ и къуэмрэ кушанхэм я уэркъу щытаху и къуэ лъэужырыт хъуа гхатоткачыр щытехьар гъэхэм яуж ихьа чандрагупта елъытамэ тхыдэм махараджадхираджа джоуэ иратхэтэр абымрэ икъуэ гхатоткачарэ махараджэ къуэдейху я гъугъ яшъыр лъэхъэнэм и пэм гуптэхэр пщы къэрал цӀыкӀу зтӀущ яӀыгъ индиэ пэштыхьей магатхим идежь щытетар гхатоткачарэм къуэ иӀа чандрагупта и цӀу чандрагуптэм личхави пщыпхъу кумарадеви къэчэ личхавихэр магатхэм и къэрура нысэичыжь нэужым магатхар къылъос личхавихэми я благъэ хъуауэ чандрагуптам и къэралым и гъунапкъэхэр нэхъ бгъуэуэ зэхихын кӀедзэ праягамрэ сакетамрэ иубыдауэ магатхэми и нэхъыбэр хэту гъэм нэгъунэ хэку гангамрэ праягамрэ я зэхуакум дэлъу хъуар еубыд ӀэнатӀапэ махараджадхираджар зтриӀуэ самундрагуптам ядэ паракраманкар гъэм зэрихъуэкӀри техьэ и пӀэм и лӀэныгъэр къэмыс кӀышъэ гъэм тета а пӀэр иӀыгъу илъэс хуэдиз щытехьа къуэдем идежь пэштыхьей ахичычхатрарэ падмаватирэ иубыда яужым малуам яудхеям арджунаянам мадхурам абхирам джоуэ ятеуа и гъашъэ икӀыху и пӀэм тетыхукӀэрэ гъэм пэштыхьей хигъэхьа и къэралым и Ӏэнатэр гималайхэм щыкӀэдзауэ нармадэ псым нэгъунэ брахмапутрам щыкӀэдзауэ ямунам нэс хилъхьа цӀэуэ зтриӀуар пэштыхьхэм я пэштыхь дунейпсопщы тхыдэлэжьыгъэ винсент смитым и гугъ зэришъар индиэм и наполеон триӀуауэ тхьэлъэӀу ашуамедха яджна шы укӀыгъэ иригъэкӀуэкӀт и лэжьыгъэм мыхьэнэшхуэ хэлъыр игъэлъэгъуэн шъхьэкӀэ мывэ тхьэлъэӀум ер лакхнау музейм кӀэлъ самудрагуптар дзэзэчэ Ӏэзэ къуэдеуэ щытакъым Ӏэшъагъэхэмрэ тхыбзэхэмрэ яшъхьэщыжт куэду иде щигъэпсот шъэныгъэхэм я цӀэрыӀуэ харишена васубантху асанга джоуэ езыр усакӀыу икӀи джэгуакӀу щытт хиндудиным хуабжу пышъат хъыбархэм къызэрхэкӀымкӀэ вишну тхьэм палъыгъэ хузэрихьэт пэмыкӀ динхэми я хуэсакъу щытт шри ланкам и пщы шримедхваннам пӀалъэ иритат ботхгайа идежь буддэдин шоджэнхэм я унэ ишъыну самундрагупта и къуэ икӀи и лъэужырыт чандрагупта хъыбар жъыдыдэм къызэриӀуатэмкӀэ абы япэ къэралым тетар и къуэш нэхъыжъ рамагупта абым сакхэм я пщы рудрасена напэтеху къытокӀуэри унафэ хуэшъ и фыз дхрувадевир къыритыну ауэ чандрагуптар сакхэм я дзэщытыпӀэм макӀуэри рудрасена еукӀ яужым гупта къэралым и тхьэмадэ мэхъур дхрувадевир къэчэри а хъыбарыр куэдрэ романтикэ усэ хуэду къалъытэт ауэ джыпсту хэшъыкӀыгъуэ щыӀэ джэз ахъчэжгъей тӀокӀитӀым щымыхъукӀэ рамагупта еуэ иджыри тхылъ пэштыхьхэм я пщыуэ здеджэм апхуэду зэрыхъумкӀэ чандрагупта ипэкӀэ тетар и къуэш нэхъыжъыра рамагупта зэркъэралу мыхъуми видиша и шӀыпӀэм идежь и ахъчэхэр къыздагъуэтам самундрагупта и къуэ икӀи и лъэужырыт чандрагупта ӀэтатӀэпӀашъхьэм щытехьар гъэм илъэс фӀэкӀыу тета гъэм нэгъункӀэ хъун гъушӀ мы улъиуэ пкъыж щыӀэр кутубминарым и гъунэгъу пщы чандрам хутеухуауэ тхылъ тет гъугъэмкӀэ чандрагупта зтупсэлъыхьыр зэркӀидзэр пщым ванга къэралым къуэкӀыпӀэ бенгалиэм и дзэм зэртекӀуар ауэ аткӀэ зэритымкӀэ пщым и унафэтэри зыхуэныкъуэтэри къуэхьэпӀэмрэ ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэхэмрэ а заманыгъуэра къуэхьэпӀэ кшатрапхэм я ӀэнатӀэр щыхэкӀуадэр катхиварам гуджаратым малуам а шӀыпӀэм дыжьын ахъчэхэр яшъын кӀадзэ гуптэ пщым и уэркъ тхьэмадэ абым щыӀэхэм абым пэмыкӀыу пкъыжъым тетыр пщым пенджабыр иубыдауэ индым и псыхъуиблым икӀауэ вахликхэм ятекӀуа вахлакакӀэ санскритым зэджэр балха и джылэра ауэ абым къыкӀкъым чандрагупта и ӀэнатӀэм зэр балху иубыдауэ тхыдэ тхыгъэ щыӀэхэм къызэрагъэлъагъуэмкӀэ гуптахэм шӀыпӀэ яубыдахэм я къалэ Ӏэташъхьэ яӀэтэкъым пэштыхьхэм я пщыр ирикъут шӀыпӀэ иубыдахэм я пщыхэм уасэ къыратымрэ и ӀэнатӀэ къэлъытэгъуэмрэ тауэ щымытми лъэхъэнэхэм гупта къэралышхуэ зэфӀэува хьэрып хым щыкӀэдзауэ бенгал хыжэм нэгъунэ къуэхьэпӀэ кшатрапатхэм ятекӀуа яуж къуэлей хэку гуджаратымрэ катхиаварэмрэ иубыда яуж чандрагупта ӀэнатӀэ викрамадитйа дыгъэм хуэдэ къышта гуптахэм я пщым и ӀэнатӀэр куэду джыжьэ кӀуа ипшъэ лъыныкъуэмкӀэ виндхия Ӏушъхьэхэм къахэкӀыу хъыбархэм къызэраӀуатэмкӀэ идежь щыпсоуахэ икӀи щылэжьахэ усакӀэхэмрэ шъныгъэлъжьыгъэхэмрэ ящыщ нэхъ цӀэрыӀуэхэр абыхэм зэреджэхэтэр нэлъкъутибгъу абыхэм яхэтар калидаса яуж лъэхъэнэхэми цӀэрыӀу къэнар усэшъэныгъэм калидаса цӀэрыӀуэ зэрыхъуар и усэхэм шрингара эротикэ ерагъу къыхэщыгъуэ иӀу хэлъхьэгъуэ ишъхэтэмкӀэ гуптэхэм я зэманыгъэм и икӀэрей илъэсипшъыр гунхэм я къытеуэгъуэ мэхъур гунхэм я убыдыгъуэхэр азиэ курытым и лъэпкъхэм я пхырыкӀыгъу щытт ахэр ныкъуэ куэч псэукӀэ зиӀэ лъэпкъу щытхэт китайм щыщ зекӀуэ сун ным гунхэр индиэм щылъэгъуа гъэм я гугъ зэришъыр пщыӀэхэм щыпсо лъэпкъхэм хуэду фэм къыхэшъыкӀа щыгъынхэр ящыгъу шъэныгъэхэми пари хамышъыкӀыу я пщы тораманым гъэм иде зэкӀуэ хьэлъч ишъа пенджабым пхырыкӀыу каушамбирэ варанасирэ нэгъунэ магатхам и кум нэса хъуа тхыгъэ гуалиурам щыӀэмкӀэ гъэ икъуэ махиракулам зэр индиу иӀыгът михриулым и къалэнэхъышъхьэр сун ным зэритхымкӀэ гандхарам щыӀэт ауэ суан цзаным зэритхымкӀэ сагала къалэм иде щыӀэ индиэ пщыхэм гунхэм я ӀэнатӀэр къалыта ар къэзыӀохут матридасэрэ абы и къуэмрэ я тхылъхэм гуджарат иде къагъуэтахэр индиэм китайхэм византий къэӀуэтэгъуэхэр псори зыуэ и гугъ яшъыр михиракулам и бзэджагъым архиологиэми апхуэду къыхокӀыр лъэхъэнэм ишъхъэрэ индиэм и хьэлъэгъуэ зэману зэрщытар гунхэм зэфӀэгъувэфынутэкъым къэрал быдэшхуэ куэд мышъу кашмир лъэныкъуэмкӀэ ирагъэкӀахэ ауэ абым къышъхьэпахэр гуптэхэракъым саураштрам лъэпкъ майтракхэм псалъэ къуэдейкӀэ гуптэхэм я ӀэнатӀэр къызэралъытэтэр мадхия прадешым махараджа привраджакхэм гъэхэм яуж я тхылъхэм гуптэ пщыхэм я гугъ яшъыжькъым абым пэмыкӀыу шъхьэхуит хъуахэр ипшъэ кошалам я пщыхэр гуптэхэм я ӀэнатӀэр хэкуэдэху я къэралым пэмыкӀ лъэпкъхэм зэкъаӀэтын кӀадзэ я къэралыкум пэт къыхокӀыр лъэпкъ маукхари джоуэ яужым ӀэнатӀэпашъхьэ пэштыхьышхуэ пэштыхьхэм я пэштыхь джоуэ гупэж лат бз ур бз водосбр гъэбжыгъэкӀэ псо къэкӀыгъэ лӀэужьыгъуэ гупэжым ящыщ лъэпкъ кӀэпхъпащӀэм хэт шӀыпӀу хиубыдэхэр курыт ипшъэ еуропэм скандинавым ишъхъэрэ америкэм ирахьауэ абыми къыщокӀ урысейм еуропэ лъэныкъуэм къыщокӀыр къыздэкӀыр губгъуэхэм мэзхэм жэпкъым къудамэ бжыгъэ къыпидзу къуиуэ иэ бацу щыт ишъхьамкӀэ илъэгагъыр см хуэдиз мэхъу тхьампэхэр кӀагъымкӀэ нэхъ нэху щыт ишъхьамкӀэ нэхърэ пхъашэху тхьампэ лъабжъэхэм Ӏутхэр щырыщу зэгуэтхэ кӀы кӀыхьхэм япыту ишъамкӀэ бгъуэуэ щыту икӀапэмкӀэ памцӀу я кӀыхьагъымкӀэ см хуэдиз хъууэ бгъуагъкӀэ см хъууэ жэпкъым фӀэтӀ тхьампэхэр апхуэдэ къэрабзу щытхэ ауэ я кӀыр нэхъ кӀэкӀыу щыт гъагъэхэр шхъуантӀу псыху плъыжьу макӀыу хужьу щытхэ я бгъуагъыр см мэхъу тхьампэхэм я кӀыхьагъыр см я бгъуагъыр см я пэр дзасу хъуреуэ щыт я кӀэмкӀэ гъэчауэ цым хуэду псыгъу тхьампэр еухыр гъагъэм икум ит тхьампэхэр см я кӀыхьагъу хъуреуэ я лапэмкӀэ гъэчауэ щыту гъаф лат бз ур бз малый подорлик къуэкыпэ еуропэм щыпсоу бзу шъакуэ инхэм ящыщ ицхэр гъуабджу щыт шъхьамрэ кыбымрэ нэхъ кыф хъууэ капэмрэ дамэмрэ ицыхэр гъуабджэ нэху щытхэ идэмашъхьахэм цыхужьхэр хэлъу ирокуэ капэр кэкыу щыт хуэхъуреуэ бзыхэр нэхъ ин хъухэм нэхърэ яфэмкэ зэхуэду щытхэ хъухэм яхьэлъагъыр кг мэхъу бзыхэм кг якыхьагъыр см хъум идамэм икыхьагъыр см мэхъу бзым см зэгуэхауэ ябгъуагъыр см мэхъур жыг зэхуакухэм псынкыу джану мэлъатэ губгъуэм хому занкыу дамэхэмкэ ину дэмыуэуэ еуропэм икъуэкыпэ лъэныкъуэмрэ ипшъэ къуэкыпэмрэ урысейм къуэхьапэ лъэныкъуэмрэ къаукъазымрэ губгуэхэм мэзхэм нэхъ касу псыпцэ мэзхэм ядекэ щопсоу азиэ цыкум индиэм джоуэ шымахуэкэ африкэм ипшъэ ипшъэ къуэкыпэмрэ лъэныкъуэм мэкуэчыр губгъуэхэм мэз губгъуэхэм ипшъэ къушъхьа лъэныкъуэхэм мы мэзышхуу лъэныкъуэ къыхах губгъуэхэм нэхъ ягунэгъу бгъуэхэр жыгышъхьахэм трашъыхь куэдым пкъызэгуэкыпэ зэхуакум идежь иэ лъэныкъуэ къудамэшхуэхэм м лъэгагъу езы бгъуэр къудамэ гъумхэмкэ зэтралъхьа икуэцым пхъафэ къудамэ псыгъуэ тхьампэ удз ираубгъу бгъуэм ибгъуагъыр см лъэгагъыр см куэц лъэныкъуэм икууагъыр см джэдыкыу ирилъхьар гъуэжьудз лат бз ур бз зверобой къкӀыгъэхэм ящыщ гъуэжьудзлъэпкъ гъэбжыгъэкӀэ къэкӀхэм ящыщ макӀыу гъэкъэкӀыгъу удзу щытхэ пабжъэхэ пабжъэшхуэхэ иэ жыгху къокӀхэ жэпкъхэр янэхъыбэм мы хъуреуэ адрей къэкӀыгъэхэм хуэду плӀыму щытхэ тхьампэхэр занкӀэху кӀыхьу щытхэ я лъапэхэр кӀэкӀыу иэ занкӀыу жэпкъым фӀэсу гъагъэхэр зэрызу иэ гупышху зэхэтхэ тхьамэ тхурытхурэ ятет макӀыу плӀы ятет мэхъур дышъафу иэ гъуэжьу щыту я фэр лъэпкъым хуэдизкӀэ зэшъхьащокӀхэр нэхъыбу шӀыгум ишъхъэрэ ныкъуэмкӀэ иэ тропикхэм нэхъ ягъунэгъу ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ къэкӀху нэхъыбэдыду здэщыӀахэр хы курытым иӀуфэ лъэныкъуэхэм урысейм илъэпкъхэм ящыщу зытӀущ къыщокӀыр еуропэ лъэныкъуэмкӀэ къэкӀыгъитӀри удз гъэбжыгъу къэкӀхэм ящыщ я лъабжъэхэр шӀым къыкӀэну я гъагъэхэр тӀуми гъуэжьу щыт удзытӀри хъушхъу ялъытэ пэмыкӀхэм ящыщу гъэпсом удзыфу щыт къудамэхэр плъыжьыху итхьампэхэр кӀыхьу щыту гималай къушъхьахэм къыщокӀыр ишъхъэрэ еуропэм щыщ аищыр удзгъагъэ хуэду ягъэкӀхэр Ӏарысу къышъхьапагъэм шъхьакӀэ ягъэкӀхэр демократ джэрмэр республикэ дджр мы официалу цӀэ зэрихьар къуэкӀыпӀэ джэрмэн социал республикэ советхэм оккупациэ яшъа джэрмэным и шӀыпӀэм къыхэкӀауэ жэпуэгъуэм и фджр м дэкӀыгъу зэхохьэхэри жэпуэгъуэм и кэралыр мэкӀуэд джэрмэныр етӀуанэ дунейпсо зауэм и къэру къымыхьа яуж антигитлер коалициэм хэта къэлалхэм оккупациэ шӀыпӀиплӀу ягуэча советым я америкэм я британым я фрэнджым я джоуэ апхуэдэ къабзу джэрмэным и къалэ нэхъышъхьэ берлинри ягуэча япэрейкӀэ джэрмэныр зыуэ къгъэнэн ягугъэт ауэ зауэ шӀыӀэм яуж зэгуэта къэралхэм зэпэубыдыныгъэ къахэкӀахэм къэралыр тӀууэ зэхэкӀа фджр э дджр э джоуэ къэралым шъхьэщыувар вилгелм пик гъэм нэгъунэ варшавэ тхылъым и организациэхэм хэту эконом дэӀэпыкъуэгъу хасэм хэту дджр нэхъ здеплъэкӀыу зызтригъапсэтэр совет зэгуэтхэм дэӀэпыкъуэгъуэ ин къэрал зэфӀэувэжьыным совет зэгуэтхэм хуашъат дджр къэрал индустиэмкӀэ лъэшу щытт абымкэ еуропэм пӀэр иӀыгъу экономикэр планкӀэ шъауэ щытт индустриэм и лэжыгъэхэр машинэшъыгъэ гъушӀлэжьыгъэ химиэмрэ кӀэх лэжьыгъэмрэ элекротекнологиэ элетроникэ пэмыкӀхэр джоуэ дджр м я псэукӀэр адрей къэрал соц лагерым щыщхэм нэхъри нэхъыфӀу щытт къэралыдзэм зэреджэтэр лъэпкъ джылэ армиэ лъджа гъэм и бжыгъэр хъут къэралхэр зэхэхьэжьа яуж лъджа р фджр м и къэралыдзэм хэмыхьу хом хомурэ зэхагъэкӀа и текникэм и нэхъыбэр пэмыкӀ къэралхэм ираща хъутей жылэ республикэ хъутей дэмыгъэ тхыбзэжъкӀэ хъутей дэмыгъэ тхыбзэкӀэмкӀэ къэрал къуэкӀыпӀэ азиэм хэт джылу дэсысмкӀэ дунейм япэрей млрд фӀокӀыр дэсым и нэхъыбэхэр этникэ хъутхэм щыщ зэрзэджэхэр хань шӀыпӀэ иубыдымкӀэ дунем ещанэ урысеймрэ канадамрэ яуж ит хъутей жылэ республикэ зэртраӀуэрэ гъэм къэралым ӀэнатӀэр зыӀыгъыр хъутейм и коммунист партиэ абым пэмыкӀыу иджыри политик партиу щыӀэ ккп м гуэтху хъутейм и тхыдэр бэгъуа тхылъхэмкӀэ ахэр архиологиэмкӀэ къыкӀаххэм епхауэ зэрагъэлъыту и тхыдэр зэфӀагъэувэ пэсырей лъэхъэнэхэм щыкӀэдзауэ хъутей цивилизациэр дунейм и нэхъ жъыдыдэхэм ящыщ езы хъутей тхыдэ шъэныгъэхэм къызэрыӀуатэмкӀэ и ныбджыр илъэс минитхум носыр ауэ пэсырей тхыгъэ щыӀахэм къагъэлъагъуэмкӀэ илъэс паубыду зтепсэлъыхьхэр пэсырейм къыщыкӀэдзауэ администрациэхэмкӀэ гуэчауэ къэралым и ӀэнатӀэр зэрыщытар пэщтыхь лъэпкъхэм зэрахъуэкӀми а ӀэнатӀэ системэр къанурэ нэхъ бэлыхь хъууэ нэхъ зэфӀэуву къэралым куэду къышъхьэпа къэру къыштэным нэхъ лъэш хъуным шъхьэкӀэ адрей къэрал гъунэгъухэм елъытамэ политикэмкӀэ уэплъмэ илъэс мин бжъыгъэкӀэ хъутейр къэрал зэгуэт зэхэгъэкӀауэ и тхыдэр макӀуэ хъутейм и шӀапӀэм зэкӀэлъыпыту хамэ быйхэр къытеуэт ауэ хэт къытемыуами къэралыр имыубыдами кӀэх езы бийхэри хъутей хъужьхэт иджырей хъутей лъэпкъыр лъэхъэнэ бжъыгъэкӀэ зэхэхьэ азиэ лъэпкъхэмрэ хъутей лъэпкъхэмрэ я културэ я политикэ хабзэхэмрэ милыуан бжыгъэ лъэпкъ куэчынхэри абым хэту дыгъэгъазэм джрк зэрыхъурэ конституциэ плъы кыдагъэкӀауэ хэхат къэралым гъэхэм джылэ республикэ хъутейм и конституциэмкӀэ дыгъэгъазэ джрк демократ диктатура лъэпкъ зиӀэ социал къэрал къэралым и нэхъышъхьэ ӀэнатӀэр зы зэхуэсу хъутейпсом и лъэпкъ тхьэмадэхэм я хасэ клътх депутат хэту ахэр куейхэм я зэхуэсхэм илъэситхукӀэ хахху депутатхэр куэд зэрыхъум шъхьэкӀэ сессиэхэм я зэхуакум клътх ым и лъэжьыгъу хъуар зышъхэр зэзмыхъуэкӀ комитет депутатхэм хэхам ящыщху нэрыбгэ хъууэ хэхынхэм хэхьэхэр хъутейм и коммунист партиэм щыщ депутат къуэдейрэ партий демократхэм хуэду зэджэхэмрэ ахэр хъутейм и джылэ чэнджэш политикэ хасэм хохьэхэ кджчпх шхьэхуит ӀэнатӀэ администрациэ зиӀэхэр гонконгрэ макаорэ депутат клътх м хэту хъуар псори иэ коммунист иэ демократ партиэм щыщхэ джрк и тхьэмадэр ху дзиньтао генерал секретарь нэхъышъхьэ комитет хъутейм и коммунист партиэм нкккп джрк м и дзэм и нэхъышъхьэ хасэр гъэм зэӀуаха и япэрей тхьэмаду тетар ден сяопин гъэм абы ипӀэм дзян дземинь иува джылэ республикэ хъутейр куей иӀыгъ и ӀэнатӀэмкӀэ абы пэмыкӀыу хъутейм и провителствэм тайвань хы тӀыгур и куейу къэлъытэр абы нэхъыбу джрк м автоном куейу хохьэ хъутейм и лъэпкъ нэхъ цӀыкӀухэр здыщыпсом муниципал куейуэ къалъэ нэхъышъхьэхэм я ӀэнатӀэм кӀэту специал администрациэ куейуэ тӀу джэнта лат бз ур бз генетта шъакуэ псэушъхьахэм ящыщ класс шэрыпым яхэт иплъэпкъыр кыхьу см езыр лъахъчу цыр уву ауэ шъхьацыр кэку щыт уэгу фыцу хэлъу икапэр бэлацу щыткъым икыхагъыр см лъэпкъу мэхъхэ янэхъыбэр африкэм игубгъуэхэмрэ тропик мэзхэмрэ щопсохэ абы пэмыкыу ишъхърэ къуэхьапэ еуропэми эспаниэмрэ фрэнджымрэ абде инэхъыбэм мэзхэ къуэхэм щопсоу псым нэхъ игъунэу псэушъхьа цыку бзу бзухэм я джэдыкэ цыв амэ ешх джэщкэ шъэкуэн нэхъ къыхехыр я касу пхъышъхьа мышъхьахэр яшхыр хадэм хэхьан унэм кэхьани хъун къуэхьапэ африкэм мэз джэнтар джэщ зэрыхъу джэдэщхэр ихъункын кедзэ махуэкэ жыгышъхьахэм иэ нывэ зэхуакухэм кэлъхэ жэуэ гъэпсом зэпохьафхэ тхьамахуэкэ мэпсэф къылъхур чыру анэм мэзихкэ шэкэ егъашхэгэ илъэскэ анэм дэкыгъухэ джэнтахэр арысэ мэхъу кэху африкэм куэду унагъуэм щыыгъхэ фейрэ дзыгъуэрэ ирагъэукыу джэрмэн федерациэ республикэ джэрмэн ур бз федеративная республика германия германия къэрал еуропэм икум и гъунапкъэхэр здырикӀуэр диниэм лахь жылэм чехым аустрэм шуэцарэм фрэнджым луксембургым белгэм нидерландхэм къалащхьэр берлин къэрал ӀэнатӀэр парламент республикэ къэралыр къедзыгъуэкӀэ гуэшащ джэрмэныр еуропэ зэгуэтым лъэпӀкъ зэгуэт хасэм яхэтщ япэдыду джэрмэнхэмрэ келт лъэпкъхэмрэ я гугъ тхыдэм щащӀыр пэсырей алыджхэмрэ урымхэмрэ апхуэду яперей дыдэхэм ящыщыр гъэ ди лӀэщӀыгъуэм щыщу тацитым тхыдэ тхыгъэм иритхауэ щыта урым къэралыр хэкӀуэда яуж къухьэпӀэ еуропэм франк къэрал зэфӀоувэщ илъэс текӀа яуж карлышхуэр тету карл икъэрал щӀыпӀэм иджырей къэрал бжыгэр хеубыдэ джэрмэнри ящӀыгъуу ауэ карлышхуэ и къэралыр куэдрэ щыӀакъым и къуэрылъхухэм ягуэшыжри къэралищ хъуа къухьэпӀэфранк яужкӀэ фрэндж хъуащ къуэкӀыпӀэфранк яужкӀэ джэрмэн хъуащ курыт къэрал яужым урым прованс лотарингэ хъужащ джэрмэн къэралыр къыщыхъуар мазае гъэ рауэ ялъытэ а махуэм пщы отон рим хэкум техьа пщыхэр тауэ мыпылъами рим къэралыр урым къэрал зэгуэту яхуэмыӀыгъу бжыгъу зэгуэкӀащ къэрал хуиту апхуэду гъэм нэгъунэ щыта фрэндж наполеоныр къохьари джэрмэным и нэхъыбэмрэ аустриэмрэ еубыд етӀуанэ дунейпсо зауэм хэкӀуэда яуж къэралъыр пӀлӀыуэ ягуэшри акупацэ ящӀыр советымрэ америкэмрэ британымрэ фрэнджымрэ джоуэ гъэм америкэм британиэм фрэнджым яӀыгъар джэрмэн федерациэ республикэ ящӀыр советым иӀыгъар демократ джэрмэн республикэ мэхъур къуажэхэм жылу дэсыр къуэдеращ къалэхэмрэ къыбгъэдэт урбанизациэхэмрэ къалэ нэхъ инхэмрэ жылу дэсхэмрэ гъэмкӀэ берлин гамбург миунхен колн франкфурт майным лъэпкъхэр нэхъыбэр джэрмэнхэращ бранденбург саксониэ къедзыгъуэхэм лужхэр сербхэр мэпсэу мин ищхъэрэ лъэныкъуэм шлезвиг голштейным даниэхэр мэпсэу мин абы нэмыщӀу хэкум милыуану хэку хэсу щопсэухэ абыхэм тыркухэр япэрей гославиэм щыщ урысейм хуэхуэлейм джэрмэным я нэхъыбэр чыристэн ахэм католику лутерану мыслимэну журт диным пылъу абы нэмыщӀу джэрмэным иджылэр тхьаншэ дзыдзэ лат бз ур бз куница шэрып шъакуэ дзыдзэ лъэпкъым ящыщу я зэфэтыкэмкэ дзыдзэхэр мы ин дыду щытхэ лъэгу теуву зокуэхэ лъапэхэм лъэхъуамбэ тхурытху ятет лъэхъуамбэхэр хыиут щыту лъэбжъамэ памцэ цыку къыдигъэж пыту инэур памцу щыт тхьакуэ кэкыу ипкъыр псыгъуэ кыхь цы ув кыхьу тету икапэр кыхь икыфэ ныкъуэм хуэдиз мэхъу ебгъэлъэтэмэ дзэхэр памцэ дзэжъу жэдэт икэм ититхэрр цыку щыт я цыр гъуэжьфэм къыщыкэдзауэ гъуабджэ къуафцафэм носыр здэпсомрэ зыщыщымрэ елъытауэ дзыдзэхэр псэушъхьа шъакуэм ящыщ нэхъ касу яшхыр зэшъакуэхэр кэпхъ дзыгъуэ фей тхьакумэкыхь бзу цыв бжъэжъей джэдыкэ ягъуэтмэ пхъышъхьа мышъхьа дэ амэ дзыдзэхэр зэрызу псоу псэушъхьа щызэпыхьахэр гъатхэм якэм гъэмахуэм ипэм къилъхур тхуы хуэдиз чыр къуиху нэфху гъатхэм ипэм къелъхухэ мэзит хуэдизкэ гъуэм исхэ янэр якэлъыплъу мэзищ мэзиплым анэм хут ишъын кедзэхэ хом хомурэ дзэлыкъуэбгъэ лат бз ур бз грифы псэушъхьа шакуэ бзу бгъэхэм ящыщ якыхьагъыр см яшъхьамрэ пшъэмрэ цыкэк нэхъ теткъым псэхэлэл куэц фэцхэр щашхым къатемынэн шъхьакэ дамэхэр бгъуэшху щытхэ куэдрэ жьым ерсыну тегъэпсыхьауэ псэхэлэл лъыху нэхъыбэ дзэлыкъуэбгъэ яшхын я лъакъуэхэр адрей бгъыхэм хуэду яубыдыфу яхьыфкъым шхыныр зекуэнымрэ къэжыхьынымрэ зтегъэпсыхьа къуэдер дунейм ишыпу хъуам щопсоухэ аустралиэм щымыхъукэ ипшъэ еуропэм африкэм ишъхъэрэ азиэм ипшъэ америкэм ишъхъэрэ америкэм къушъхьа лъэныкъуэшэмкэ нэхъ заыгъхэр ауэ губгъуэхэмкы щыпсоун мэхъур шхын ирикъуу ягъуэтмэ урысейм мы куэчу гъэпсом здэпсор къаукъазым уашъхьахэм м бгъуэхэр щешъыр алтайм м фэкыу илъэс щырикъухэм дзэлыкъуэбгъэхэр зэфэувауэ щытхэ мазае гъатхэпэхэм идежь я бгъуэхэм йокуэлъэжьхэ кэ ямышъу зэрамхъуэкыу бгъуэхэм я бгъуагъыр см я лъэгагъыр см бгъуэ куэцым гуафэ пхъафэ удз цы такъырхэр ираубгъуэ джэдыкэ щыгъэтылъыр гъатхэпэм зы мы нэхъыбу джэдыкэм ифэр хужь феифу щыт плыжьу гъуабджэу хэпхъауэ джэдыкэхэм хъури бзыри зэрахъуэкху тес махуэ къыщыричхэр накъыгъэм ияпэрей махуэхэм чырхэр хомурэ хохъуэхэ мазэ щырикъу къуэдем икыфэцхэр къытокэн кадзэ дамэцхэр см носыр мэзит щырикъухэм бадзэуэгъуэм ияпэрей махуэхэм цыр икыфэм фыуэ тет ауэ икапэмрэ идамэмрэ кэкыу щытхэ бгъуэ исын пыныр мазэкэ йокуэкыр домбей ур бз зубр лат бз шэрып классым хэт бизонхэм ящыщ бжъэнэкы лъэпкъым ящыщу американ бизоным ехьч эй зэхэхьи мэхъу абы шъхьакэ зэзэмызэкэ зыуэ ялъытэхэ домбейр нэхъ ину нэхъ хьалъу щыт еуропэм ишэм ис псоушъхьахэм икы изакъуэ къэнэжьа мыарып былымым ящыщу икыхьагъыр см мэхъу илъэгагъыр метритым фокыр ихьалъагъыр зытоннэм носыр бизонми хуэду цы гъуабджэ ув тет шкэхэм яр плъыжьыфу щыт шъхьао хуэкэкыу щыт егъэзыхауэ жакэ тету мыину бжъакъуит иа домбеймрэ бизонымрэ эуэ зэшъхьащыккъым домбейм иджабэр нэхъ лъагэ ибжъакъуэхэмрэ икэпэмрэ нэхъкыхьхэ домбейм ишъхьар бизоным ем нэхъри нэхъ эта гъэ хуабэр къыщихьакэ бизоным икуэпкъхэм цыр йокыр кэкыу къонэ домбейм илъэспсом зэркыфу цыр зэхуэдизу тет яинагъкэ тури зэхуэдиз ауэ бизоным ипкъыр егъэзыха хуэду зэрщытым шъхьакэ нэхъ быдафэ тоуэр домбей лъэпкъыр туэ ягуэч беловеж домбейрэ къаукъаз домбейрэ къаукъаз домбейм ицыр нэхъ къуафцэ ики нэхъ бэрину щыт япэдыду домбейхэр здэпсоуар переней хы тыгуныкъуэм къыщыкэдзауэ сыбырым икъуэхьапэм нэгъунэ абы инджылызымрэ скэндинавиэм я ипшъэ лъэныкъуэр хэту а хэкушхуэм мэз закъуэкъым здыкэсахэр губгъуэми итахэ цыхум зэпимыуду зэрешъакуэм шъхьакэ домбейр мэздэгу къуэдехэм къыкыкэнар полшэм иде зы къэнэжьар гъэм брэкониерхэм яука къаукъазым щы къэнэжьар гъэм яука уашъхьа алоус идежь идыпсу щыа домбейхэр зоопаркхэм къырагъэкауэ специал программэмкэ зэфагъэувэжьыным шъхьакэ заповедникхэм полшэм урысыхум литуэм молдавиэм укрэинэм къаукъазым джоуэ домбейхэр гупурэ мэпсоухэ щым къыщыкэдзауэ токым нэгъунэ джэмрэ шкэрэ зэхэту гупым янэхъыжъыр джэм сытчыгъуи гухэм язакъу мэпсоухэ илъэсым зэ нэхъ джэмхэм гупым яхэмыхьу джэмым яхэхьан щыхуэжьэр дунем елъыта хуабэм шыам къэру яхуримыкъумэ абы шъхьакэ домбей зэповедник зэказникхэм яыгъхэр фыуэ здагъашхэм гур щыхуэм иде джэмхэм яхэхьафыну дунер фымэ хуиту псо домбейхэр шыщхьэу фокадэм яхохьа джэмхэм гухэр зэпеуэн кадзэмэ хьалъу зауажьинки мэхъур шымахуэм гуп зтущыр зэхыхьауи мэхъу зыгупышху гу зтущи яхэту джэмыр мэзибгъукэ псэф накъыгъэмрэ мэкъуауэгъуэмрэ язэхуакум малъхуэхэ дыгъужь лат бз ур бз волк псэушъхьа шъакӀуэ шэрыпӀхэм ящыщ хьалъэпкъ хьэӀуцыдзхэмрэ кайотхэмрэ ядэкӀыгъу дыгъужъхэм хэт генетикэ шъэныгъэм зэригъэлъагъуэмкӀэ унагъуэ хьахэр дыгъужъхэм къатекӀауэ ягъува дыгъужьыр хьалъэпкъхэм я нэхъ иным ящыщ икӀыхьагъыр кӀапэм дэкӀыгъу см нос илъэгагъыр см нос ихьалъагъыр кг нэгъунэ носыр япэрей лъэхъэнэхэм дыгъужъыр шӀыпӀэ нэхъыбэхэм щыпсот еуразиэмрэ ишъхъэрэ америкэмрэ иджырей лъэхъэнэхэм шӀыпӀэ здэпсомрэ псэушъхьахэм ябжыгъэмрэ куэдкӀэ нэхъ макӀэ хъуа лажьэ зтелъыр цӀыхум иӀашъагъэм дунем илъэныкъуэ бжыгъэхэм дыгъужьыр куэдыным нэса ауэ абы емылъытауэ иджыр къыздынэсым цӀыхур йошъакӀуэ дыгъужъым игъашъэмрэ былым зэрихуэмрэ тегушъхьыху иэ ауэ сытми джэгу шъакӀуэнымкӀэ яукӀыр дыгъужъхэм я инагъымрэ я хьалъагъымрэ Ӏэуэ зэшъхьащокӀхэ шӀыпӀэ здэпсом елъытауэ биргмэн къызэрилъытамкӀэ шӀыпӀэ нэхъ шӀыӀахэм нэхъ ину щытхэ янэхъыбэм лъэгагъыр см носыр кӀыхьагъыр см хьалъагъыр кг ишъхъэрэ лъэныкъуэхэм ишъхъэрэ америкэм дыгъужъ гуэрэхэм я хьалъагъыр кг фӀокӀхэр нэхъ индыду дыгъужъ къагъуэтар аласкэм идежь гъэм ихьалъагътэр кг хъут лъэпкъ нэхъ цӀыкӀу къалъытэр хьарып дыгъужъыра дыгъужьыбз зэфӀэувахэм яхьалъагъыр кг фӀэкӀкъым гуп зэхэтхэм дыгъужъыхъухэр счыгъуи бзыхэм нэхъри нэхъ ину щытхэ хуэдизкӀэ нэхъ натӀэшхуэ шъхьауэ щытху иаплъэпкъымкӀэ хьашхуэ тхьакӀумэпамцӀэм ехьчхэ лъакъуэхэр кӀыхьу къэрууфӀу илъэкъуапӀэм икӀыхьагъыр см хуэдиз ибгъуагъыр см хуэдиз курытит лъэхъуамбэхэр куэдкӀэ гупэм къыхокӀхэр абыкӀэ хьалъэкъуапӀэм хагъэгъуащэкъым натӀэшху щыт нэӀу бгъуэуэ илъэныкъуэхэмкӀэ жъэкӀацу цыр тету инэӀушхуэмкӀэ хьэӀуцыдзхэмрэ кайотхэмрэ ямыхьчу щыт абыхэм яр нэхъ Ӏузу памцӀу щыт икӀи инэӀумкӀэ псэушъхьа шъэныгъэ азэгъуэхэм зэхашъыкӀыр къыригъэкӀыфу бзаджэгъуэ къытехьагъуэ даӀуэгъуэ шъэбагъуэ гуфӀэгъуэ гузавэгъуэ сакъыгъэ шъэхугъэ чынагъуэ икӀапэр кӀыхьу гъуму щыт хьахэм я кӀапэхэм елъытамэ счыгъуи егъэзыхауэ щыт дыгъужъхэм яцыр Ӏуву кӀыхьу щыт дыгъужъ лъэпкъхэм цым ифэр куэду зэшъхьащокӀхэр шӀыпӀэ здэпсохэм тегъэпсыхьауэ мэзым щыпсоу дъыгъужъхэм яфэр псыфэ гъуабджу щыт тундрэ лъэныкъуэхэм щыпсохэр нэхъ нэхуу хужьым нэсу щытхэ пшахъуалъэхэм щыпсохэр псыфэ гъуэжьыфу щытхэ азиэ курытым икъушъхьахэм щыпсо дыгъужьхэм я фэр гъуэплъу щыт абы пэмыкӀыу хужьыбзу плъыжьу иэ фӀыцӀабзу щытуи къохъухэ зэрызу еуропэм нэхъыбу дыгъужъхэр къыздэнар эспаниэм украинэм урысейм урысыхум португалым урымым полшэм скандинавхэм балканхэмрэ балтикэ къэралхэм азиэм здэпсохэр корейм китаймрэ индиэмрэ илъэныкъуэ гуэрэхэм азэрбиджаным къэзахъстэным афганистэным ираным иракым аравий хы тӀыгуныкъуэм ишъхъэрэ лъэныкъуэр ишъхъэрэ америкэм аласкэм къыщыкӀэдзауэ мексикэм нэс щопсоу дей лат бз ур бз орех грецкий жыг дэхэм ящыщ къэкӀыгъэ ипӀкъым фэ псыфэ телъ хуэзанкӀыу мы зэгуэудауэ икъудамэхэр фӀыуэ зэкӀэкӀыу пкӀашъэ ин ешъри жыгышхуэ мэхъур тхьампэхэр бжыгъу зэхэтхэ иэ уэ пытхэ езы тхьампэхэр инкъым мм мэхъухэ хуэпсыгъуэ кӀыхьу жыгыр щыгъагъэм иде къотӀэпӀхэ езы дэхэм фэ Ӏув ятелъ кумкӀэр быду щыт щыхъухэм идежь фэр мэгъу тӀууэ зэгуочыри езэр езыру дэм къыкӀэрокӀыр пэсырей лъэхъэнэхэм къыщыкӀэдзауэ дейр Ӏарысэ ящын кӀадзат яужкӀэ бжыгъэ зэщымыщу къыхагъэкӀауэ зэрзэшъхьащыкӀхэр я тхьампэхэмкӀэ къудамэхэр зэрыкӀымкӀэ кумкӀэм ибыдагъымкӀэ жыгым ипхъэр ӀашъагъэмкӀэ кӀасэ мэхъу фӀыуэ къалъытэ езы дэхэр шхыным куэду макӀуэ халъхьа дагъэфӀы къыхашъыкӀыр нэхъыфӀхэм ящыщу къалъыту ауэ кӀэху мэкӀуэд кудрэ яӀыгъыфкъым елэн лат бз ур бз перевязка шэрыпӀ псэушъхьэ дзыдзэ лъэпкъым ящыщ къуэкӀыпӀэ еуропэм азиэ къуэхьэпӀэмрэ курытымрэ щопсоу и сурэткӀэ елэныр губгъуэ дзыдзэм ехьч ауэ нэхъ цӀыкӀу щыт и кӀыхьагъыр см мэхъу кӀапэр хэту инхэм я хьэлъагъыр г мэхъу адрей псэушъхьэ я лъэпкъым хэтхэм елъытамэ елэнхэм я хъухэри я бзыхэри зэхуэдиз я инагъкӀэ зэшъхьэщыкӀхэкъым я кӀыфэр псыгъуэ кӀыхьу щыт лакъуэхэр кӀэкӀыу дзыдзэ псоми хуэду кӀыфэм ишъхьэмкӀэ гъуабджэ кӀынфӀу щыт гъуэжь хэпхъауэ и кӀагъымкӀэ фӀыцӀу щыт я нэӀур фӀыцӀэ хужьу зэхэлъ хужьу я жэм ихъуреягъымрэ натӀэмрэ ирокӀуэ яужкӀэ еху я тхьэкӀумэхэр иныфӀу щытхэ кӀапэр бэлацэ елэнхэм я шӀыпӀэр еуропэм и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмрэ азиэмрэ балкан хы тӀыгуныкъуэм къыщыкӀэдзауэ азиэ къуэхьэпӀэм носыр аравий хы тӀыгуныкъуэр хэмыту урысейм ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ хокӀыр китаймрэ монголымрэ я ишъхърэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм нэс макӀуэ елэнхэр шӀыпӀэ нэхъ гъушъэхэм щопсоухэр жыг здэщымыӀэ губгъуэхэм пшахъуалъэхэм зэзэмызэкӀэ удзкӀэ зэхэкӀа джабэ лъэныкъуэхэми щалъагъухэр макӀыу а псэушъхьэхэр къушъхьэхэми щагъуэтхэр м лъэгапӀэхэм ди лъэхъэнэ къэкӀуэкӀым елэн куэдхэр санэхухадэхэм паркхэм хьаблэхэми щопсоухэ я псоукӀэмкӀэ елэнхэр губгъуэ дзыдзэхэм яхьч нэхъ я фӀэфӀыр бджэхьэшъхьэмрэ джэщымрэ макӀыу махуэхэм мэшъакӀуэхэ и нэхъыбэм махуэр гъуэм ису ягъакӀуэ гъуэр иэ езыхэм къыратӀыкӀ иэ пэмыкӀ псэушъхьэхэм къагъэнауэ ягъуэтхэм иотӀысхьэхэ я гъашъэр зэрызу мэпсохэ щы зэпыхьэнум идежь мыхъумэ шӀыпӀэ яубыдхэр зэхэхьэуи мэхъу ауэ ар зэпаубыду абы шъхьэкӀэ зэзау щыхъухэр макӀэ и нэхъыбэм зэрмылъагъу зэпэкӀэмыху псоун къыхаху згуэрэ къыщытеуэкӀэ иэ лыгъэ гуэрэ къыщыхъумэ и цыр еӀэтри и кӀапэр игупэмкӀэ егъазэ абы ифэм къытеуам къыгуригъэӀуэн шъхьэкӀэ зэран зэрхуэхъуфынур ахэм мыхьэнэ къамыхьмэ елэным и кӀапэ кӀагъым къыреутхыкӀ мэ Ӏэй зиӀэ псы елэнхэр шӀым зэршъакӀуэм хуэдэ къабзу я лъэкъутӀым теувэху нэхъыфӀу заплъыхьын шъхьэкӀэ жыгхэми дэпшеурэ мэшъакӀуэфхэр ауэ и нэхъыбэм зэрышъакӀуэр дзыгъуэхэм я гъуэхэм ипшъхьурэ зэ шъакӀуэхэр дзыгъуэхэм жумэрэнхэм жумэрэн гъуабджэхэм бзухэм щындырхъуэхэм цӀывхэм елэным и псэфыныр мазэ пшъыкӀузым носыр ар зытеухуар и яйцеклетка хур зыхэхьэр япэ шъыкӀэ зегъэпсэху яужым зэфӀэувэн кӀедзэ щылъхуэм идежь елэным зым къыщыкӀэдзауэ блым нэгъунэ шыр къыихьыфэну нэхъыбэм плъы тху къэлъху шырхэр цӀыкӀу Ӏэуэ нэфу къохъухэ ауэ кӀэх хохъуэхэ зы мазэ текӀа яуж бызышэр къагъанэ бзыхэм я Ӏэплъэпкъыр щызэфӀэувэр мэзищ щырикъум идежь хъухэм илъэс щырикъум къагъэшъым шъхьэкӀэ яшъэр макӀэ ауэ ӀэрыпӀу яӀыгъхэр илъэсибгъу хуэдиз къагъашъэ етӀуанэ дунейпсо зауэ фокӀадэм и фокӀадэм и дунейм и тхыдэм нэхъ зауэ инхэмрэ нэхъ зауэ лъыгъажэхэмрэ ящыщ япэрей дунейпсо зауэр иуха яуж къэрал зи къэру къымыхьахэмрэ джэрмэнри я хэту репатриациэшхуэхэр я тралъхьа джэрмэным и колониу хъуар фӀэкӀуэда и шӀыналъэми щыщ хэту и армиэмрэ и хыдзэмрэ зэбгыригъэкӀыни хуэй хъуа зауэ зэхуаку зэманыгъуэм къэралхэм я зэпылъыныр версал уашингтон системэкӀэ екӀуэкӀт лъэпкъхэм я лигэ яшъа лъэпкъэгъу организациу кӀэуэ дунейпсо зауэ къэмыжьэным елэжьыну теухуауэ зэпэубыдыныгъэ кӀэуэ къыкъуэкӀмэ абым теухуауэ чэнджэшыну совет зэгуэтхэр версал уашингтон системэм хэмыхьауэ хъуа изолациэм зэман гуэрэмкӀэ къинауэ къуэхьэпӀэ къэралышхуэхэм совет ӀэнатӀэр къызарамылъытэтэм шъхьэкӀэ советхэм зэрыгугъамкӀэ дипломат блокадэр якъутэн джэрмэн зи къэру къимыхьам пылъын кӀидзу гъэхэм текӀуэныгъэ зиӀа къэрал гуэрэхэм урымымрэ японымрэ къэныкъуэкъу хъуахэ шӀыпӀэхэр щагуэчым япэрей дунейпсо зауэм яуж адрейхэм нэхъри нэхъ макӀэ къалъысауэ къалъыту гъэм урымым и ӀэнатӀэм бенито муссолини Ӏохьэ и шӀыпӀэхэр нэхъ ин ишъын хожьэ къэрал шъхьэхуитхэр иубыду гъэм эфиопиэр еубыд гъэм албаниэр еубыд гъэм японым манчыжурыр еубыд гъэм китайпсом йохьэ и дзэр урымымрэ японымрэ я зауэныгъэ агрессиэм версал уашингтон системэр хегъэкӀуадэ абым идежь совет зэгуэтхэмрэ британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ еуропэм и къуэкӀыпӀэ къэралхэм джоуэ зэдэӀэпыкъуэныгъэ тхылъ кӀатхэн ягугъэ ауэ дзыхь зэдахуэмышъурэ зэпэубыдыныгъэ яӀэхэмрэ зэраныгъуэ бжыгъэ къыхокӀри тхылъым къэру къыштэкъым британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ я пэлитикэ хэгъэзыхьэныгъэм къыхэкӀар джэрмэным аустрэр аннексиэ ешъыр гъэм чехиэслоуакыр зэхокӀ гъэм дунейпсо зауэ кӀэр йожьэ британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ зауэм хэхьахэр къуэхьэпӀэ зауэгъунапкъым зауэ хъэрзыну ирагъэкӀуэкӀтэкъым а лъэхъэнэм траӀуар гъэшъэгъуэн зауэ зауэшхуэхэр хым идежь здырагъэкӀуэкӀтэр зэгуэтхэм Ӏохуншу зэрщысым шъхьэкӀэ джэрмэным къышъхьопэри даниэмрэ норвегымрэ оккупациэ ешъыр гъэм зэгуэтхэм зекӀуэ яшъыр норвегым ауэ къышъхьэпэгъуэ къыхэкӀкъым хэукъуэгъуэ бжыгъэ зэрашъым шъхьэкӀэ икӀи джэрмэным и дзэр къуэхьэпӀэ зауэгъунапкъымкӀэ хэкӀын зэркӀидзэм шъхьэкӀэ джэрмэныр фрэнджым текӀуа яуж и дзэр британ хы тӀыгухэм егъакӀуэ ауэ британ хыдзэмрэ уэгу зауэдзэмрэ я пэщытыным пэмылъэшу и къэрур къыхькъым советхэм я пхырыкӀыгъуэ щыхъум курск къалэм идежь пхырыкӀыгъуэ иӀэ хъуа абым джэрмэныдзэр лъэныкъуитӀкӀэ къэуэн игугъа курск зауэр армиэ плъыжьым и текӀуэныгъэкӀэ иуха гъэм шъакӀуэгъуэмрэ дыгъэгъазэмрэ тегеран идежь къэжэрым конференциэ щекӀуэкӀа сталин черчилл франклин джоуэ хэту зтеухуатэр етӀуанэ зэуэгъунапкъэ еуропэм шъын шъхьэкӀэ етӀуанэ дунейпсо зауэр джэрмэн блокым и хэкӀуэдэгъуэкӀэ еухыр нэхъыбу цӀыху хэкӀуэдахэр къэрал совет зэгуэтхэм млн хэкӀуэдауэ китай млн хэкӀуэдауэ джэрмэн млн хэкӀуэдауэ гослав млн хэкӀуэдауэ полшэ млн хэкӀуэдауэ япон млн хэкӀуэдауэ зауэм гъашъу ихьауэ хъуар къыщыкӀэдзауэ нэгъунэ млн мэхъур етӀуанэ дунейпсо зауэм дунер зэрихъуэкӀа къэрал бжыгъэм куэд яфӀэкӀуэда къэралышхуэ хъуахэр яужым ашз мрэ совет зэгуэтхэмрэ колониэ империэшхуэхэр британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ ахэри текӀуа шъхьэкӀэ зауэм я къуэру куэд яфӀэкӀуэдат ара зауэм иджыри щыкӀэдзауэ колониэ системэр зэхэзкъутар гъэхэм ядежь зауэ нэужым лъз и лэжьыгъэ ирагъэжьа дунейпсом и зэпэубыдыгъуэхэр чэнджэшкӀэ зэфӀэгъэкӀыным пылъу и тхьэмадэ зэмыхъуэкӀыу хэхьахэр ашз совет зэгуэтхэр британиэшхуэ фрэндж китай джоуэ совет зэгуэтхэмрэ къыдэшъ къэралхэр дэкӀыгъу зы лъэныкъуэкӀэ къуэхьэпӀэ къэралхэр пэмыкӀ лъэныкъуэмкӀэ щыӀу я зэпэубыдыгъэ щамыгъэтхэм зауэ шӀыӀэр икӀэм къыхокӀыр етӀуанэ дунейпсо зауэм яуж къэрал гъунапкъэхэм зэрахъуэкӀа хъуа совет зэгуэтхэм гъэхэм яубыдауэ хъуар езым еуэ къыгъэна абым пэмыкӀыу совет зэгуэтхэм яуэ къэнар петсамо япэу финлэндым еуэ щытар къуэкӀыпӀэ прусиэм и ныкъуэ къалэ кенигсберг хэту джэрмэным еуэ щыта ипшъэ сахалинымрэ курил хы тӀыгухэмрэ японым еуэ щытахэр джэрмэным и къуэкӀыпӀэ гъунапкъэхэр зэрагъэкӀуахэр одерымрэ нейсэ пхымэмкӀэ хэку силезиэ помераниэ прусиэ къуэкӀыпӀэ прусиэм щымыхъукэ джоуэ полшэм еубыд урымымрэ японымрэ я колониу хъуар яфӀэкӀуэда абым пэмыкӀыу урымым и шӀыпӀэ гуэрэхэр гославымрэ алыджымрэ яхуэкӀуа япэреуэ джэрмэныр къэрал зэгуэт псоуэ зэфӀагъувэн ягугъэт ауэ зауэ шӀыӀэ кӀидзам джэрмэныр къэралитӀу зэхигъэкӀа демократ джэрмэн республику зыр етӀуанэр джэрмэн федерал республику джоуэ еуропэ дуней лъэныкъуихым изы азиэм дэкыгъу еуразиэ континентым хэт зэхэту милыуан км хуэдиз мэхъу цыху исыр милыуану алыдж мифологием хэта бзылъхугъэ еуропэм ицэкэ трауа финикийхэм ягуащу щытауэ ар зевсым идыгъуауэ критым ехьыр езы цэр къызхэкар фрэндж лингвист шэртеным къыхуэшъакъым адре лингвист бжыгъэхэми хуэду пэсырей алыджхэм япэм еуропэр зыми хэмыту ики нэмысу азиэми африкэми ялъытэт яужым еуропэр шышхуэ иджыпсту еуразиэ зицэм итэкъыр цыку зэрщытыр къыщашъэм ишыпэгъунэр къуэкыпэм тэнкэ ирагъаку кадза илъэсишъэхэм эспаниэм мыслимэну хъуар щырахум византийхэр азиэм тыркухэм еуропэр зэман гуэрэкэ дунейпсом чристану изакъуэ къынат ауэ иджыпсту дунейм чристану нэхъыбэ ис еуропэм исым нэхърэ илъэсишъэхэм дунейпсом ипромышленностыр еуропэм щыа в татищевым гъэм еуропэм икъуэкыпэ шыпэгъунэр уралым нэс ягъэкуэтэну мэлъауэ хом хомурэ шыпэгъунэ кэр апхуэду ялъытэн кадзэ япэкэ урысем яужкэ дунейпсом куэдрэкэ цыхухэр имысу имытысхьу еуропэм щыта курджым ипшъэ къуэкыпэм къагъуэта милыуанкэ узэабэкыжьмэ цыху исауэ якъумшъэ ахэр мрэ ящыщхэ яужкэ а лъэпкъхэр зэр азиэм и ипшъэмкэ зэбгырыкахэ цыхур тэнэ къыкыу еуропэм къэкуами къашъэфкъым тынчу яшъэ къуэдер еуропэм цыхур къэхъуакъым зэфэувакъым индиэм япэрехэр къика хуэдууи мэгугъэхэ ауэ гипотезэ нэхъ зтетхэр африкэм къыкауэ еуропэм дэтысхьапахэр гейделберг цыхумрэ абы къытека ягугъу неандерталымрэ абы пэмыкыу етуанэр еуропэ дунем хуэгъэсэбэпауэ щытт япэдыдэу еуропэм иджырей цыхур щихьар зэргугъэхэмкэ иэ илъэс минкэ узээбэкыжьмэ ар неандырталым икуэдыкэуи ящохъу инал и цӀэр зэрыщыту инал нэху хъурыфэ лъей адыгэпщ къэбэрдей беслъэней кӀэмыргуей хьэтыкъуей пщыхэр къызытекӀарщ къэбэрдей хэкум и пщышхуэ темырыкъуэ идар и куэм и адэшхуэ ларун хъан вавилоным къыщыхъуар зэпэубыдыныгъэхэм дамыгъэзагъэу ищӀыналъэр къэгъанэри мысырым мэкуэж и къуитӀ черкесымрэ бекесымрэ пщӀэшхуэ зыпылъ ӀэнатӀэ ягъуэтыр мысыр лъэпкъхэм я дежь нэхъыбэу коптхэм ядежь апхуэдизымкӀэ я ӀэнатӀэр ин хъуати яужьым коптхэм гузэвэгъуэ абым къыхахыжыр тырку сулътӀаным а хъыбархэр щынэсым дзэ къэӀэтри зекӀуэ йожэ а пщыхэр тригъэкӀын шхьэкӀэ дзэшхуэр дэкӀыгъу шамым йохьэ пщы къэпэщытхэр хьэзыру абдежым къэжэхэт мин зытӀущ нэрыбгэ хъууэ дзэ ядэщӀыгъуу зауэр мазэ зытӀущкӀэ екӀуэкӀа икӀэм черкесымрэ бекесымрэ хэкӀуэдаху дзэм я нэхъыбэри дэкӀыгъу я Ӏыхьлы нэхъ гъунэгу дыдэхэр туманпайрэ хьэрып хъанрэ сулътӀаным пэщытыныр зэр амалъыншэр къагурыӀу я унагъуэхэр яштэри дзэ къэнэжьами дэкӀыгъу шамым йокӀхэри александрий лъэныкъуэм идей мэтӀысхэ сулътӀаным ар къэшъэри дзэгуп яужым ирегъэхьэ аргуэру зауэ зэул йокӀуэкӀыр абыхэм туманпайр хокӀуадэ и дзэм иныкъуэри дэкӀыгъу адрей ныкъуэр хьэрып хъаным игъусу кхъухьхэм йотӀысхьэхэри хым йохьэхэ абдежьми хуит мыхъу зауэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀхэ бэлыхь куэд ятелъу гугъкӀэ яужым византиэм носхэр абдежьм зэуэ хьэрып хъаныр пэштыхьым идежь макӀуэри и ӀэнатӀэ дэӀэпыкъуэгъум кӀолъаӀуэ алыдж пэштыхьым тавридэ шӀыпӀэм идежь къобардэ псыхъуэм егъэтӀыс и цӀыхухэм ядэкӀыгъу ахэр сэбэп къыхуэхъунымкӀэ мэгугъэ и къэрал гъунапкъым игъакӀуэху зэман гуэрэ текӀауэ хьэрып хъаныр дунем йохыжь и лъэужырыт хъур и къуэ абдан хъан тыркухэр къэзэрныкъуэкъур яшъэжьу абдан хъаныр и унагъуэ дэкӀыгъу кхъухьхэм йотӀысхьэхэри къуэхьэпӀэ къаукъаз шӀыпӀэхэм йокӀхэр гъогу здытетхэм и фызым къуэ къуыхуэлъху сэбим кес траӀуэ ахын хым икӀа нэуж я кхъухьыр цӀэмэз хыжэм дэхьа адыгэ лъэпкъ абдежьм дэсахэм пэубыдыгъуэ хуамышъу ахын хым и Ӏуфэм идежь тӀысынэху хуит яшъахэ куэд темыкӀыу абдан хъаныр дунем йохыжьри икъуэ кӀалэ кесым и ӀэнатӀэр къэштэ хабзэ зэрихьэхэмкӀэ адыгэ лъэпкъхэр дехьэхри кесыр адыгэхэми я пщыуэ къалъытэ хом хомурэ кесым и лъэпкъри адыгэхэм я хокӀуадэ илъэсу къыгъэшъам хэшъыкӀыгъуэ иӀэкъым ауэ яуж ихьар икъуэ адо тетыхукӀэрэ адом ӀуэрыӀуату пари ишъакъым яуж ихьар и къуэ хъурэфэлӀ пщы хъурэфэлӀыр кӀалэдыдэт щытехьэм тетыхукӀэрэ хъэрзыну пари ишъэфакъым адыгэ лъэпкъхэрзэхэкӀыжьа хъуахэ и гъашъэр иухыху хъурэфэлӀым и ӀэнатӀэр игъуэтыжьакъым дунем ехыжьа яуж и лъэужырыт хъуар и къуэ инал пщыуэ тетын къэрал Ӏохухэр зэрыгъэзэхуэнымкӀэ иналыр бэлыхьу щыта и унафэ зэрихьэтэр адыгэ абазэ лъэпкъхэр зэуэ зэхэгъэхьэным хэку цӀыкӀу цӀыкӀу зэбгырыдзауэ щымыту зэ къэрал лъэш ишъыным адыгуи абазуи пщы бжыгъэхэр пэувауэ щыта хутыныгъэр зэрахьэным шъхьэкӀэ и ӀэнатӀэр къэлъытэм ямыду ауэ куэдхэми езыхэм я пӀалъэкӀэ екӀуэкӀахэ иналым дежь абыхэм ящыщу иналым и ненэфӀым кӀэхьахэр абазэ пщылъэпкъ ачбарэ чачбарэ сымэ и къэралым зэгъэзэхуэныгъэ иригъэкӀуэкӀт шъхьэдж и пӀэм итынып пылът леуэ пари къемкӀуэкӀыну пщы къэмыдэӀу и ӀэнатӀэ къэзмылъытэхэр гузэвэгъуэ къэралым хэзылъхьэхэтэр яубыдыну унафэ ишъа иныкъуэхэм гъуэз яхилъхьэри иутӀыпщыжьа зэкӀэгъастэм лэжьэ нэхъыбэ зиӀэхэм я псэр хиха пщы куэд Ӏэмэ и ӀэнатӀэр къэхъуахэм яужи къалъытэн ямыду къушъхьэхэм пэджыжьу дэкӀахэ абэхэм къыхэкӀхурэ зекӀуэ яшъхьэт къэрал къабгъэдэлъхэм иналъым ахэм яуж ихьэн унафэ ешъыр и дзэр зэхуэчэсри зы къэрууэ зэхэхьа пщыхэр зэгуэудыр дзэзэшэ пшъищ еубыд абдежьым пшъыр еукӀыр адрейхэм лӀыгъэкӀэ и ӀэнатӀэр ятрелъхьэ абым яуж ипшъэ лъэныкъуэм дэс къушъхьэ лъэпкъхэм зыкъаӀэта абазэ пщы уэздэмырыр яшъхьэщыту дзэшхуэ зэхуичэсауэ иналым иригъэжьа кӀаххэм япежьэри кӀахыдзэр зэгуиуда иналыр езыр къэжьауэ и дзэр дэкӀыгу уэздэмырым къыщишъэм апхъазэм хэхьэжьа иналыр яуж иту абдзэххэм ядежь макӀуэри цӀыху бжыгъэ хегъэкӀуадэ и ӀэнатӀэр къызэрамылъытэм шъхьэкӀэ езы уэздэмырри яхэту адыгэ лъэпкъхэм ялъэгъун кӀадза иналыр а лъэгъуныгъэри нэхъ ин щыхъуар мысырым щыщу и джылэхэм адыгэ хэбзэжьымрэ бзэмрэ къыщаштам адыгэхэм псоуэ щыхэхьэжьахэм лъэпкъым пкӀэшхуэ хуашът иналышхуэ инал губзыгъэкӀэ еджэхэт и гъашъэр кӀуэхукӀэрэ зпылъар и къэралыр бэгъуэнымрэ и джылэм гузэвэгъуэ имыӀэнымрэ яужым инал нэху траӀуа джылэми псалъэ хэлъа яужкӀэ иналым щэ фыз къычат къуитху къыхуалъхуауэ япэрей фызым жанхъуэт къыхуилъхуа етӀуанэм минболэтрэ беслъэнрэ ещанэм унэрмэсрэ къэрмыщэрэ и къу хъуар адыгэ хабзэмкӀэ уэркъхэм яштэри къану япӀахэ икъу хъуам зы къыхэкӀакъым я адэм хуэдэ шэнрэ ӀэнатӀэ зехьэнрэ зиӀэн къэралышхуэ зэфӀигъувар Ӏыгъыфын шъхьэкӀэ я щыкӀагъэмрэ шэн пагэ яӀамрэ джылэм мыдэӀуэгъуэ халъхьа инал зпылъауэ хъуар абымкӀэ хэкӀуэда хъуа езы къуэшхэми зэгуэтыгъуэ ямыӀу къэралыр зэхэкӀа лажьэ къызхэкӀа хъуныр зэкъуэшхэр зы анэм къызэримылъхуарауэ къыкӀэкӀын зэпэубыдыгъуэхэр абым къыхэкӀауэ гузэвэгъуэ бжыгъэхэм яуж абыхэм я зыр джаджэ лъэныкъуэм идежь къыдэна згуэрэхэр кӀэмгуэйм дэтӀысхьэхэ къэнэжьахэр къэбэрдейм дэкӀахэ къаукъазым и тхыдэ лэжьыгъэхэм куэд шъауэ гупсысыгъуэ инал здыкӀалъхьэжьам яуж итхэ а упшӀэр зэрагъэзаху хъыбар щыӀэхэмкӀэ къахэкӀыр и кхъашъхьэр апхъазым дежь щыӀэ инал къубэ шхуиӀэ шӀыпӀэм идежь къуаджэ псхум идежь бжъэпэ иӀэм псы баулым шъхьэщыту метрэ хуэдизу быдапӀэжъ инал иӀэ а быдапӀэм и гъунэгъу кхъэӀуашъхьэ бжыгъэ иӀэ я сурэткӀэ къэбэрдей кхъэӀуашъхьэ лъэхъэнэм щыщхэм яхьчу быдапӀэм и ныбджри а лъэхъэнэм хухуабжэ а псоми къагъэпсыр иджыри зэ а зэманым зэртехуэр инал и лэжьыгъэ къыгъэшъатэм лъэхъэнэм икӀэмрэ лъэхъэнэм ипэмрэ км къуаджэ псхум пэщылъу бгы инал къубэ къуэм дэт и лъэгагъыр метрэ мэхъур а бым дежь хъыбархэм къызэраӀуатэмкӀэ инал здыкӀэлъыр джылэм я ныкъуэм къызэраӀохумкӀэ инал бгышъхьэм иӀэ бгъуэнкӀагъым кӀэлъ адрейхэм зэрджаӀэмкӀэ бгым и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ Ӏуашъхьэ иӀэ кхъашъхьэм ехьчу Ӏэрышъ сурэт зэриӀэми гулъытэгъуэ иӀу псом къызэрхэкӀымкӀэ инал цӀэрыӀуэшху зэрщытам шъхьэкӀэ хэшъыкӀыгъэ имыӀу кӀалъхьэжьа дунем пӀэмыкӀ пщышхуэ тетахэми хуэду а лъэхъэнэм езы факт щыӀэр апхуэдэ бгы къэлъытэгъуэм зэркӀалъхьэр иджыри зэ къэгъэлъагъуэ лъэпкъым пкӀэ хуашътэр ипшэ америкэ ипшъэ шыпэ америкэм шыгум икъуэхьапэмрэ ипшъэ лъэныкъуэм щыхэт тумщыгъуи ишыпэ гуэрэхэр ишъхъэрэ лъэныкъуэм хеубыдэ хыхэм уфэ здиар шъэху океаным къуэхьапэмкэ атлантикэм къуэкыпэмкэ и гъунапкъэхэр ишхъэрэ америкэм и де дариэн узэвымкэ кариб хымкэ ирокуэ ипшэ америкэм абы пэмыкыу бжыгъэ хы тыгу амэ хабжэ абыхэм янэхъыбэхэр къэрал хэтхэм яуэ кэриб хы тыгухэр ишъхъэрэ америкэм хабжэ ипшъэ америкэм икъэрал кариб хым илъхэр абы хэт колумбиэ венесуэлэ гайанэ суринам фрэндж гуианэ яцэр кэриб ипшъэ америкэ псалъэ америкэр япэдыду ицу тезытхар итхыпхъэм мартин валдзэмуллер а итхыпхъэм шыпэм латиныбзэкэ америго веспуччи ицэр тритха а хулъхугъэра жызыар христофор колумбым къыгъуэта шыпэхэр индиэкъым ахэр хэку кэхэ япэкэ еуропэм ямышъахэр шылъэм иинагъыр милыуан км джылу дэсыр шылъэм итхыдэр щыуэ бгуэч хъуну япэрер лъэпкъ исахэм еуропэм имыубыд кышъэ язэфэувэкэр къэру къыщаштам яхэкуэдэжьыгъэр етыуану еуропэ къэралхэм яубыдын щыкадзар конкиста гъэхэм а гъэхэм шылъэм инэхъыбэр къэралитым яыгът эспаниэмрэ португалиэмрэ апщыгъуэра лэтин амэрикэм икъэрал нэхъыбэм ябзэри экономикэри къэралыгъуэри щызэфэувар этникэмкэ ипшэ америкэ щыуэ бгуэч хъуну индехэр еуропэхэр африканхэр колумбиэ экуадор венесуэлэ къэралхэм янэхъыбу дэсыр лъэпкъ зэхэпхъа эспанхэмрэ лъэпкъ исахэмрэ къатекахэр къэралит къуэдем перурэ боливиэрэ индехэм янэхъыбауэр брэзил колумбиэ венесуэлэ нэхъыбэ хъухэр африканхэра архентинэм чили брэзилым нэхъыбэхэр еуропэм къикахэм ящыщ эспаниэмрэ урымымрэ брэзилым португалхэр джэрмэнхэр урымхэр эспанхэр джоуэ янэхъыбу мэпсо ипшэ америкэм бзэ нэхъ яшъэхэр португалымрэ эспаныбзэмрэ португал бзэмкэ здэпсалъэхэр бразилым ар джылу хъуам ипшъэ америкэм исхэм эспаныбзэр ипшъэ америкэм и нэхъыбэ къэралхэм ибзэ эташъхьа абы пэмыкыу индеэхэм ябзэхэр кечуа экуадорым боливиэ перум джоуэ гуарани парагуайрэ боливиэрэ араукани бзэр чилирэ архентинэрэ бзэхэмрэ джылу зезыхьа псалъэхэмрэ ипшэ эсетиэ дунейпсом къамылъыта къэрал къуакъаз кӀыбагъым хэт къалэнэхъышъхьэ цхинвал ипшэ эсетиэм и хуитыныгъэр къзлъытэр урысейрэ венесуелэрэ никарагуарэ наурурэ абыхэм пэмыкӀыу апхъазым къэрал ныкъуэ къэлъытэгъу щытыр лъз м и хабзэкӀэ де ре ипшэ эсетиэм и шӀыпӀэр курджым хохьэ абы и конституциэмкӀэ цхинвал куей зицӀэ ипшэ эсетиэм и шӀыпӀэр къаукъазышхуэ бгытхым и ехыпӀэм хэлъ шӀыпӀэр нэхъыбаӀуэм къуэкӀэ бгыкӀыу щыт климэтыр курыт шъышъылэм и шӀэӀэгъыр къыщыкӀэдзауэ носыр шышъхьэӀум и хуэбагъыр носыр ипшэ эсетиэм и гъунапкъэхэр ишъхъэрэмкӀэ урысейм Ӏохьэ ипшъэмкӀэ курджым и шӀыпӀэм и инагъыр км урысейм эсетиэр кучыку кайнарджий тхылъымкӀэ хуэкӀуауэ щыта гъэм урыс тырку зауэм яуж гъэм эсетиэ куей мэхъур ипшэ эсетиэр президентым и республику щытщ къэралым и тхьэмадэр хабзэ гъэзанкӀэр президентыра хабзэ къадэгъэкӀ ӀэнатӀэр парламентым иӀыгъ депутат зыхэтым советым джылэбжыгъэ икӀэу ирагъэкӀуэкӀамкӀэ гъэм ипшэ эсетиэм цӀыху дэсар мин абым я нэхъыбэр осетинхэ пэмыкӀыу курджыхэр урысхэр адрей лъэпкъхэр джоуэ дин зыпылъхэр чыристэн республикэр куеиплкӀэ мэгуэч дзау куей знаур куей ленингор куей цхинвал куей цхинвалым щымыхъукӀэ кълэ статус зиӀэр хьэблэ квайсара исраэел азиэм и ипшъэ къуэхьэпӀэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр ерусэлэм исраелыр азиэм и ипшъэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэт хы курытым и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ Ӏуфэм ипшъэмкӀэ хы плъыжьым къэралым и гъунапкъэхэр здырикӀуэмрэ здыӀухьэхэмрэ ишъхъэрэмкӀэ ливаным ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэмкӀэ шамым къуэкӀыпӀэмкӀэ йорданымрэ къуэхьэпӀэ йорданым ипшъэ къуэхьэпӀэм мысырымрэ газам и лъэныкъуэм къэралыр мы ин шъхьэкӀэ и шӀыпӀэхэр куэду зэшъхьэщокӀхэ нэхъыбэр къушъхьэхэм яубыд галилеэм и бгыхэр кармэл бгым голан Ӏуашъхьэхэм джоуэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм йордан къуэладжэр хэт абыхэм пэмыкӀыу къэралым хэтхэр псоуэ иэ лъэныкъуэкӀэ арава пшахъуалъэ хы лӀа мехтеш рамон негев бгыхэр йудей пшахъуалъэ къэралым и псы нэхъ иныр йордан кишон эскиндар ярконом мы псыплӀыра къэралым иӀэр гъэмахуэм имыгъушъыкӀху псыхъурей кинеретыр къэралым и нэхъ ин псынэпс иту и инагъыр км къэралым и хьэйуар субтропик хы курытым щыщу щыт мэкъуэуэгъуэм и температурэ курытыр щыкӀэдзауэ носыр шӀычылэм щыкӀэдзауэ нэс япэрей джурт лъэпкъ пэсырейхэр исраэлым щихьахэр гъэм ди лъэхъэнэхэм и пэм а зэманыгъуэм щыщ исраел шӀыпӀэм хэту къагъуэта джурт хьэблэжъхэр а зэманыгъуэм яужкӀэ хэкум филистейхэр йохьэ пэштыхьей ӀэнатӀэ зэфӀоувэр япэреуэ исраэл пэштыхьей яужымкӀэ яуда пэштыхьей абыхэм я зэмэныгъуэр щытехуэр ди лъэхъэгэхэм я пэм ди лъэхъэнэхэм япэм щыкӀэдзауэ ди лъэхъэнэм нэс шӀыпӀэр къэрал зэщымыщхэм я ӀэнатӀэм кӀэхьурэ хъур Ӏэшурейм бабилонейм ахеменидхэм македониэм византиэр къажэрым текӀуа яуж палестинэр аргуэру урымхэм яхокӀуэ гъэм илъэскӀэ джурт лъэпкъыр яукӀыурэ хэкум ирахухэр лъэхъэних яужкӀэ къакӀуэхэм хэкур хьэрып лъэпкъхэмрэ джорызэмрэ я зэпэубыдыгъуэхэм хэт исраэлым и нэхъышъхьэ лэжьыгъэм статистикэм теухуауэ къызэриӀохумкӀэ гъэм дыгъэгъазэм и м къэралым джылу дэсар хэкухэс лэжьэну къэкӀуахэр хэмыту зэрыхъур млн цӀыху абыхэм джуртхэр млн хьэрыпхэр млн абыхэм хиубыдэр хьэрып мыслимэнхэр палестинхэр бедуинхэр хьэрып чыристэнхэр лъэпкъ мы ину я бжыгъэр хъууэ дэсхэр мин цӀыху адыгэхэр друзхэр ермэлыхэр исраэлым и экономикэм дунем вкӀуп ымкӀэ нэрей пӀэр еӀыгъ ипшъэ къуэхьэпӀэ азиэм хэт къэралхэм япэрейхэм ящыщ экономикэмрэ индустриэмрэкӀэ и зэфӀэтыкӀэр къэралым щэхуэгъуэкӀэ экономикэр лъэшу зэфӀэт кэралыгъуэ ӀэнатӀэри абым хэту къэралым импорт куэд йохьэ фатэгын хьэцэпэцэхэр дзэм шъхьэкӀэ Ӏэшэхэр исраэлым и шӀыпӀэр бэуэ щымыт шъхьэкӀэ къэралым фӀыуэ зыкъиӀэта къыдэгъэкӀыгъуэ лэжьыгъэхэмрэ аграриэмкӀэ хьэцэпэцэхэр къэралым ирачэ шъхьэкӀэ пэмыкӀ аграрий лэжьыгъу езы къэралым и шӀыпӀэм къыхахыр налмэс гъэлыдахэр текнологиэшхуэ Ӏэмэпсымэхэр аграрий лэжьыгъэхэр къэрал дэгъэкӀ щэныгъэм и нэхъыбу хъура къэрал буджетым дефицитышхуэ иӀэ нэхъыбэм ар трансфер инхэмкӀэ зэхуашъыр пэмыкӀ къэралхэм къахэкӀхэм исраэлым къэрал хамэхэм шӀыхуэ телъхэм я ныкъуэ хуэдизыр ашз м ей абым пэмыкӀыу штат зэгуэтхэр япэреуэ щытхэ экономикэмрэ дзэмрэ исраэлым дэӀэпыкъур исраэл къэралыр администрациэ куей хыкӀэ мэгуэчыр зэреджэхэр мехозот езы куейхэр куейкуэрыт кӀэ мэгуэчыжьхэ я цӀэр нафот езыхэри яужкӀэ нэ куейкӀэ мэгуэчыжьхэ исраэлыр парламент республику щыт къэралым и тхьэмадэр президент хэзыхыр кнессэт хэхыгъуэр шъэху йокӀуэкӀ зэрхахыр илъэсибл иджырей къэралым и хабзэмкӀэ президентым ӀэнатӀэ иӀэкъым къэралым и напашъхьу щыт къуэдей дунем и цӀэкӀэ къэпсалъу президентым и ӀэнатӀэкӀэ ишъэ къуэдер ӀэнатӀэгъу зэхуэсым хэтхэр къилъытэнымрэ ахэр къимылъытауэ щытмэ ӀэнатӀэгъу зэхуэсым хэтхэм я ӀэнатӀэпӀашъхьэхэр яхъуэжь хьэпсэрысхэр хуит ишъынымрэ исраэлым и цӀыху хъуар зэгуэрэм хьэпсэм ихуар президентым хуит ишъыным елъэӀун пӀалъэ иӀэ хабзэдэгъэкӀыу ӀэнатӀэ нэхъышъхьэр къэралым кнессэт зылъэныкъуэ парламент тхьэмадэ хэту тхьэмадэхэр партиэ тхылъхэмкӀэ хахыр хабзэ гъэзанкӀэ ӀэнатӀэпашъхьэр ӀэнатӀэгъу зэхуэс шъхьэщытыр абым и тхьэмадэр исраэл къэралым конституциэ иӀэкъым абым ипӀэкӀэ щыӀэр япэрей хабзэхэр зыпылъыр къэрал зэхэтыкӀэмрэ джылэм я пӀалъэмрэ хуитыныгъэмрэ исраэлым адыгэ цыф ис исраэлым адыгэ куэйитӀу дэд кфар камэрэ рихьаныерэ кфар камэр адыгэ шапсыгъ чылэ рихьаныер адыгэ абдзах чылэ канар тӀыгухэр псалъэхэр зэбдзэкӀмэ къикӀыр хьэ хы тӀыгухэ хьэ атлантикэм блыуэ зэхэт хы тӀыгу гуп вулканхэм къахэкӀаху африкэм и ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ Ӏуфэм пэщылъхэ хы тӀыгухэр эспаниэ пэштыхьейм и ӀэнатӀэм кӀэтхэ къэралым и зы аутоном лъэпкъыгъуэм ящыщ еуропейхэр хы тӀыгухэм ихьэн ипэкӀэ абыхэм исар гуанчи лъэпкъхэр я псоукӀэр мывэ лъэхъэнэ зэманыгъуэм хуэгъэлъытауэ щытт былым зэрахуэт губгъуэхэр зэрахьэт я щыгъынхэр псэушъхьэхэм я фэхэм къыхашъыкӀт я тхьэмадэхэр мумиэ яшът дунем ехыжьа яуж я тхыдэм щыщу хы тӀыгухэм къэна пирамидэ яшъахэр япэреуэ хы тӀыгухэм ихьахэр хьэрып хызекӀуэхэра лъэхъэнэм фрэндж хызекӀуэхэр кэнархэм лъэхъэнэм йохьэхэ илъэсипшъ ябым яуж текӀауэ клемент м хы тӀыгухэр кастиджэм иретыр гъэм кастиджэрэ леонымрэ я ӀэнатӀэм хы тӀыгухэр яубыдын кӀадзэ гран канариэ хы тӀыгухэм иса лъэпкъхэр зауэншу къырагъэблэгъахэ еуропейхэр тенерифе иса лъэпкъхэр пэува еуропейхэм язаурэ гъэм кастиджэм и пэштыхь генрих м канархэм пщыуэ трегъэувэ жан де бетанкурар португал канархэм къеныкъуэкъу щытар гъэм тхылъ кӀатхамкӀэ хы тӀыгухэр эспаниэм и ӀэнатӀэм кӀэту къилъыта яужырей зауэхэр лъэхъэнэм и кӀэм екӀуэкӀахэ и накъыгъэм гуанчихэм яхъума я хы тӀыгухэр эспанхэм япэщытыфаху ауэ и дыгъэгъазэм гуанчихэм емынэ узыгъуэр къахэхьа яуж эспанхэм хы тӀыгу хъуар яубыда бадзэуэгъуэм и гуанчихэм я пщыкъуэ имененчиэм эспанхэм заретыр куэд темыкӀыу яукӀ а гъэ дыдэм фокӀадэм и алонсо де луго текӀуэныгъэр къэзыхьам къеӀоху хы тӀыгухэр псори убыда зэрыхъуар кристофор колумб и япэрей зекӀуэ индиэ лъыхъуэгъуэм щежьам хы тӀыгу ла гомерэм къыщыувэӀэуэ щыта америкэр къагъуэта яуж канар хы тӀыгухэр еуропэмрэ америкэмрэ я зэхуаку гъогум нэхъышъхьэ къэувэӀэпӀэ мэхъур хэкумэтхэмкӀэ апхуэдэ пӀэфӀ зэраӀыгъым шъхьэкӀэ хы тӀыгухэр зэпэубыдыгъуэ мэхъур къэрал бжыгъэхэми хы абрэджхэми гъэхэм мароккэдзэм лансароте яубыд гъэм инджылыз хыдзэзэшэ френсис дрейкыр лас палмасым тоуэр гъэм голлан хыдзэм лас палмасыр зэхекъутэ гъэм британиэ хыдзэм роберт блейк и ӀэнатӀэм кӀэту эспан хыдзэр зэхекъутэ тенерифе хы тӀыгум идежь зыми емылъытауэ канар хы тӀыгухэр иджыри къыздынэсым эспаниэм и ӀэнатӀэм къыкӀонэ хы тӀыгухэмрэ я къалэнэхъышъхьэхэмрэ хы тӀыгу нэхъ инхэр парк дэтхэр тхылъ кӀэтым хы тӀыгу къэбжэкӀауэ хъуам я Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэхэр ит канар хы тӀыгухэм джылу дэсыр эспаниэм и аутоном лъэпкъыгъуэхэм рей пӀэ иӀыгъ джылэ ӀувагъымкӀэ км аркипелагпсом и инагъыр км аркипелагым и джылэм хэтхэр езы шӀыпӀэм щыщ цӀыхухэмрэ хэкухэсхэмрэ эспаниэ материкым къикӀахэр галисийхэр кастийанхэр каталонхэр баскхэр джоуэ абыхэм пэмыкӀыу португалхэр урымхэр британхэр гъэм канархэм я джылэпсом эспанху щыта канархэм щыщу эспаниэ материкым къикӀаху пэмыкӀ къэралхэм щыщ хэкухэсху абыхэм я нэхъыбэр еуропейхэ джэрмэнхэр британхэр урымхэр пэмыкӀыу иджыри америкэм щыщу дэс нэхъыбу колумбийхэр венесуэлэхэр кубэхэр аргентинхэр а псоми пэмыкӀыу иджыри африкэм щыщ лъэпкъэр дэс нэхъыбу марокканхэра хъутей республикэ азиэм хэт ныкъуэ къэлъыту щыт къэрал къалэ нэхъышъхьэр тайбэй джыпсту хъутей республикэм и ӀэнатӀэм кӀэт тайуан хы тӀыгур абым пэмыкӀыуи къыбгъэдэлъ хы тӀыгу бжыгъэ хъутей хым хэтхэм ящыщху япэрей дунейпсо зауэм хъутейм зыми и лъэныкъуэ къэзэримыштэнур къэӀоху ауэ гъэм формалу зауэм хохьэ хэхьа шъхьэкӀэ зауэ иригъэкӀуэкӀкъым джэрмэным и хъутей колониэхэр циндао текӀуахэм я хэт японым хокӀуэхэ ауэ хъутей хасэм зэпэубыдыгъуэ абым къыхехри шӀыпӀэхэр хъутейм хуагъэзэжь лъэхъэнэм и пэм хъутейр хэку хэку пщыхэм зэхагъэкӀауэ щытт зэпамыуду я зэхуакухэм зауэхэр екӀуэкӀыу я шъхьэӀохухэм нэхъ пымылъху абым шъхьэкӀэ хъутей националистхэм гоминданым хэтхэр коммунистхэм яхэтху гъэм ипшъэ зекӀуэм ежьахэ абым икӀэм къэралым и нэхъыбэр хуит яшъа сун ятсен дунем ехыжьа яуж гоминданым и тхьэмаду техьэр чан кайши яужым гоминданымрэ коммунист партиэмрэ я зэпылъыгъуэр зэӀохьэри хъутейм джылэ зауэ къожьэ партиэхэм я зэхуакумкӀэ япон агрессиэ къэжьэм пэщытыфын шъхьэкӀэ партэхэм я къэрухэр зэхагъэхьан хуэй мэхъур етӀуанэ дунейпсо зауэм яуж националистхэмрэ коммунистхэмрэ я зэпэщытыныр увыӀэкъым националистхэр хом хомурэ хъутей континентым ирагъэкӀхэ яужым хы тӀыгу тайуаным кӀуэсэжьын хуэй мэхъухэ гъэм коммунистхэм джылэ республикэ хъутей джрк къэралым траӀуэ япэрейкӀэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ къэралхэм къамылъытэтэр чан кайши и тетыгъуэр авторитарну щытт дунем ехыжа яуж демократ зэхъуэкӀыгъуэхэр къэжьа къэралым тайуаным хуитыныгъэм и лъэныкъуэмкӀэ екӀуэкӀын кӀидза а хуитыныгъэр къэрал м къалъытэ иджырей конституциэр къыщыдагъэкӀар гъэм бжыгъэрэ ягъэтэрэзыжьауэ щыта политикэ зэхэтыкӀэм уэджэ зэрыхъунур демократ республикэ президент ӀэнатӀэ лъэш зиӀэ къэралым и тхьэмадэр президент премиер министырри хасэ зэхэтыкӀэри и арэзыгъуэкӀэ нэхъ мыхъу парламентыр зы лъэныкъу щыт депутат хэту депутатыр илъэсищкӀэ хахыр хабзэ дэгъэкӀыу иджыри къэралым иӀэр лъэпкъ хасэ цӀыху хэту и лъэжьыгъэр конституциэм хуэныкъуэгъуэ иӀэхэм елэжьу гъэтэрэзынымрэ президентым къуэншэгъуэ иӀэмэ пшыныжыгъэ ищӀыжынымрэ хъутей республикэр дунем и зы къэралхэм я щыщ зи экономикэр нэхъыфӀу зэфӀэтыр вкӀуп ымкӀэ дунем и пӀэр рей экономикэр зытетыр текнологиэшхуэ къыщӀэгъэкӀыгъэр вкӀуп ым финанс лэжьыгъэхэр вкӀуп ым щэхуэныр вкӀуп ым губгъуэ лэжьыгъэхэр вкӀуп ым тайуаныр дунем и зы нэхъ лъэшхэм ящыщ компутэр къыкӀэгъэкӀынымкӀэ къэрал къыдэшъхэр абымкӀэ япон ашз еуропэ къэралхэр къэралым и ахъчэр тайуан доллар хъутей республикэр унитар къэралу щыт къэралыр хэкуитӀу гуэша ахэр куэйкӀэ зэхокӀыжхэ я кӀуэцӀым муниципалитеткӀэ гуэшху абым пэмыкӀыу къэралым и ӀэнатӀэгъуэр материк хъутейм и шӀыпӀэмрэ къэрал бжыгъэ къыбгъэдэлъхэм я шӀыпӀэхэмрэ хуэныкъуэкъу щыт дзэм хэтым я бжыгъэр мэхъу дзэм и мылъкур млд мэхъу вкӀуп ым дунем пӀэ иӀыгъ къулыкъу хьыгъуэ ныбджыр илъэс кӀедзэ дзэр зэрзэхэкӀыр щӀызекӀуэдзэ хыдзэ хызекӀуэдзэ хэту уэгу зауэдзэ дзэ зэгуэт ӀэнатӀэщӀэтыгъуэ полициэдзэ ӀэнатӀэщӀэтыгъуэ джоуэ Ӏэшэр ашз м британиэшхуэм джэрмэным фрэнджым щыщ Ӏэшъагъу континент шӀыпӀэ нэхъ ину щытыра адрей нэхъ цӀыкӀу щыӀэхэм ямыхьчыр иэ шъэныгъэхэм къыхагъэкӀхэр хэкумэтхымкӀэ океанхэм этнографиэхэм епхаху япэреуэ континентхэм хуэду шӀыпӀэхэр зэхэзгъэкӀын кӀэзыдзахэтэр пэсырей алыдж хызекӀуэхэрат эгейм дарданелхэм мармарам босфорым хы фӀыцӀэм я зэхуакум дэлъ шӀыпӀэхэр тӀууэ зэхагъэкӀахэт зы лъэныкъуэм еуропэ траӀуауэ адрем азиэ яужым пэсырей алыджым и шъэныгъ хулъхугъэхэм тепсэлъыхьын кӀадза африкэм апщыгъуэм ливиэ цӀэ зезыхьэтэм азиэм и зы лъэныкъу хэбжэным иэ дунем и ещанэ лъэныкъу бжыным икӀэм къыхэхар шӀыгур лъэныкъуищкӀэ зэхэгъэкӀыным апхуэдэм дежь алыджэхэм къазэрыщыхъутэр эгей хыр дунем и кум иту азиэр куэкӀыпӀэмкӀэ пэщылъу еуропэр къуэхьэпӀэмрэ ишъхъэрэмрэ африкэр ипшъэм япэрейдыду еуропэмрэ азиэмрэ я гъунапкъэ зэхуаку ягъуватэр хы фӀыцӀэм хэлъадэ псы риони апщыгъуэм цӀэ зэрихьэтэр фазис иджырей курджым яужым гъунапкъэр керч Ӏузэвым нэса хы мыутӀэмрэ тэнымрэ ирикӀу иджырей урысейм нил и псыхъуэр пэсырей зэманыгъуэм африкэмрэ азиэмрэ я гъунапкъу щыта лъэхъэнэм геродотыр абым хуэмыарэзы хъуа мысырыр континетитӀым я зэхуакум гуэчауэ щыту абым щыгъуэ мысырыр азиэм хэту щыт хъуа абым пэмыкӀыуи лъэныкъуищ гуэчыгъуэм пэщыта шӀыр зыуэ зэпымыч псоуэ щыту гупшысыгъуэм пылъу а гупшысыгъуэр илъэс минитӀрэ ныкъуэрэ текӀа яужуи щыӀэ лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ инджылыз псалъэ къожьэ ар къызхэкӀар шӀы зэпымыч шӀы псо абым ипэкӀэ езыр къызтекӀар латин псалъэ ар шӀыпӀэшхуэ къуэдейхэм шъхьэкӀэ къагъэсэбэптэкъым абым хуэду лъэхъэнэм уэлс хэкум кентым ирлэндым гъэм суматрэми джоуэ континету траӀуахэт псалъэ пэсырей алыдж латын тхыгъэхэм къыхахат дунем и лъэныкъуищым зэреджу зэрагуэчхэтэмкӀэ ауэ абым яужым мыхьэнэ халъхьар зэрихьэтэкъым континент псалъэр шӀыпӀэ мы инхэм шъхьэкӀэ къызэрагъэсэбэпым шъхьэкӀэ хэкумэтх шъэныгъэм пылъ хулъхугъэхэм аргуэру къаӀэта пэубыдыгъэ геродот зэрихьатэр сытым шъхьэкӀэ шӀыгум и лъэныкъуэшхуэр континентитӀу гуэчауэ щытын кӀыхуер лъэхъэнэм и кум инджылыз шоджэн тхыдэм пылъа гайлиным и тхылъ континентыр шӀыпӀэм и лъэныкъуэ нэхъ ину щытыра хым зэпимыупкӀыу псоуэ щытыр африкэм азиэм еуропэм яхуэду гъэм инджылыз энциклопедист ефрем чамберсым и м етхыр дунер шӀыпӀэшхуитӀкӀэ мэгуэчыр жъымрэ кӀэмрэ джоуэ апхуэдэм гъэм эмануил бовэным и атласым континентым гурыӀуэгъуэ хилъхьар шӀыгум и гъушъэ лъэныкъуэшхуэра къэрал бжыгъэхэр хиубыду псым гъунапкъэ ишъхэм ямылъытауэ абым хуэду еуропэ азиэ африкэ зы континентышху америкэр пэмыкӀ континентышху тӀум щыгъуи пэсырей гупшысэгъуэ щыӀар еуропэ азиэ африкэр дунем и лъэныкъуищ зэрыз джоуэ иджыри къыздынэсым лъэшу щыт зэрыхъумкӀэ зэгъэзэхуауэ псоуэ зы модел континентхэм яӀэкъым ар зытеухуар шъэныгъэхэр зэрзэшъхьэщыкӀыра лъэныкъуэ щыӀэ бжыгъэхэм ар зэфӀэгъэкӀыным шъхьэкӀэ шъын хуэейхэр еуропэмрэ азиэмрэ я гъунапкъэр зэгъэзэхуэн еуразиэ ар зы лъэныкъуэм ишъхъэрэмрэ ипшъэ америкэмрэ я гъунапкъэ америкэ пэмыкӀ лъэныкъуэм губшысыгъуэ бжыгъэ къыхокӀыр еуропэр азиэр африкэ джоуэ зы континенту щытынху афрэеуразиэ джоуэ континентибл моделым здыпылъхэр къэралхэм китаимрэ инджылыбзэ зезыхьэ къэралхэмрэ континентих моделым еуразиэр зыхиубыдэр урысеим къуэкӀыпӀэ еуропэм японым я хэкумэтх лъэпкъэгъухэм континентих америкэр зыуэ америкэ латиным еуропэм и ипшъэ лъэныкъуэм хэт къэралхэм алыджым португалым эспаниэм урымым джоуэ континентхэм я зэщымыщ моделхэр кроу зэрзэджэжхэр абсэрока иэ апсалокэ индей лъэпкъ ашз щыпсоу яэреуэ яшыналъу щытар йелустоным ипсыхъуэм иджыпсту резервым мэпсохэ биллингс къалэм и гъунэгъу монтанэ штатым лъэпкъ аташъхьар кроу эйдженсим дэт монтанэ штатым лъэпкъ апсалокэм яцэр япэрем мы тэрэзу къызэрагъэка хъуа цыху къуагъ хуэду абы инджылызхэм зэреджэхэри къыка къуагъ тэрэзу зэбдзэкмэ псалъэм къыкыр бзуушхуэм ибын апхуэду я лъэпкъ гъунэгъу хидатсахэр яджэт бзу шхуаар дунейм темытыжьу хъун исурэт къаутэмкэ икапэр гуахъуэм хуэду щытт къанджэ пэкъуафцэм иэ мэзкъанджэм ехьчу япэреуэ еуропейхэм щыпэкэхуахэр гъэм иджырей къалэ хардиным ипэмыджыжьу монтанэ штатым канадм щыщ фрэнджху къыкэкахэ зэкъуэш ла верандри лъэпкъым цэ трауар цыху дахэ езы кроухэм апсалокэхэм еуропейхэм трауар цыху нэгъуэжь шъэныгъэ азэгъуэ гуэрэхэм кроухэмрэ хидатсахэмрэ я пэсырей шыналъэр миссисипи къыздыкидзэм и ишъхъэрэ лъэныкъуэм мннесотэм иэ висконсиным адрейхэм уиннипегм манитобе идежь яужым кроу хидатсахэр куэчахэ ишъхърэ дакотомкэ абдежьым кроухэр хидатсахэм яхокхэри къуэхьпэ лъэныкъуэмкэ йожьэхэ монтанэмрэ уайомингымрэ идежь тыса нэуж лъэпкъыр къушъхьа кроурэ псыхъуэ кроурэ зэхокхэр кроухэм я унэхэр типи домбеяфэхэмрэ чы гъумхэмрэ къыхэшъыкауэ кроухэр адрей лъэпкъхэм нэхъри нэхъ цэрыу щыт я типихэм я инагъымкэ икуэцым ихъуреягъкэ уэншокхэр ираубгъуэт икум нафэр иту угъуэр типим ишъхьа гъуанэ иамкэ икт кроу унагъуэ куэдым иджыри къыздынэсым типихэм кэсу мэпсохэ нэхъыбу куэчу псохэм бзылъхугъэхэмрэ хулъхугъэхэмрэ я щыгъыныр зэшъхьащыкт бзылхугъэхэм я зэгъалъэхэр бохцей еуропейхэм яде къащэху шэкхэмкэ ядт иэ домбеяфэ шъыхьыфэм къыхахт шъыхьыдзэхэр траду лъакъуэфэлъхьу мокасинхэмрэ лъей кэк леггин джоуэ зэрахьат хулъхугъэхэм я щыгъыныр нэхъыбэм джанэ лъей плъэурыдз иэ шхэан мокасин джоуэ зэфэлъа я шъхьацхэр кыхьу зэрахьар зэзэмызэкэ шым нэсу згуэрэхэр халъхьурэ ягъэдахэт кроухэр адрей индей лъэпкъ ишъхърэ губгъуэм исахэм ялъытамэ нэхъ къуэлеуэ щытахэ шыхэмкэ гъэм зэрыхъухэтэр мин ауэ гъэм идежь миным нэсахэ абы пэмыкыу куэду хьа яыгъа адрей лъэпкъхэм ялъытамэ кроухэм хьал яшхтэкъым лъэпкъыр къызхэкыр бзылъхугъэмкэ ялъытэт абы пэмыкыу лым къыча нэуж ифызым иунэм куэуэ кэтысхьажьт бзылъхугъэхэм лъэпкъым анатэ куэд яат джылу зэрыхъухэр мин здэпсохэр биллингс хардин боузмэн миссула албукерк денвер лоренс бисмарк спокейн сиэтл чикаго кувейт и цӀэдыдэр псоуэ кувейт къэрал къуэкӀыпӀэ гъунэгъум хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр эл кувейт кувейтым къажэр хыжэм и ӀуфапӀэм Ӏохьэ км и кӀыхьагъкӀэ ирикӀу абым хы тӀыгуипщ хуэдиз хэту иӀэ шӀымкӀэ и гъунапкъэр къэралитӀым Ӏохьэ иракум ишъхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ сауд хьэрыпейм ипшъэмкӀэ къэралым и нэхъ лъэгапӀэр метрэ хым елытыгъуэкӀэ къэралым и ипшъэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэлъ шӀыпӀэр заху щыт хы Ӏуфэм и гъунэгъупӀэхэм дежькӀэ къэралыкумкӀэ къуэкӀэ бгыкӀыу макӀуэ ишъхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ губгъуэ нэкӀыу щыт нывэ фӀэкӀа имылъу ипшъэмкӀэ пшэхъуалъу климэтыр тропик гъушъэ курыт темперэтурэр бадзэуэгъуэм с щӀышылэм с гъэпсом ежэх псырэ псынэпс къыкӀэжрэ къэралым иӀэкъым псыр лэжьыгъэкӀэ къыхахыр шӀыр нэхъыбэм пшыхъу щыт елэжьыным хуэмыгъэлъытауэ кувейтым и шӀыпӀэм пэсырей лъэхъэнэхэм щыкӀэдзауэ цӀыху ист ар археологиэмкӀэ къыкӀаха Ӏэмэ псымэхэм къаӀуатэ фейлака хы тӀыгум кувейт хыжэм и дэхьэпӀэм хэтым къыщаагъуэтахэм лъэхъэнэ курытхэм кувейтыр хьэрыпхэм я хэлифатым хэта Ӏумайад лъэпкъым я ӀэнатӀэм кӀэту гъэхэм яужым Ӏэббасид лъэпкъым гъэхэм лъэхъэнэхэм кувейтым тетахэр езым щыщ хьэрып лъэпкъхэм я пщыхэр лъэхъэнэм хэкум португалым и ӀэнатӀэр къыхохьэ абым теухуаэ хьэрып пщыхэр уэсмэн империэм къэру дэӀэпыкъуэгъкӀэ кӀолъаӀуэ лъэхъэнэм кувейтым и шӀыпӀэр стрэтегиэмкӀэ мыхьэнэ зэриӀэм шъхьэкӀэ зэпэубыдыгъуэ мэхъу уэсмэн империэм британиэшхуэм фрэнджым къажэрым джоуэ тхылъхэмкӀэ кувейтыр уэсмэн империэм и ӀэнатӀэм кӀэтт ӀохумкӀэ хэкур зыӀыгътэр къэралым щыщ хьэрып пщыхэрат кувейтыр абым къыздынэсым уэсмэн империэм хэту щытт тхылъхэмкӀэ ауэ къэралыгъэ Ӏоху хъуар езы къэралым шъхьэхуиту зэфӀигъэкӀт британиэшхуэм и ӀэнатӀэр хэкум хэхъуэт куэдуи гъэм кувейтыр британ империэм и протекторатым хохьэ гъэм къэралым и иджырей гъунапкъэхэр зэфӀоувэ бэлыхьэ иӀэм емылъытауэ къэралыр псоуэ зэфӀэувэжьа кувейтым и джылэр гъэмкӀэ зэрыхъутэр мин цӀыху езы хэкум щыщу джэлэм щыщыр къуэдей адрей хэтхэр мигрантхэра пэмыкӀ хьэрып къэралхэм къэжэрым пакистаным индиэм ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэм щыщ джылэм и ныкъуэм хуэдиз млн цӀыху къалэ нэхъышъхьэм дэсхэ эл кувейтымрэ хьэблэ къыбгъэдэтхэмрэ къэралым и нэхъышъхьэ дину щытыр мыслимэныгъэ суннэт егъэджэным щыщу абым пылъыр джылэм и пэмыкӀ дину къэралым чыристэныгъэ хиндуигъэ буддэдин заратуштрыгъэ пэмыкӀхэр джоуэ кувейтыр конституциэ монарх ӀэнатӀэ зиӀэ къэралу щыт иджырей и конституциэр къыщыдагъэкӀар шъакӀуэгъуэм и къэралым и тхьэмаду тетыр Ӏэмир абым пэмыкӀыу къэралым и дзэзэшыуи щытыр гъэм щыкӀэдзауэ къэралым и ӀэнатӀэр зыӀыгъыр лъэпкъ закъуэ ас сабаххэра парламентыр илъэсиплӀкӀэ хах зы лъэныкъу щыт лъэпкъ ассамблеэ хабзэ дэгъэкӀыр и лэжьыгъу Ӏэмирым вето пӀалъэ иӀэ парламентым хабзэ къыдигъэкӀыу хъуамкӀэ къэрал хэхыгъуэм хэтыфхэр еджа хулъхугъэ къэдейхэра илъэс зи ныбдж фӀэкӀа кувейтым гъэм нэгъунэ дэтӀысхьэхэр иэ илъэс текӀахэр зэр дэсрэ къэралым хэгъэзыхьэ хъуауэ кувейтыр къэжэр хыжэм и къэралхэм нэхъ япэрей хэдэ хабзэ дэгъэкӀ ӀэнатӀэ зиӀэр хабзэ гъэзанкӀэ ӀэнатӀу къэралым щытыр министырхэм я хасэ абым и тхьэмаду щытыр конституциэмкӀэ ас сабах лъэпкъым щыщ пщыкъуэра пщым яужкӀэ ипӀэ иувэнур кувейтым политикэ партиэхэр къэмыдауэ щыт щыӀу хъуар хэбзэншэху мэлажьэхэ кувейтыр унитарий къэралу щыт администрациэмкӀэ хэку мэгуэш ахэри я кӀуэцӀым куейкӀэ гуэшыжху кувейтым и экономикэр зтетыр фатэгын къыкӀэхынымрэ и экспортымрэ абым пэмыкӀыу фатэгынхимиэрэ фатэгыным елэжьыгъэнымрэ вкӀуп м и зэрзэфӀэувэр фатэгыным къыхэкӀыурэ гъушӀэс лэжьыгъэм фатэгын компаниу хъуар лъэпкъэгъу шъахэ зы къэмыну къэралым ехэ фатэгын къыкӀэхыныр щыкӀадзар гъэхэм ядежь абым ипэкӀэ къэралым лэжьыгъу иӀэр былым зэхуэнрэ оазыс хадэ лэжьыгъэрэ фатэхын къыкӀэхынымкӀэ кувейтыр дунем ещанэреуэ щыт сауд хьэрыпеймрэ къажэрымрэ яуж иту илъэс къэс къэралым млн тоннэ фатэгыну къыкӀах къажэр хыжэ зауэр Ӏэуэ къэуа кувейтым и экономикэм ауэ гъэм зауэпэм зэрщитам хуэдэу зэфӀагъэувэжьа къэралым и шӀыпӀэм щыщу хадэ елэжьынымкӀэ къэбгъэсэбэп хъууэ иӀэр кувейтым и ахъшэр кувейт динар филс хуэдиз хъур дзэм и Ӏэшэхэр нато мрэ урысеймрэ къыдагъэкӀахэра танк ма абрамс пхырымыудмашинэ бмп бмп кхъухьлъатэ с вертолот ракеткхъухь пэмыкӀхэр хъырцей ипшъэ къаукъазым хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр тбилиси хъырцейр къаукъаз кӀыбэгъум хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр ишъхъэрэмкӀэ урысейм апхъазым ипшъэ осетиэм яужырей къэралитӀыр хъырцейм езым и хэкухэу къелъытэ урысейм окупациэ ишъауэ къуэкӀыпӀэмкӀэ азэрбиджаным ипшъэмкӀэ ермэлеймрэ тыркуеймрэ къуэхьэпӀэмкӀэ хы фӀыцӀэм и Ӏуфэм Ӏохьэ къызэриӀохумкӀэ къэралым и инагъыр км Ӏохур зэртетымкӀэ и ӀэнатӀэм кӀэтыр км хъырцейм и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ къаукъазышхуэтхыр ирокӀуэ ипшъэмкӀэ къаукъазцӀыкӀуэтхыр а тхитӀым я зэхуакум колхи губгъуэр дэлъ къэралым къышъхьэпэгъуэ шӀыкӀэлъ бжыгъэхэр иӀэ абым пэмыкӀыу бэгъуауэ хуабэ псынэхэр яшъхьэщыту курортхэр хъырцейм и хьэйуар зэхэкӀыу щыт субтропикхэм щыкӀедзэри курытыгъуэм носыр япэрей къэралу хъырцейм и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэтар чолхидэ пэштыхьей ди лъэхъэнэм и пэм зэфӀэувар ди лъэхъэнэм и пэм хъырцейм и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм картли пэштыхьей къыхокӀ лъэхъэнэм и кухэм картлим и къэралыгъуэ дину хъур заухэ чыристэныгъэ лъэхъэнэм хъырцейр хьэрып халифэтым еубыд къаукъаз кӀыбагъум мыслимэн диныр хэхьэн кӀедзэ зэманыгъэ нэхъ лъэшу къэлъытэгъуэ зыратыр лъэхъэнэхэра даут мрэ тамарэ гуащэмрэ я ӀэнатӀэгъуэм къэралыр щыкӀэтам абым щыгъуэ хъырцейр къаукъаз кӀыбагъум и къэрал нэхъ лъэш мэхъур хабзэмрэ экономикэмрэкӀэ зыкъиӀэтауэ лъэхъэнэхэм хъырцейм монголыдзэр тоуэр яужым темырлэн и зекӀуэ зытӀущым и къэрур къэралым кӀуэдын кӀедзэ хэку бжыгъу хэхохур лъэхъэнэхэм хъырцейр уэсмэнеймрэ къажэрымрэ я зэпэубыдыгъуэ мэхъур урысеймрэ хъырцеймрэ джэрджэ тхылъ кӀатхэ абы щыкӀэдзауэ картли кахетиэр урысейм и протекторатым кӀэт хъырцейм и джылэр гъэмкӀэ зэрыхъутэр цӀыху лъэпкъ дэсхэр хъырцэхэр азэрбиджанхэр ермэлы урысхэр осетинхэр пэмыкӀхэр хъырцей къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ хэку автоном республикэ апхъазрэ аджариэмрэ азгъей автоном республикэ ипшъэ осетиэмрэ хъырцейм и ӀэнатӀэм кӀэтхэкъым къэлъытэгъу хъырцейм зэришъымкӀэ ашз м и президентым и администрациэм еуропэм и комиссиэми урысейм окупациэ ишъауэ къэзахъстэн азиэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр къазахъстэныр азиэ курытым хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр ишъхъэрэмкӀэ урысей федерациэм къуэкӀыпӀэмкӀэ джрк м ипшъэмкӀэ къыргъызстэным узбэчстэным тыркумэнстэным къуэхьэпӀэмкӀэ каспий хым и Ӏуфэм хуозэ къэралым и инагъыр км мэхъур къэралым и шӀыпӀэм и нэхъыбэр пшахъуалэхэм яубыд губгъуэхэм яубыд мэзхэм къэралым и климэтыр щыуэӀу континенталу щыт щӀышылэм и курыт температурэр кӀэдзауэ носыр бадзэуэгъуэм кӀэдзауэ носыр къэралым и псы нэхъ индыдэхэр иртыш абыми хэлъаду тоболрэ ишимрэ урал эмба сырдариа или цӀыхур къазахъстэн и шӀыпӀэм иджыри ди лъэхъэнэм и пэм итӀысхьауэ щыта япэрей лъэжьыгъу къагъэсэбэпын кӀадзатэр куэш былым зехуэкӀэ лъэхъэнэм иджырей къазахъстэным и шӀыпӀэр урысей империэм иубыдын кӀедзэ къэрал псор щиштэр лэхъэнэм и кум илъэс зытӀущ текӀауэ жэпуэгъуэ револуциэм яуж гъэм къыргъыз республикэ совет социал автоном яшъыр гъэм къазахъу и цӀэр зэрахъуэкӀ и гъунапкъыхэр бжыгъэрэ зэрахъуэкӀауэ щыта джылэбжыгъэ гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ къэралым дэсар млн цӀыху къазахъстэным и иджырей конституциэр къыщыдагъэкӀар гъэм шышъхьэӀум и абым къызэрикӀымкӀэ къазахъстэныр республикэ демократу щыт президент ӀэнатӀэпӀашъхьэ зэрихьу къэралым и тхьэмадэр президент джылэпсом илъэситхукӀэ хагъэкӀыу тетыр иджырей президентыр нурсултан назарбаев ӀэнатӀэ нэхъыхьэр хабзэ дэгъэкӀынымкӀэ тӀуанэ парламент нэхъышъхьэр сенат пӀэуэ иӀу тӀуанэр мажилис пӀэуэ иӀу сенатым и депутатхэр къэралым и хэку къэс тхьэмадитӀу къыхагъэкӀхэр мажилисыр илъэситхукӀэ хагъэкӀ тхылъ пропорциэ системэмкӀэ тхьэмадэгъуэр ӀэнатӀэ гъэзанкӀэнымкӀэ нэхъышъхьу щыт къэралым президентым зэхегъэхьэхэ конституциэм и хабзэм теухуауэ къазахъстэныр индустриэ аграрнэ къэралу щыт экспортым и япэрей лэжьыгъу щытыр фатэгын гушӀ кӀэлъыгъуэхэр щэхуэнымк э илъэсбжыгъу зыпылъхэр къхуз къэралхэмрэ урысейри яхэту балтиэхэмрэ ашз джэрмэн тырку китай пэмыкӀхэр джоуэ шӀым ирикӀуэ гъогу магистралхэм я кӀыхьагъыр мин км мэхъур абыхэм мину гушӀгъогу мину аутомагистрал миниплӀу псыгъогу къазахъстэныр унитар къэралу щыт администрациэкӀэ хэку мэгуэчыр абым пэмыкӀыу къалит шъхьэхуит хэку щытхэ алматырэ астана байконуррэ дзэм и бжыгъэм къэӀохугъуэ ираткъым Ӏэшэм я нэхъыбэр рссз мрэ урысеймрэ къыдагъэкӀам ящыщ къазмакъей лат бз ур бз облепиха пабжъэ иэ жыг къэкӀыгъэ еуразиэм икурыт лъэныкъуэхэм къыщокӀ жэпкъ бжыгъу зэфӀэт тхьампэпыху пабжъэ зэзэмызэкӀэ макӀыу жыгу мэкӀыр илъэгагъыр иныкъуэм м иэ м макӀыу м щынэс мэхъу ипкӀашъхьар псыфу щыт банэ кӀыхьу пыту къудамэхэм гъэчхэм жыгым ипкӀахьар хъуреуэ иэ памцӀу иэ бгъуэуэ щыт илъабжъэр шӀыфэм игъунэгъу щыт см мы нэхъ кууэ бгъуэуэ зэкӀэкӀыу тхьампэхэр зэрызу иэ зэпэщылъу къытокӀэхэ ишъхьамкӀэ псыфэ удзыфу икӀагъымкӀэ гъуэплъ псыфу иэ гъуэжь псыфу хужьу мэракӀуэхэр хъуреуэ щытхэ гъуэжьху иэ хуэплъыжьыфу псы куэду якӀэту гуашӀыу мэ къадихьаху кумкӀэр хуэхъуреуэ кӀыхьу щыт нэхъыбэм фӀыцӀу лыду мы Ӏарысэ къэкӀыгъу здэкӀыр еуропэ къаукъазыр хэту къуэхьапӀэ курыт азиэм монголым китайм пакистаным индиэм урысейм идежь къыздэкӀыр еуропей лъэныкъуэм ишъхъэрэ къаукъазыр хэту къуэхьапӀэ къуэкӀыпӀэ сыбырым алтайм куэду жыг хадэхэм къагъэкӀыр урысейм цӀэрыӀу къалъыта къалэ хьэблэшхуэ зи джылэр нэхъыбэм губгъуэ лэжьыгъэхэм емыпхауэ щытым хьэблэм къалэ категориэр къэралыгъуэ ӀэнатӀэпӀашъхьэкӀэ зэфӀокӀыр икӀи къэрал къэс джылу и бжыгъэр щыкӀэдзауэ дэсын хуэр зэшъхьэщокӀыр даниэр къэштамэ цӀыху къыщыкӀэдзауэ японырамэ мин цӀыху дэсын хуэй къалэхэм я тхыдэр нэхъыбэм зэпхар къалэ псалъэм гурыӀуэгъуэ халъхьэхэм джылэм я псоупӀу шӀыпӀэ яубыдым и инагъыр джылу дэсым и бжыгъэр хьэблэкум и шӀыпӀэм мыхьэнэ зэрихьэр быдапӀэ иӀэмэ къэлъытэгъуэ къалэ джоуэ ирату бжыгъи щыӀа быдапӀэ зимыӀэ хьэблэхэм пэмыкӀхэр джоуэ къалу хъуам я тхыдэр щыкӀидзэр цӀыху я шӀыпӀэм щихьа лъандэрэ цӀыху псэукӀэ лъэуж къэгъэнахэмкӀэ джыпсту дунем и къалэ нэхъ жъыдыду къалъытэхэр мин гъ ди лъ я щыщхэр абыхэм ящыщ иерихон чатал гуйук пэмыкӀхэр джоуэ курыт лъэхъэнэхэм къалэхэр нэхъыбэм къыздыхэкӀхэтэр быдапӀэхэм здэщытам дежь иэ я хъуреягъкӀэ адыгэбзэм хэт псалъэми ар егъэлъагъуэ туркубзэхэм къахэкӀауэ къыхэхьа псалъэ къала р зэдзэкӀамэ мыхьэнэ хэлъыр быдапӀэ иэ чэшъанэ лъэхъэнэхэм къалэхэм я зэфӀэувэныгъэр зэпхатэр индустриал револуциэ екӀуэкӀам къалэшхуэхэм я пашъхьэм нэхъ факъырэдыдэхэм ящыщ лъакъуэхэр щыпсохэт ауэ гушӀгъогу транспортым и зэфӀэувэныгъэр къыщысым еуропэмрэ ашз мрэ къалэпашъхьэ къыхэкӀыу кӀадзахэ унагъуэ къуэлейхэр дэсу къалэхэр гъогукӀэ зэпхауэ щытхэ къалэ кӀуэцӀым ирикӀуэ гъогур урам мэхъур урам гъунэхэм унэ псоупӀу лэжьапӀу еджэщу яшъыр къалэхэм унэ дашъыхьхэм ящыщ къардэнгъущӀ зырамыку щӀышылэм и м гъэ дыгъэгъазэм и м гъэ къ б м искусствэмкӀэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ адыгэ къ м искусствэмкӀэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ къардэнгъущӀ зырамыку пӀатӀурэ и къуэр щӀышылэм и м гъэм арыуан куейм щыщ псыгуэнсу къуажэм мэкъумэшыщӀэ унагъуэм къыщалъхуащ апхуэдэурэ илъэсищ хуэдизкӀэ редактору лэжьа нэужь къардэнгъущӀыр гъэм къэбэрдей балъкъэр щӀэныгъэ къэхутакӀуэ институтым егъэзэжри ӀуэрыӀуатэмкӀэ секторым Ӏохьэж къардэнгъущӀым лэжьыгъэшхуэ ирегъэкӀуэкӀа адыгэ уэрэдыжьхэр зэхуэхьэсыным ахэр джыным гъэзэщӀэным теухуауэ адыгэ уэрэдыжьхэр цӀыхубэм деж нэхьэсынымкӀэ зэфӀэкӀ иныр зэриӀэр къалъытэри къардэнгъущӀ зырамыку гъэм къбасср м искусствэмкӀэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ цӀэ лъапӀэр къыфӀащащ адыгэ щэнхабзэмрэ литературэмрэ хуищӀа зыужьыныгъэм папщӀэ къардэнгъущӀым тӀэунейрэ къратащ къэбэрдей балъкъэр асср м и совет нэхъыщхьэм и президиумым и щӀыхь тхылъ къардэнгъущӀ зырамыку гъэм уф м и тхакӀуэхэм я зэгуэтым хэтт къэрдэнгъущӀ зырамыку си гъащӀэм и мыхьэнэ нэхъыщхьэ дыдэр сыкъэзылъхуа си лъэпкъым сыхуэлажьэу зэресхьэкӀарщ гъащӀэ кӀыхь къызэрызгъэщӀам теухуауэ жысӀэнуращ сэ пасэрей губзыгъэжь гуэрым жиӀа псалъэ Ӏущхэм сызэрытетыным сыхущӀэкъуащ мыращ абы жиӀар къаукъаз еуропэмрэ азиэмрэ я гъунапкъэм тету хы фӀыцӀэм хы мыутӀэм хы каспийм я зэхуакум дэту къаукъаз къушъхьахэм хэт къаукъазышхуэм абы къыбгъэдэлъ шӀыпӀэхэри иубыду ишъхъэрэ къаукъаз къаукъазыпэ ипшъэ къаукъаз къаукъазкӀыб ишъхъэрэ къаукъазыр урысейм хеубыдэ курджым икъуэ зытӀущым щымыхъукӀэ ипшъэ къаукъазыр азэрбиджаныр апхъазыр ермэлы ипшъэ осетиэр курджыр джоуэ хеубыдэ нэхъ лъагэ пӀэр м Ӏуащхьэмахуэ урысейм хиубыдыр къаукъазым шӀыуэ иубыдыр мин км абы шӀыпӀэ хэтхэр ишъхърэ къаукъаз къаукъазыпэ къаукъазышхуэ къаукъазкӀыб губгъуэхэр курамрэ араксымрэ я псыхъуэхэр колхидэмрэ джоуэ къаукъаз цӀыкӀур джавахет ермэл бгыхэр я ишъхърэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр ишъхърэ къаукъазым и пашъхьэм ставропол бгыхэр ит нэхъ илъагапӀэр Ӏуашъхьа стрижамент м хъууэ псыжъ хы мыутӀэ губгъуэмрэ тэрч гум губгъуэхэмрэ зэхигъэкӀыу ишъхъэрэ къаукъазым тэрчымрэ сунжэмрэ я зэхуакум тэрч джабэхэмрэ сунжэ джабэхэмрэ дэлъ я зэхуакум алханчурт къуэр ирикӀу къаукъазышхуэм и къушъхьэ зэхэтыкӀэр мэгуэч къуэхьапӀэмкӀэ хомурэ тэман хы тӀыгуныкъуэм къыщыкӀэдзауэ дэкӀуэурэ Ӏуащхьэмахуэ нэсыху инэхъ лъагапӀэр м уашъхьэшхуэ курытхэмкӀэ Ӏуащхьэмахуэрэ къэзбэч Ӏуащхьэрэ я зэхуакум къуэкӀыпӀэмкӀэ къэзбэч Ӏуащхьэ идежь къыщыкӀэдзауэ апшерон хы тӀыгуныкъуэм нэс ехын кӀидзу лъэныкъуэр Ӏуашъхьахэм зэву ирокӀуэ къуэкӀыпӀэмрэ къуэхьапӀэ лъэныкъуэхэмрэ бгъуэуэ макӀуэхэ къаукъазышхуэм и Ӏуашъхьэхэм ишъхъэрэ къаукъазымрэ къаукъаз кӀыбымрэ зэхагъэкӀыр я гъунапкъу ирикӀуу къаукъаз лъэпкъхэр гуп щыуэ мэгуэчхэ къиякъ лат бз ур бз орл могильник псэушъхьа шъакуэ бзуинхэм ящыщ бгъэхэм я унагъуэм хэт бгъуэхэр здишъ лэныкъуэхэр еуразиэм игубгъуэхэмрэ мэзкъуийхэмрэ зэшъакуэхэр псэушъхьа мы инхэм жумэрэнхэм губгъуэ дзыгъуэхэм тхьакумэкыхьхэм бзу мы инхэм бзу шъакуэ ину щыт дамэ бгъуэ кыхьхэр иу капэри иныфу занкыу щыту икыхьагъыр см мэхъу дамэ зэгуэхахэм ябгъуагъыр см мэхъухэ ихьалъагъыр кг хуэдиз мэхъур бзу зэфэувахэм я дамэцкыхь япэрехэр ишъхьамкэ фыцу щытхэ икагъымкэ гъуабджэ фыцафу псыфу хэпхъауэ яуж иту куэхэр гъуабджэ фыцафу щытхэ яшъхьэмкэ икагъымкэ гъуабджэ псыфу япэрейхэми хуэду уэгу абыхэм ишъхьамкэ къателъ цыхэр нэхъ кынфу щытхэ гъуабджэ фыцу капэм цыхэм яфэр фыцэ псыфу зэхэлъу щыт къиякъым ифэр зэфэува щыхъур илъэс щырикъум идежь илъэс ирикъуа чырхэм яфэр пшахъуафэ нэху щыт уэгу дамэц кыхьхэр гъуабджу илъэс къэс я фэр нэхъ кынф хъуурэ нэм ихъуреягъыр гъуабджэ иэ гъуэжьу щыт пэр гъуабджэ шхъуантафэ игупэмкэ икэм идежькэ фыцэ хъууэ илъакъуэхэр гъуэжьу щыт лъэбжъанэхэр фыцэ шхъуантафу щылъатэкэ дамэгъунэцхэр ахъуамбэ зэкэкэхахэм хуэду щыт жьым хому шъабу йорс щылъатэкэ гъуэ здишъэхэр пшахъуалъэхэм губгъуэхэм мэзкъуихэм еуразиэм ипшъэ лъэныкъуэм мэзгъунэ ирикуэхэм аустриэ словакым сербиэм къыщыкэдзауэ къуэкыпэм баргузин къуэм витим джабэхэм онон псыхъуэм нэс еуропэ псом ису къалъытэр минит хуэдиз абы иныкъуэм инэхъыбэр урысейм здэпсо лъэныкъуэм елъытауэ куэчыуи мэхъухэ бзу зэфэува нэхъыжъхэр курыт еуропэм исхэр балкан хы тыгуныкъуэм азиэ цыкум къаукъазым гъэпсом япэм исхэ нэхъ калэхэр шымахуэм ипшъэмкэ мэкуэчхэ къуэкыпэ лъэныкъуэмкэ щыпсохэм яныкъуэри апхуэду ныкъуэ куэчу щытхэ къиякъыр бзу зэфэува щыхъур илъэс щырикъум идежь шъхьгъусэ къыгъуэта яужкэ гъашъэ псом зэдэкыгъурэ щытхэ зэпылъын щыкадзэр гъатхэпэм идей а зэманым макъ куэд къаукыу къыщалъэтыхьым къиякъ хъухэм куэду щылъатэхэм жьым щерсхэм зкъырадзых я дамэхэр ныкъуэ гъэчу апхуэдэ къэрабзууи долъэтеижьхэ здэщэа лъэгагъым апхуэдэ джэгур бгъыгъэрэ зэкэлъыпыту яшъыфыну абгъуэ здашъ пэм илъэс бжъыгъэкэ трагъэзэжь зэрамыхъуэкыу инэхъыбэм жыгпкашъхьахэм трашъыхьу м я лъэгагъу жыг щымыамэ пабжъэ лъахъчэм иэ бгъуэным идежь абгъуэр яшъыфыну джэдыкыу абгъуэм ирилъэхьар нэхъыбэм махуэ зытущ язэхуаку дэлъу ирелъхьа гъатхэпэм джэдыкэм яфэр пхъашу щыт уэгу япэрей джэдыкэр зэригъэтылъу тесын кедзэ зэртесыр махуэ хуэдиз хъури бзыри зэрахъуэкыу тесхэ ауэ инэхъыбэм бзы ра къырича яуж япэрей тхьамахуэм бзыр абгъуэм иккъым чырхэр игъэхуабу апкэнтэху хъур яхуэшъакурэ тхьамахуит щырикъухэм идежь чырхэм цы къатекэн кадзэ махуэ текауэ шъхьамрэ пшъэмрэ цыншу щытхэр махуэ текауэ чырхэм лъэтэн кадзэ кърухугу лат бз ур бз незабудка удз къэкӀыгъэ кърухугур илъэскӀэ иэ илъэсбжыгъэкӀэ къкӀ мы индыдэ удз бацу зэкӀэкӀыу пӀыхэм къудамэ бжыгъэхэр ятету лъэгагъыр см хуэдиз мэхъухэ тхьампэхэр зэрызу зэкӀэлъыпыту къытокӀэ псыгъуэ кӀыхьху пхъашэху гъагъэхэр нэхъыбэм шхъуантӀу щытхэ кугъуэр гъуэжьу зэзэмызэкӀэ хужьу иэ плъыжьыху мэгъагъэ гъагъэхэм тхьампэ тхурытху ятет якӀэхэр мы памцӀу хъуреуэ щыту гуп зытӀущхурэ гъэчхэм къытокӀэхэ гъэгъэн щыкӀидзэр накъыгъэм мэкъуауэгъуэкум нэгъунэ джылалъэр хъуреуэ цӀанлъу щыт езы джылэхэр илъэс щолыфхэ къэкӀыным ежэу кърухугухэр еуропэм азиэм америкэм ипшъэ африкэм аустралиэм зелэнд кӀэм къыщокӀхэр нэхъыбэм губгъуэхэм къуэхэм къыщокӀхэ шӀым фӀыуэ псыр здызкӀифым пэмыкӀхэр псыхъурей Ӏуфэхэм псыпцӀэ Ӏуфэхэм псыхъуэхэм къыщокӀхэр лъэпкъу хъуар носыр абыхэм ящыщ гуэрэхэр мысырджэд къушъхьэджэд лат бз ур бз кавказский тетерев бзу инхэм ящыщ мэзджэд лъэпкъым ящыщу хъум иинагъыр см хуэдиз ихьалъагъыр кг хуэдиз ифэр псыфэ кынфу иэ фыцу щыт цыхэр мы лыду инашъхьахэм набдзэ хуэду плъыжьу тет икапэ цылъэныкъуитыр нэхъ кыхьу гъэчауэ щытхэ икумкэ куэху цыхэр нэхъ кэк мэхъухэр бзыхэм я инагъыр см хуэдиз я хьалъагъыр кг хуэдиз я фэр уэгу щыт гъуэплъ гъуабджэм кынфу хэлъу урысейм къаукъаз закъуэра здэпсор пэмык къэралхэм азэрбиджаным ермэлым курджым тыркум куэч бзухэм ящыщкъым къушъхьахэм я псэупэ хъупэхэр м носыр абгъуэ здашъхэр м лъэгагъым фэмыкыу нэхъ касу здыхэсыр пабжъэхэм ауейгъурцхэм хьацыбанэхэм абгъуэхэр шым щашъыр къушъхьахъум пабжъэхэм абгъуэм ирилъхьар джэдыкитху хуэдиз тесыр бзым изакъуэ махуэ гъэ къэс шхьагъусэ кэ лъыхъурэ яшъыр хъухэр щызэфэувэхэр илъэсит щырикъум ижей бзыхэр илъэс ирикъумэ гъэмахуэм гъэгъахэр гъэчхэр тхьампэхэр мэракуэ цыв амэ шымахуэм къэкыгъэ бынджэ джылэ амэ япэреуэ советхэм къыдагъэка тхылъ плъыжьым гъэм мысырджэдыр куэд псэушъхьахэм яхэта тхылъ плъыжь гъэм къыдэкам псэушъхьа куэдхэм къыхагъэка ауэ иджыри къыздынэсым куэдыфынки хъуну абы дэапыкъур цыхум ишъакуэнымрэ былым гъэхъунымрэ былымым иабгъуэхэмрэ бзучырхэмрэ зэхепытэ абы пэмыкыу ахъуэхэм я хьахэми мысырджэд куэд яубыдыр ятхьалэ къущхьэмышхей лат бз тхьэмпэпыху къэкӀыгъэ хьацыбанэ лъэпкъым щыщ жыг и лэтин цӀэм емылъытауэ езы жыгыр къыздикӀар ипшъэ къуэхьэпӀэ азиэмрэ ипшъэ къуэкӀыпӀэ еуропэмрэ пэсырей урымхэм джэрмэным ирачауэ щыта къущхьэмышхейр нэхъ зыхуэныкъуэр гъэмахуэ хуабэрэ шӀымахуэ мы шӀыӀэрэ мы Ӏэрысу къущхьэмышхейр къыздэкӀыр кърымым урысейм и ипшъэ лъэныкъуэм къаукъаз Ӏуашъхьэхэм кӀэт къэралхэм къущхьэмышхейр зы хуэйр игъуэту къэкӀмэ хуиту и лъэгагъыр метрэ нэсыфыну ауэ нэхъыбэм куэдкӀэ нэхъ лъахъчу къокӀыр жыгым и тхьэмпэхэр удзыфэ кӀынфӀу щытхэ хуэпсыгъу кӀыхьху я кӀыхьэгъыр см я бгъуагъыр см бжыхьэм тхьэмпэпыхум ипэм идежь я фэр плъыжьу зэрахъуэкӀыр тхьэмпиху хъу гъагъхэр къыщыпидзэхэр гъатхэм и кӀэм идежь пхъышъхьэм и фэр гъуэплъу щыт и бгъуагъыр см мэхъу быду гуашӀу щытху ящхын щыкӀадзэхэр иэ куэдрэ щагъэлъа яуж иэ пхъышъхьэхэм шӀыӀэ къэуа яуж апхуэдэм яуж щабэ афӀ мэхъухэ ауэ нэхъ цӀыкӀу икӀи фэ зэхэуауэ щытхэ къущхьэмышхейр илъэс хъуауэ Ӏэрысу ягъэкӀыр ипщэ къажэрым ираным пэсырей алыджхэм гъэкӀын щыкӀадзар илъэс ди лъэхъэнэм ипэм пэсырей урымхэм илъэс ди лъэхъэнэм ипэм пэсырей урым зэманымрэ курыт лъэхъэнэхэмрэ мы къэкӀыгъм пӀэшхуэ иӀэт ауэ лъэхъэнэхэм хэмурэ ящыгъупшэжьын кӀадза пэмыкӀ къэкӀыгъэхэмкӀэ зэрахъуэкӀыурэ иджыпсу макӀыу къагъэкӀхэ Ӏэрысу бгыфыцей нэхъыбу зэреджэр урымыцэ къэрал къуэкӀыпӀэ ипщэ еуропэм бэлканым тет адриатикэ хым иуфэкэ уашъхьа фыцэм ицэкэ трауа адриатикэ хыуфэм ус и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр хорватиэм къуэхьапэмкэ босниэрэ герциговинэрэ ишъхъэрэ къуэхьапэмкэ сербиэм ишъхъэрэ къуэкыпэмкэ косовэм къуэкыпэмкэ албаниэм ипшъэ къуэкыпэмкэ лъэпкъ дэсхэр къэралым ябзэхэр диныр бгыфыцейхэм янэхъыбэм бгыфыцей серб джоуэ залъытэ лъэпкъыту къэралым кэупшакуэ лъэпкъым теухуауэ щырагъэкуэкам цыхухэм янэхъыбэм апхуэдэ джэуап ята сербхэмрэ къушъхьафыцэхэмрэ тхыдэкэ зэыхьлъы зэхохъухэ чристан чылисэмки бзэмкы къушъхьафыцэхэм янэхъыбэм ябзэр сербыбзэм ипсэлъэку ялъытэр бгыфыцейр хэкукэ гуэча хэкухэм яцэхэр къалэ аташъхьа дэтхэмкэ трауа бгыфыцейр хуит къэралу щыхъуаэ илъэсишъэм бэлкан хы тыгуныкъуэм тет къэралхэм япэреуэ уэсмэн пэштыхь къэралым къыхэка къалэ нэхъышъхьу апщыгъуэм щытар цетинэ апхуэду япэре дуней зауэм нэгъунэ щыта яужкэ гъэм серб хорват къушъхьафыцэ пщы къэрал зэхэтым хэхьа гэславыр зэрзэхэкрэ гъэм республикэ гославым хэта гъэм сербиэ къушъхьафыцэ зэхэт къэрал хъуа референдумым яуж хуитыныгъэм шъхьакэ ирагъэкуэкар гъэм джылэр республикэмрэ зэхэт къэралымрэ хэкыну хэха гъэм къушъхьафыцэр хуит хъуа иджырей къалэ аташъхьар подгорицэ илъэсишъэм къушъхьафыцэм слэванхэр къохьари лъэпкъ исхэм яхотысхьа ягъунэгъу сербиэм туркур текуа нэуж косэвэ губгъуэм идежь гъэм езыхэми тыркухэр къатеуэн хуежьэну хъуа зэман гуэрэм венецэ республикэр къашъхьащытти яшъхьащиха ар къуэкӀыпӀэ гъунэгъу къуэхьэпӀэ азием хэт къэралхэмрэ мысырымрэ зэреджэ щӀыпӀэращ а цӀэр абы къуэкӀыпӀэ къэралыу еуропэм нэхъ гъунэгъу зэрыгуэтым щхьэкӀэ фӀащауращ нэхъыбэу дэс лъэпкъхэр хьэрыпхэр персхэр тыркухэр курджыхэр джуртхэр азэрбиджанхэр ермэлыхэр ассирийхэр я нахъыбэм дин зырахьэхэр ислам динщ ауэ къуэкӀыпӀэ гъунэгъум дунейм къэхутащ чыристан диныри иудей диныри къуэкӀыпӀэ гъунэгъумкӀэ йокӀуэкӀ еуропэм къикӀыу азиемкӀэ гъуэгу нэхъыщхьэхэр дунейм и щытыкӀэр и нэхъыбэ зэманым гъущэщ псыхъуэ нэхъ иныу зытӀущ иӀэщ еуфратыр тигрыр нилыр ахэри губгъуэ щӀэкӀэнымкӀэ ягъэсабэп дуней псом нахъыбэ дыдэу щӀы дагъэр къызыщӀах лъэныкъуэщ жылэдэсхэр хьэрыпхэр къажэрхэр тыркухэр курджыхэр журтхэр азэрбиджанхэр ермэлыхэр ассирийхэр абыхэм я нахъыбапӀэр мыслымэнхэщ къуэкӀыпӀэ гъунэгъум и тхыдэм и щӀэдзапӀэр къызыхихыр цӀыхум и япэдыдэ хъыбархэр къыщыхэӀукӀ и цивилизациер щызыхэзыгъэувэкъудей зэманырщ а зэманым зэрыщыщӀэдзауэ къуэкӀыпӀэ гъунэгъур иджыри къэс къонэ политикэ культурэ экономикэ дин мыхьэшэшхуэ нэхъ зиӀэ ку мы щӀыпӀэм дунейм къытехьащ зороастрыгъэ иудей дин чыристан дин ислам а лъаныкъуэм ищӀхэм итахэщ пасэрей къэралыгъуэхэр пасэрей мысыр шумер пасэрей ермэл къажэр империе вавилон ассирие хьарып хьэлифэт нагъуэщӀхэри иджырей къуэкӀыпӀэ гъунэгъум и гъунапкъэхэр щызэфӀэувар етӀуанэ дунейпсо зауэм и еужь уэсмэн империер къэрал хуит зэмылӀэужьыгъуэу щызэпыкӀам абы намыщӀ иджырей тхыдэм политик мыхьэнэшхуэ зиӀэр гъэм журт къэралым и зыфӀэувэныгъэрщ дуней псом щӀы дагъэ Ӏыхьэшхуэ зэрыиӀыгъым щхьэкӀэ е нэ лӀэщӀыгъуэм къуэкӀыпӀэ гъунэгъум къылъос мыхьэнэщӀэ ин политик лъэнукъуэкӀи я экономик зыужьыныгъэмкӀи гъэм и еужькӀэ сауд хьарыпым къажэрым кувейтым иракум хьӀз м щӀы дагъэ къыщӀэхыныгъэм лъэщыу зеужь зауэ щӀыӀэм щыгъуэ къуэкӀыпӀэ гъунэгъур ашз мрэ рссз мрэ я зэпэубыдыгъуэ хъуа иджыпстум политикэмкэ шӀыпӀэр тэмэму щыткъым политикэ проблемэ иджыпсту щыӀэхэр нэхъ япэреуэ ираку зауэ палестин исраэл зэпэубыдыгъуэ ермэлыхэм я геноцид нэхъ ину къапштэмэ къуэкӀыпӀэ гъунэгъ гурыӀуэгъуэр абым иджири хэбгъэхьэфыну афганистэнымрэ пакистэнымрэ я Ӏохур зэрзэхэт политикэмкӀэ пакистэнымрэ индиэмрэ я зэпэубыдыгъуэр кашмирым шъхьэкӀэ ашз р къажэрым теуэфыну зэрыщытыр къэдабэщиху лат бз ур бз тополь серебристый къэкӀыгъэ жыгхэм ящыщ щиху лъэпкъыгъуэ дзэл лъэпкъым къыхокӀыр мы Ӏарысу къыздэкӀыр ишъхъэрэ африкэм алджазаир марокко тунис канар хы тӀыгухэм еуропэ псом скандинавыи щымыхъукӀэ азиэ япэрыт курыт къуэкыпэм джоуэ Ӏарысу къыздагъэкӀыр еуропэм азиэм ишъхъэрэ америкэм къыздэкӀхэр псыхъуэхэм псы фӀыуэ куэду здагъуэт шӀыпӀэхэм мэзу зэкӀакӀэу иэ жыг зэрызу къэкӀху я лъэгагъыр м носыр ипкъым и бгъуагъыр м нэсу и пкӀашъхьар бгъуэуэ щыт лъахъчу шӀым игъунэгъу къыкӀидзу зэрызу къыщыккэ ишъхьамкӀэ хуэзэв хъууэ жыгыпкъымрэ къудамэшхуэхэмрэ я пхъафэр псыфэ удзыфу щыт цӀанлъу къыдэжхэм яр хужь пхъашу щыт жыгыжъхэм я пхъафэр псыфэ кӀынфӀу иэ фӀыцӀу мэхъур къэчауэ зэгуэудауэ щыту гулъхэр цӀыкӀу щытхэ см хуэдиз хъууэ тхьампэхэр хуэхъуреуэ иэ щиму щытхэ Ӏувху яшъхьамкӀэ удзыфэ кӀынфӀху лыду якӀагъымкӀэ псыфу бжыхьам тхьампэхэм я нэхъыбэр удзыфу щытурэ похур макӀыу гъуэжь нэху мэгъури похухэ псынкӀыу мэкӀхэр илъэс щырикъум иде я лъэгагъыр м м носыр къэзэнокъуэ жэбагъы адыгэ хабзэм куэд хэзылъхьа и губзыгъагъэм и хъыбар къэбэрдей пщыгъуэм икӀауэ щӀыпӀэ бжъыгъэхэм къаӀуэхут хьэтохъущокъуэ кургъокъуэ и щауэгъусэт къанжал зауэм хэтащ адыгэ ӀуэрыӀуатэм щыгъунэжщ къэзэнокъуэ жэбагъы и хъыбархэр илъэс щищым нэблэгъауэ адыгэхэм къадогъуэгурыкӀуэ а хъыбархэр нобэр къыздэсми яӀуатэр къэбэрдейм и тхыдэм лъэужьышхуэ къыхимынатэмэ къэзэнокъуэ жэбагъы и хъыбархэр гъащӀэ кӀыхь хъунтэкъым и цӀэр щӀэблэм щӀащымыгъупщэн фӀыщӀэ щиӀэщ къэзэнокъуэ жэбагъы и тхыдэм аращ и цӀэри и хъыбархэри уахътыншэ щӀэхъуар бахъсэн псыхъуэм зеикъуэ къуажэм и лъэныкъуэм деж иджыпсту къэзэныкъуэйкӀэ щӀыпӀэ зэджэм гъэм къэзэнокъуэ жабагъы къэхъуащ унагъуэ къызхэкӀам и хъыбар къынэсакъым ди зэманым ауэ и гъашътхыдэм щыщ къэӀуэтыгъуэхэр къэнащ илъэс ирикъуауэ хеящӀу лъэпкъым хах къадыуэ щыта ауэ къадым мыслъымэн хабзэкӀэ зэпэубыдыгъуэхэр зэфӀигъэкӀтэмэ хеящӀэр адыгэ хабзэм тетырт техьа хъуащ и губзыгъагъэмкӀэрэ и псалъэмкӀэрэ зэпыубыдыгъуэ бжэным теухуар зэфӀигъэкӀауэ дунейм тетыху къэзэнокъуэ жэбагъы зыщэкъуар къэбэрдейм и уэху зэрыдэкынырщ хабзэмрэ захуагъэмрэ я лъабжьэр гъэбыдэнырщ цыхум я псэукэр егъэфэкуэнырщ хъыбархэм къызэрыхэщыжымкэ къэзэнокъуэ жэбагъы зи псалъэм пщэ иэ зи акъылыр жыжьэ нэплъыс захуагъэм ирилажьэ цыху губзыгъэщ къэрал лэжьакуэщ хэкумрэ къэбэрдей лъэпкъымрэ фыгъуэ зэрахуилэжьыныр къалэн зыщищыжауэ а къалэныр хузэфэмыкамэ къэзэнокъуэ жэбагъы и цэмрэ и хъыбархэмрэ нобэ къэсынтэкъым къэзэнокъуэ жэбагъы и хъыбархэр езыр езырурэ къежьащ ахэр зыми зэхилъхьакъым ики къигупсысакъым лы ущым далъагъу уэхущафэхэр зэхуауэтэжурэ жылэм хэуэри уэрыуатэ лэужьыгъуэ хъуащ къэзэнокъуэ жэбагъы и хъыбархэр щауатэр къэбэрдейм и закъуэкъым абыхэм ущрохьэлэ шэрджэсми адыгейми къэзэнокъуэм и ци и хъыбархэри ящэ ди гъунэгъу лъэпкъхэми псалъэ пэж куэд къызэринэкащ къэзэнокъуэ жэбагъы абыхэм нобэр къыздэсым жэбагъы и псалъэкэ йоджэ къэзэнокъуэ жэбагъы къызэринэка псалъэ ущхэр адыгэ псалъэжьхэм хэзэрыхьыжауэ къогъуэгурыкуэ къэзэнокъуэ жэбагъы гъэм дунем ехыжьа и акъылрэ и уэхущафэкэ цэрыуэ дыдэ хъуауэ къэкӀыгъэхэр лат бз организм ишэгъуэ бжыгъэкӀэ зэхэтхэм ящыщ къэкӀыгъэхэр лӀэужъыгъэ бжыгъэкӀэ зэхокӀхэр абыхэм ящыщ жыгхэр пабжъэхэр удзхэр пэмыкӀхэр биологиэм а и лъэныкъуэм елэжьыр къэкӀыгъэщӀэныгъэра гупшысыгъэ къэкӀыгъэр зыцӀэр джоуэ куэдкӀэ зэшъхьэщокӀыр япэреуэ абым яуж ихьатэр аристотел къэкӀыгъэхэр псэ зыӀутхэмрэ псэушъхьэхэмрэ псэ зӀумытхэмрэ я зэхуакум дигъувауэ къэкӀыгъэхэр псоуэ псэ зӀут хуэду игъувахэ ауэ езырезырху земыкӀуэфху псэушъхьэхэм абыкӀэ япэщыгъэуву яужым бактериэхэмрэ архейхэмрэ къагъуэта къэкӀыгъэ гурыӀуэгъуэ щэӀахэм париукӀи хэмыхуэфху хх лъэхъэнэм и кум Ӏэргъэбэгухэмрэ псыудз гуэрэхэмрэ шъхьэхуит категориу къыхагъэкӀахэ псырыжэрэ лъабжъэгъуэрэ зэрыямыӀэм шъхьэкӀэ адрей къэкӀыгъэхэм зэрыяӀэм хуэду лъэныкъуэгъухэр гупкӀэ зэхэгъэхьаху тхыдэм я зэхэдзыгъуэр зэрекӀуэкӀар къэкӀыгъэхэм я хэшэгъуэхэм гулъытыгъу яӀэр я инагъыра сантиметэ зтӀущым нэсу хэшэгъуэпкъыр Ӏуву щыт целулозэм щыщу гуэшыгъуэм идежь блыныр зэрзэфӀэувэр тхъурымбэ къыхэкӀымкӀэ фрагмапластыр къэкӀыгъэхэм я хэшэгъуэхэр шэкӀыу зэхохьэхэ къэкӀыгъэхэм я шэкӀым хэшэгъуэ зэхуакупкъ яӀэкъым хэшэгъуэ лӀа бжыгъэ яхэт склеренхимэмрэ пхъэмыфхэмрэ хуэдэхэр абыхэм пэмыкӀыу псэушъхьэхэм зэрамыхьчыр я шэкӀыр хэшэгъуэ тип бжыгъэкӀэ зэхэтыфыну къэкӀыгъэхэм я нэхъыбэхэр пкъызэщхьэщыдзауэ щыт тип зтӀыщ щыӀэ я пкъызэфӀэтыкӀыу талос абым идежь пкъыр зыуэ псоуэ щыт зы удзыфэ тхьэмпу тхьэмпэкъудамэ абым идежь пкъыр гъэчсурэту щыт тхьэмпэ тету лъабжъэ яӀэкъым лэцсурэтхэм я нэхъыбэхэр лъабжъэкъудамэхэр пкъыр гуэшыгъу зэхэбгъэкӀ щыхъунур лъабжъэлъэнукъуэ пкъылъэныкъуэ къэлэрдэгу лат бз ур бз ландыш майский удз къэкӀыгъэ аӀуудзхэм ящыщ илъабжъэр шӀыкӀагъым кӀэпшу щыт жэпкъыр къыздыхэкӀым щыкӀэдзауэ тхьампэ къыпедзэ шӀым ныкъуэкӀэлъху абыхэм яужым иту тхьампитӀ макӀыу къыдожхэ удзыфу ину бгъуэуэ цӀанлъу я кӀэр памцӀу щыту тхьампэхэм я зэхуакум лъабжъэм идежь гулъ ин дэлъ япэрей тхьампэм илъапэмкӀэ тъампу хъуар зыубыдым ибгъумкӀэ гъэч къыдедз хуэдиз гъагъэ пыту псори зы лъэныкъуэм хуэгъэзауэ щыту лъабжъэр жгъеуэ щыт ауэ куэду зэкӀокӀхэр гъагъэхэр зыпыт гъэчыр тхьампэншу щыт иэ гъагъэр къыздыпидзэм идежь жгъеуэ къыдедзыр езы гъагъэхэр хъуреуэ щытхэ я фэр хужьу макӀыу плъыжьыху щыту ябгъумкӀэ гъэчауэ дэгъэзеяуэ тхьампэ хырых япыт щыгъагъэр накъыгъэм мэкъуауэгъуэм къэлэрдэгур къыздэкӀыр еуропэ псом къаукъазыр хиубыду азиэ цӀыкӀур китайр ишъхъэрэ америкэр джоуэ хеубыдэ урысейм еуропэ лъэныкъуэ псом сыбырым къуэкӀыпӀэ джыжэм къыздэкӀыр нэхъыбэм мэздэгухэм мэзым хэт губгъуэхэм мэзым ежэх псыхэм я Ӏуфэхэм нэхъ кӀасу зэран здыхуэмыхъухэм куэду зэкӀэкӀокӀыр кӀэпхъ лат бз ур бз белка шъэрап псэушъхьа кэпхъ лъэпкъым ящыщу абы пэмыкыу иджыри бурундукхэр хагъыхьа а лъэпкъым езы кэпхъхэр хуэдизу зэшъхьащокхэ еуропэм ипшъэ америкэм ишъхъэрэ америкэм азиэм щопсохэ аплъэпкъ псыгъуэ кыхь иа капэ бэлацэ пыту итхьакумэхэр кыхь цыр гъуабджэ ныбэр хужьу шымахуэм гъуабджэр псыфэ мэхъур аустралиэм щымыхъукэ шыпу хъуам щопсохэ я шэнымкэ нэхъыбэм зэрашъэр кэпхъхэм шымахуэм зэр зыхуагъэхьазырыр ускэ я ныкъуэхэм дэхэр шым катэ адрейхэм жыг куэцым иралъхьа псэушъхьа азэхэм къызэращыхъумкэ кэпхъхэм зэрамышъэжьм я нэхъыбэм зэр я щыгъупшэжьым шъхьакэ дэхэр здыкатар мэзым доапыкъухэ илъэсыкэм аа дэ къэнахэр жыгыкыу кыжьху кэпхъ гуэрэхэр щы хуэсакъым идей лъэкъуитым тоувэхэри заплъыхьыр къашъакуу згуэрэ ялъэгъуамэ ину мэкийхэ адрей кэпхъхэм ягъашъыу зэман нэхъ къахьалъэкыр гъатхэр къыщихьам шым ката дэхэм кын щыкадзэкэ яшхыжьыфкъым апхуэдэм иде жыгхэм я тхьампэ къэтэпахэр яшхыр кэпхъхэм я нэхъыбэм апхуэдэ зэманым шхынкэ зэхэдз яшъкъым дэхэм джылэм аргъэбэгухэм щымыхъукэ цыв амэ джэдыкэ бзу цыку псэушъхьа цыку хьандыркъуакъуэ джоуэ яшхыр лъэпкъхэр лабэжъ ур бз лаба краснодар къэралым псы ежэх сэмырабгъумкэ псыжъ холъадэ къуэкыпэ къаукъазым инэхъ псы инхэм ящыщ псыжъ исэмырабгъумкэ хэлъадэ бзэхэмкэ азэ цыхухэр зэм хуэкуакъы м я гупшысэнхэмкэ цэр къызхэкэам нэхъ зыхуэкуэхэр гупшысагъыит зыр ираныбзэм къыхэка псалъэ алб хыжь абы пашъэ етуанэр апхуэдууи иран псалъэ лаб лав псы уфэ къикыу апхуэдыуи пэмыкыуи а гупшысэхэм пагъэувэ щыа к х мерэтыкъуэм зэритхымкэ лэбэ цыкум зыпс хэлъадэр уашъхьа лоуба абазэ псалъэ къыкыр гурыуэгъуэкъым къыкожыр уашъхьахэм мыл телъхэм къыкэжу лабэшхуэмрэ лабэцыкумрэ япсым къахэкыу икыхьагъыр км мэхъу лабэшхуэмрэ лабэцыкумрэ я зэхэлъэдэпм къыщыкэдзауэ быбжмэ икыхьагъыр км мэхъу ипсыхъуэм ибгъуагъыр км ишъхьамкэ лабэмрэ псы хэлъадэхэмрэ уэру щытхэ къуэ куухэм дэжу икагъымкэ ипсы уфэхэр лъахъчу щыт езыр хом мэхъужь псыр къызхэкыр зэхэт уэсыпс мылткуэпс уэшхыпс псы нэхъ ин хэлъадэхэр чэмлыкъ ижьыгъурабгъумкэ фэрс сэмырабгъумкэ латиныбзэ иэ латин латин фэлий гупым хэт италий бзэхэм индэеуропэбзэхэм я унагъуэм нобэкэ абы изакъуэ къагъэсэбэпыр италий бзэхэм ящыщу латиныбзэр нэхъ пэсырей дыдэхэм ящыщ тхыпхъэ зиа индэеуропэбзэхэм нобэ латиныбзэр аташъхьэ бзэуэ ватикан къэралым ей абы пэмыкыу рим кэтолик чылисэм псалъэ куэд еуропэбзэхэмрэ адрей бзэхэми яу латиным къыхэка латиныбзэр оскыбзэмрэ умбрыбзэмрэ яхэту италий лъэныкъуэм хэтхэт индэеуропэбзэ унагъуэм пэсырей урымыр зэфэувэн къэру къыштэн щыхъум лэтиныбзэм адрей италий бзэхэм яшъхьарыуву кидзэри хом хому анаташъхьар къишта ишъхърэ еуропэм латиныбзэр тхыдэмкэ зэрзэфэувар щыуэ бгуэч хъуну езым икуэцымки эволуциэ иамрэ адрей бзэхэмрэ езымрэ зэрзэпылъахэмрэ къызэрыхъуар бзэм хуэду ди лъэхъэнэм ипэкэ ди лъэхъэнэм ипэкэ икэдзэгъуэм лэтинэбзэкэ хэку лациэм лат здэпсалъэтэр а хэкур апеннин хы тыгуныкъэм икъуэхьапэм лъэныкъуэм хэта тибрэ ипсыхъуэкагъымкэ лъэпкъ лациэм дэсам латинкэ яджэт лат бзэми зэреджэр арат а хэкум иаташъхьа къалэр риму щыта лат абы ицэ яужкэ ихъуреягъым щыса лъэпкъхэм зытрауар зэгуэхьа нэужыуи рим хъуахэ лат классикэ латин абы къырагъэкыр бзэр щызэфэувар щыгъэгъар усэмкэ тхыгъэмкэ цицеронымрэ ди лъэхъэнэм ипэкэ цезэрымрэ ди лъэхъэнэм ипэкэ абы пэмыкыу усэхэр вергилиэ еуэ ди лъэхъэнэм ипэкэ горациэ ди лъэхъэнэм ипэкэ овидиэмрэ ди лъэхъэнэм ипэкэ ди лъэхъэнэм классикэ латиным изэфэувэныгъмрэ игъэгъэнымрэ дэапыкъутэр римыр ипшъэ еуропэм икъэрал нэхъ ин зэрыхъуар къэхьапэ къэкыпэ еуропэр иубыдауэ ишъхъэрэ африкэмрэ азиэ цыкумрэ рим къэралым икъуэкыпэ хэкухэм алыджым азиэ цыкум африкэм ишъхъэрэ хы уфэхэм римхэм щаубыдам иде алыджыбзэмрэ алыдж културэ гъэпсамрэ зэрахьати латиныбзэр зэрапэсакъым пэмыкыу оху зэртетар къуэхьапэ еуропэм ди лъэхъэнэм ипэкэ латиныбзэкэ урым закъуэм ишыпэтэкъым псэлъэн здыкадзар аташъхьа бзэ хуэду къэраль яубыдахэм макуэ переней хы тыгуныкъуэмрэ идырей фрэнджым ипшъэмрэ апхуэду бзэр нэхъыбу зыхэхьа лъэпкъхэр римхэм нэхъ ягъунэгъу щысхэра келт лъэпкъхэр галлиэ хэкум исахэр иджырей фрэндж белгиэ нидерлэнд шуэцарэ гъэхэм лъэпкъ галлиэмрэ британиэмрэ исахэм латинэбзэр куэду къахонэр джэрман лъэпкъхэми хуэду леонардо да винчи урым бз мэлыжъыхьым и нэкъыгъэм и урымым щыщ цӀэрыӀуэ шъэныгъэм и лэжьыгъэ физикэ математикэ меканикэ пэмыкӀхэми искуствэм и лэжьыгъэ художник скулптор Ӏэшъагъэлэжьыгъэ винчи къалэм флоренциэ идежь къэхъуа гъэм ядэм дэкӀыгъу флоренциэм мэкуэчхэ абдежьым гъэм нэгъунэ вероккио Ӏэшъагъэунэм мэлажьэхэ абдем зырегъашъэ гуманитархэмрэ текникэ шъэныгъэхэм гъэм леонардо квалификациэ къырат аущ лукэ и гилдиэм мастер хъуауэ гъэм езым и Ӏэшъагъэунэ зэӀуэхыр гъэхэм милан дэс и лэжьыгъэ нэхъ цӀэрыӀуэхэр здишъыр абдем дежь клу быдапӀэм идежь дунем ехыжьа фрэнджым леонардо нэхъ зыпылътэр шъэныгъэмрэ инженериэмрэ лэчтхыгъэм макӀэ зэрелэжьтэр лэчлэжьыгъэхэм я бжыгъэр куэд хъукъым я ныкъуэр кӀуэда иэ зэӀыхьэуэ щытхэ Ӏэшъагъэ бжыгъэ къыгупшыса леонардо кӀэрахъуэ зэрыдзэ фонч кӀэкӀым шъхьэкӀэ прожектор Ӏэрзехьэ зауэ лъэмыдж абым пэмыкӀыу и тхыпхъэ къагъуэтахэмкӀэ и лэжьыгъэм хабжэхэр паращут велосипед лъатэ макинэхэр хьэщ иэ лиуан иэ аслъэн класс лӀэужъыгъуэ чэрыпӀхэм ящыщ шъакӀуэ лъэныкъуэгъу джэду лъэпкъэгъу пентерэ унагъуэм хэт лъэпкъитӀым и зым щыщ хьэщыхъу хуиту псохэр я хьэлъагъкӀэ кг носхэ макӀыу кг фӀэкӀыуи щыӀэхэ хьэщхэр псэушъхьэ шъакӀуэ мыкуэдым зэшъхьэщыкӀыгъуэ хъухэмрэ бзыхэмрэ зиӀэхэм ящыщхэ хьэщыхъу зэфӀэувахэм я шъхьэм цыр Ӏуву куэду ятет я инагъымкӀи бзыхэм куэду яшъхьэщокӀхэр хъухэм я шъхьэцыфэр тӀууэ зэшъхьэщокыр къуафцӀу иэ нэхъ хуэсырыху гупшысыгъуэ щыӀэ хьэщ сырыхухэр къуафцӀэхэм нэхърэ шэнкӀэ шъэху хому щытху ауэ акъылкӀи къуафцӀэхэм ялъэкӀэмыхьэху африкэм и лъэныкъуэ гуэрэхэм хъухэр шъхьэцыншэхэ эволуциэм и тӀуанэ къыхэкӀыгъуи ар щытыфыну удз лъагэ гъуам нэхъ шъэху ешъакӀуэфыным хуэгъэсэбэпыгъу апхуэду цӀэрыӀуэ хьэщитӀ цӀыхушх кениэм щыщхэтэм шъхьэц ятеттэкым езы кӀыфэм тет цыр кэкӀыу щыт и фэр джэбашъхьэмкэ гъуэжьу иэ гъуэплъу щытыфыну ныбэм дежькӀэ хужьу хъууэ кӀапэм и кӀэм цы уву кӀышъэ сурэту ятет хъухэм я хьэлъагъыр кг щыкӀэдзауэ кг носыр кӀыфэм и кӀыхьэгъыр кӀапэр хэмыту см кӀапэр см лъэгагъыр см хуэдиз хъухэм я хьэлъагъыр къохъур бзыхэм ям нэхърэ бзыхэм я хьэлъагъыр кг хуэдиз мэхъур кӀыфэм и кӀыхьэгъыр см кӀапэм см лъэгагъыр см хуэдиз мэхъу хъыбар къаӀохуауэ щыӀэ хьэщ кг хъууэ яукӀауэ нэхъ хьэлъэдыду яукӀатэр гъэм трансваал дежь абы и хьэлъагътэр кг Ӏэсу яӀыгъ псэушъхьэхэр нэхъыбэм нэхъ ину щытхэ хуиту псохэм ялъытамэ апхуэду гъэм лондон и зоом къалъыта рекорд хьэщхэм я хьэлъагъкӀэ кг хьэщ нэхъ кӀыхь дыдэр метрэм нэст индиэ хьэщым и хьэлъагъыр нэхъыбэм кг хъухэм бзыхэм макӀыу кг хъухэр щынэси щыӀэ бзыхэр кг я шъхьэцыр Ӏуву щыткъым адрейхэм яхэм хуэду икӀи убэлэцакъым и кӀифэм тежьауэ щыт мы лӀэужъыгъэри и ӀэплъэпкъкӀэ нэхъ зыӀэкӀэлъу ечэхауэ щыт абым шъхьэкӀэ гъуащу куэдым гупшысыгъуэ яшъыр африкэм щыщ хьэщхэм нэхъри нэхъ цӀыкӀуху нэхъ кӀыфэ кӀыхь дыду къалъытауэ щытар индиэ хьэщхэм м хьэщхэм я псэукӀэр адрей джэдуушхуэхэм ям ехьчкъым унагуъэ гупышху прайду зэхэсхэ шакӀуэхэри чырхэри зыпӀыр нэхъыбэм бзыхэра хъухэм я хапӀэр здисхэр яхъумэ бзыхэм шъхьэкӀэ зэзэуэну хъухэр зэпэувэмэ нэхъыбэм зэзауэхэм ящыщ гуэрэр хокӀуадэ прайд гуэрэхэр зы псэушъхьэ закъуэхэм нэхъ ешъакӀуэхэкъым хьэщ пылхэм ешъакуэ къуэде щыӀэ хьэщыхъу зэфӀэувам зэшхыгъу кг лыуэ хуэхъуфыну пэмыкӀ къэлъытэгъуэкӀэ кг хуэдиз зэфэкӀыгъуэ яӀэмэ пэмыкӀ джэдухэр яукӀ иэ гиенэхэр хьэщхэр губгъуэхэмрэ саванэхэмрэ щопсохэ зэщъакӀуэхэр псэушъхьэ инхэм нэхъ кӀасу былымым псэушъхьэ инхэр хывхэр хъирафхэр къэубыдынымкӀэ къашъхьэпӀэр гуп псоукӀэ зэраӀэра хьэщыбзхэр зэхокӀхэри пӀэ яубыд псэушъхьэ зым игъэщтам адрейхэр зэртеуэным хуэду илъэсихым идежь хьэщыр ӀэплъэпкъкӀэ зэфӀэува мэхъур хьэщыбз теуэ щыэ псэушъхьэ зэшъакуэм гъунэгъу кӀэкӀокӀуасэри яужым тоуэ псэушъхьэ яубыдын ягугъэр гупыр гъэпшкӀуауэ здыхэс лъэныкъуэмкэ иху хьэщыхъур ящыдэӀэпыкъур псэушъхьэр ин Ӏэуэ щытмэ къэру куэд щыхуэныкъуэнухэм дежь джэщ хъумэ шъакӀуэгъуэ шэныр зэрахъуэкӀ хьэщыбзхэр зыр зым яуж иту кӀынфӀым хохьэхэри былымгупыр къахъуреихьыр хьэщыхъухэр яхэтмэ зэрдэӀэпыкъур зытӀущ ину мэгъуахъуэри былым псэушъхьэхэр егъащтэри ехур хьэщыбзхэр здыхэс лъэныкъуэмкӀэ зебрэхэмрэ гнухэмрэ куэду щыщэӀэм хьэщхэр абыхэм нэхъ яшъакӀуэкъым махуитӀ махуищым зэ нэхъ шхэкъым хьэщыр ауэ тхьэмахуэ зытӀущи мышхэфу щытыфыну гъаблэ Ӏэр къыщахуэкуэр псэушъхьэ куэчыгъэр губгъуэхэм щыкӀидзэм де апхуэдэм хьэщыбз чыр чэрыпӀ зиӀэр изакъу къэнэфыну былым гупхэр куэчу щыхэкӀым абыхэми яужу прайдри макӀуэхэ хьэщхэм яубыда псэушъхьэм и лыр зэхэгъэзыхьэуэ хабзу щыту яшхыр япэреуэ ныбэр зэгуатхъри гур нэгъур жъэжъейр яшх яужым лыпцӀэмрэ фэмрэ яшхыр адрей шъакӀуэпсэушъхьэхэм ялъытамэ хьэщхэм лыр хуабу щытыхукӀэрэ щашхыр ушӀыӀуа лыр ямышху къагъанэ хьэщыхъу нэхъышъхьэр япэреуэ машхэ шъакӀуэным хэмытами шхын куэду щыгъуэтым идежь и ныбэр изу щытмэ пэмыкӀ хьэщхэри дэшхэфыну армырамэ адрейхэр ежэн хуэй и ныбэр иригъэкъухукӀэ абы яуж къуэдей я Ӏэхьэр щалъысыр хьэщ чырхэр псом яуж щышхэхэр згуэрэ къахуэнэмэ хьэщыхъу нэхъышъхьэр абым щыкӀэлъыплъ щыӀэ чырхэм Ӏэхьэ гуэрэ къахуэнэным шъхьэкӀэ хьэщхэр есауэ щытхэ шхын бэуэ щагъуэти хъууэ гъаблэ къыщыкӀуэ зэманэгъуи хъууэ абым шъхьэкӀэ шхын щагъуэтым идежь яшхыфу я ныбэм ихуэм хуэдиз яшхыр зи ныбэ ирикъуа хьэщыр женыбашхъуэ мэхъур прайдыр жейн зэрыгъуэлъым хуэду къалыжьа шхыным идежь зэхосхэр хьэӀуцыдзхэр дзэлыкъуэбгъхэр гиенэхэр жьауэ ягъуэтмэ хогъуалъхьэхэри абым щожейхэ хьэщхэр иэ удзым хогъуалъхьэхэр джэщ махуэм сэхьэт хуэдиз я жейным ехьэр хьэщхэр шъакӀуэ псэушъхьэхэм ящыщ унагъуэ гупу псоуэ гупым зэреджэр прайд прайдым хэтхэр хьэщыхъу нэхъышъхьэ хьэщыбз зытӀущ абыхэм я чырхэр джоуэ бзыхэр шъакӀуэным пылъхэ прайдыр ягъэшхэным шъхьэкӀэ хъум я хапӀэр ехъумэ зэрыхъумкӀэ хьэщыхъум чырхэр епӀыр хъухэр ныбджкӀэ щызэфӀэувэм идежь прайдым ирехухэ бзы зэфӀэувахэр хуэмэ езыхэр хокӀхэр прайдым язакъу псо хьэщыхъухэр куэд къагъэшъкъым прайд убыдыным яуж иту зауэхэм хохьэхэри хокӀуадэхэ я кӀэлэгъуэмрэ я инагъымрэкэ я къэру къимыхьу хьэщыхъу ихуахэм кӀырахуар къагурымыӀу прайдым къагъэзэжьми я адэм иукӀыфынухэ апхуэдэ зэхэтыкӀэр зэрышъхьэпэр быныр хьэщыхъу псом нэхъ къэрууфӀэм къыхэкӀыным шъхьэкӀэ хьэщыхъукӀэм прайдыр зэриубыдыфынур илъэс зытӀущ изакъуэ псоуауэ шъакӀуу и къэрур зэфӀэувауэ щытмэ макӀыу хьэщыхъухэм хьэщыбз езыхэм хуэдууи шъхьэхуту изакъу къагъуэтри езыхэм яуэ кӀэуэ прайд яшъыр зэпыхьэгъуэм идежь хьэщхэр шъабэ шъабу зэхущытхэ ауэ икӀэм идежь хьэщыбзым и шэныр псынкӀыу зэӀохьэ куэдым Ӏохур зэзауэным нигъэсу хьэщыхъу нэхъышъхьэр бзым похьэ абым хуэхьэзыру щытым дэкъикъэ къэс яуж ихьу апхуэду сэхьэт бжыгъэкӀэ йокӀуэкӀ махуэм хуэдиз къэхъу щызэпыхьэм дежь хьэщыхъум бзым и пшъафэр и дзэхэмкӀэ еубыдыр джэдууэ хъуам зэрахабзу зэпыхьэгъуэм яуж мазищрэ ныкъуэрэ текӀауэ псэф хьэщыбзыр прайдым лъхуэным зыхуегъэхьэзыр лъэныкъуэ шъэху къэгъеэт пабжъу удзу зэкӀэкӀауи абдежьым малъхуэ хьэщ чырхэр нэфу Ӏэрызехьэдыду къохъухэ я цыр къуэлэну щыт хэхъуэхукӀэрэ къуэлэныгъуэр яхокӀыжьр я цым зэзэмызэкӀэ хьэщ зи цы къэлэну къэнаи щыӀэ хьэщхэм я чырхэм я ныкъуэ къуэдера къанэр цӀыкӀуху хэмыкӀуаду быдзычэм мэзих мэзиблым нэмысыхукӀэрэ кӀэсхэ чырхэр яужым лы къуэдей яшхыр мэзитӀ хуэдиз щирикъуэм чырхэр прайдым хохьэхэ хьэщхэр зэфӀэувауэ къэлъытэ щыхъунур илъэситху щырикъуам идежь а ныбджым хьэщыр нэхъ къэрууфу щыщытыра хьэщыхъу нэхъышъхьэм и прайдым иубыд хапӀэм и гъунапкъэхэр и гъутхьэпсыр триутхурэ пӀэ ешъыр абым щымыхъукӀэ адрей хамэ хьэщхэм и гъуахъуэнымкӀэ ярегъашъэ шӀыпӀэр абым еуэ зэрыщытыр апхуэду шэныр зэрыщытыр зэпхар хьэщыбзхэм пэмыкӀ хьэщхэр пэмыхьэн шъхьэкӀэ бзыхэр здэшъакӀуэ шӀыпӀэр амалыншу езым еуи къелъытэ хьэщыкӀэ иэ зытущ гуэрэ пэмыкӀ хьэщым и шӀыпӀэм екъуэкъун кӀадзэмэ амал хэмылъу абым зауэ къыхокӀ хьэщыбзхэрамэ сыт къэмыхъуауэ хаму пэмыкӀ бзы гуэрэм прайдым хэхьэн гугъэ ишъмэ а сэхьэту хапӀэм ирахур дунем хьэщхэм щыщу лӀэужъыгъэ бжыгъэ тет я инагъкӀэ шъхьэц сурэтымкӀэ фэмкӀэ зэшъхьэщыкӀху лӀэужъыгъу хъуар зым щымыхъукӀэ африкэм щопсохэ сахара пшэхъуалъэм ипшъэ лъэныкъуэм щыкӀэдзауэ хьэщхэр пэмыкӀ джэуушхуэ пантерэ лъэпкъым щыщхэм япыхьэфынухэ чыр Ӏэми ягъуэту апхуэдэ лъы зэхэтыр Ӏэсу яӀыгъ къуэдейхэм яде здэхъур лӀэужъыгъуэ зэщымыщхэр зэпэкӀэху здызэсэфыну хуэду щытым хуиту псохэр апхуэдэм екӀуэлӀэфынукъым шӀыпӀэ псэукӀэмрэ шэн щытыкӀэмрэ шъхьэкӀэ лъэшдыду хьэщ лъэпкъхэр щызэфӀэувахэтэр плейстоцен зэманыгъуэм мин илъэскӀэ узэӀэбэкӀыжьмэ абыхэм нэхъыбэдыду шӀыпӀэ яубыдт шэрыпӀ дунем тету хъуам елъытамэ лӀэужъыгъэ зэщымыщхэр аласкэмрэ конэмрэ къыщыкӀэдзауэ ишъхъэрэ америкэм перум нэс ипшъэм еуропэ псом азиэм сыбырым нэгъунэ африкэм и шӀыпӀэ нэхъыбэм ипшъэ америкэм хьэщхэр илъэс минипшъкӀэ узээбэкӀыжьмэ кӀуэдахэ пэсырей лъэхъэнэхэм хьэщхэр африкэм и ипшъэ гъунапкъэхэм ишъхъэрэ лъэныкъуэ псом исахэ абым пэмыкӀыу къуэкӀыпӀэ гъунэгъу псом индиэм нэгъунэ абдем къэралым и ишъхъэрэ лъэныкъуэ псом исахэ пшахъуалъэхэм щыпсоуахэт еуропэм балкан хы тӀыгуныкъуэм щыпсоуахэ еуропэ лъэныкъуэм хьэщхэр етӀуанэ лъэхъэнэм хэкӀуэдахэ пэмыкӀ лъэныкъуэхэм лъэхъэнэм икӀэм идежь хэкӀуэдахэ къажэрым гъэхэм нэгъунэ хьэщ зытӀущ исхэт иджыри индиэм я бжыгъэр нэгъунэ нэсахэт гир мэзым нэхъ къэмынэжьаху ауэ хъумэн ӀэнатӀэ тралъхьэри гъэхэм щыкӀэдзауэ я бжыгъэр къэлъытэгъу хэхъуа джыпсту проэкт парк плейстоцен ирагъэкӀуэкӀымкӀэ гупшысыгъуэ яӀэ якутиэм хьэщхэр ирагъэхьэжьыну лъэпкъ зэгуэт организациэ еджэныгъэм шъэныгъэм културэм пылъ инджылыбзэкӀэ лъэпкъ зэгуэт организациэм къытекӀауэ щыт щашъар шъакӀуэгъуэм гъэм дуней псом хуэсакъыну шъэныгъэм еджэным културэм коммуникациэхэм теухуауэ ядэӀапыкъуну и конституциэр пӀэм щыувар шъакӀуэгъуэм гъэм къэралхэм хагъэкӀуэтыкӀауэ унэнэхъышъхьар париж дэт нэхъышъхьу тетыр ирина бокова болгариэ къэралым щыщ зыпылъхэр цӀыхухэм я зэфӀэувэкӀэр лъэжьыгъэр културнэ шъэныгъэхэр нэхъ ин щашъкӀэ нэхъ щыхэхъуэкӀэ я лъэпкъ хабзэхэр ямыгъэкӀуэду зарахьурэ ахэр яшъынум еджэныр дуней псом и лъэныкъу хъуам яӀану пылъхэ еджэныгъэм идежь организациэр нэхъ зыпылъыр егъэджакӀуэхэм унагъуэхэм унэхэм я зэхэтыкӀэр проэкт яшъурэ школхэр яшъыну абыхэм яхуэныкъу хъуар якӀэтыну еджэфын лэжьэфын шъхьакӀэ културэм и елэжьэныр зытегъэпсыхьар хабзэм нэхъ пылъыну зэрахьану лъэпкъ тхыбзэ зымыӀахэм я усэхэр хъыбарыжъхэр тхылъу къыдагъэкӀыну тхыдэхэм иратхэну тхылъ еджэныр джылэм къаублэну лъэпкъ зэгуэтхэр лъз дунейпсо лъэпкъхэм я организациэ дунейр хъумэным шъхьакӀэ теухуауэ къэралхэр нэхъ зэрӀыгъыным зэгуэтыным пылъу и лэжьыгъэмрэ зыпылъымрэ зэфӀэзгъувахэр етӀуанэ дунейпсо зауэр едз щекӀуэкӀым антигитлер коалициэм шъхьэщытахэм цӀэ лъэпкъ зэгуэтхэр япэреуэ щытраӀуар лъэпкъ зэгуэтхэм я декларациэм щӀышылэм гъэм Ӏапэ здыкӀадзам лъз м и хабзэр къэщыдэкӀауэ арэзыуэ щалъытар сан франциско зэхуэсым мэлыжьыхьым къыщыкӀэдзауэ мэкъуауэгъуэм нэгъуэнэ щекӀуэкӀам гъэм а гъэми Ӏапэ щыкӀадза мэкъуауэгъуэм къэрал я щыщ нэхъышъхьа къыхагъэкӀахэм махуэ хабзэм лэжьэн щыкӀидзар дэпуэгъуэ лъэпкъ зэгуэтхэм я маху къалъытэ зэчэнджэшыным унафэ къыдэгъэкӀыным и нэхъышъхьу щыт нэхъышъхьэ ассамблеэм дунейпсом и лъэпкъхэм сакъыгъу пылъыныгъэ яӀану зэгурыӀуэныгъэкӀэ зэхэтыным пылъхэ хъумэным и хасэм зэрахъуэкӀыу хэтхэр хехыр социал экономикэ хасэм хэтхэр хъумэным и хасэм и лъэӀуэгъуэкӀэ лъз м и нэхъышъхьэ тхьамадэр хехыр хъумэным и хасэм дэкӀыгъу лъз м и дунейпсо мэхьчэмэм хэтхэр хахыр дунейпсом и эконономикэ социал културэ гуманитар лъэжьыгъэхэм пылъ пэмыкӀ ӀанатӀэхэри иӀа лъз м и хабзэмкӀэ къытелъхьауэ нэхъышъхьэ ассамблеэм и лэжьэныр сессиурэ кӀуэкӀыр регулару специалу гузэвэгъуэ сессиурэ иригъэкӀуэкӀыфху гъэ сессиэр ассамблеэм щыкӀидзэр ещэнэрей блышъхьэм фокӀадэ мазэм нэхъышъхьэ ассамблеэм и тхьамадэм зэӀуиху шъхьащыту иэ нэрыбгэ м щыщ къыдэӀапыкъу ипӀэм иувэфхэм ящыщ зы дунейпсом хуэсакъын зэгурыӀуэныгъэм и Ӏадэбыр шхьарылъ и унафэм лъз м хэт хасу хъуар едэӀун хуэй хъумэным и хасэм шъхьарыс нэрыбгу хасэм щыщ зэрамхъуэкӀхэм ящыщ китай фрэндж британиэшхуэ ашз урысей адрей пшъыхэр хахурэ хасэм хагъыхьу щытхэ къэрал бжыгъэм ящыщ лэжьакӀу зэхэт лъз м унафэ программэ къыдигъэкӀхэм елэжьху я зэхуэсыпӀэ нэхъышъхьэхэр лъз м и нэхъышъхьэ унэхэм кӀэт ньу йоркым женевэм венэм пэмыкӀхэми секретариатым шъхьащытыр лъз м и нэхъышъхьэ тхьэмадэр секретариатым шъхьащытыр нэхъышъхьэ тхьэмадэ ассамблеэ нэхъышъхьэм хихыр хъумэным и хасэм и лъэӀуэгъуэкӀэ тхьэмадэр илъэситхукӀэ хахыр яужкӀэ иджыри хахыжьыфину етӀуану пӀалъэ иӀу мадрид эсп бз эспаниэм и къалэ нэхъышъхьэ абы пэмыкӀыу куей мадрид зицӀэми мадрид автоном зэгуэтми я администрациэм шъхьэщыт муниципалитетыр здэщыэр куей комарки арэа метрополитанам экономикэмкӀэ политикэмкӀэ културэмкӀэ къэралым и къалэ нэхъ ину щыт джылу дэсыр млн мадридыр эспаниэм икум ит джабэхэм хэту и лъэгагъыр дуней хым елъытауэ м къалэм мы ину псы хож мансанарес ицӀу япэм кастиджа шхуиӀэ къэралым еуэ щыта къалэм и ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм къушхьэ сиерра де гуадаррама ирокӀуэ и нэхъ лъэгапӀэр пениялара м хъууэ континет климэтымрэ лъагу бгыхэм зэрхэтымрэ гъэмахуэр мадридым хуабу щыт уэшххэр макӀыу ауэ шӀымахуэхэр куэду нэхъ шӀыӀэ къалэ хы курытым и Ӏуфэм Ӏутхэм ям нэхърэ илъэс гуэрэхэм уэс куэд къыщеси мэхъу ауэ нэхъыбэм макӀыу мы куэду къесыр щӀыщылэм и тэрэз температурэр зэрыхъур бадзэуэгъуэм къалэ нэхъышъхьэр къэралым япэ ит джылу дэсымкӀэ джэлэр нэхъыбэ хъуным хуэсэбэпыр куэдкӀэ иммигрантхэра къалэм иджыпсту джылу дэсыр млн хуэдиз бзэ нэхъышъхьэр эспаныбзэ абы щымыхъукӀэ дэсхэр каталаныбзэкӀэ галисиибзэкӀэ баскыбзэкӀэ мэпсалъэхэ мигрантхэми я бзэхэр хэту хьэрыпыбзэ пэмыкӀхэр джоуэ джылэм я нэхъыбэр католикхэ къалэм и тхыдэр зэгъазэхуэмэ гурыӀуэгъуэ мэхъу цӀэ мадридыр и хьэрып зэфӀэувэныгъэм къызэрхэкӀар этмологиэмкӀэ цӀэр къызхэкӀыр хьарып псалъэ псынэ абым куэд пыбгъувэжьмэ псалъэ къыхэкӀыр псынэ куэд псыбэ а цӀэ хьарыпхэм къалэм иратар зытеухуар псынэ куэд а шӀыпэм зэрщыӀэм шъхьэкӀэ къалэри хьаблэ къыбгъэдэтхэри псыкӀэ ирагъэкъуху чристэнхэм къалэр яубыдыжьа яуж ицӀэр лъэхъэнэ курытхэм и кастиджэ псалъэкӀэмкӀэ джаӀу кӀадза хуэду яужым хъужьа пэсырей хъыбарыжъым къызэриӀуатэмкӀэ мадридыр хэзылъхьэр шъауэ цӀэрыӀуэ окний тиберинрэ псы тибрым и тхьэ манто удрэ якъуэ мансанарес и Ӏуфэм быдапӀэ мантуя карпетанхэ шъауэ щыта пэмыкӀыу иджыри зэрабжыр цӀэр къызхэкӀар келт псалъэ магерит лъэмыджышхуэ хьэрыпхэм эспаниэр яубыда яуж а псалъэр я псэлъэкӀэмкӀэ зэрадзэкӀауэ маджырит хуэду археологхэм манасарес и Ӏуфэм къыкӀахахэмкӀэ къыхэкӀыр япэреуэ цӀыху мадрид иде тӀысын щыкӀадзар ищіагъ мывэ лъэхъэнэм ауэ мадрид къалэ хуэду и хъыбар къыщежьэр бжыгъэ текӀауэ а зэманым къалэр хэзылъхьэуэ ябжыр кордова и эмир мухьэмэд толедо и ӀухьэпӀэхэр костиджэхэмрэ леонхэмрэ я щыхъумэн шъхьэкӀэ къалэр быдапӀэ маджиритым къыгуэкӀыу кӀидза япэреуэ и хъыбар щашъыр гъэм быдапӀэ алкасба яшъауэ щыта хьаблэ цӀэхухэр здыдэсым мединэм къыхэгъэкӀауэ реконкистам идежь гъэм мадридыр пщы алфонсо еубыд къалэм и зэфӀэувэныгъэр апщыгъуэм пщы филипп къэралым и къалэ нэхъышъхьу ешъыр гъэм нэгъунэ куэду зэпхатэр хьэрыпхэмрэ эспанхэмрэ я зэхущытыкӀэм зэ зэбиуэ зауэ ирагъэкӀуэкӀху зэ зэфӀхурэ иджырей сурэтым нэхъ ехьч щыхъуар къалэр гъэхэм ядежь нэхъ къэру щыхэлъа зэманым лъэхъэнэм икӀэм идежь мадридым мин цӀыху дэст пщы карл габсбургыр щытехьам тӀоуэ нэхъыбэ хъуа и джылэр лъэхъэнэм эспаниэм и ӀэнатӀэр бурбонхэм я Ӏэрохьэ филипп щытехьэм пщыунэ кӀэуэ яшъын кӀадзэ гъэм нафӀэм исам ипӀэкӀэ пщыунэжъ алкасар пщы карл идеж мадридыр еуропэм и къалэ нэхъышъу щытауэ къэплъытэ хъуну апщыгъуэм къырагъэблэгъауэ къалэм щылэжьахэ архитекторхэр сабатини марке вентура родригес хуан де вилиянуэва пэмыкӀхэр джоуэ урамхэм я гъогухэм мывэ иралъхьа уэздыгъэхэр трагъува псыгъогухэр кӀэуэ яшъа къалэм и сурэтыр неоклассическэ хъуа ауэ къалэм хэхъуэн щигъэта гъэм къалэр фрэнджхэм яубыд наполеон къытеуа гъэм накъыгъэм и м фрэнджхэм пщы фердинанд трагъэкӀауэ жозеф бонапартыр трагъэхьауэ къалэм и джылэм заӀэт лъы куэд ирагъажу ахэр фрэнджхэм ягъэувыӀэхэ а зэманыр гойя и тхыпхъэ нэхъ цӀэрыӀуэм хэт илэситӀ текӀауэ хуитыныгъэм шъхьэкӀэ зауэ яӀэтыр ар эспаниэ револуциэ хъууэ яужкӀэ гъэхэм яужым куэду мадридым пылъахэр фердинанд изабелла гуащэ изабеллар щытетам къалэр куэду хэхъуа абы шъхьэкӀэ къалэм и хъуреягъу быдапӀэ къэкӀукӀым и нэхъыбэр Ӏуахауэ щыта ди зэманым къынэсахэр толедо дэхьапӀэмрэ алкала къуэдемрэ куэду къалэр щызэрахъуэкӀар лъэхъэнэм икэмрэ лъэхъэнэм ипэмрэ урамыжъхэм ипӀэкӀэ кӀэуэ нэхъ бгъуэуэ яшъахэ унэ куэд модерн стилым щыщу яшъа гъэм джылэ зауэр щекӀуэкӀам къалэр республиканицхэм яӀыгът националистхэр франсиско франко яшъхьэщыту дамыгъыхьу гъэм гъатхэпэм гарнизоным капитулировэт ишъа архитиктурэм и куэдыр хэкуэда апщыгъуэм экономикэр Ӏэуэ гугъ ехьт тӀум щыгъуи абы емылъытауэ зытӀущ архитектор проэктышхуэ ирагъэжьауэ щыта триумф аркэ пэмыкӀхэр джоуэ гъэм ашз мрэ эспаниэмрэ зэпылъын кӀадзэ экономикэмрэ туризымымрэ зыкъаӀэт франко дунем ехыжьа яуж гъэм техьэр бурбонхэм ящыщ пщы иджыри къыздынэсым тет хуан карлос мадридым зэрихъуэкӀын кӀедзэ мовидакӀэ еджу зэхуэсыныгъуэхэр йожьэ субкултурэхэм зыкъаӀэт киномрэ театырхэмрэ лэжьыгъэ цӀэрыӀуэ къахэкӀын кӀадзэ лъэхъэнэм и гъэхэм музеитӀ кӀэуэ зэӀуах софиа гуащэм и музей тисен борнемиса музей гъэм гъэтхэпэм и мадрид идежь террор актышхуэ къэхъуа вокзал зытӀущым зы сэхьэтым абым хэкӀуэдахэм яцӀэкӀэ къалэм идежь мемориал яшъа хэкӀуэдахэм я мэз къалъ куейхэр македониэм и александыр эскиндар пэсырей алыджыбзэкӀэ гъэхэм ди лъэхъэнэхэм я пэ македониэм и пэштыхь дзэзэшэ дунейпсо къэрал хэзылъхьа тхыдэм зэрхэтыр александрышхуэ хуэду александырыр гъ мэкъуауэгъуэм и ди лъэхъэнэхэм япэм къэхъуа македониэм и къалэ нэхъышъхьэ пеллэм и адэ анэр македониэ пэштыхь филипп мрэ эпир пщыпхъу олимпиадэмрэ езы александрым хабзэкӀэ и лъэпкъыр къызхигъэкӀтэр хъыбарыжъхэм яхэт геракылым аргос пщыхэмкӀэ ирипху ар македониэ япэрей пэштыхь караныр къахэкӀа хуэду и сэбиигъуэм щыкӀэдзауэ ӀэнатӀэгъуэм дипломатиэм зауэм хуеджэт а ныбджым щыкӀэдзауэ адрейхэм ямыхьчу щыттджэгухэм макӀыу хэту млъкум емыгубшысу зэтеубыдауэ щытт ауэ и адэм и цӀэрыӀуэгъуэм ефыгъуэт зекӀуэ бэлъыхьхэм хэтыным егушыпсу и адэм етӀуанэ фыз къичауэ иричыжьу здызэхэсхэм и шъхьэхъумэхэм я щыщ зыр теуэри иукӀа и пӀэм иувэнм шъхьэкӀэ зэпэубыдыгъуэ ежьа теувэфынухэтэр нэрыбгитӀ александыр иригъэкӀыжьа олимпиадэм и къуэр арридей тӀуанэ къимыча бзылъхугъэм и къуэ македониэм и дзэм хихар александыр зауэхэм зэр хэтымкӀэ фӀыуэ къацӀыхуауэ апхуэду илъэс щырикъум александрыр пэштыхь хъуа япэрей зауэр къажэрхэм здаритар троэм ипэмыджыжьу граник и псыхъуэм идежь абым щыкӀэдзауэ мысырым нэс александыр зы къалэ зы быдапӀэ къимыгъану нэса псори иубыдурэ мысырым къалэ александриэ хелъхьэ и ӀэнатӀэгъуэр шӀыпӀэ иубыдахэм лъэшу трегъэувэри къажэр пэштыхь дариир иубыдыну гугъэ ешъыр азиэми нэхъ кууэ и шӀыпӀэхэм хэхьэн япэреуэ алыджхэр здэщымыӀэхэм абым яуж илъэс зытӀущ къыкӀэлъыкӀуам шъэхугъэ зытӀущ къыкъуэкӀа александырыр яукӀыну гугъауэ япэрем лажьэр зытехуар дзэзэшэ филотэм и лажьэр къилъытэн имыдурэ сыт ирамышъами яужым яукӀа и адэ парменионри александрым кӀэлъигъэкӀуа етӀуану шъэхугъуэ къыкъуэкӀар шъауэ унэӀутхэм яшъар абым хэтахэм щымыхъукӀэ пэмыкӀыуи тхыдэ лэжьыгъэ каллисфенри яукӀа пэштыхьым псалъэ сыт щыгъуи пэзыдзэтэм хабзэ зэхъуэкӀыныгъэ иригъэкӀуэкӀхэм тепсэлъыхьт къажэр империэр иубыда яуж куэй гуэтахэм шъхьэщыта пщыхэр хуит хъуаху къалъыта александыр губзыгъэгъэ зыхэлъ лъэпкъухъуар иубыдын зигугъам курит азиэм щыщ зекӀуэ бжыгъэхэм хэхьэн хуэя хъуа илъэсищкӀэ екӀуэкӀахэм зекӀуэ къыпэщылъху иригъэкӀуэкӀхэтэри япэрейхэм ехьчу щытхэтэкъым лъэпкъ зэхэкӀхэтэр и дзэр зэрызхурэ гуп цӀыкӀуху теуэ загъэпшкӀужьхэт къэрал иубыдауэ игугъэхэтэм аткӀэмыкӀыу зыкъэӀэтыгъэ ирагъэкӀуэкӀт александырым и къытехьэгъуэкӀэ гуп игъакӀуэхэр а зыкъэӀэтыгъэхэр ягъэбэяуным шъхьэкӀэ хьэблэхэр псоуэ хагъэкӀуэадэт а зауэхэр здекӀуэкӀхэтэр бактриэмрэ согдианэмрэ иджырей афганистэн таджикистэн узбэчыстэн сагдианэм дежь александырым скифхэм я дзэр зэгуиудэ ипэкӀэ псоми ятэкӀуэфу къалъытэтэр бактриэмрэ согдианэмрэ я джылэр александырыр къынэсу щашъэм дежь къуршхэм хэт быдапӀэхэм дэтысхьэхэр ӀухьэпӀэ убыдыпӀэ ямыӀу ауэ александырым тӀум щыгъуи иубыдхэт къэрукӀэ мыхъуми акъылымкӀэ согдианэм дежь къалэ александриэ эсхата хилъхьа иджырей худжанд бактриэм арахосиэм и александриэ хилъхьа иджырей кандагар абдежьым бактриэми фыз къича роксана къэрал къэнар бжыгъу зэхагъэкӀа и дзэзэшэхэм яужым зауэ бжыгъэм хэтахэр я ӀэнатӀэгъуэ гуэшыным шъхьэкӀэ дзэзэшэ птоломейм александыр и хьэдэр лъыгъэкӀэ еубыдри гъ ди лъ я мысырым ечэ мемфис къалэм яужым александриэм абдежьым хьэдэм шъхьэкӀэ мавзолеи ешъыр марлен дитрих джэр бз дыгъэгъазэм и нэкъыгъэм и джэрмэнымрэ ашз мрэ щыщ киноартистрэ уэрэджыӀэкӀуэрэ берлин идежь къэхъау япэрей дунейпсо зауэм яуж мэкъамэм хуэджэт яужым артист школ рейнхардтым кӀэхьа гъэм эпизод джэгухэм хэт театырым дунейпсом къыщацӀыхур голливудым идежь кинохэм зтриха яуж диавол ар бзылъхугъэ гъэ марлен дитрихыр артист нэхъ лъапӀэхэм ящыщ хъуа кино хэм трахахэр гурыхьыгъу щымыта шъхьэкӀи марлен дитрихыр негатив Ӏэуэ хуэплът джэрмэным и нацизм режимым етӀоанэ дунейпсо зауэм яуж артистым и кариерэр аргуэру бэлыхь мэхъур икӀэм зыхэта кинор гъэм траха яужым нэхъыбу театырхэм щоджэгу дитрих мохандас карамчанд ганди е махатма ганди индиэм и хуитыныгъэм къыдэшъхэм къэзгъэжьахэм ящыщт британиэшхуэм къыхагъэкӀыным шъхьэкӀэ хабзэ зауэншу сатьяграха еджу къыригъэжьам цӀыхуӀкуэд яуж ихьэт лъэпкъкӀэ мохандас кастэ вайшияхэм къахэкӀырт я унагъуэм хабзу хъуам амалыншэу пылъхэт хуабжьу абым и анэ путлибай щӀэлъыплът тхьэлъэӀухэр бэрэскӀыхэр вегетарианизм тхьэтхылъ джыныр ахэрат мохандас и щӀэлэгъуэ зэманым зыпылътэр илъэс пщӀыкӀуищ щырикъуам мохандас и ныбжэгъу пщащэ кастурбай къырагъэшащ я унагъуэм бынипӀлӀ ягъуэта къуищ ахэр харилал манилал рамдас девдас и къуэ нэхъыжь харилалыр унагъуэм иригъэкӀа и къуэу къимылъытэу и псэукӀэм папщӀэ и щӀасэт фадэ къэкӀухьын джэгун зытӀощ диныр зэрихъуэкӀащ сифилис къеузу илӀыкӀащ адрей и къуэ хъуахэр езыми и лэжьыгъэм пылъхэт илъэс пщӀыкӀуибгъу щырикъуам мохандас лондон еджакӀуэ макӀуэр йуристу къеухри индиэм къегъэзэжыр гъэм хэгъэгум деж и лэжьыгъэм сэбэпышхуэ къызэрхуимыщӀам папщӀэ гъэм мохандас ипщэ африкэм йожьэр абдежым щӀедзэ индиэхэм я пӀалъэм пылъын абдежым дей япэреуэ къегъэщхьэпэр сатияграха зауэншэ пэщытыныгъэ и дуней тетыкӀэ гупшысэгъуэм мыхьэнэ куэд хэзылъхьар тхылъ бхагавадгита индиэм и хуитыныгъэм щыпылъ зэманыгъуэм махатма къигъэщхьэпар сатияграха абым хуэду индиэ жылэм британиэ къыраш хьэпшыпхэр къамыщэхуэу къамгъэщхьэпэу абым нэхъыбэу британиэм и хабзэ бжыгъэм ебакъуэхэу къамылъытэхэу нэхъыщхьэу а лэжьыгъэм къилъытэтэр махуэ гъэпс тхьамахуэм ур бз неделя махуэцэхэмрэ мазэцэхэмрэ ехьэлауэ иджыри къыздэсым зыми лэжьыгъэ пыухыка игъэзэщауэ щыткъым абы къыхэкыу мурад тщащ мы темэм зэрытхузэфэккэ делэжьыну ики а уэхугъуэм теухуауэ щыэ еплъыкэхэр утыку къитлъхьэну мыбдеж жыапхъэу къыдолъытэ нобэ къагъэсэбэп фэщыгъэцэхэм арэзы дызэрытемыхъуэр махуэхэм адыгэхэр зэреджэу щытар гугъуехь хэмылъу зэ еплъыгъуэкэ къыпфэщ щхьэкэ ар апхуэдизу упщкъым мы псалъэхэм блыщхьэ гъубж бэрэжьей махуэку мэрем щэбэт тхьэмахуэ жыхуиэхэм ар науэ къащ мыхэр культурэ зэмыщхьхэм пыщащ дин зэтемыхуэхэм я деж я къуэпсыр къыщожьэ абы щыхьэт техъуэ куэд тхыгъэхэм хэту урохьэлэ къэб блыщхьэ понедельник тхьэмахуэ зэхуакум къызэрыщидзэ адыг блыпэ понедельник мэфацэ тхьэумафэм къыкэлъыкорэ маф щапхъэ къэб блыщхьэ махуэм зэущэ щыэт адыг блыпэ мафэм зэукэ щыэщт къэб блыщхьэ адыг блыпэ блы семь щхьэ начало блы семь пэ начало мы псалъитыр я мыхьэнэкэ зэтохуэ туми тхьэмахуэ зэхуакум хиубыдэ махуиблым я щхьэ я нэхъапэ къежьапэ къок мыпхуэдэ псалъэ къэхъукэм адыгэбзэм куэдрэ ущрохьэлэ мыбдеж лъабжьит блы щхьэ блы пэ зэхыхьэри псалъэщэ къэхъуащ щапхъэ бгы щхьэ бгыщхьэ тхьэ махуэ пэ тхьэмахуэпэ сирием иорданием тыркум щыпсэу адыгэхэм блыпэ жаэ ар адыгэхэр ди щыпэм щикым здахьащ къагупсысакъым езыхэм нэгумэ шорэ и тхыгъэм хэтщ б л и ш х а понедельник совр блыщхьэ понедельник ар щыхьэт тохъуэ мы фэщыгъэцэм ныбжьышхуэ зэриэр нэгумэм макъ щ хь хэр къыщигъэлъагъуэкэ ш х хэм диакритическэ дамыгъэ щыгъуу къегъэсэбэп хьэрф кэ мы псалъэм макъзешэ э къэгъэлъэгъуащ мы махуэм ехьэла нэщэнэхэри щыэщ нэхъыжьхэм къызэрауэтэжымкэ блыщхьэм зыбгъэпскыну ужьыщэну фыкъым тхьэмахуэ зэхуакум хэт махуэхэм ящыщу блыщхьэм къыкэлъокуэ къэб гъубж адыг гъубдж сир гъубдж иджырей адыгэбзэм и макъ дэкуашэ ж ш щ хэр къатекащ пасэрей адыгэбзэм общеадыгскэ и аффрикатэ дж ч ч джъ чь чь хэр зэтехуэху щабэ хъуа иужь япэ щыкэ пхъашэхэр щабэ хъуащ итанэ щабэхэр спирантхэм хуэкуащ спирантизацие екуэка нэужь мыхэр хуэкуащ ж ш жь щ щ спирантхэм джъ чъ чъ дж ч ч ж ш жь щ щ гъубж гъубдж псалъэхэм щытлъагъури а процессыращ шагъыр а зэритхымкэ къэб гъубж адыг гъубдж псалъэхэр нэгъуэщыбзэм къыхэкащ щэныгъэлым къызэрилъытэмкэ абхъаз абазэбзэхэм махуэцэхэм я нэхъыбэр зыпэхъу бжыгъэцэхэм епхащ псалъэм папщэ при у ба гу ба два а хъша хъаша среда при хъ па три и т д абы теухуауэ нэгъуэщ еплъыки щыэщ адыгэхэр мажусий диным щита лъэхъэнэм гъубж жиэу тхьэ яауэ абы къыхэкыу а цэр а махуэм фащауэ ищхьэкэ къызэрыхэдгъэщащи сирием тыркум щыпсэу адыгэхэм нэгумэ шорэ и тхыгъэм а махуэм ехьэлауэ итщ совр гъубж вторник гъубж псалъэм къытекауэ адыгэбзэм хэтщ унэцэ зыбжанэ абыхэм ящыщщ гъубж гъубжокъуэ ахэр мыпхуэдэу къэхъуащ гъубж гъубж зэрыпсалъэпкъыу къэнэжащ н ж аффиксыншэу унэ цэр къэхъуащ гъубж вторник интерфикс къуэ сын гъубжокъуэ букв сын вторника дунейм и палъэ зыщэу псэуа пасэрейхэм къащэнащ мы махуэм ехьэла нэщэнэхэр гъубж махуэм уэху яублэркъым гъуэгу техьэртэкъым гъубжымрэ бэрэжьеймрэ кхъуэ пэтрэ и кхъуэц зыхигъэхукъым жаэрт бзэртэкъым дэртэкъым эбжьанэ паупщыртэкъым бзылъхугъэм и щхьэц паупщтэкъым чристан динымкэ а махуэхэр тхьэмрэ езы исус христосымрэ яйти тхьэмахуэ зэхуакум щыщу гъубжым къыкэлъыкуэ махуэм бэрэжьейкэ среда йоджэ адыг бэрэскэжъый среда мэфацэ гъубджым къыкэлъыкорэр бэрэскэжъый щапхъэ адыг бэрэскэжъые маф къэб бэрэжьей махуэ мыпхуэдэ псалъэ къэхъукэр адыгэбзэм куэдрэ къигъэсэбэпкъым жьей суффикскэ къэхъу псалъэхэм цыкуныгъэ мыхьэнэ яэщ джэд курица жьей джэджьей цыпленок щэ новый жьей щэжьей детеныш языныкъуэ псалъэхэм хэт суффикс жьей м и мыхьэнэр фэкуэдауэ урохьэлэ щапхъэ къэб бдзэжьей адыг пцэжъый рыба шагъыр а зэритхымкэ бэрэжьей бэрэскэжъый псалъэхэр мыпхуэ дэу къэхъуащ бэрэскэ жъый маленький малый япэ ыхьэр грекыбзэм алыджыбзэм пятница жиэу хэтащ абы къыхэкри грузиныбзэм къэкуащ пятница иужькэ адыгэбзэм къыхыхьащ а псалъэм апхуэдэ гъуэгу къикуащ грузиныбзэм къыхэкри апхуэдэщ убых брасхьэ среда инг пфьраска чеч пураска нэгумэ шорэ къигъэсэбэпыр бараже среда псалъэращ сирием иорданием щыпсэу адыгэхэми аращ нэхъыбэу къагъэсэбэпыр бэрэжьей псалъэм маленький пост къикыу ялъытэ ар и щыхьэтщ адыгэхэм чристан диныр зэрахьэу зэрыщытам мы махуэм ехьэлауэ нэщэнэ зыбжанэ щыэщ мы нэщэнэм къызэриуатэмкэ бэрэжьей махуэр фыкъым жыхуаэхэм хуэдэщ абы и мыхьэнэкэ пэщэуэ нэщэнэ уэрыуатэм ущрохьэлэ тыр бэрэжьейр фыщ жаэрт жыхуиэр зэрыгурыуэгъуэщи мы махуэм ехьэлауэ цыхухэм зэхуэмыдэ еплъыкэхэр яэщ ауэ дапхуэдэу щымытми бэрэжьей махуэр нэхъ ягъэлъапэхэм ящыщу къэгъуэгурыкуащ тхьэмахуэм и епланэ махуэм махуэкукэ четверг йоджэ къэб махуэку адыг мэфэку адыгэбзэмрэ адыгейбзэмрэ мы псалъэхэр фонетикэ и лъэныкъуэкэ щызэщхьэщок ар къызыхэкыр адыгейхэм ху м ипэкэ ф зэрыжаэрщ абыхэм ху р къыщагъэсэбэпыр ш м и гъусэу къыщыкуэм и дежщ шхуэ псалъэхэм хуэдэхэм нэгъуэщу жыпэмэ къэб ху адыг ф щапхъэ къэб махуэкум уджэу мэремым къызэхуэсарэт адыг мэфэку мафэм зэукэ щыэщт махуэ ку махуэку мыпхуэдэ псалъэ къэхъукэм адыгэбзэм ущрохьэлэ мазэ ку мазэку середина месяца жэщыку середина ночи нэгумэ ш и тхыгъэхэм хэтыр махок четверг псалъэращ сирием иорданием тыркум щыпсэухэм мэфэку жаэ ар адыгеиб зэм ещхьщ нэхъыжьхэм зэрыжаэжымкэ адыгэхэм чристэн диным щитам тхьэ махуэку жаэу щытащ иужькэ япэ ыхьэ тхьэ р пыхури махуэку хъуащ дапхуэдэу щымытами а псалъэм тхьэмахуэм неделя ику къикыу аращ тхьэмахуэ зэхуакум и етхуанэ махуэм мерэмкэ пятница йоджэ адыгэбзэм къыщхьэщыкыу адыгейхэм а махуэм щхьэкэ бэрэскэшхуэ пятница жаэ мы псалъэ къэхъукэр адыгэбзэм куэдрэ къегъэсэбэп гъэиныгъэ мыхьэнэ яэщ мэз ы шхуэ мэзышхуэ большой лес псы шхуэ псышхуэ большая река бгъуэ шхуэ бгъуэшхуэ широкий суффикс шхуэ пыувэурэ псалъэщэхэри къохъу дэ шхуэ грецкий орех букв большой орех сэ шхуэ сабля букв большой нож адэ шхуэ дедушка букв большой отец шагъыр а зэритхымкэ бэрэскэ псалъэм суффикс шху э большой пыувэри псалъэм къэхъуащ бэрэскэшхуэ великая пятница великий пост сирием тыркум щыпсэу адыгэхэм бэрэскэшхуэ жаэ мы махуэм и фэщыгъэцэм теухуауэ еплъыкэ зэхуэмыдэхэр щыэщ апажэ м къызэрилъытэмкэ мэрем псалъэр нэхъ пасэу урысыбзэм къыхэкыу адыгэбзэм къыхыхьахэм ящыщ зыщ абы и щыхьэту къегъэув нэгумэ шорэ и тхыгъэхэм хьэгэбз мэрэм дева мария богородица жыхуиэхэр зэрыхэтыр лопатинскэм мэрем псалъэр хьэрыпыбзэм щыщу къелъытэ мери мария ирепхри шагъыр а зэритхымкэ а псалъэм нэгъуэщ къежьапэ иэщ тур бау праздник торжество ног байрам мусульманский праздник кирг майрам праздник зэрыгурыуэгъуэщи еплъыкэ щыэхэр зэщхьэщок ауэ шэч зыхэ мылъыращи мэрем фэщыгъэцэр диным епхащ а махуэцэм къытекауэ унэцэ цэ щыэхэщ мэрем мэремщауэ мэремкъул мэремыкъуэ мэрем мэрем маремов мэрем пятница щауэ парень маремшаов букв парень пятницы мэрем пятница къул раб маремкулов букв раб пятницы мэрем пятница къуэ сын маремуков букв сын пятницы адыгэхэм мэрем махуэм ехьэла нэщэнэхэри яэщ мэрем пшыхьымрэ гъубж пшыхьымрэ цы япхтэкъым яджтэкъым ятэ зэрахьэртэкъым мэремымрэ гъубжымрэ уэху яублэртэкъым гъави ясэртэкъым мэрем гъэш гъэшыншэм ептыну фыщ жаэрт мэрем джэдыкэри апхуэдэу ятырт мэрем пшыхьым уэздыгъэ умыгъаблэу кыфу узэхэсыну фыкъым жаэрт мэрем пшыхьым сабыныпс ипкутыну фыкъым хьэдэм щолъадэ жаэрт мы нэщэнэхэр нэхъыбэу муслъымэн диным пыщащ ди зэманым муслъымэн псоми нэхъ ягъэлъапэ махуэр мэремыращ абы и щыхьэтщ хьэрыпхэм я тхьэмахуэр а махуэмкэ зэриухыр зыгъэпсэхугъуэ махуэуи къалъытэр зэрыарар тхьэмахуэ зэхуакум щыщу мэремым къыкэлъыкуэ махуэм щхьэкэ щэбэт суббота жаэ адыгейхэм шэмбэт сирием тыркум щыпсэу адыгэхэм мэфэзакъу жаэ махуэ закъуэ кърагъэкыу нэгумэ шорэ и тхыгъэм хэтщ шабет суббота псалъэр мы псалъэм грузиныбзэм ущрохьэлэ шагъыр а къызэрилъытэмкэ суббота еврей журт псалъэм къытекащ абы епхащ абх абаз асабша суббота убых шъэбэ нэгъуэщу жыпэмэ щэбэт псалъэр журтыбзэм къыхэкащ абы шэч къытозыгъыхьэ жыэгъуэ адыгэхэм ди бзэм хэтащ щэбэт и гугъэр уи гугъэщ жиэу сирием щыпсэу адыгэхэм зэрыжаэмкэ щэбэтыр пасэ зэманым жыжьэу уэбэжмэ псэуа лы гуэрщ а жыэгъуэри абы и цэм пыщащ абы къищынэмыща щэбэт псалъэр хьэтхэм семитхэм яащ махуэ шхуэ мыхьэнэр иэу псоми ди зэманым а махуэр иудаизм диным пыщауэ къалъытэ ар журтхэм нэхъ ягъэлъапэ махуэхэм ящыщщ уеблэмэ мы махуэм ахэр лажьэркъым я зыгъэпсэхугъуэ зэманщ щэбэтым къыкэлъыкуэ махуэр тхьэмахуэращ воскресенье тхьэмахуэ псалъэм нэгъуэщ мыхьэнэи иэщ неделя махуибл зэхуаку нэгумэ шорэ и лэжьыгъэм мыпхуэдэу щетх т х а у м а х о воскресенье совр тхьэмахуэ воскресенье тхамахо неделя совр тхьэмахуэ неделя къэб тхьэмахуэ адыг тхьаумаф мы псалъитыр я мыхьэнэкэ зыщ ауэ фонетикэ и лъэныкъуэкэ зэщхьэщок пасэрей адыгэбзэ лабиализованнэ макъ ху р адыгеибзэм спирант ф м хуэкуащ шипящэ спирант ш м и ужь иту щыбгъэдэтым фэка къэмынэу псалъэм папщэ хуабэ фабэ хуы фы махуэ мафэ ауэ шхуэ шхужь шхуэл сирием тыркум щыпсэу адыгэхэм къагъэсэбэпыр тхьэумаф псалъэ ращ ар адыгеибзэм ещхьщ тхьэмахуэ псалъэр лъабжит зэхыхьэри къэхъуащ апхуэдэ псалъэ къэхъукэм ди бзэм куэдрэ ущрохьэлэ тхьэ напэ тхьэнапэ икона тхьэ лъэу тхьэлъэу псалъэм япэ ыхьэр тхьэ кэ къыщидзэуи щыэщ тхьэншагъэ безбожие тхьэншэ безбожник тхьэпэлъытэ богоподобный тхьэрыуапэ место где собирался народ для суда над кем либо тхьэшхуэ главный бог тхьэрыуэ клятва махуэ гъэпс мазэхэр махуэцэхэмрэ мазэцэхэмрэ ехьэлауэ иджыри къыздэсым зыми лэжьыгъэ пыухыка игъэзэщауэ щыткъым абы къыхэкыу мурад тщащ мы темэм зэрытхузэфэккэ делэжьыну ики а уэхугъуэм теухуауэ щыэ еплъыкэхэр утыку къитлъхьэну мыбдеж жыапхъэу къыдолъытэ нобэ къагъэсэбэп фэщыгъэцэхэм арэзы дызэрытемыхъуэр сыту жыпэмэ фэщщыгъуейщ иджырей цыхур а адыгэ мазэцэхэм ебгъэсэжыныр хьэрыпхэм къищынэмыща адрей лъэпкъыу дунейм тетым къагъэсэ бэпыр латиныбзэкэ псалъэу щыта римлянхэм ягъэува календарырщ нэгъуэщу жыпэмэ дунейм цыхуу тетым и процент р зэрыпсэур а махуэгъэпсыращ иджыпсту адыгэ псалъэ газетым къытрадзэ мазэцэхэр къипсэлъу къыгурыуэу ди республикэм цыхуу исыр эпэ зырызу къыпхуэбжынущ абы къагъэсэбэп псалъэхэм я нэхъыбэм гъэм и зэманыр мазэр тэмэму къагъэлъагъуэкъым псалъэм папщэ мэкъуауэгъуэ зыфэпщынур сыт хуэдэ мазэ майм и кэм щыщэдзауэ августым ипэ пщондэ цыхухэр мэкъу щеуэкэ щымэкъуауэгъуэкэ хьэмэрэ бадзэуэгъуэм къалъхуат шыщхьэу мазэм къэхъуат жызыэр хэт кэщу жыпэмэ икъукэ зэгупсысыпхъэ куэд мы цэхэм хэлъщ аращ мы темэм дытепсэлъыхьыну гукъыдэж щэтщар лэжьыгъэм и къалэн нэхъыщхьэу щытыр адыгэ календарым къыщы хьа фэщыгъэцэхэр къыздикар псалъэхэм я мыхьэнэр убзыхуныращ абы къищынэмыща лэжьыгъэм къыщыгъэлъэгъуащ нэгъуэщ щыпэ щыпсэу адыгэхэм къагъэсэбэп мазэцэхэмрэ махуэцэхэмрэ кэщу жыпэмэ календархэр махуэгъэпсхэр щызэгъэпщащ щызэпкърыхащ мы лэжьыгъэр егъэджакуэхэм лексикэ разделыр щрагъэджым деж студентхэм бзэм елэжьхэм къагъэсэбэп хъунущ къинэмыщауэ этнографием дихьэххэм адыгэ календарым и къежьапэм куууэ щыгъуазэ зыхуэзыщыну мурад зиэ зи бзэр фыуэ зылъагъу адыгэ псоми щхьэпэ яхуэхъуну лэжьыгъэр щыттхым тегъэщапэ тщащ мафэдз с и адыгэ хабзэ р хьэкъун ш шэрджэс а зэдатха адыгэхэмрэ ахэм я хабзэхэмрэ жыхуиэтхылъхэр адыгэбзэ адыгеибзэ псалъалъэхэр уэр папщэ адыгэ хэку журналхэр шагъыр а и этимологический словарь адыгских черкесских языков жыхуиэр нэгъуэщ тхыгъэ куэд ижь ижьыж лъандэрэ кавказ щыналъэм щыпсэу лъэпкъхэм ящыщ зыщ адыгэхэр абыхэм я тхыдэм я хабзэм и лъабжьэр къызэрежьэрэ илъэс мин куэд мэхъу зэман блэка куэдым я нэпкъыжьэ телъщ ар уи фэщ хъун щхьэкэ ирикъунщ адыгэбзэм и къулеягъыр абы хэт фэщыгъэцэхэм я къэхъукэм къэгъэщыкэм и гъэщэгъуэнагъыр ещхьыркъабзэщ адыгэ хабзэм цыхум я зэхущытыкэр зэрызэригъакуэри къэзыухъуреихь дунейм сакърэ щысхьрэ хэлъу бгъэдыхьэу зэрыщытари дунейм и палъэ зыщэу псэууэ щыта пасэрейхэм къащэнащ нэщэнэ куэд ахэр игу ириубыдэкэрэ дунейм хуээзэ хъукэрэ цыхум и зэфэкым зиузэщырт гъащэм хуээижь хъурт нэхъыбэу абы гулъытэ зыхуищыр дунейм и къэхъукъащэхэрт мэкъумэшым зи гъащэр теухуар абы пыщахэм елалэрт эщым хэтым абы и палъэр нэхъ къыфэуэхут апхуэдэхэр упщу щынэрылъагъущ уэхугъуэ куэдым абы адыгэ мазэцэхэри хэту мазэцэхэр адыгэхэм я дежкэ фэщыгъэцэ къудейкъым абыхэм япыщащ лъэпкъ тхьэлъэухэри зэрихьа динхэри и хабзэхэри ахэр уеблэмэ ди тхыдэщ пасэрей адыгэхэм я псэукар зыгъэгуфэу зыгъэпейтейуэ щыта уэхугъуэхэм я лъэужь хэплъагъуэжу адыгэ мазэцэхэр ди культурэщ ди пасэрейм я гъащэщ я дуней еплъыкэм я гупсысэм къигъэщащ адыгэхэм илъэсыр япэ щыкэ ыхьиту фэка ягуэшу щытауэ къыщэ кынукъым гъэрэ щырэ гъэмахуэ палъэрэ щымахуэ палъэу абы и щыхьэт хуэдэщ гъэрэ щырэ зэхэкащ зимняя пора смени лась летней жыхуиэри тхыдэм къызэригъэлъагъуэмкэ иужькэ илъэсыр ыхьиплу иращык хъуащ мыбы дэтхэнэ зыми мазэ щырыщ яубыдырт мазэм махуэ тощрэ пщырэ илъэсым махуэ рэ къищтэу арат илъэс къэсыхункэ махуитху хы къыдидзэрт ики ахэр адыгэхэм тхьэлъэу махуэхэу яащ пасэрей адыгэхэм я зэманыр апхуэдизу зэпэлъытауэ щытакъым ауэ дыгъэм и къыщэкыгъуэ къухьэжыгъуэмкэ цыху набдзэгубдзаплъэхэм зыхуейр къащэфырт зэманыр здынэсар къахутэрт адыгэхэм нэхъ гу зылъатэр дыгъэр солнце мазэр луна вагъуэхэр звезды арат псалъэм щхьэкэ къуажэхэм хэхауэ бгыщхьэ жыг гуэрхэр яэт дыгъэр абыхэм я щхьэщыгум къызэриувэмки зэманыр къащэрт къинэмыщауэ лыжь зэрыс унагъуэхэм сыхьэт башкэ еджэу пщантэм нэхъ дыгъафэм деж бжэгъу щыхатэрт дыгъэ бзиймки махуэр здынэсар яхутэрт жэщым деж вагъуэ бынхэр я гъуазэт псом хуэмыдэу абыкэ зекуэлхэр эзэт илъэсыр ыхьиту зэрагуэшыр адыгэхэм вагъуэбэ созвездие тельца жыхуаэ вагъуэ быным ирапхырт вагъуэбэр щэныгъэм дыгъэр здыкуэцырыкыу жыхуиэ вагъуэ бын пщыкутым щыщу телец жыхуаэм нэхъ тохуэр абы ехьэлауэ ди бзэм иджыри къыхэнэжауэ хэтщ мыпхуэдэ жыэгъуэхэр урожай верхушку дерева адыгэхэм зэралъытэмкэ илъэсым и палъэхэр зэрызэблэкынур зыпыщар вагъуэбэрт ар щым къыщыхэкым и деж иджырей мартым и гъатхэр нэхъ тэмэму жыпэмэ адыгэ илъэсыщэр къихьэрт гъатхэм хеубыдэ гъатхэпэм мартым щыщу махуи мэлыжьыхьыр апрелыр махуэ накъыгъэр майр махуэ рэ мэкъуауэгъуэм иным щыщу махуэ рэ мэкъумэшыщэр иужь итт гъатхэм мыбэлэрыгъыным ижь ижьыж лъандэрэ жаэ гъатхэ махуэ гъэ егъашхэ один летний день кормит зимний месяц адыгэхэм щхьэж зыщыпсэу щыналъэм езэгъыу дэтхэнэ зи чэзу уэхур щегъэкуэкын хуейм теухуа махуэгъэпси яэу щытащ псалъэм папщэ дэтхэнэ мэкъумэш къэкыгъэри щытесэн хуей вакуэ дэкыгъуэ мэкъуауэгъуэ зэманхэм ехьэлауэ вагъуэбэр гъавэм къыхэплъамэ иным и гъэмахуэм щидзэрт гъэмахуэр псори зэхэту махуэ рэ мэхъу абыхэм хохьэ мэкъуауэгъуэ инь мазэм щыщу махуи бадзэуэгъуэ иль мазэм щыщу махуэ рэ шыщхьэу август мазэм щыщу махуэ рэ фокадэм сентябрым махуэ рэ гъэмахуэр мэкъумэш лэжьыгъэхэм щигуащэгъуэ лъэхъэнэщ хьэсэхэр пщанэхэр къабзэу зехьэн хуейщ абы и закъуэкъым атэ къэкыгъэхэм я бий псоми хьэпацэхэм узхэм ебэнын хуейщ адыгэ мэкъумэшыщэ календарымкэ гъэмахуэ махуэ р мы къэкуэнум хуэдэу гуэшащ бадзэуэгъуэм и м гъэмахуэ шылэр къохьэ ар махуэ мэхъу шыщхьэум и м еух абы иужькэ иджыри фокадэм и пщондэ гъэмахуэщ къыкэлъыкуэу вагъуэбэр жыг щхьэкэм хыхьамэ октябрым и бжьыхьэр къэсауэ ялъытэрт мы лъэхъэнэр мэкъумэшыщэм и зэман нэхъ хьэлъэ дыдэхэм ящыщщ гъэ псом къагъэкар къагъэхъуар къыщрахьэлэж мазэхэщ ари махуэ рэ мэхъу абы хохьэ фокадэм сентябрым щыщу махуи жэпуэгъуэр октябрыр зэрыщыту махуэ рэ щэкуэгъуэр ноябрыр махуэ дыгъэгъазэм декабрым щыщу махуэ рэ адэкэ вагъуэбэр щым хыхьэжу ябж ар тохуэ декабрым и махуэм абы щыгъуэ щымахуэр къихьэу ялъытэ щымахуэр махуэ мэхъу абы хохьэ дыгъэгъазэм декабрым щыщу махуи щышылэ январь мазэр зэрыщыту махуэ рэ мазаер февралыр махуэ рэ хъууэ гъатхэпэ март мазэм щыщу махуэ рэ щымахуэ шылэр къохьэ щышылэм и м ар махуэ мэхъу шы лэр еух мазаем и м абы иужькэ аргуэру махуэ кэ щымахуэу щытщ мы къызэрыдгъэлъэгъуам хуэдэу зэхэлъщ адыгэ мэкъумэшыщэм и илъэс махуэгъэпсыр гъэр къызэрыкуэм дунейм и щытыкэм елъытауэ адыгэ мэкъумэшыщэхэм я лэжьыгъэр зэтраухуэрти я уэхур тэмэму дэкт къайхъулэрт сыт хуэдэ гъэми и шыфэлыфэм и къэкуэкэм елъытауэ мэкъумэшыр ящэрти эщыр зэрахьэрти абыхэм я гъащэ псор щэщауэ яхьырт зыгуэру темыплъэкъукын папщэ адыгэ мэкъумэшыщэхэм ижь ижьыж лъандэрэ къадекуэка махуэгъэпсыр ноби гъавэ зыщэхэм эщ зыгъэхъухэм икъукэ щхьэпэ яхуэхъунущ адыгэ мазэцэ ищхьэкэ къэдгъэлъэгъуахэм къищынэмыща нэгъуэщ фэщыгъэцэхэри ди бзэм хэтщ ар къызыхэкар цыхухэм я эщагъэм я лэжьыгъэм ехьэлауэ зэманыр къалъытэу зэрыщытарщ зэрыгурыуэгъуэщи адыгэ мазэцэхэм зэреджэр зэтехуэкъым япэу дыкъытеувыэнщ нэгумэ шорэ къигъэсэбэп фэщыгъэцэхэм мы фэщыгъэцэхэри ди лэжьыгъэм щызэпкърыхащ мафэдз сарэбий зэритхымкэ лъэпкъым нэхъ зэдащэу нэхъыбэрэ къагъэсэбэпу мы фэщыгъэцэхэр щытащ ди зэманым къэдгъэсэбэп фэщыгъэцэхэмрэ ищхьэмкэ къыщытхьахэмрэ зэщхьэщыкыныгъэ яэщ мыхэр къыхэзыхар адыгэ псалъэ газетым и лэжьакуэхэращ абы хэм зэрыжаэмкэ адыгэ мазэцэхэр къыгуахыу занщэу утыку къралъхьакъым зэхуахьэсыжащ я эщагъэм лэжьыгъэм ехьэлауэ пасэм щыгъуэ ди лъэпкъым зэманыр къызэрилъытэу щыта фэщыгъэцэхэр абыхэм хагъэхьащ хэхэс адыгэхэм яхъумахэри хэм уэху еплъыкэ зэхуэмыдэ куэд къигъэщащ мазэцэхэм теухуа уэхугъуэм языныкъуэхэм къызэралъытэмкэ адыгэ мазэ фэщыгъэцэхэр илъэс куэдкэ гу лъамытэу сабэм хэлъауэ нобэ къыхахыжу ятхьэщыжа гури псэри зи цууныгъэм щыгуфык дыщэ канэ цыкухэщ латиныбзэкэ псалъэу щыта римлянхэм ягъэува календарым текын хуэмейуэ къэзылъытэхэри щыэщ абы и жэуапу тымыжь хь етх жыэн хуейщ языныкъуэхэм къазэрыщыхъум хуэдэу махуэгъэпсыр календарыр римлянхэм я деж къызэрыщемыжьар абы и къуэпсыр пасэрей египетым зэрынэсыр хуэмеижар хьэрыпхэм я закъуэкъым лэщыгъуэ эджэкэ абы и пэ къихуэу езыхэм я календарь яэжт къуэкыпэм щыпсэу лъэпкъхэми адэкэ журналистым и тхыгъэм къыщеуатэ мазэцэхэр къызэрыхаха щыкэр къыхэтха псалъэ псоми ящыщу дэ тэку зэтхъуэкар январым зэреджэрщ вариантищым къыщыхьар шылэ мазэ жиэущ шылэм щыщу январым нэхъ мащэ лъысми абы и цэр щыфащар дауи а мазэм щымахуэ шылэм щыщидзэу зэрыщытар арагъэнущ дэ гъэмахуэ щымахуэ шылэхэр зэхэмыгъуэщэн щхьэкэ шылэ псалъэм ипэ щы пыдгъэувэри щышылэ къэдгъэхъуащ щымахуэ шылэ къикыу февралым адыгэхэр мазаекэ мазэ хъуанэкэ мазэ ябгэкэ еджэрт псоми къикыр а зэманыр зэрыябгэрщ шапсыгъхэм мазае жаэ дэри абы дыкъытеувыащ мартым зэреджэ уэдыбэ утыжыгъуэ гъатхэпэ псалъэхэм иужьрейр къыхэтхащ апрелым фэщыгъэцэ зыбжанэ иэщ мэллъхуэгъуэ удзыпэ къэхъеи гъуэ мэлыжьыхь япэ итхэр псалъиту тхын хуей зэрыхъум щхьэкэ иужьрейр нэхъ къезэгъыну къэтлъытащ къэмыпсэлъыгъуафэми мыдахэ дыдэу щыт пэтми май вэнгъуэкэ хакуэ утыпщыгъуэ накъыгъэ дунейр къыщыгъа гъэу щыщэращэ лъэхъэнэм шапсыгъ адыгэхэр зэреджэ накъыгъэ псалъэм дыкъытеувыащ иным шэмыгъапцэ жэщкэ адыгэхэр зэджэ жэщ нэхъ кэщ дыдэр махуэ нэхъ кыхь дыдэр хуэзэт адыгэхэм абыи цэ зыбжанэ фащат напхъуэ гъэмахуэку ауэ дэ нэхъ тфэзахуэр мэкъуауэгъуэ фэщыгъэцэрщ илым икухэм гъэмахуэ шылэр къохьэ дунейр нэхъ щыхуабэ дыдэщ кэщу жыпэмэ бадзэуэгъуэщ а цэр а мазэм къыхуэдгъэнэжащ августри аращ абы и фэщыгъэцэхэм шыщхьэур къахэтхащ ад рейхэр зэрымыпсалъэ дахэм къыхэкыу шыщхьэум къикыр зэрыхуагъэфащэмкэ а зэманым шым и щхьэр ищырей зэрыхъум жьы зыщригъэхуу зэрызэбэдзауэм къытекащ сентябрым уэгъуэки гъубжэдэх мазэки фокадэки еджэу щытащ бжьыхьэм и къулеягъыр къигъэлъагъуэу фокадэр къыхуэдгъэнэжащ октябрым щхьэкэ вэн созэрэщ и мазэ жэпуэгъуэ жаэрт иужьрей псалъэм дыкъыщытеувыар гъэм и лъэхъэнэр нэхъыфу къызэригъэлъагъуэрщ ноябрь тхьэщын мэкъу ишыжыгъуэ гъуэгыгъуэ ты утыпщыгъуэ щэкуэгъуэ щэкуэгъуэ псалъэр къыщыхэтхар гурыуэгъуэщ декабрь пхъэзей щымахуэпэ дыгъэгъазэ мы зэманыр махуэм и кэщыгъуэ дыдэщ зэрыфлъагъущи редакцэм и лэжьакуэхэм къэдгупсысауэ мазэцэхэм зыри яхэткъым дэ псори зэхэтлъхьэу нэхъ тэмэму къэтлъытэхэр къыхэтхауэ ди нэхъыжьхэм къагъэщар щэблэм и пащхьэ итлъхьэжауэ аращ апхуэдэ мазэ къэбжыкэ пасэ зэманым зэрыщыар ди нэхъыжьхэм я псалъэм къыхощыж ауэ а бжэкэр къэщтэжыгъуафэкъым нэгумэ шорэ къигъэсэбэпу щыта фэщыгъэцэхэр нэхъ зэгъэщэгъуа фэу нэхъ къэщтэжыгъуафэу къэзылъытэхэр щыэщ ауэ щымахуэпэ щымахуэку щымахуэкэ жыхуиэ псалъэхэр мазэ гуэрым тещыхьауэ щыткъым абыхэм къагъэлъагъуэр гъэм и лъэхъэнэщ апхуэдэ мыхьэнэ яэу бзэ псоми ахэр хэтщ ики куэдрэ къыдогъэсэбэп къинэмыщауэ гъэмахуэри бжьыхьэри щымахуэри гъатхэри къыщихьэр тхьэмахуищым щигъукэ къыкэроху иджырей махуэгъэпсым а лъэхъэнэхэм яхухиха мазэхэм я щэдзапэхэм нэгумэм и вариантыр зэгъэщэгъуафэми ари къезэгъыркъым лэжьыгъэм дыщытопсэлъыхь щам дэт адыгэ хасэ жыхуиэ календарым къыщыгъэлъэгъуа цэхэми зэщхьэщыкыныгъэ гуэрхэр яэми хэхэс адыгэхэм къагъэсэбэп мазэцэхэмрэ къэбэрдейхэм адыгейхэм къагъэсэбэпхэмрэ зэтохуэ ар къызыхэкар къэбэрдейм ика адыгэхэм а псалъэхэр зэрыздрахаращ абыхэм зыри къагупсысакъым гъэщэгъуэнщ махуэцэхэр зэрызэкэлъыкуэр щам дэт адыгэ хасэ календарым дэ дызэресам хуэдэу тхьэмахуэр къызэрызэуихыр блыщхьэркъым атэ щэбэтырщ зэриухыр муслъымэнхэм я махуэ лъапэ мэремымкэщ тыркум щыпсэу адыгэхэм къагъэсэбэпыр езы къэралым щызекуэ фэщыгъэцэхэрщ абыхэми ди лэжьыгъэм я гугъу щыдощ лэжьыгъэм къыщыгъэлъэгъуащ адыгейхэм къагъэсэбэп мазэцэхэри махуэцэхэри къыхэгъэщыпхъэщ хьэтанэ а кэрашэ з зэдатха адыгеибзэ псалъалъэм ихуар латин псалъэхэр зэрыарар ауэ иужь зэманым адыгэ псалъэ газетым щыгъуу адыгейм къыщыдэк адыгэ макъми мазэцэхэр адыгэбзэкэ итхыу щидзащ лъэпкъым а псалъэхэр къызэрыгурыуар къызэрищтам и уэхур щхьэхуэщ фэщыгъэцэхэм я къежьапэр гу зэрылъыттащи латин псалъэхэр урысхэм къызэрапсэлъым хуэдэу адыгэбзэм къыхыхьащ ауэ ахэр езыхэр урысыбзэм зэрыхыхьам и гугъу пщымэ абыи тхыдэ щхьэхуэ иэщ лэщыгъуэ куэдкэ уей уей жезыгъэа пасэрей римыр щэщэжа нэужь къэралыгъуэ нэхъ лъэщ дыдэу щытар византиерщ сату е нэгъуэщ уэху жыпэми киевскэ русымрэ византиемрэ фыуэ зэпыщауэ щытащ мис а зэманым урысыбзэм къыхыхьащ мазэхэм я пасэрей фэщыгъэцэхэр махуэхэм адыгэхэр зэреджэу щытар гугъуехь хэмылъу зэ еплъыгъуэкэ къыпщыхъуми ари апхуэдизу упщкъым махуэцэхэу гъубж бэрэжьей бэрэскэшхуэ щэбэт жыхуиэхэм я къежьапэр убзыхунымкэ сэбэп къытхуэхъуащ шагъыр а къыдигъэка этимологический словарь адыгских черкесских языков жыхуиэр н къ ди зэманым мы махуэцэхэр къагъэсэбэп мыхэр культурэ зэмыщхьхэм пыщащ дин зэтемыхуэхэм я деж я къуэпсыр къыщожьэ псалъэм папщэ блыщхьэ гъубж мыхэр дэ къызэрытщыхъумкэ адыгэбзэ къабзэщ бэрэжьей чристан диным и щэинщ бэрэскэжьейщ зэрыжыэпхъэр махуэку къызэрытщыхъумкэ ари адыгэцэщ мэрем дева мария бэрэскэшхуэкэ еджэуи щытащ адыгэхэм журт календарым кърахащ щэбэт махуэцэр а махуэм щхьэкэ шапсыгъхэми хэхэс адыгэхэми мэфэзакъу махуэ закъуэ жаэ адыгеибзэм хэтыр мы фэщыгъэцэхэращ ауэ ахэр фонетикэ и лъэ ныкъуэкэ зэщхьэщок а зэщхьэщыкыныгъэхэм къыкэлъыкуэ ыхьэм нэхъ убгъуауэ и гугъу щытщынущ иджыри узэгупсысынрэ къэплъыхъуэн куэдрэ хэлъщ адыгэ мазэцэ хэми махуэцэхэми шэч хэмылъу адыгэм диэщ псалъэхэр мыхьэнэ къагъэлъагъуэр ди зэманым къэдмыгъэсэбэпыжу абы ипкъ иткэ дгъэтылъыжауэ ауэ ди тхыбзэм хэту пэжщ зэманыр ипэкэ мэкуатэ цыхухэм я зэхущытыкэхэми заужь а уэхугъуэми къешэр псалъэ гуэрхэри къыумыгъэсэбэпыжыныр ауэ мазэ фэщыгъэцэхэр махуэцэхэр мыкуэдыжыну мустафа кемал ататрк шъакӀуэгъуэм и тырку цӀэрыӀуэ политик тыркум и япэрей президент мустафар гъэм къэхъуа къалэ салониким иджырей алыджым а зэманым уэсмэн империэм хэтам саби джану щытт шэн бзаджэ иӀу и ныбджэгъухэм ядэкӀыгъуным нэхърэ изакъу зэманыр игъэкӀуэн ифӀэфӀт и анэр хуэбжу мыслымэн диным пылъти къурӀэным иригъэджэну и къуэр пылът ядэрамэ зэманыгъуэм теухуа шъэныгъэхэм еджэну икъэр пылът зым къыхуэмыкӀу янэ ядэр мустафа япэреуэ мыслымэн еджэщым кӀохьэ здэпсоуа хьэблэм щыӀам яужым и адэм езым зыпылъ еджэщым егъакӀуэр шемси эфендим абдежьым и япэрей егъэджэныр мустафам къеухыр зауэр иуха яуж гъэм мустафа истанбыл игъэзэжьа абдежьым хъумэным и министериэм лэжьэн кӀидза уэсмэн империэм апкӀэнтӀэху и дзэр зэхигъэкӀыу и Ӏэшэр итын хуэй хъуа зауэ нэужым мустафам инспекциэ иригъэкӀуэкӀыу накъыгъэм и самсун дохьэр мэкъуауэгъуэм и тхылъ къеӀохур джылэм и хуитыныгъэр зыхъумэфынур езы джылэра абым хуеуэ пылъу щытмэ абым пэмыкӀыу депутат зэхечэсыр сивас хасэм дыгъэгъазэм и мустафа кемалыр анкарам и джылэхэм хуэбжу къырагъэблагъэ истанбыл инджылызхэм я оккупациэм хэта яуж парламентыр зэбгырахуат гъатхэпэм и езым и парламент абдежьым зэхегъэхьэ тыркум и лъэпкъ хасэшхуэ езы мустафар парламентым и тхьэмаду хахыр ӀэнатӀэгъуэхасэми и нэхъышъхьу мутӀыхъуасуа ур бз пластунка урысейм и краснодар къэралым щачэшхуэм хэт хьуэдз куейм щыщ хьаблэ щачэпсым и псыхъуэм дэт урыс къаукъаз зауэр имыух кӀышъэ ижьыгъурабгъу ӀуфэмкӀэ щыӀа хьаблэ лъэныкъуэр убых хьаблэ нэхъ иным хэту щыта бэрзэдж лъэпкъым яуэ мутӀыхъуасуа хьаблэр псыхэ къыздыкӀэж шӀыпӀэм нэгъунэ нэсыт хьаблэм ипшъэ лъэныкъуэм япэрей дэхьапӀэ гупэ дэхьапӀэм идежь тхьалъэӀу жыг къэдабэщиху къэкӀт гъэ нэс ита а шӀыпӀэм яужм ираха а жыг кӀагъым идежь гъатхэпэмазэм икӀэм гъэм адыгэм хасэ здырагъэкӀукӀар я тхьамаду бэрзэдж карантыхъу а хасэра унафэ къызхэкӀар убыху хъуар шӀыналъэм икӀыну япэрей дэхьапӀэ гупэ дэхьапӀэ шхуӀар псыхъуэм идежь къурщытӀ лъэныкъуитӀымкӀэ зэхуэзэт дэхьапӀэм ехьчу мывэ къыхахурэ къалэ щашьым къуршъхэр ираха шэшэней шэшэн республикэ республикэ урысейм хиубыдэ къалэ нэхъышъхьэр грознэ шэшэн къэралыр ишъхъэрэ къаукъазым хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр къуэхьэпӀэмкӀэ ингушымрэ ишъхъэрэ осетиэмрэ ишъхъэрэм ставропол къэралым къуэкӀыпӀэмкӀэ дагъыстэным ипшъэмкӀэ курджейм шӀыпӀэр ишъхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ губгъу щыт тэрч губгъуэ ипшъэмкӀэ къушъхьу къаукъаз Ӏуашъхьэшхуэхэр ирокӀуэ псы нэхъ инхэр тэрч сунжа аргун мычгышейм и веденской куейм къозэн Ӏэм псыхъурей дэт ипшъэ къаукъазым и нэхъ ин и нэхъ куу шэшэн республикэм я хабзэкӀэ счыгъуи унагъуэ лъэпкъэгъу тейп зэхэтхэт ахэр тукхумху зэхэхьэжьху лъэпкъ нэхъ гъунэгу мычгышхэм яхущытхэр ингушхэра зэхэтху лъэпкъ гуп мышкъышхэр мэхъухэ курыт лъэхъэнэхэм шэшэн республикэм и шӀыпӀэр аланиэм хиубыдэт лъэхъэнэм урыс империэм и гъунапкъэхэр хигъэкӀуэтэн кӀедзэри урыс къаукъа зауэр къыхокӀ абым шэшэныр а зауэр гъэм еухыр револуциэ гъэм щыӀэм нэс мычгышейр урыс империэм и терскэ областым хэта етӀуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ мирсса м и шӀыпӀэр джэрмэныдзэм оккупациэ ишъат абым шъхьэкӀэ гъэм мычгыш джылэмрэ ингуш джылэмрэ курыт азиэм ирагъэкӀахэ джэрмэныдзэм дэӀэпыкъуэгъу хуашъауэ тралъхьэри лъэпкъхэм мирсса р ликвидациэ яшъри абым ипӀэкӀэ грознэ област халъхьэ хэбзэ нэхъышъхьу щытыр конституциэ гъатхэпэм и м къыдагъэкӀар шэшэн республикэм и нэхъышъхьу щытыр президент гъэм щыкӀэдзауэ ӀэнатӀэпӀашъхьэм зэреджэнур тхьэмадэ щыкӀэдзауэ къэралым и президентыр къадыр рэмэзан парламентым депутату хэт илъэситхукӀэ хаххэр росстатым зэригъэлъагъуэмкӀэ гъэм джылу дэсым и бжыгъэр цӀыху хъут Ӏувагъыр цӀыху км къалэдэсу джылэм къахэкӀар абсолуту джылэм и нэхъыбэр мычгышхэра пэмыкӀыу дэсхэр урысхэр къумукъухэр авархэр нэгъуейхэр ингушхэр шэшэн республикэм и нэхъышъхьэ лэжьыгъу экономикэр зпылъыр фатэгынымрэ гас къыкӀэхынымрэ елэжьынымрэ абым пэмыкӀыу губгъуэ лэжьыгъэхэр мычгышейм и фабрикэхэр зауэ нэужым куэду хэкӀуэдахэ къэралым и къалэ нэхъышъхьу щытыр грознэ пэмыкӀыу къалэ джоуэ пӀэ зиӀэхэр хьэблэ аргунрэ гудермесрэ администрациэкӀэ шэшэн республикэр куе мэгъуэшыр мыщэ лат бз ур бз медведь шъакуэ псэушъхьа шэрыпхэм ящыщ мышъэхэм шхынкэ зэхэдз яшъкъым фыуэ йорсхэ жыгхэм бгъуэнхэм допшеихэ псынкыу мэжэфхэ макыу зокуэфхэ тотыфхэ лъэкъуиткэ капэ кэкы яа яцыр ув кыхь фыуэ мэхэр къыкахьа ики макъхэр зэхах щышъакуэхэр бджэхьашъхьам иэ пщэджыжьым нэхъыбэм цыхум яхуэсакъу щыт ауэ цыхухэм здахуесам иде ятеуэнки мэхъу апхуэдэхэм янэхъыбэр мышъэ хужьымрэ гризлымрэ адрей шъакуэ псоушъхьахэм ялъытамэ мышъэхэр нэхъ зэхьчу щытхэ я сурэтымкэ я инагъымкэ мышъэхэр шым щыпсоу шъакуэ псоушъхьахэм я нэхъ ин мышъэ хужьхэм и аплъэпкъым икыхагъыр м мэхъу ихьалъагъыр кг носыр нэхъ цыкухэм ящыщыр малай мышъэхэра я аплъэпкъым икыхагъыр м ихьалъагъыр кг носыр я цыр уву кыхьу вэлацу щыт я нэхъыбэхэм малай мышъэхэм яр кэкыу мы уву ятет цым ифэр мы къуэлэну псоуэ къуафцэм къыщыкэдзауэ хужьымнэгъунэ пандэ иным щымыхъукэ абы ицыр къуэлэн фыцэ хужьу зэхэлъ я бгъэхэм иэ я нэхэм ихъуреягъыхэми хужьу цыр щытуи мэхъу адрей я ныкъуэхэм я цым ифэр гъэм елъытауэ зэрехъуэкыр и кыхьагъымрэкэ иувагъымрэкэ мышъу хъуам я аплъэпкъыр хуэгъэзыхауэ шъэджашъу щыт куэдым джабэ лъагэ яу я лъакъуэхэр къэрууфэ лъэхъуамбэ тхурытху ятет абыхэм лъэбжъанэ кыхьхэр яу я лъэбжъанэхэр мышцхэм яыгъу щыт абы шъхьакэ жыгхэми допшеифхэ шыри ятыр къаубыдахэри зэпкъыратхъыф гризлы мышъэм илъэбжъанэхэм икыхагъыр см носыр ар шыр итыным шъхьакэ фыуэ къыхосэбэп ауэ жыгхэм дригъэпшеифкъым мышъэхэр щызекуэкэ я лъакъуэхэр ялъэфу макуэ лъэгум трагъэуву лъапэр я капэр кэкыу щыт цым къыхэмыщу шъхьар ин я нэхэр цыку пшъэр гъуму кэк мышъэхэр шыпу хъуам щопсохэ австралиэ антарктидэ африкэм джоуэ щымыхъукэ япэреуэ здисахэр еуропэми азиэми арави хы тыгуныкъэм щымыхъукэ ишъхъэрэ америкэм мехикэ икум нэгъунэ ипшъэ америкэм икъушъхьахэм еуропэм инэхъэбэм ишъхъэрэ африкэм ишъхъэрэ америкэм японым мышъэхэм я нэхъыбэр куэда абы лажьэ зиар цыхум и эшъагъэра мышъэхэм я нэхъыбэр губгъуэ мэзхэм иэ къушъхьа мэзхэм щопсохэ макыу къушъхьа мэзыншэхэм яныкъуэхэм псым игъунэгъу щыпсоун я хабзэ псыхъуэхэм хы уфэхэм мышъэ хужьыр арктикэм щопсоу мыл океаным нэгъунэ шхынымкэ зэхэдз яшъкъым ауэ зы ныкъуэм къэкыгъэхэр нъэ касу къыхах адрехэм лы нэхъ къыхах лъэпкъу хъуами я шхыным къэкыгъэхэр хьапацэ хьамблу фо бжъэжъей джоуэ хэт я шхыныр гъэм елъыта мэзбжэн лат бз ур бз косуля европейская шэрып псэушъхьа шъыхь лъэпкъым ящыщу шъыхь мы иным ехьч пкъы кэк иу икэ лъэныкъуэр нэхъ бгъуэуэ щыту игупэ лъэныкъуэм нэхърэ яхьалъагъыр хъухэм кг якыхьагъыр см ялъэгагъыр см бзыхэр нэхъ цыкухэ ауэ хъухэмрэ бзыхэмрэ яаплъэпкъыр эуэ зэшъхьащыккъым шъхьар кэк пэмкэ памцэ хъууэ ауэ нэхэм иде хуэлъагу бгъуэуэ щыт тхьакумэхэр кыхь см хуэхъурейху памцэху нэхэр ин назу щыту пшъэр кыхь хъухэм яр нэхъ бгъуэуэ бзыхэм ям нэхърэ лъакъуэхэр псыгъуэ кыхь гупэхэр нэхъкэк кыбыхэм нэхърэ абы шъхьакэ кыбыр егъэзыхауэ щыт тхыцэр см атауэ иблъэпкъым нэхърэ капэр кэкыбзэ см цым къыхэщкъым лъапэхэр зэву памцу кэкыу щытхэ бжъакъуэ зиар хъухэра ину щытхэкъым см якыхьагъу см язэхуакум дэлъу занду къыхэкху ишъхьам идежь тэку гъэчахэ икагъымкэ нэхъ зэбгъэдэтхэ бжьакъуэхэм къэкын щыкадзэр чырыр мэзипл щыхъум идей илъэс илъэсрэ ныкъуэрэ щыхъукэ бач цыкуиту щытхэ см хъууэ щызэфэувэхэр илъэсищ щырикъум идей гъэ къэс бжъакъуэхэр япохур жэпуэгъуэ дыгъэгъазэм япэ кышъэ жьхэм яужкэ нэхъ калэхэм кэхэм къэкын щыкадзэр зы мазэ тека яуж псоуэ къэкауэ щызэфэувэхэр гъатхэпэ мэлыжьыхьым мэлыжьыхь накъыгъэм бжъакъуэхэр быдэ мэхъухэри жыгхэм япкъымрэ къудамэхэмрэ щахъуэн кадзэ фэ къытенэжьахэр кэраху ин хъуахэм я фэр зыуэ мы къуэлэну щыт хъухэмрэ бзыхэмрэ яри зэхуэду шымахуэм япкъыр псыфу иэ псыфэ гъуабджу щыт зэзэмызэкэ хуэплъыжьу икыбагъым тхыцэм идежь гъуабдж къуафцэ хъууэ икагъымкэ ныбэмрэ лъакъуэхэмрэ ядекэ нэхъ хужьу мэхъу гъуэжьыфэ пшахъуэфу лъакъуэ кыбхэм ишъхьам идежь капэм ихъуреягъыр хужьу иэ плъыжьыху щыт лъакъуэхэр икагъымкэ плъыжьыху хъуурэ йххэ шхьамрэ тхьакумэхэмрэ кыфэм хуэду щытхэ иэ тэку нэхъ гъуэбджафэхэ жэпкъкагъыр хужьу щыт пэм ихъуреягъымрэ упашъхьамрэ фыцу щытхэ гъэмахуэм пкъымрэ пшъэмрэ зэхуэду плъыжьыфу щыт ныбэр плъыжьыфэху шъхьар псыфу хуэ плъыжьыфу чыр къалъхуагъакэхэм яфэр уэгу щыт къэкыгъэхэм къыхимыгъэщу езы фэр гъуэжь плъыжьыфу щыт ныбэмкэ пшахъуафу щыту кыбымрэ бгъумкэ щырыщу хужь хэпхъауэ ирокуэ икумкэ ирикуэхэр нэхъ къыхощхэ мазэ идей фэр нэхъ къуафцэ мэхъур гъуабджафэ плъыжьыфэ хъууэ цы плъыжьфэр къыхэкыурэ уэгу хэлъахэр хом хомурэ хокыжьыр мэз бджэнхэм яшыпэ здэпсом еуропэ псор хеубыдэ урысейм и еуропэ лъэныкъуэри дэкыгъу къаукъаз кыбыр япэрей азиэ тыркур шамыр иракым ишъхъэрэ къуэкыпэр ираным и къуэхьапэ ливанымрэ джуртымрэ мэз бджэнхэр къынэжьакъым урысем зэр еуропэ лъэныкъу щопсоухэ карелым къыщыкэдзауэ уралымкэ ирокуэри къэукъазым къыносыр еуропей мэз бджэныр шыпэ здэпсом елъытауэ зэшъхьащокыр ифэр иинагъыр апхуэдэм здэпсоумкэ лъэпкъ цыку цыкурэ ягуэчу зэхагъэкхэ иджыпсту нэхъ къыхагъэкхэр лъэпкъ цыкуит хуит хуэду зэбгырыдзауэ адрей мэз бджэнхэм япэджыжьу зэрыпсоуам шъхькэ нэхъ ямыхьчу щытхэ къуакъазым имэз бджэн инхэр зэзэмызэкэ джоуэ лъэпкъ цыку ялъытэ мэзджэд лат бз ур бз кавказский фазан бзу лъэпкъым ящыщу азиэм къыкауэ арысэ бзухэм ящыщ кыфэм икыхьагъыр см нос хьалъагъыр кг адакъэхэр анэкэхэм нэхъри нэхъ инхэ адрей фэзанхэм ялъытамэ мэз джэдым инэ хъуреягъым щымыхъукэ ишъхьа псом цы тет икапэр кыхьу щыт цы хэту икэм памцэ хъуху дамэхэр хуэхъуреуэ мы памцу щытхэ адакъэхэр нэхъ къуэлэну щыт я цыр адакъэхэм я сурэтыр эуэ зэшъхьащокыр ишъхъэрэ лъэныкъуэмкэ псохэм яшъхьамрэ пшъэмрэ дышъэфэ удзыфафу щыт икагъымкэ фыцафэ шхъуэнтафэ хъууэ кыбым тет цыхэр дышъэфэ плъыжьыфу щытхэ я унэр фыцу капэм тет цыхэр гъуэжьфэ гъуэбджафэхэ я гъунэхэр шхъуэнтафу щыту инэхъуреягъым фэ къуи къыкэщыр плъыжьу щыт анэкэхэр псыфэ гъуэбджафу щытхэ иэ псыфэ пшахъуафу фыцу уэгу хэлъу мэз джэдхэр инэхъыбэм мэзхэм щопсоу абы пэмыкыу псыхъуэм пабжъэ ирикуэхэм псыхъурейхэм я гъунэм ут пабжъэхэм мэзхэм икъуацэхэм идежь губгъуэ цыкухэм нахъ игъунэгъу иэ губгъуэ гъунэхэм ирикуэ мэз псыгъуэхэм къыщыщтэм иде жыгым щыдэлъэтер макэ нэхъыбэм удзым иэ пабжъэм зыхегъапшкуэ иусым инэхъыбэр джылэ мэракуэ пхъышъхьа мышъхьа цыку абы пэмыкыу цыв бадзэ хьапацэ хьамблу амэ гъэшъэгъуэныр хуиту щыпсохэм адакъэмрэ анэкэмрэ зэпыкхэкъым арысэхэм унагъуэм яыгъхэр хуиту щытхэ запыкыу пэмыкхэм япохьахэ я гъуэхэр шым щашъыр тетысхьану бгъуэм джэдыкыу ирилъхьар гъатхэм ипэм къыщыкэдзауэ нэсыфыну езы джэдыкэхэм яфэр гъуабджу щыт тесри зыпри анэкэ закъуэра зэртерыс мазэ хуэдиз мэзкуу урысей федерациэм икъалъэ эташъхьа урысеймрэ еуропэмрэ инэхъ къалэ ин джылу дэсыр бадзэгъуэм гъэм милыуану дунейм тет къалэ нэхъ инхэм яхэт мэзкуу транспортымкэ политикэмкэ экономикэмкэ пэшхуэ иа къалэм аэропорту мэлъажьэ гъушгъогу станциэу дэт псым ипорту хыхэм пышъауи кхъухьхэр зокуэ гъэм щыкэдзауэ къалэм метро мэлажьэ ныпри дэмыгъэри жыуху плиму щыт ифэр плъыжьу абы шууэ джэрджэ текуэ тет благъуэр иукыу мэзкуу урысейм иеуропэ лъэныкъуэм икум ит окарэ индыл псыхэмрэ язэхуакум смоленск бгыхэмрэ мэзкуу бгыхэмрэ здызэхуэзэм къуэхьапэмкэ мэзкуу псымрэ ока псымрэ ягубгъуэм къуэкыпэмкэ мещор губгъуэ лъахъчэм ипшъэ къуэкыпэмкэ калъэм шы иубыдыр гъэмкэ км ар хэку хуэду урысейм псом нэхъри нэхъ цыку мэхъу инэхъыбэ хапэр км ихъуреягъым ирикуэ гъогум икуэцым ит адреир км игъунэмкэ къалэм ишэм пэ нэхъ лъагу иар теплостаным иде илъэгагъыр м мэхъу мэзкуу ибгъуагъыр гъогу хъуреягъым икуэцымкэ ишъхъэрэмрэ ипшъэмрэ нэгъунэ км дэлъ къуэхьапэмрэ къуэкыпэмрэ км дэлъ къалэр мэзкуу псыхъуэм илъэныкъуитым тет абы пэмыкыу иджыри зыбжыгъэ щожэхыр къалэм янэхъ инхэр мэзкуу псым хэлъаду сходнэ химкэ преснэ неглиннэ яузэ нищенкэ джоуэ ахэр исэмырабгъумкэ сетун котловкэ городнэ джоуэ ижьырабгъумкэ псы цыку бжыгъэ неглинэ преснэ пэмыкы амэ къалэм иде шыкагъым гъогу ежэхыпэ хуашъауэ яа япэрей дыду мэзкуу ипэм иде щыа хьаблэхэр къыщыхъуар лъэпкъ къуэкыгъэпэмрэ къуэхьапэ лъэнукъуэмрэ урыс губгъуэм иде щэхуэн шъакуэн щыкадзам абы мэзкуу ишыпэр хуэкуэт гъогухэр иде зэхэкыр псы двинэрэ неманымрэ бэлтий лъэныкъуэмкэ ежэххэр днепырымрэ индылымрэ тэнымрэ абыхэм ядежь нэхъ гъогу кэкхэр мэзкуурэ клазмэрэ япсыхъуэмкэ ирикуэт а шыпэм идежь мэзкуу здашъар илъэсишъэхэм мэзкуу япэреуэ къалэ аташъхьа мэхъу пщы хэкум гъэм абдежьым пщыкъуэ владимир всеволод икъуэ тэкурэ дотысхьа къалэр икъуэш риэм зэауэкэ къытрихауэ ауэ яужым мэзкуу иритыжьын хуэй мэхъужь тэку текауэ владимирым къэгъэзэжьри аргуэру къалэр еубыдри дунем емыхыжь кышъэ гъ еыгъыр илъэсишъэхэм мэзкуу нэхъ быду зэфоувэр аташъхьар къэштэ абы куэдыр хуокуэ урыс пщы хэкухэм тэтэрхэмрэ монголхэмрэ къызэртеуар урыс чылисэм инэхъыжъ шоджэныр къэкуэчу зэрдэтысхьар иван калита мылъку бэгъуа зэхуехьасри мэзкуу ианатэр пэмыкы пщыхэкухэм ятрелъхьа мэлайзиэ азиэ ипшъэ къуэкӀыпӀэм щыщ къэрал ар хъутей хы ипшъэм тӀууэ еугуэч мэлайзием зыкъегъэлъагъуэ къэралцӀыкӀу рэ федералым еуэ шӀыпӀищрэ зэхэт зи пащтыхь чэзуурэ къызыхах фидирал конституцэ пащтыхьейщ абыхэм ящыщ штат рэ фидирал щӀыпӀитӀрэ мэлаккэ хытӀыгуныкъуэм тещ я штатитӀрэ зы фидирал шӀыпӀэмрэ калимантан хытӀыгум штатитӀыр пащтыхьейщ абыхэм ящыщ блы сулътӀанейхэщ зыр раджастанщ зыр ауэ сытыми дипертуанщ адрей штатиплӀыр губерниэхэщ фидирал щӀыпӀэхэр къэрал хабзащхьэм егъэзахуэ илъэситху къэс къэралцӀыкӀухэм зы пащтыхьымрэ абы и къуэдзэмрэ къыхах мэлайзием я пащтыхьым зэреджэр янг ди пертуан агонг къэралым хабзэу хъуар губернаторхэмрэ штатхэм я нахъыщхьэхэмрэ аразы ямыщӀауэ къагъэсэбэпыну хуткъым ар пащтыхьым и къарум емылъытауэ мэлайзием и пэрламентыр тӀууэ еугуэш ищхьэ пэлат штатхэмрэ фидирал щӀыпӀэхэмрэ я зэхуэс ищӀагъ пэлат синат ищхьэ пэлатым и ухуэныгъэр хэхыгъуэм тещӀыхьащ ищӀагъ пэлатыр штат къэсыху щыщитӀрэ пащтыхьым езым къыхих щыщхэмкӀэ зэхэтщ пащтыхьым и къулыкъум и мыгьэнэр япэрыт министрэм деж щеух къэралым и Ӏуэхухэр политикэр абым егъэзащӀэ мэлайзием дин щхьэхуит яӀэщ цӀыхум езым сытхуэдэ дин иӀыгъынуми езым къыхихыну хуитыныгъэ кэнституцым къырет ауэ жылэдэсхэм я нахъыбэм мыслимэндиныр яӀыгъщ мэракӀуапцӀэ лат бз ур бз ежевика пабжъэ къэкӀыгъэ хьацыбанэ лъэпкъым ящыщ имэракӀуэхэр хъухукӀэ япэ удзыфэ мэхъухэ яуж гъуабджэ тӀанэ плъыжь гъуабджафэ мэхъухэ мэракӀуэ хъуахэм яфэр къуафцӀу щыт къэкӀыгъэр пабжъэ мы ину щыт ичыхухэмрэ и къудамэхэмрэ банэ ятету къудамэхэр чыцӀынэм хуэду щытхэ зэ дэкӀеуэ зэ шӀым заубгъурэ кӀыуэ тхьампэхэр гъэчхэм щырыщу къытокӀэ жэпкъ лапэмкӀэ тет гъэчхэм тхурытхурэ ятет мэракӀуэпсыр плъыжь кӀынфӀу езы мэракӀуэр гуашӀэ ипшъэ лъэныкъуэхэм къыщыкӀхэм я мэракӀуэхэр нэхъ ӀафӀу щытхэ куэду еуропэ къэралхэмрэ скандинавымрэ къыщокӀыр къаукъазым адрей пабжъэхэм ядэкӀыгъу зэкӀокӀхэр Ӏуву хэкӀыпӀэ имыӀу еуропэм мэракӀуапцӀэр губгъуэхэм куэду кӀасу ягъэкӀкъым ауэ ишъхъэрэ америкэм куэду къагъэкӀыр ящэным шъхьакӀэ америкэ лъэпкъхэр лъахъчэхэм ящыщ зэрагъэтӀысыр джылъэкӀэ иэ лабжъэ кӀымкӀэ къыхагъэкӀыр нартсанэ урысейм хэт ставропол къэралым и къалэ зыгъэпсэхупӀэ къалэхэм ящыщ Ӏуашъхьитху хьэблэхэм я зы шъэт къалэм км пэщыл къаукъазышхуэм и Ӏуашъхьэ лъабжъэхэм якӀэту ишъхърэ лъэныкъуэмкӀэ урысхэр щытӀысар а шӀыпӀэм гъэм абы ипэкӀэ а шӀыпӀэм къэбэрдей лъэпкъымрэ абазэ лъэпкъхэмрэ я гъунапкъэр ирикӀуэт джэнтемыр абазэ пщыхэм я шӀыпӀу иубыду нэхъыбэр къалэм джылу дэсыр и инагъыр км нартсанэ ставропол къэралым ипшъэ лэныкъуэм хэт къэрэшей шэрджэсымрэ къэбэрдей балъкъэрымрэ я гъунапкъэхэм Ӏуту Ӏуащхьэмахуэ км кӀэ пэщылъу гумцӀыкӀу и псыхъуэм дэту мыекъуапэ къэралыгъуэм ди лъэхъэнэм ипэкіэ къыщыкӀэдзауэ нартсанэ и шӀыпӀэм цӀыху исахэ мыекъуапэ къэралыгъуэм яуж ишъхъэрэ къаукъаз лъэпкъхэр къохьэхэ яужкӀэ къубан културэм щыщхэр абыхэм яуж иту кӀуэхэр аланхэр лъэхъэнэм щыщу адыгэ абазэ лъэпкъхэм ящыщ сынхэр кхъэ Ӏуашъхьэхэр къалэм ихъуреягъ шӀыпӀэхэм къыщагъуэтыр тхыдэ Ӏазэгъуэхэм лъэхъэнэм адыгэ абазэ лъэпкъхэр щопсоу къалэм и шӀыпӀэм къэбэрдейхэмрэ тапанта ашуахэмрэ нартыху лат бз ур бз кукуруза лъэпкъ нартыхухэм латиныбзэ лат бз ящыщ закъуэ Ӏэрысу нартыху Ӏэрысэм нэмыщӀ иджыри хэтхэр лъэпкъым нартыхур лъагэ зы илъэскӀэ псо удз къэкӀыгъэ и лъагагъкӀэ метрищым нэсу зэзэмызэ м иӀэ нэхъыбэм фӀокӀыр лъабжьэ фӀы иӀэу ипкъыр занщӀэу щыт и бгъуагъыр см нос и кӀуэцӀыр мы нэкӀыу тхьэмпэхэр ин я бгъуагъымкӀэ см носхэ я кӀыхьагъымкӀэ метрым я лъапэмкӀэ пкъым и хъуреягъыр иубыду христофор колумб америкэр къыгъуэта нэужь европэм дыщэм игъусэу тутыныр нартыхур кӀэртофыр еджэу къыносыр гъэм испаниэм икуей кастилием и губгъуэхэм нартыхур ягъэкӀыу щӀадзэ езы европей лъэпкъхэр зэреджэ псалъэ къыздэкӀыр таино лъэпкъым ябзэм антил хы тӀыгухэм щыпсэуауэ европейхэр дэмыхьа щӀыкӀэ нил африкэм ежэх псы дунейпсом етӀуанэ и инагъымкӀэ зэманыгъуэ бжыгъэ екӀуэкӀамкӀэ нилыр дунем и нэхъ кӀыхьдыду къалъытэт ауэ джыпсту амалыншу хэшъыкӀыгъуэ ирата дунем и нэхъ псы кӀыхьу щытыр амазонэрауэ зи кӀыхьэгъыр км миниблым фӀэкӀыр и дуней зэхэтыкӀэмкӀэ и псыхъуэр зэрыщытымкӀэ и гидрографиэмкӀэ лъэпкъ Ӏусхэм къэлъытэгъуэ ирату хъуамкӀэ нилыр дунем и нэхъ гъэшъэгъуэн псыхэм ящыщ псыр къуэкӀыпӀэ африкэ бгылъэм къыхожри хы курытым холъадэ хэлъэдэпӀэм дежь делтэ ишъу и псыхъуэпшъэмкӀэ псы иныфӀхэр зыхеубыдэ абыхэм ящыщхэр бахр эл газал сэмырабгъумкӀэ ачуа собат нил шхъуантӀэ атбара ижырабгъумкӀэ атбара и псыгуэжым щыкӀэдзауэ нилым зы псы хэмылъэдэжьу уэгъушӀыпӀэм хож км къэнэжьам нил и кӀыхьэгъыр нэхъыбэм псыхъурей викториэм щыкӀэдзауэ ябжыр абым псы иныфӀхэр зэрхэлъадэм емылъытауэ нэхъ джыжьэдыду щыӀу къэплъытэ хъунур рукарара псым и къыхэжыпӀэра кагерэ псым и лъэшыгъэ езытхэм ящыщ абым и къыхэжыпӀэр лъэгапӀэ м фӀэкӀым хэлъ къуэкӀыпӀэ африкэм хэт бгылъэхэм ядежь экуаторым и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ пэщылъуи викториэ псыхъурем холъадэ нил и кӀыхьэгъыр кагерэм дэкӀыгъу км хуэдиз нэхъыбэм къагъэсэбэпыр км ауэ викториэ псыхъурем щыкӀэдзауэ хы курытым нэс кӀыхьэгъыр км хуэдиз мэхъур а кӀыхьэгъыра нил еуэ щытыр викториэмрэ кагерумрэ рукарарэр хэту быбжмэ нил и псы системэпсом и кӀыхьэгъыра къыхэкӀыр дунем и псышхуэхэм я зызакъуэра къыхагъэкӀар и кӀыхьэгъыр щабжым кагерэм и кӀыхьэгъым щымыхъукӀэ викториэ псыхъурем и кӀахьэгъри хагъэхьэ псыхъуэм и инагъым хэшъэкӀыгъэ тэрэзу иӀэкъым щыкӀэдзауэ нэс млн км абым угандэм руандэм кениэм танзаниэм эфиопиэм эритреэм суданым мысырым я шӀыпӀэ псор иэ я нэхъыбэр хиубыду псалъэ нил ыр алыдыцӀэ нейлос ым къыхокӀыр пэс ал бз абым пэмыкӀыу алыджхэм псым эгиптос кӀэ еджэхэт пэс ал бз абым еуропейхэм мысырым и къэралыцӀэр къыхэха нил и къыхэжыпӀэм шъхьэкӀэ шъныгъэм пылъ хулъхугъэ еуропейхэр геродотым и зэманыгъэм щыкӀэдзауэ пылъхэт абым и тхыдэм япэреуэ къеӀохур нил и къиугъуэр уэс ткӀугъэм и псыхъуапшъэм зыкӀи зэремыпхар геродот и шӀыпӀэтхыпхъэмкӀэ нилымрэ нигерымрэ зохолъадэхэ абым пэмыкӀыу къеӀохур зы саис шоджэным и хъыбарыжъ нилыр псынэшху къыкӀэжу шӀым сиенэмрэ элефантинэмрэ я зэхуакум икӀи абым я зы ныкъуэр ипшъэмкӀэ ежэху адрей зыр ишъхъэрэмкӀэ пэсырей зекӀуэ цӀэрыӀуэхэм ящыщ зы нилымкӀэ дэкӀуеякъым седд ым фӀэкӀыу агатархидым къызэриӀохумкӀэ псом нэхъри нэхъ джыжьу ипшъэмкӀэ пхырыкӀауэ щытахэр птолемей м и хызекӀуэхэра абыхэм къаӀохуа псы къиугъуэр зэпхар уэшххэм я гъэрауэ эфиоп бгылъэм къэкӀуэкӀыр классикэ Ӏэшъагъэхэм хабзу щытар нилыр тхьэуэ гъэлъэгъуэн и шъхьэр щыпхъуауэ щыту абымкӀэ и къыхэжыпӀэм хэшъыкӀыгъуэ зэримыӀэр ягъэлъагъу птолемей и лэжьыгъэмкӀэ къызэриӀохум нил и къыхэжыпӀэр рувензорим хэлъу а гупшысыгъуэм зызэримхъуэкӀыу зэманыкӀэм нэс щыӀа зэманыкӀэм дежь перо де ковилиан яуж иту эфиопиэм португал иезуитхэр ежьахэ абыхэм ящыщ тӀум перо паэсымрэ жеронимо лобомрэ шхъуантӀэ нилым и къыхэжыпӀэр ялъэгъуахэ ауэ абыхэм я хъыбар къаӀуэтахэр дунем къыщытехьэхэр лъэхъэнэра гъэм шотлэндым щыщ зекӀуэ джеймс брусым гулъытыгъуэ ириту шхъуантӀэ нилым и къыхэжыпӀэм топсэлъыхьыр и тхыгъэ нил и къыхэжыпӀэм лъыхъуагъуэ зекӀуэм хуж нилым къызыхэкӀым шъхьэкӀэ илъэс кӀэ узэӀэбэкӀыжьмэ зы гупшысыгъуэ зэфӀэгъува щыӀэтэкъым пэсырей хулъхугъэ шъэныгъэм пылъхэтэм нэхъыжъ плинийм хуэду хужь нилым и пшъу къалъытэтэр нигер псыра абым шъхьэкӀэ ятхтэр нилым и къыхэжыпӀэр Ӏуашъхьэм хэлъ мавританиэм и лъэгум дежь зэманыкӀэм зы гупшысыгъуэ лъэш хъуа абым мыхьэнэ зэрихьэтэр африкэм и кум псыхъуреишхуэ иту абым конгор нигерыр нилыр джоуэ къыхэжху псыхъуей викториэ хужь нилыр къызыхэжыр еуропейхэм гъэм къагъуэта япэреуэ абым пэкӀэхуар джон спикыра илъэситху абым яуж текӀауэ александриэм щыӀу лондон телеграммэ иригъэхьа нилым и Ӏохухэр хьэлэмэт спикым и гурылыгъэ нилым теухуауэ иӀахэм пэубыдыр къыдэлажьэ ричард френсис бертоным спикымрэ бертонымрэ я зэдауэныр щызэфӀэкӀар гъэм генри стенлим хужь нилым ипшъэр фӀыуэ зэригъэшъа яуж рипон псыкъелъэхэм ядежь нилыр ишъэ лъэныкъуэмкӀэ кӀедзэри ишъхъэрэмкӀэ йожэхыр и ежэхыкӀэр уэру щыт викториэм и ишъхъэрэ лъэныкъэм щыкӀэдзауэ къыхэж псыр алберт псыхъурейм нэс ежэхым угандэ къуэкӀыпӀэ африкэм цӀэ зэрихьэр викториэ нил абым и кӀыхьэгъыр км хуэдиз мэхъур угандэм и бгылъэхэм хэжу псыкъелъэ бжыгъэ ешъыр псым абыхэм ящыщу нэхъ индыдэр мерчисоныра и лъэгагъыр метрэ носыр псыр киоган псыхъурейм и пхия шӀыпӀэмкӀэ хожри алберт псыхъурейм холъадэ угандэмрэ крд мрэ я гъунапкъэм дежь алберт псыхъуремрэ ачва и псыгуэжымрэ я зэхуакум цӀэ зэрихьэр алберт нил а лъэныкъуэм дежь псыр хому йожэхыр суданым хэмылъадэ кӀышъэ къуэ зэв нимулемкӀэ абым щыкӀэдзауэ ежэхыкӀэр аргуэру уэр мэхъур къалэ джубам фӀэкӀауэ къехамэ бхылъэм къыхэкӀа яуж псыр км сэтеишхуэ псыпцӀэкӀэ бэгъуауэ щыт сэддым хожыр абдежьым зэреджэр бахр эл джэбэл къушъхьэ псы псыпцӀэ кӀэхъур псыудз бжыгъэхэмрэ папирусхэмрэ псыежэхыным зэран зэрыхъуэхъухэра псыжапӀэр зэкӀауфурэ псыр псыгуэж бжыгъэкӀэ зэхагъэкӀхэ спым и кӀэхагъыр мэкӀуэдр абдежьым къушъхьэхэм къыхэкӀа псым я нэхъыбэр абдежьым зэкӀэкӀожыр сэтейм игъущӀыкӀыурэ иэ псыудзхэм зыкӀафурэ псыудзхэм яшъ псыгухэм зэраджэхэр сэдд псыр къыщиум иде ятӀэгъуэм къыточхэри хомурэ псыжапӀэмкӀэ йоххэр зэрынтӀэухурэ зэроубыдхэри куэдым псыжапӀэр зэкӀауфэр кхъухьзекӀуэным зэран хуэхъуху а лъэныкъуэм нэхъ индыду щытхэр псым хэлъадэхэм бахр эл газалымрэ собатымрэ я псыхэр бгыхэм къэжэхурэ ятӀэху куэду яхэлъ абым шъхьэкӀэ я фэр утхъуауэ щытхэ хужьыфу собатым уфӀэкӀыу укъехмэ псым цӀэ зэрихьэн кӀидзэр хуж нил бахр эл абияд псыпцӀэ лъэныкъуэр къигъану къыхокӀри хомурэ ежэхын кӀедзэ къуэ бгъуэшхуэ уэгъушӀыпӀу щытым апхуэду хартумым нэс йожэхыр абдежьым шхъуантӀэ нилымрэ хужьымрэ зэхолъадэхэри зы мэхъур абым щыкӀэдзауэ псым зэреджэр нил хы курытым хэмылъадэ кӀышъэ шхъуантӀэ нилыр бжыгъэкӀэрэ нэхъ цӀыкӀу хужьым нэхърэ ауэ нил зэфӀэгъувэныгъэм хартумым уфӀэкӀмэ мыхьэнэ нэхъыбэ иӀэ шхъуантӀэ нилым и къыхэжыпӀэр эфиоп бгылъэм хэлъ псыхъурей танам къыхэжу а бгылъэми нилым и яужырей псыхэлъадэ псыбэр къыхож атбару ныбгъуэ лат бз псэушъхьа бзу мэзджэд лъэпкъым ящыщ кыфэм икыхьагъыр см ихьалъагъыр г ицыр пшахъуэфу щыт шъхьашыгум кыбым капэцхэм фыцафу цыху хэпхъауэ щыт нэкыбым плъыжьу цыхэр щыт хъухэм нэкур плъыжь къуафцафу щыт бгъэр плъыжь жэпкъымрэ тэмакъымрэ фыцэ анэкэхэм я жэпкъымрэ тэмакъымрэ пшахъуэфэ псыфу щыт бгъэмрэ лъэныкъуитхэмрэ тет цыхэм гъуабджэ къуафцу хэпхъа уэгу ныбгъуэхэр еуропэм африкэм къуэхьапэ азиэм урысейм къуэкыпэ лъэныкъуэмкэ байкалым нэс щопсоухэ губгъуэхэм иэ къушъхьахэм щопсоу шымахуэкэ африкэм ипшъэ къуэхьапэ азиэм мэкуэчхэ ипшъэ африкэмрэ индостанымрэ бгъуэ здашъыр къыздырачыр еуропэ псомрэ азиэмрэ палестинэмрэ ираным туркистаным удзым къэкын зэркидзу ныбгъуэм киин кедзэ хъухэм зэзэуэн кадзэ анэкэхэм шъхьакэ ябгъуэхэр шым щашъыр анэкэм дждыкэ хуэдиз егъэтылъ я фэр псыфу щыту къуафцэ гъуабджэ яхэпхъауэ джэдыкэхэм махуэ тес хъур хэмыту изакъуэ къыречыр гуэдзыр щыхъум идей ныбгъуэхэр губгъуэмкэ хэтысхьан кадзэри кэху пчэр мэхъухэ куэчын щыкадзэр шыщхьэум икэм щыкэдзауэ фокадэм икэм нэгъунэ яшхыр нэхъыбу къэкыгъэ джылэ тхьампэ къэтэп гъуэч макыу цыв амэ нэгумэ шорэ жэпуэгъуэм и мэкъуауэгъуэм и нэгумэхьэблэм къэхъуа джэц и псыхъуэм дэтам псыхуабэм и пэмыжыжьу и адэм и адэшхуэр абдзэххэм ящыщт лъэпкъым къыхэкӀауэ къэбэрдейм дэтӀысхьат ӀэнатӀэпӀашъхьэ пщы уэркъ зэрахьу шорэ и адэ нэгумэ бэчмырзэ къызыхэкар уэркъ унэгъуэт шорэ дагъыстан щыщ къуаджэу эндери дэт мэдрысым щеджа дэгъу къыухат ар абы иужкэ якъуаджэ тэкурэ ефэндыу щылэжьа ауэ дин охущэныр экыб ишъри научнэ гъэсэныгъэм зырита шорэм хьарапыбзэр тыркубзэр персыбзэр ягъунэгъу лъэпкъхэм ябзэ ишъэт лъэныкъуабэхэмкэ шъэныгъэу къыэкэхьаэхэм кэлэ нэжгъурым диным итэрэзыгъэкэ игу щэч къырагъэхьа адыгэ народым иисторие жхуиэр тхылъу нэужым итхам уеджэ зыхъукэ наху къыпфэхъу ислъам диным щулъэгъу куу зэрхуримыар а тхылъым щыкегъэтхъы мафэрэ джатэрэкэ адыгэмэ ислъам диныр зэрырагъэштар тхьамышкагъу лъэпкъым къыхуихьахэр тыркуе лъэныкъом нахъри урысей лъэныкъуэр нахъ тэрэзу илъытэт нэгумэм урысыбзэр урыс литературэр ищэным кэнэцт аршъхьакэ къэкыни илъэпкъы тхэныр научнэ шъэныгъэхэр экигъэхьаным игугъэ зыдиыгъа ар къыбдэхъуным шъхьакэ еджапэ укэхьан хуэя ауэ шорэм ахуэдэ амал иакъым амал закъу щыар урысыдзэм хэхьаныра апхэду рэ илъэсым шорэр урысыдзэм къулыкъу щихьынэу хэхьэ урысыбзэр шорэм псынкэу зегъашъэ бзэр зэришъэрэм ишуагъэкэ кавказскэ линием игупчэ штабы зэдзэкакоу нэужым а рэ волжскэ къэзэкъ полкым итхакоу энатэхэр зэрихьагъ нэгумэм ыбгъэгу хьазырхэр къытепшыкутукы ибгырыпхы сэшхор къамэр шхонкэкыр пышагъэх игъогурыко алъмэкъы тхылъхэр тетрадхэр дэлъых дзэ къулыкъоу ышэрэм дакоу еджэ матхэ пшъы ымышэу ишэныгъэ хегъахъо аузэ еджэко чыпэу зэрытым екышъ егъэджако мэхъу аманаткэ атыгъэ адыгэ кэлэцыкухэу нальчикы дэсхэр ригъэджэнхэу дзэпащэхэм рэ илъэсым шорэр агъако ащ бэрэ оф щимышагъэу петербургы дэтыгъэ кавказ къушъхьэчэсхэр зыхэт полуэскадроным рэ илъэсым нэгумэр агъэкожьы рэ илъэсым нэс ащ дзэ къулыкъур щехьы кавалерием ипоручикыцэр иэу рэ илъэсым ар тифлисы агъако дзэ къулыкъур офшэн зэфэшъхьафхэр бэ пэкэкыгъэр нэгумэ шорэм ау сыд зеши школ къызэуихынышъ еджэныгъэ гъэсэныгъэм игъогу илъэпкъ зэрэтыригъэуцоным игугъэ ин ышъхьэ икэу къыхэкыгъэп ар алъапс адыгэ алфавитэу зэхигъэуцуа гъэм начальные правила адыгейской грамматики черкесские предания история адыгейского народа зыфиорэ тхыгъэшхохэу нэгумэм ышыгъэхэм ау иморадхэр къыдэхъуныр нэгумэм инасыпы къыхьыгъэп итхыгъэхэр ыыгъэу петербургы академием куагъэу зыми джыри укэгъу имыфагъэу сымэджэ хьылъэ хъугъэ иным и м м рэ илъэсым нэгумэр лагъэ нэгумэм иофшагъэмэ ащыщхэр ар зэлэ ужым хаутыгъэх ау янахьыбэр эпэрытхыхэу ныкъотхыхэу къэнагъэх нэгумэм итхыгъэу зыдэщыэр амышэу илъэси м ехъу щылъыгъэу къагъотыжьыгъэ грамматикэм мэхьанэшхо дэдэ и адыгабзэм ибзэхабзэхэр зэгъэшэнымкэ тэ тилъэхъанэ офы бэкае ашагъ нэгумэ шорэм инаучнэ лэ жьыгъэхэр цыфэу зыфитхыгъэхэм алъыгъээсыгъэнымкэ адыгэм итарихъ зэгъэшэгъэнымкэ адыгэ народым иисторие зыфиоу нэгумэ шорэм ытхыгъэу зэрепэсыгъэу уасэ зыфэ шыгъуаер урысыбзэки къэбэртэябзэки рэ илъэсым нальчикы къыщыдэкыжьыгъ бзэшэныгъэмкэ офэу нэгумэм ышагъэхэр тхылъиту хъухэу филологические труды ацэу апэрэр рэ илъэсым ятонэрэр рэ илъэсым нальчикы къыщыдэкыгъэх гай йулий цезар аугуст гъэм фокӀадэм и ди лъ я пэм гъэм шышъхьэӀум и урымым и политик лэжьыгъэ цӀэрыӀуэ аугуст и адэ гай октавиир плебей къуэлейхэм къахэкӀт шуу лъакъуэм ящыщу и анэ атиэр йулийхэм къахэкӀт аугуст октавианыр цезарым и патрициу ишъат яужым и гъашъэм аугустым цӀэ октавианыр къымгъэсэбэпыну пылът нэхъыбэм йулий лъэпкъым лъэныкъуэгъукӀэ зэрхэхуам зыщигъэгъупшэжьыным пылъу и шъэуэгъуэр щекӀуэкӀым зы махуэ гуэрэм тхылъ къыхуэкӀуа и анэм къыригъэхьауэ къыхуиӀохуар цезар яукӀауэ цезэр тхылъ къигъэнам зэритымкӀэ октавианыр и къуэуэ къиштат къану и мылъкум и нэхъыбэри къыхуигъэнауэ ар къишъа яуж бэуэ хэгупшысыхьурэ и анэми яужым емыдэӀу рымым кӀуэн гугъэ ешъыр цезэр и унафэкӀэ къыхуэнар иштэну лъыи шъэжьын игугъу зыукӀахэр къигъэтын гугъэ иӀу апкӀэнтӀэху ӀэнатӀэгъуэр пэмыкӀым иубыдат а пэмыкӀтэр марк антоний цезар и шъхьэгъусэ калкурниэ ахъчэ къыритамрэкӀэ дзэм и дэӀэпыкъуэгъукӀэ техьат аугустым къыщыгурыӀуэм цезэр къыхуигъэнауэ хъуар пэмыкӀым зэрлъысар мылъку иӀу хъуар ищэжьын кӀедзэ яужым и анэмрэ и етӀуанэ хулъхугъэ здэкӀуамрэ я мылъкури ещэ цезар гугъэ къигъэнар урымым щыщ цӀыху къэс сестэрций лъысыну игъэзэнкӀэным шъхьэкӀэ ар щыгъэзанкӀэми антоний и лажьэкӀэ мылъкуншу къызэрнар къиӀохут абым пэмыкӀыу антоний трилъхьэтэр цезар зыукӀахэм дзэи мылъкуи яӀыгъу хуиту иутыпӀщыжьаху абы лъандэрэ аугустыр нэхъ лъэш мэхъур аугустым губзыгъагъэкӀэ къигъэсэбэпа ӀэнатӀэгъуэ ӀэкӀэлъал и къэралым дунем гуфӀэгъу тетыр иригъэлъэгъуа ӀэнатӀэгъуэм и зэпэубыдыгъэм къыхэкӀ гуӀэгъу хъуам хича яуж йулий цезар и губзэгъэгъуэр хэмылъами и гугъэм сыт чыгъуи пэщылът зэфӀэкӀыгъу игъуэту хъуамкӀи яуж иту шъэныгъэм пкӀэ яхуишът езыр усакӀыу щытт и цӀэр лъэхъэнэм иритыфа Ӏэшъагъэхэмрэ шъэныгъэхэмрэ лэшыгъэ щагъуэтам и дэӀэпыкъуэгъукӀэ яуж аугустым статистикэ тхъылъ къигъэна урым империэм теухуауэ аугустым и гъашъэтхыдэ тхылъ къэӀуэтэгъуэ лъэшхэм къыхэхауэ сатониим итхауэ щыта португалэ республикэ къуэхьэпӀэ еуропэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр лиссабон португалэр пиреней хы тӀыгуныкъуэм хэт еуропэм и къуэхьэпӀэдыдэ къэралу щыту шӀымкӀэ и гъунапкъэр эспаниэ къуэдемкӀэ ирокӀуэ ишъхъэрэмрэ куэкӀыпӀэ лъэныкъуэхэмкӀэ португалым азор хы тӀыгухэмрэ мадейрэ хы тӀыгумрэ хохьэхэ къэралым и инагъыр псори зэхэту км рей дунем шӀыпӀэр хы Ӏуфэм дей губгъу щыт португал губгъуэ ишъхъэрэ лъэныкъуэм къушъхьу тхы сиерра де эстрелла псы нэхъ инхэр тежу тахо дуэро гуардианэ джоуэ къэралыр ипшъэмрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмрэ атлантик океаным и Ӏуфэм Ӏохьэ португалэм и хьэйуар хыкурытейуэ щыт япэрей колонисту иберий хы тӀыгуныкъуэм щытахэр финикийхэра гъэм ди лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ иберий хы тӀыгуныкъуэр карфаген хэкум хэт мэхъур ауэ яужым карфагеныр щыхэкӀуадэм урымым хокӀуэ урым зэманыгъуэм щыгъуэ португалымрэ эспаниэмрэ я ипшъэ лъэныкъуэхэр куей лузитаниэм хэхьэхэт урым империэр хэкӀуэда яуж иберий хы тӀыгуныкъуэр джэрмэн лъэпкъхэм я ӀэнатӀэм кӀохьэ яужым абым пэштыхь бжыгъэ яшъу лъэхъэнэм португалыр шӀыпӀэ здыхэтым къышъхьэпэгъуэ къыхихурэ и колониэ империэр хегъахъуэ америкэм бразил хэкумэтхым къышъхьэпэгъуэ бжыгъи къашъэр индиэм нэс хыгъогу къагъуэтыр ахэр къэзышъахэр португалым щыщ хызекӀуэхэра лъэхъэнэм и пэм иберийр зауэм хэт наполеоныдзэмрэ антинаполеоныдзэмрэ я зэпэщытыным абым пэмыкӀыу а лъэхъэнэм револуциэ бжыгъи щокӀуэкыр португалым и ӀэнатӀэм бразилыр кӀокӀыр португалыр унитар къэралу щыт администрациэкӀэ хэкукӀэ гуэчу езы хэкухэр муниципал куей кӀэ зэхэкӀыжьху азор хы тӀыгухэмрэ мадейрэ хы тӀыгумрэ аутоном статус яэ португалыр индустриэ аграр къэралу щыт япэрей лэжьыгъэхэр шэкӀ идэ пхъэ тхылъымпэ бдзэжьей санэшъ туризмыми пӀэшхуэ еӀыгъ къэралым и экономикэм ахъчэ зекӀуэр еуро гъэм щыкӀэдзауэ абым ипэ къэралым хэта ахъчэр португал эскудо номинал вкӀуп ыр гъэм зэрыхъуар млрд зы цӀыхум португалым и дзэм хэтым я бжыгъэр зэрыхъур мин хуэдиз дзэр зэрзэхэкыр армиэ навигациэ португалым и хыдзэ хы дзэзэшэри хэту уэгузауэдзэ португалым и уэгузауэдзэ республикэм и лъэпкъ гуардиэ псей лат бз ур бз ель къэкӀыгъэ жыгхэм ящыщу лъэпӀкъ зэшъхьащокӀхэ гъэпсом удзыфу щыту лъагэху м нэсу я лъабжъэр япэрей илъэс занду шӀым хохьа яужкӀэ шӀышъхьам идекӀэ зэкӀэкӀыу кӀедзэри илъабжъэ япэре зандэр мэгъужь абы хуэду ялъыбжъэр зэрыкӀым шъхькӀэ жьыбгъэшхуэм пэщытыфхэкъым куэдыр мэукӀурийхэ къудамэхэр кӀагъымкӀэ бгъуэуэ зэкӀокӀхэр ишъхьамкӀэ зэв хъужьху жыгыпӀкъым занкӀыу къыхэкӀху япэрей илэс лъэныкъуэ къудамэ къыпыкӀэкъым ифэр псыфу шашу щыт итхьампэхэр бану мэкӀхэр кӀэкӀыу удзыфу памцӀу щыту къудамэм илъэс иэ нэхъыбу тетхэ илъэс хуэдиз мэкӀыр мэпсо нэхъыбу дуней мэзхэм къэкӀхэм ящыщыр еуропэ псей ишъхъэрэ еуропэмрэ курыт еуропэмрэ къыщыкӀыу финлэндиэм урысейм и еуропей лъэныкъуэм ипшъэ тундрэм къыщыкӀэдзауэ индыл нэгъунэ яужкӀэ урал псомрэ сыбырымрэ хеубыдэри алтаимрэ амурымрэ носыр сыбыр псей урысейм и еуропей лъэныкъуэм еуропэ псейм дэкӀыгъу мэкӀыр ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэхэр иубыду уралым къуэхьапӀэмрэ къуэкӀыпӀэ сыбырымрэ къаукъазым къыщыкӀыр къаукъаз псей ибанэхэр нэхъ цӀыкӀу щыту адрейхэм елъытамэ лъэпкъу хъуар псков област федерациэ урысеим хэт хэку къалэ нэхъыщхьэр псков псков хэкур урысейм и ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ еуропэ лъэныкъуэм хэт гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр ишъхъэрэмкӀэ ленинград хэкум къуэкӀыпӀэмкӀэ новгородымрэ тверымрэ ипшъэмкӀэ смоленскымрэ урысыхумрэ къуэхьэпӀэмкӀэ латвиэмрэ эстониэмрэ хэкум шӀыпӀу иубыдыр зэрыхъур мин км езы шӀыпӀэр нэхъыбаӀуэм губгъу щыт мэзкӀэ бэгъуауэ мэзхэм шӀыуэ яубыдыр зэхэту мин га абым пэмыкӀыуи псыхъурей бжыгъэхэр яубыдыр км псыхъурей нэхъ индыдэр псков чудской хэку псом псыхъуреуэ хэтыр фӀокӀыр хэкум мэзу къинэжьар млн м носыр тхьэмпэбанэхэм ящыщ хэкур бэгъуауэ щыт мэзкъэкӀыгъэ къэщхьэпэгъуэхэмкӀэ Ӏэргъэбэгухэр мэракӀуэхэр гынкъэкӀыгъэхэр хьэйуар континет курыту щыт гъэм и температурэ курытыр с мазэкурыт температурэр щӀышылэм с бадзэуэгъуэм с уэуэ къэхыр гъэм мм къалэ псковыр япэреуэ тхыдэтхыгъэхэм къыщыӀохур гъэм лъэхъэнэхэм псков хэкур киеу урысеим хэтт ауэ и къэрур кӀуэдын щыкӀидзэм новгородымрэ владимирымрэ и ӀэнатӀэпӀашъхьэм кӀэхьэ ишъхъэрэ зауэшхуэм щыгъуэ гъэхэм псковыр урысыдзэм и гъунапкъым тет быдапӀэ къэлъытэгъуэшхуэ зиӀу щыта къышхьэпэгъуэ дзэм шъхьэкӀэ зэрихьу псков хэку къыщыхагъэкӀыр гъэм шышъхьэӀум и псков хэкур щызэфӀэувэжьар гъэм хэкум и валовэ продуктыр гъэм млд рубылу хъуа зы цӀыхуа абы теуэр мин рубылу гъэм экономикэм и лэжьыгъэ нэхъышъхьу щытыр губгъуэ былым лэжьыгъэхэр чэ лы кэнтроф пхъышъхьэмышъхьэ джэд зехуэныгъэ абыб пэмыкӀыу хэкум дэт псков грэс цӀыкӀу сг хэр джоуэ великие лукахэм локомотивщӀыж фабрикэ дэт псков хэкур и администациэмкӀэ муниципал куей кӀэрэ къалэ куей кӀэрэ мэгуэч псыжъ абаз къвбин ал бз гипанис къэр бэлъ бз къобан псыхъуэ урысейм къэукъаз ишъхъэрэм идежь псыжъ къвбин кубань къобан губан ящищ зыцэ псым зэрихьам къэрал здежэххэр къэрэшей шэрджэс ставропол къэралым адыгейм краснодар къэралым хы мыутэм здыхэхьам идежь хы тыгу ин ешъыр зэгуэкыу км хуэдизу уашъхьэ махуэ илъэгум ежэхын кедзэ псыжъ икыхьагъыр км мэхъу усть лабинск къалэм къыщыкэдзауэ псыхъуэм кхъухьхэр ирокуэ исэмырабгъумкэ хэлъадэ псыхэр абыхэми нэхъ псы цыку хэлъэдэхэми ядэкыгъу ижьэгъурабгъумкэ хэлъадэ псыхэр илъэс мин бжыгъэкэ узэабэкыжьмэ псыжъ хым здыхэлъадэм идежь хы мыутэ хыжъэ ин иа тэман хы тыгуныкъуэм къыщыкэдзауэ приморскэ ахтарск нэсу краснодар нэгъунэ хыхьау хом хомурэ псыхъуэми хыми шыр зэрахъуэкыу шыгу трихьу кидзэри хыжъэр хым хигъэкри хы тыгу хъуа псыжъ бжъэжъей бжыгъэ хэс лъэпкъу абы пэмыкыу зоопланктону лъэпкъ хуэдиз псыжъ псым ус бзухэм ящыщ бжъыгъи лъэпкъ хуэдиз абы пэмыкыу бажьэ мэз джэду кхъуэ джоуэ ипсыуфэхэм щопсоу псыфаб псыхуабэ урысейм и краснодар къэралым хэт къалэ къаукъаз Ӏуашъхьахэм ишъхъэрэ къуэхьапӀэ лъэныкъуэм хэлъ псыкӀупс ипсыхъуэм дэт псыхуабэ къалэ зыгъэпсэхупӀэхэм ящыщ къаукъазым дэтхэм я нэхъ жьыхэм ящыщ гъэм урысхэм къалу траӀуа джылу дэсыр мин гъэмкӀэ хьаблэ къыбгъэдэтхэр хэту джылу хъуар зэрыхъур мин гъэмкӀэ псыфаб къалэм ишӀыпӀэмрэ хьаблэ хэт игъунэгъухэмрэ зэхэту псори хьаблэ мэхъу яубыдыр км фӀэкӀыу шӀыпӀэм мэз къыщокӀыр ипшъэ лъэныкъуэм псыфаб къэрал мэз хъумэр хэт лъэхъэнэм иныкъуэм нэс къалъэм ишӀыпӀэм адыгэ абдзэх къуаджэ щыта хьаблэ хиубыдэхэр лъэпкъ нэхъ ину дэсыр урысхэра абыхэм пэмыкӀыу ермэлыхэр хьаблэ хиубыдэхэм джылэ щыпсохэр игъусу дэсыр зэрыхъур мин псыхъуреишхуэхэр ишъхъэрэ америкэм хэт псыхъурей зэрыпха системэ ашз мрэ канадамрэ я зэхуакум хыкъум бжыгъэ хеубыдэр индыдэхэм ящыкӀэдзауэ цӀыкӀухэм нэс псыхэмкӀэрэ хэжыпӀэхэмрэкӀэ зэрыпхаху шӀыпӀэ яубыдым и инагъыр мин км псыуэ ярытыр мин км псыхъуреишхуэхэм яуи хабжэр тху нэхъ индыдэхэр ишъхьэр гурон мичиган эри онтарио абыхэм курыт псыхъурей зытӀущ япхауэ щыт нэхъ къылъытэгъу зиӀэхэр абыхэм ящыщу сэнт мэрис сэнт клэр нипигон псыхъурейхэр атлантикэм и псыхъуэм щыщхэ зэрпышъахэр псы сант лауренс псыхъурейхэм я кумб зэфӀэувэкӀэм нэхъыбу хуэкӀуар тектоник екӀуэкӀыгъэхэра мылым и хьэлъагъым шӀыгур пририпӀытӀыкӀа мылыр тӀкӀуа яуж гъэзэжьыгъуэ хом кӀадза мыл яужырей зыкъэӀэтыгъуэ ар фӀыуэ къыхощыр ботниэ хыжэмрэ финлэндымрэ псыхъуреихэм ярыт псыр мыл ткӀуэпсым къыхэкӀа псыхъуреишхуэхэм я ишъхъэрэ Ӏуфэм нэхъ кӀэху зеӀэтыр ипшъэ Ӏуфэм нэхърэ ар шъхьэдэжыхыным хопасэ ипшъэ лъныкъуэмкӀэ хэлъ шӀыгухэр псым кӀэхуэху псыхъуреишхуэхэм кхъухьзекӀуэнымрӀэ бжъэжъей убыдынымрэ фӀыуэ зэфӀэгъувауэ щыт хыкхъухьхэм шъхьэкӀэ гъогу хэлъхьэ зекӀуэным и кӀыхьэгъыр км нэсу абым пэмыкӀыу псыхъуреихэр каналкӀэ гудзонымрэ миссисипи и псыхъуэмрэ хыӀу нэхъышъхьэхэр чикаго милуоки детройт кливленд буфалло торонто псыхъурейхэр дунем и зы нэхъин шӀыпӀу щыт псынэпс здызэхэтым псыхъурейхэр псырыжкӀэ псыкӀэ зэпхаху щытхэ зым ижурэ адрем илъадурэ кӀуэху ишъхьэ псыхъуреир и инагъымкӀэ дунейпсом и нэхъ ин псынэпс зэрыт псыхъурейхэмкӀэ ауэ тхум я нэхъ цӀыкӀур онтарио еуропэм и нэхъ ин псыхъурей ладогам фӀокӀыр и инагъымкӀэ я курыт кууагъыр къэштамэ мы индыду щытми фӀокӀыр инагъкӀэ курыт кууагъым балтикэ хымрэ ишъхъэрэ хымрэ япэрей зэманхэм тхылъымпӀэ къыдэзгъэкӀ фабрикэхэмрэ пэмыкӀ фабрикэхэми я лейхэр псыхъурейхэм хадзэт япэреуэ куэду уфӀеяр псыхъурей эрира ятӀэгъу хишъауэ бжъэжъей хэса куэдыр кӀуэда ӀэнатӀэгъуэм ахъчэшхуэ тригъэкӀуэда яужым псыхъурер гъэкъэбзэжьыным шъхьэкӀэ джыпсту псыхъурер аргуэру къабзэ хъужьа псыхъурейхэм пӀэшхуэ яӀыгъ зыгъэпсэхунымрэ къухьзекӀуэнымкӀэрэ псыхъуреишхуэхэм я шӀыпӀэм псыхъуреитху къуэдеихэракъым хиубыдэр абыхэм пэмыкӀыуи псыхъурей цӀыкӀу бжыгъэ псыхэр псыгу мин хуэдиз хэтхэ псыхъуреишхуэхэм кхъухьзекӀуэныр фӀыуэ зэфӀэгъувауэ щыт мылъку ишыным теухуауэ кхъухьышхуэхэр шъауэ щыт псыхъуреишхуэхэм мылъку зэшэ яцӀу я кӀыхьэгъкӀэ метрэ нэсыфху дунейпсом я нэхъ ин кхъухьху хым хэмытхэм ящыщу апхуэдиз кӀыхьэгъыр зтеухуар кхъухьхэр шлуз икӀыфыным и бгъуагъ пыубыдыгъуэра пхъэгулъ лат бз ур бз алыча къыфцӀэ къымцӀэ Ӏарысэр къызхагъэкӀам ящыщ зы къудамэ банэ Ӏэй бжыгъу щытхэ жыгу иэ пабжъу къокӀхэ къудамэхэр хуэ гъуабджэ удзыфафу лъэгагъкӀэ м мэхъухэ щы гъагъэкӀэхужьу иэ хуэплъыжьу щыт щыгъагъэр накъыгъэм ияпэрей махуэхэм имэракӀуэхэр щыхъур шыщхьэӀу фокӀадэ мазэхэм мэракӀуэхэр хуэхъуреуэ щыт псы якӀэту я фэр гъуэжьу плъыжъу иэ къуафӀцӀу кумкӀэхэр инкъым см мэхъухэр иныкъуэм яр хуэкӀыхьху иэ хуэпӀакӀыу щыту кумкӀэр езы мэракӀуэм хуэду щыт ифэри гъуэжь плъыжь иэ къуафӀцӀэ сыт хуэдэ шӀыми къокӀыфыр узыншу мы Ӏарысу Ӏарысуи пхъэгулъыр къушхьа лъэныкъуэхэм къокӀыр тян шаным балканым курыт азиэм азиэ цӀыкӀум ираным къаукъазым молдавиэм украинэм зы жыгым илъэсым кг носыр къыпахыр мэракӀу пщылӀыгъуэ лъэпкъыгъуэм и зэхэтыкӀэ зы цӀыхур пщылӀыр адрем гъэпщылӀакӀуэм еуэ щыщытым дежь апэрем пщылӀ яшъхэтэр кӀэсхэр шъапхъаджэхэр шӀыхуэ зтелъхэр яужым джылэм щыщ цӀыхухэри лӀыгъэкӀэ ягъэпщылӀхэтэр апхуэдэ пщылӀыгъуэр сурэт зиӀэ лъэхъэнэм нэс куэду щыӀа пщылӀым нэхъыбэм идежь и къэлъытэгъуэ хураттэр хьэпшыпым хуэдэм пщылӀхэр нэхъыбэм я къэрур лэжьыгъэм къэгъэшъхьапэн къуэдем шъхьэкӀэ яӀыгъхэт мэкъумэш лэжьыгъэхэм унэӀут хуэду иэ пэмыкӀы хуэныкъуэгъу гъэпщылӀакӀуэм иӀэхэмкӀэ пщылӀым хьэпшыпыгъуэ мыхьэнэ езытыр нэхъапу и Ӏэшъагъу и лэжьыгъу хъуар и гъэпщылӀакӀуэм е мэхъухэр ауэ и гъэшхэнымрэ кӀэлъыплъынымрэ гъэпщылӀакӀуэм и пшъэм илът пщылӀым езым еуэ мылъку иӀэкъым къыгъэсэбэпыфыну къуэдеуэ хуиту щытыр и гъэпщылӀакӀуэм къырит къуэдейра пщылӀым унагъуэ ишъын и гъэпщылӀакӀуэм пӀалъэ иримтауэ хуиткъым сэби игъуэтхэр езым хуэдуи и гъэпщылӀакӀуэм ей мэхъухэ мылъкум щыщ къэлытэгъуэ зэриӀэм шъхьэкӀэ пщылӀыр икӀи ящэфыну икӀи яхъуэжьыфыну пщылӀым и псоукӀэм и фӀыгъэр зэпхатэр и гъэпщылӀакӀуэм цӀыхугъу хэлъымрэ иэ абым къыдэшхыкӀыным игугъамрэ япэрер нэхъыбэм макӀыу къэхъут етӀуанэр къызхэкӀыр пщылӀ кӀэхэр къэгъуэтыным гугъ ин иӀу щытмэ пщылӀхэр пӀыным я сэбиигъуэм кӀэдзауэ Ӏоху лъапӀу гугъу щытт абым пщылӀ къызхахын бжыгъэхэм яхуэныкъу абы шъхьэкӀэ гъэпщылӀакӀуэ нэхъ бзаджэдыдэми я пщылӀхэм псоукӀэ хъэрзынэ яритын хуэт къэрурэ узыншагъэрэ яӀэным шъхьэкӀэ зи Ӏэплъэпкъ зэфӀэувауэ пщылӀ здаубыдыф лъэныкъуэхэм зи Ӏэплъэпкъыр зэфӀэувауэ лъэшу щытхэм дежь я гъашъэм кӀэлъыплъхэтэкъым фэ ирамыплъу ягъэлажьэхэ пщылӀхэр нэхъыбэм къыздыхахын кӀадзар япэреуэ и зэфӀэувэныгъэр щежьам яужыми лъэшугъу хъуам лъэпкъ псом шъхьэкӀи зауэхэра дзэм хэт зауэлӀхэр яубыду цӀыхухэр яхьу пщылӀыгъуэр къэру игъуэту щызэфӀэувам цыху псэукӀэм лъэшу хэхьауэ зэуэм пэмыкӀыуи пщылӀхэр къыхахын здыкӀадзар иджыри къыздынэсым япэрей зэманхэми хуэду къохъур цӀыхухэр пщылӀ яшъу амалыншу лэжьыгъэ тралъхьэху схуэдэм къыхэмыхами пщылӀыгъуэр счыгъуи гурыӀуэгъуэ къыхэнэр зы пщылӀыр кӀэс апхуэдэ гурыӀуэгъуэр пщылӀ зытӀущ къуэдейхэракъым зи гъашъэм еӀулъар пщылӀыгъуэ псом и тхыдэми рембрандт харменс ван рейн нидер бз бадзэуэгъуэм и жэпуэгъуэм и нидерландхэм щыщ художник къыздэхъуар къалэ лейденым нидерлэндхэм шъхьэл зыыгъ къуэлей хулъхугъэм и унагъуэм гъэм лейден и университетым кохьэ яужым художник гуэрэм и дээпыкъуэгъу мэлажьэ абым фэкауэ питер ластман идежь щоджэ абым идежь рембрантым зырегъасэ нэху ныбджэ зэхэлъыкэм и лъэгъуныр ара лэчтхыгъэхэм тетхэм фэ къытезгъауэр псо хуэду увагъ езытыр тетым къэхъуар гъэлъэгъуам тхыгъэм гурыуэгъуэ хэзылъхьэ зэманыр куэхукэрэ рембрандтым и реализм эшъагъэм нэхъ кууэ зырет цыхухэм я сурэтхэр итху нэуэжъым и сурэт шъхьэгъумджэм ут хендрикие титус еджэ а псом пэмыкыу езым и сурэт бжыгъэ итхауэ щыта дагъыстэн республикэ урысей федерациэм хэт республикэ къалэ нэхъышъхьэр мэхьэчкъалэ дагъыстэныр ишъхъэрэ къаукъазым хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ къэлмыкъым къуэхьэпӀэмкӀэ ставропол шӀыпӀэмрэ мышгычеймрэ ипшъэмкӀэ курджымрэ азэрбиджанымрэ къуэкӀыпӀэм каспий хым и Ӏуфэм Ӏохьэ къэралым ежэх псы нэхъ инхэр тэрч сулак самур дэгъыстэным и ишъхъэрээ лъэныкъуэр псыкӀэ мыбэгъуауэ щыт къушъхьэхэм ежэх псыхэр инхэ шӀымахуэкӀи щтыхэкъым къэрал псом псыуэ хуэдиз йожэх псыхъуреуэ хуэдиз шӀыпӀэр ишъхъэрэмкӀэ губгъу щыт ипшъэмкӀэ къушъхьу Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэр базардузу хьэйуар къэралыкумрэ ишъхъэрэ лъэныкъуэмрэ курыт континенталу щыт каспиим и Ӏуфэм субтропик курыт температурэр губгъуэ лъэныкъуэхэм шӀычылэм зэрыхъур с щыкӀэдзауэ с нэс къушъхьэхэм с с уэуэ къехыр мм зэрыхъумкӀэ дагъыстэным и тхыдэр тхыдэ лъэпкъ м фӀэкӀ къэралым дэсхэм ди лъэхъэнэм и пэм иджырей дагъыстэным и ипшъэ лъэныкъуэр къаукъаз албэнейм хэтт лъэхъэнэ курытхэм и пэхэм лъэхъэнэхэм дагъыстэным и шӀыпӀэм къэрал сарир зэфӀоувэ и къалэнэхъышъхьу хъур хунзах лъэхъэнэхэм мыслымэн диныр йохьэ шӀыпӀэм диныр шӀыпӀэм щызэфӀэувэр лъэхъэнэм дагъыстэным и ишъхъэрэ лъэныкъуэр хазархэм яӀыгъ лъэхъэнэм сарирыр хокӀуадэ гъэхэм монголхэр дагъыстэным йохьэхэ лъэхъэнэм урысей къэралым зекӀуэ зытӀущ ешъыр дагъыстэныр иубыдыным шъхьэкӀэ ауэ и къэру къихькъым советхэм я ӀэнатӀэр техьа яуж къаукъазым дагъыстэн рсса къыхокӀ сфсру м хэту рссз р зэхэкӀа яуж гъэм дагъыстэныр урысей федерациэм къыхэна советхэм яуж зэманыгъуэм къэлъытыгъуэ хьэлъэ ират къэралым дежь политикэмрэ зэхэтыкӀэмрэ тэрэзыгъуэ имыӀу урысстатым къызэриӀохумкӀэ гъэм дагъыстэным джылу дэсар дагъыстэныр япэрей республику щыт урысейм лъэкъ дэсхэм я бжыгъэкӀэ лъэпкъхэр администрациэкӀэ дагъыстэныр куей кӀэ мэгуэчыр нэхъыбу джылэр зыпылъхэр хадэрэ былым зехуэнымрэ лэжьыгъэ нэхъ индыдэр хэкум дагдизел фабрикэ дзэм щымыхъукӀэ джылэми шъхьэкӀэ Ӏэмэпсымэ къыдигъэкӀыу ингушей ингуш республикэ урысей федерациэм хэт республикэ къалэнэхъышъхьэр магас мышхэныр ишъхъэрэ къаукъазым хэт и гъунапкъэхэр здыухьэр къуэхьэпӀэм ишъхъэрэ осетиэм къуэкӀыпӀэм мычгышейм ипшъэм курджейм шӀыпӀэр ипшъэмкӀэ къушъхьу щыт ишъхъэрэмкӀэ губгъу къэралым и инагъым тэрэзу хэшъыкӀыгъэ иэкъым мычгышейм шӀыпӀэкэ пэубыдыгъэ зэриӀэм шъхьэкӀэ абым шъхьэкӀэ зэратхыр щыкӀэдзауэ нэгъунэ км хьэйуар континент къушъхьэу щыт курыт температурэр шӀычылэм щыкӀэдзауэ нэс мэкъуауэгъуэм уэуэ къехыр мм нос илъэсым псы нэхъ инхэр тэрч сунжа асса мин илъэсыгъуэм ди лъэхъэнэм ипэм ингушейм и шӀыпӀэм къобан лъэпкъыгъуэр исауэ щыта абы щыгъуэми япэрей къэӀуэтэгъуэ къыхокӀыр вайнахлъэпкъыжьхэм ятепсэлъыхьу лъэхъэнэ курытхэм дзурдзук лъэпкъ зэгуэтхэр ис шӀыпӀэм темырлэн гъэм имыхьа кӀышъэ хэкум а зэманым щыгъуэ мыслымэн динри хохьэ хэкум джэпуэгъуэ револуциэм яуж гъэм куэд мыхъу къушъхьэ республикэ щыӀа советхэм я ӀэнатӀэм зэр къауказу кӀэхьа яуж гъэм ингушейр къушъхьэ рсса м хэхьа гъэм къушъхьэ рсса рыр мэкуэдри абым къыхокӀ ингуш аку ар гъэм мычгыш ингушей аку мэхъур гъэм щыкӀэдзауэ мычгыш ингушей рсса яшъыр къэралыгъуэ зауэшхуэм щыгъуэ мычгыш ингушейм и лъэныкъуэ гуэрэхэр джэрмэныдзэхэм яубыдауэ щыта мычгышрэ ингуш лъэпкъымрэ джэрмэнхэм къадэшъахуэ къалъытэри азиэ курытым ирагъэкӀхэ мычгыш ингушейр администрациэ къыхэгъэкӀыгъуэ хуэду мэкӀуэд къэрал къыбгъэдэлъхэм и шӀыпӀэр хуагуэчу рссз р зэхэкӀа яуж мычгыш ингушейри зэхокӀхэри иджырей мычгышейрэ ингушейрэ мэхъухэ лъэпкъ дэсхэр ингушхэр мычгышхэр урысхэр пэмыкӀхэр администрациэкӀэ ингушейр куей плӀыкӀэ мэгуэч республикэм къалу плӀы дэт тӀур абыхэм къэралъым и ӀэнатӀашъхьэм кӀэтху республикэ ищхъэрэ эсетиэ урысей федерацэм хыхьэ республикэ къалэ нэхъышъхьэр тэрч къалэ ищхъэрэ эсетиэр ищхъэрэ къаукъазым хэт и гъунапкъхэр къуэхьэпӀэм къэбэрдей балъкъэрым Ӏохьэ ищхъэрэ ставропол къэралым къуэкӀыпӀэм ингушымрэ мычгышымрэ ипшъэм курджымрэ ныкъуэ къэлъытэ ипщэ осетиэмрэ къэралым и шӀыпӀэр км мэхъур шӀыр ишъхъэрэмкӀэ губгъу щыт ипшъэмкӀэ къуэкӀэбгыкӀэ хьэуар курыт континенту щыт курыт температурэр щӀышылэм с мэкъуауэгъуэм с къэхыр мм гъэм къэралым и шӀым сэбэпыгъуэ куэдхэр хэлъ джэз дыжьын известняк пэмыкӀхэр джоуэ псы нэхъ инхэр тэрч фиагдон ардон гизелдон урыху лъэхъэнэ курытхэм ищхъэрэ эсетиэр къэрал аланиэм хэхьэт монгол пхырыкӀыгъуэм яуж гъэхэм аланиэр къэрал хуэду хэкӀуэда и джылэр къушъхьэхэм дэкӀахэ захъуму жэпуэгъуэ револуциэмрэ советхэм я ӀэнатӀэмрэ ищхъэрэ къаукъазым къыхьа яуж гъэм эсетиэр тӀууэ ягуэч ишъхъэрэ лъэныкъуэр усфср м къонэ ипшъэрэ лъэныкъуэр курджы сср м хохьэ гъэхэм ищхъэрэ эсетиэр къущхьэ асср м хэта къущхьэ асср ыр зэхагъэкӀа яуж лъэпкъ автономиэхэр яшъу ищхъэрэ осетиэ автоном куей хъуа гъэм ищхъэрэ эсетиэ асср хъуа къэралыгъуэ зауэшхуэм щыгъуэ ищхъэрэ эсетиэм и шӀыпӀэ нэхъыбэр джэрмэныдзэм оккупациэм иӀыгъа тэрч къалэ и ӀухьэпӀэм идежь къыздагъэувэӀэфахэр ингушхэмрэ мышгычхэмрэ ирагъэкӀа яуж ищхъэрэ эсетиэм мышгыч ингушейм и хэку гуэрэхэр хуагъэкӀуа урысей къэралпсо джылэ бжыгъэ гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ ищхъэрэ эсетиэм джылу дэсыр цӀыху къыкӀэкӀа лъэпкъ хэсхэр администрациэкӀэ ищхъэрэ осетиэр куей мэгуэч зы къалэ республикэ ӀэнатӀэм кӀэту тэрч къалэ куейхэр республикэ ишъхъэрэ македониэ еуропэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр скопие республикэ ишъхъэрэ македониэ балкан хы тӀыгуныкъуэм хэт гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ косово республикэм дунейм псоми къамылъыта къэрал сербиэм къуэхьэпӀэмкӀэ албаниэм ишъхъэрымкӀэ алыджым къуэкӀыпӀэмкӀэ болгариэм езы шӀыпӀэр нэхъыбэм къуэкӀэ бгыкӀыу щыт къэралым и шӀыпӀэм и инагъыр км македониэ республикэм и шӀыпӀэр пэсырей македониэм щыщт абым и ицӀэри къахэкӀауэ къылъыса хъуа лъэхъэнэ курытхэм я пэм нэхъышъхьэ дину хэкум щытар захуэ чыристэныгъэ лъэхъэнэм македониэр балкан хы тӀыгуныкъуэ псом хуэдуи уэсмэн империэм иубыда япэрей балкан зауэр иуха яуж гъэм македониэр болгариэм хэхьа ауэ етӀуанэ зауэм болгариэм и къэру къыщимыхьым гъэм македониэр сербиэм хокӀуэ гъэм щыкӀэдъауэ йугослау етӀуанэ дунейпсо зауэр щекӀуэкӀым македониэр оккупациэм хэта гъэхэм социал йугославиэм и республикихым я зы гъэм щыкӀэдзауэ къэрал хуит мэхъур къэлъытэгъуэ гуэрэхэмкӀэ гъэм къэралым джылэр цӀыху ябжа лъэпкъ нэхъ ину дэсхэр македонхэр албанхэр тыркухэр пэмыкӀхэр динкӀэ чыристэнхэр мыслимэнхэр республикэ ишъхъэрэ македониэр къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ хэку зэхокӀыр республикэ совет социал зэгуэтхэр совет зэгуэтхэр рссз социал къэрал урысей империэу щытам и шӀыпӀэ нэхъыбэм къыхэкӀауэ гъэм щыкӀэдзауэ нэгъунэ къэралышхуитӀым я зы ашз м дэкӀыгъу къалэ нэхъышъхьу щытар мэзкуу мазае револциэм яуж гъэм пэштыхьыгъэр урысей империэм хэкӀуэда ӀэнатӀэр зыубыдахэр буржуаз демократ кӀэх ӀэнатӀашъхьэ дунейпсо зауэм къыхэмыкӀа техьэ яуж а гъэ дыдэм и жэпуэгъуэм урысейм жэпуэгъуэ револуциэ къохъур ӀэнатӀэм инхэр Ӏохьэ владимир ленин я шъхьэщыту къэралым джылэ зауэ кӀедзэ гъэм нэгъунэ екӀуэкӀа текӀуахэр а зауэм инхэра къэралыгъуэ зауэшхуэм цӀыху бжыгъэ зымыӀэ мылъку бжыгъэ зымыӀэ хэкӀуэда рссз м зауэ нэужым къэралым и зэфӀэувэгъэжьыным пыхьа ису хъуар рссз м и тхыдэм контитуциищ иӀа гъэхэм тхауэ советхэм я къэрал зэхэтыкӀэм къидэтэкъым ӀэнатӀэ гуэчыныр хабзэдэгъэкӀ ӀэнатӀэр рссз м и нэхъышъхьэ хасэ хабзэгъэзанкӀэмрэ мэхьчэмэ ӀэнатӀэмрэ яшъхьэщытт фоктымкӀэ къэралым и ӀэнатӀэр зыӀэкӀэлътэр совет зэгуэтхэм я коммунист партиэм сзкп къэралым и ӀэнатӀэ нэхъышъхьэ лэжьыгъу щытар джылэ депутатхэм я зэхуэс илъэсищкӀэ хахтэр джылэ депутат зэхуэсыр хэзыхтэр нэхъышъхьэ хасэ хабзэгъэзанкӀэ Ӏэнатэр министр зэхэтт къыгуэтхэмрэ автоном республикэхэмрэ езыхэм я партиэ лэжьыгъэхэр яӀэт совет зэгуэтхэм я шӀыпӀэр республикэ совет социалхэм рсс яуэ гуэшауэ щытт я бжыгъэм зэрихъуэк ыу щытт къыщыкӀэдзауэ гъэм щыхалъхьэм нэгъунэ гъэм совет зэгуэтхэм я хэкӀуэдэжьыным идежь хэтар республикэ езы республикхэми кӀуэцӀ гуэшыгъуэ яӀэт республикэ автоном совет социал расс овтоном област автоном край автоном округ област край къалэ сойузым и къэлъытэгъу джоуэ джылэ лэжьыгъэм и нэхъ зыпылътэр дуней мылъку фӀэмыкӀ пэмыкӀ джоуэ хьэлъэ индустиэ жыр чугун электроэнегиэ металургиэ гъущӀ метал къуэлэнхэр петрол лэжьыгъэ фадэгын гас химиэ лъэжьыгъэ прибор лъэжьыгъэ машинэ лэжьыгъэ пэмыкӀхэр джоуэ конституциэмкӀэ дзэ Ӏыгъыныр зтеухуатэр къэрал хъумэным шъхьэкӀэрэ социализм зэфӀэгъувэнымрэ гъэм нэгъунэ цӀэуэ зэрихьэр лэжьыгъэ лъхукъуэлӀ аримэ плъыжь ллъап щыкӀэдзауэ нэгъунэ советхэм я армиэу щыта са са и бжыгъэр гъэм зэрыхъутэр мин цӀыху армиэр щыуэ гуэчт щӀызекӀуэдзэ уэгу зауэдзэ хыдзэ джоуэ абым пэмыӀыуи дзэ лӀэужъыгъуэ гуэрэхэр къэбжэкӀахэм я хуэмыду икӀи я хэмыхьу санэ фадэ и ткӀыбжъагъыр санэ цӀынэм Ӏувагъ зкӀэтхэм къызхахыр мэракӀуэхэмрэ иэ санэмрэ я псы къытевам зэзэмызэкӀэ алкол хагъэхьу Ӏувагъ зкӀэт санэ санэр санэхум хуэдуи хабзу япэреуэ зэрашъын кӀадзар пхъышъхьэмышъхьэхэмрэ мэракӀуэхэмрэ къыхахыр санэ нэхъ пудхэра и нэхъыбэм санэшъым санэху бжыгъэ лӀэужъыгъуэхэр къагъэшъхьэпэ нэхъыба зэрзэхагъэкӀхэр санэху фӀыцӀэрэ санэху хужьрэ я фэмкӀэ зэрзэхагъэкӀхэр хужь тхьэмбылыфэ плъыжь санэ джоуэ хужьым хабжэхэр зи фэр къэмылыфэм щыкӀэзауэ щей Ӏувым нэсу ехьчхэр тхьэмбылыфэхэр бэуэ зэшъхьэщокӀхэ я фэмкӀэ тхьэмбылыфэхум щыкӀэдзауэ нарэфэ кӀынфӀым нэс санэ хужьхэм я ныбджыр хэхъуэху я фэр нэхъ кӀынфӀу мэхъур плъыжьхэрамэ нэхъ нэху мэхъу и фэ кӀэзгъэлъадэхэр зэретысэхым шъхьэкӀэ я фӀэгъэмрэ зэрыщылъамрэкӀэ санэхэр зэрзэшъхьэщыкӀхэр санэ зи ныбджыр илъэс фӀэкӀахэм гастрономиэмкӀэ пкӀэ я хуашъыжьхэкъым зэрыхъумкӀэ езы санэшъхэми къаӀохур апхуэдэ санэхэм емыфэным шъхьэкӀэ цӀыхухэр ӀэфӀагъыр къану зэӀымыхьэну амал зиӀэхэр коллекционэ санэ Ӏувагъ зкӀэту алкол зыхэт къуэдейхэра зэӀымыхьу щылъыным бэуэ къышъхьэпэр селфиту хэтыра ахэр санэм и лӀэужъыгъуэ куэдым мы нэхъыбэм джумыӀэмэ яхэт антиаксидантыгъэ зэриӀэм шъхьэкӀэ сулфитым хуэмыныкъуэ къэгъэвэным къырегъэл санэр ауэ куэду къехъу хэлъми и ӀэфӀагъыр зэӀигъэхьэфыну санэм чэфыжъыпкъэр хьэлъэ ишъыфыну гумахэ цӀыхухэми аллергиэ риакциэ яритыфыну санэм и классификациэр и фӀэгъэ хэшъыкӀыгъэм хуэду щыт фрэндж классификациэм санэм категориэ плӀы иӀэ Ӏэнэ санэ шӀыналъэ санэ еуропэпсом классификациэр тӀууэ зэхокӀыр бэлыхь санэхэр хэку теухуахэм нэхъ къыздыхамых мрэ мрэ Ӏэнэ санэхэмрэ фрэндж классификациэм щыщ Ӏэнэ санэхэмрэ шӀыналъэ санэхэмрэ зыхеубыдэ санэхур къэрал бжыгъэхэм къыщокӀыр абым хуэду санэр еуразиэ пом дежьи щашъыр нэхъ кӀасу эспаниэм урымым фрэнджым ишъхъэрэ америкэмрэ ипшъэ америкэмрэ африкэм нэхъ кӀасу иар м аустралиэмрэ зеланд кӀэмрэ ауэ тхыдэмкӀэ санэшъынымкӀэ нэхъ Ӏэсу къанэр фрэнджыра санэм пышъа хабзэхэр этикетыр ар зэфӀэгъувауэ щыт Ӏэнэ гъэхьэзырыгъуэ санэмрэ шхынхэмрэ зэтеухуэгъу яӀэным шъхьэкӀэ бжъэмкӀэ санэ ефэныр хабзэ хъуа бжъэр кристалым къыхэшъыкӀауэ лъапэ лъагэ кӀэтмэ нэхъыфӀ бжъэ лагэхэр амдж фэншэхэм къыхэшъыкӀахэр санэ гъушъэхэмрэ плыжьхэмрэ ятегъэпсыхьахэ ныкъуэӀэфӀ санэхэм шъхьэкӀэ бжъэ зи шъхьэхэр нэхъ бгъуэуэ зэӀухауэ щытхэр ятегъэпсыхьахэ Ӏувагъ зкӀэт санэхэм шъхьэкӀэ къагъэшъхьэпэ бжъэхэм я шъхьэмкӀэ хуэзэву дэкӀуеуэ щытхэ мадерамрэ хэрэсымрэ шъхьэкӀэ бжъэхэм я жэгъур Ӏузу щыт шъхьэ занду дэкӀуе мыин бжъэхэр санэ ӀэфӀхэмрэ ликорхэмрэ шъхьэкӀэ къагъэшъхьэпэ шампаным шъхьэкӀэ бжъэ псыгъуэкӀыхь флутехэр къагъэсэбэп апхуэдэ сурэтыр зытеухуар бжъэм иракӀа яуж шэрыбжгъейхэр нэхъ куэдрэ хэмыкӀыным шъхьэкӀэ бжъэм и ныкъуэм мыкуэду нэмысу иракӀэ санэр бжъэр яужым ягъэкӀэрахъу санэр ягъэджэгу и фэмрэ и мэмрэ нэхъыфӀу зигъэлъэгъуэным шъхьэкӀэ санэм и ныбджым елъытауэ хуэсакъыгъуи хущытын хуе санэ бэршымбэр къытехыным шъхьэкӀэ штопор къагъэсэбэп хабзэмкӀэ пхъэмыфыр быугъуэныкӀ хъунукъым санэ хужьыр къыщытехын хуер бжъэм ипкӀэным ипэдыдэм дежь санэ плъыжьыр дэкъикъэ кӀэ нэхъ пасу бжъэм икӀэным ипэ санэм жьы ичэн шъхьэкӀэ санэ плъыжь гуэрэхэр илъэсихкӀэ щылъа яуж кӀэкъинэ яӀэ ар тэрэзыгъуэ кӀэкъинэр декантациэкӀэ Ӏуахыр санэр къэтыным ипэдыдэм дежь яшъ ар абым шъхьэкӀэ декантор къабзэм санэ тэкӀу ирагъэжыхь яужым хомурэ и гъунэхэмкӀэ ежэхурэ санэр иракӀэ кӀэкъинэр бэршымбашъхьэм къызэрнэсым хуэду деканторым иракӀэныр щагъэт куэдым кӀэкъинэр къыщынэсыр нэхъыфӀу ялъэгъуным шъхьэкӀэ бэршымбэпшъэм и кӀагъым уэздыгъэ кӀэгъэна кӀагъэувэ нэхъ кӀасу санэшъыным пылъахэр кӀах лъэпкъхэра санэр санэху къуэдейм къахахтэкъым абым пэмыкӀыуи тут мэракӀуэм къыфцӀэм пэмыкӀ мэракӀуэхэми къыхахт къагъэвэжьхурэ абым пӀэмыкӀыкӀыу фадэ кхъужьыпсфӀэӀуа яшъыт мыйрэ кхъужрэ яупкӀату ягъэгъути къагъавэт псыр къэкъуэнлъа яуж фо халъхьэти къагъанэт махуэкӀэ яужым язынти къэвэхукӀэрэ хуабэм яӀыгът апхуэдэ фадэм ткӀыбжъагъ лъэш иӀэтэкъым и ӀэфӀагъкӀэ урыс квасым ехьчт нартхэм я хъыбархэм санэм пӀэшхуэ хурат япэреуэ къызэрыӀохур тхьэхэм я хасэм фӀэкӀа санэр зкӀыпӀи щымыӀу сосрыкъуэ ирагъэблэгъа яуж санэбжъэ ирифри санэ кӀадэр Ӏуащхьэмахуэ къыредзыхыр цӀыхухэми яхуэфашэ апхуэдэ фадэ ирафыну джиӀу кӀадэр шӀым теху щызэгуэудым и лэгум илъа джылэхэр шӀыгум хэхуэхэри пхырыкӀа сэтэней кӀэху къыгурыӀуа санэр зэрашъри илъэс нэхъ темыкӀауэ кӀадэм санэху мэракӀуэхэр абрэ мывэкӀэ зэртриубыдар санэ къэвам нывэр трича нартхэм я хъыбару хъуам хасэм здекӀуэкӀым санэ бжъэ яӀэту къоӀохур абым пэиыкӀыу джэгу маху санэхуафэ къоӀохур сосрыкъуэ и хъыбар бжыгъэхэм сара бернар фр бз жэпуэгъуэм и гъэтхэпэм и фрэндж артист джурт лъэпкъым къыхэкӀауэ и амплуам драмэм щыщ джэгугъэхэра хэтар абы шъхьэкӀэ тхьэм и сара фӀашъауэ щыта къыздэхъуар париж иде илъэс щыхъум париж и консерваториэм кӀэхьа дебт щиӀэр фокӀадэм и театр комеди франсэз идежь артистыр цӀэрыӀуэ щыхъуар гъэм франсуа коппе и цӀыху блэкӀым менестрел зенетто джэгуа яуж куэд мышъауэ бернарым комеди франсэз егъэзэжь лондон гастрол къыкӀыжьа яуж гъэм контракт комеди франсэз кӀитхатэр аргуэру зэпеуд артистым и репертуар камелиэ зыӀыгъ дама а дма еуэ фру фру г мейлакымрэ л галевирэ ям гъэм бернарым театр ренессанс къэштэ гъэм театр насион иджырей сара бернар и театр илъэс щыхъум бернарым джелиетта илъэс хъур джэгуа сара бернарыр япэрейхэм ящыщ кином хэхьахэм гъэм кино елизавета гуащэмрэ и камелиэ зыыгъ дамамрэ хэту зтриха лъэхъэнэм ипэм сара бернарым артист нэхъ цӀэрыӀу дунейм еджэт дунем щехыжьар гъэм гъатхэпэм и париж иде илъэс хъууэ пэштыхьей сауд хьэрыпей азиэм хэт къэрал къуэкӀыпӀэ гъунэгъум къалэнэхъышъхьэр эр рияд сауд хьэрыпейр ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэм хэт къуэкӀыпӀэ гъунэгъум хьэрып хы тӀыгуныкъуэм и гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэ лъэныкъуэм мысырым йорданым иракум кувейтым джоуэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм катарым хьӀз м оманым джоуэ ипшъэ лъэныкъуэм йеменым ипшъэ лъэныкъуэм гъунапкъэр пшахъуалъэм зэрикӀым шъхьэкӀэ сауд хьэрыпеймрэ йеменымрэ я гъунапкъэм хэкӀуэдэгъуэ иӀыу ирокӀуэ сауд хьэрыпейм и шӀыпӀэр хы плъыжым и Ӏуфэм Ӏохьэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм къажэр хыжэм и Ӏуфэм къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ къэрал шӀыпӀэм и нэхъыбэр пшахъуалъэхэм яубыд къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм Ӏуашъхьэ хиджазхэр хэлъ климэтыр ишъхъэрэ лъэныкъуэм субтропику щыт ипшъэм тропику гъэмахуэр хуабэ Ӏэуэ щыт шӀымахуэр хуабэ щӀышылэм и курыт температурэр щыкӀэдзауэ с нос бадзэуэгъуэм щыкӀэдзауэ с нос къехыгъэхэм мащӀэ Ӏэуэ щыӀэ мм гъэм псы ежэху иӀэкъым пэсырем хьэрып хы тӀыгуныкъуэм джуртрэ хьэрып лъэпкъхэмрэ исхэт абдежыры дунем и зы дин нэхъ иныр къызхэкӀар мыслимэныгъэр хьэрып халифэтыр зэхэхуа щыхъум хьэрып хы тӀыгуныкъуэм уэсмэн ӀэнатӀэр къохьэри лъэхъэнэм идежь зэр шӀыпӀу еубыд лъэхъэнэм и курытым зыкъэӀэтыгъуэ быгъэ екуэкӀа яуж япэрей сауд къэрал къыхокӀ илъэс щыӀэуэ яужым уэсмэныдзэм пэщымтыфу хокӀуадэ и пэштыхь хъур мухьэмэд ибн сауд фатэгын лэжьыгъэм къэралым къыхихамкӀэ социал реформэ бжыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀа инвраструктурэ кӀэуэ яшъа сауд хьэрыпейр пэштыхьей къэралу щыт къэралым и тхьэмаду тетыр пэштыхь саудит лъэпкъым щыщу къэралым и конституциу щытыр къурӀэн хабзэдэгъэкӀымрэ мэхьчэмэмрэ зытетхэр шэриатыра абыми пэштыхьэм и ӀэнатӀэмрэ и пӀалъэхэмрэ еубыд хабзэгъэзанкӀэ лъэжьыгъэм пылъыр министырхэм я хасэра хабзэдэгъэкӀым мэджлыс аш шура къэралым сыт хуэдэ партии къадэкъым къэралыгъуэ дину щытыр мыслимэныгъэ лъэпкъ зэхэтыкӀэр къэралым хьэрыпхэ адрейхэр пэмыкӀ хьэрып къэралхэм къикӀахэр индиэм ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэм диным пылъым я нэхъыбэӀуэр мыслимэнхэ къэралым и экономикэр зтетыр фатэгын къыкӀэхынымрэ и елэжьынымрэ абым пэмыкӀыу хамэ къэралхэм меккэмрэ мединэмрэ хьэджышъ къакӀуэхэм ятымрэ фатэгын къыкӀэхыгъэм къэралым и буджетым хелъхьэ вкӀуп ым фэтэгыну и шӀыпӀэм кӀэлъым шъхьэкӀэ сауд хьэрыпейр нэхъышъхьу хэт фэтэгын экспортым пылъ къэралхэм я зэгуэтыгъуэм экономикэмкӀэ къыпылъ къэралхэр ашз джэрмэн китай япон пэмыкӀхэр сауд хьэрыпейр унитар къэралу щыт администрациэкӀэ куейуэ мэгуэч дзэм цӀыху хэтыр мин фӀокӀыр гъэм дзэм и мылъкур миллиард хъут вкӀуп ым и дзэр зэргуэшыр щӀызекӀуэдзэ пэштыхьым и уэгу зауэдзэ хыдзэ ракетэдзэ уэгупэщытыгъуэдзэ Ӏэшым и нэхъыбэр нато м къыкӀагъэкӀа сауд хьэрыпейр къэралищым я зы лихтенштейнымрэ хьэшымыт пэштыхьей йорданымрэ зи цӀэр къызхэкӀыр пэштыхь тетым и унэцӀэм севиджэ эспаниэм и ипшъэ лъэныкъуэм хэт къалэ мин цӀыху дэсу андалусиэ хэку лъэпкъэгъумрэ севиджэ куеймрэ я къалэ нэхъышъхьэ пэсырем севиджэм цӀэ зэрихьэтэр гипалис урым колониэу щыта кордобэм и халифатыр зэхэкӀа яуж севиджэр зыубыдахэр тайфа лъэпкъым абыхэм щыгъуэ къалъэм и лъэшыгъуэр щызэфӀэувар щӀэуэ и лъэшыгъуэр аргуэру щызэфӀэувар лъэхъэнэхэм америкэр къагъуэта яуж апщыгъуэм севиджэр къэралым и хыӀухьэпӀэ нэхъышъхьэ къуэдеуэ щытакъым Ӏэшъагъэхэм пылъу хъуари къалэм екӀуэкӀхэт къалэр эспаниэм и ипшъэ лъэныкъуэм хэт андалусиэм и къуэхьэпӀэм португалым и гъунапкъым км пэщылъу гуадалкивир и псыхъуэм дэт и лъэныкъуитӀыр иубыду севиджэ къыщыкӀэдзауэ хыпэм нэгъунэ гуадалкивирым хы кхъухьхэр зэкӀуэ къалэм и пэсырей лъэныкъуэр псыхъуэм и сэмырабгъу лъэныкъуэмкӀэ хэт къалэм къыпэщылъ хьэблэ лос умерос сестериэ бартиджо карретериэ ресолана сан бернардо сан доли ла калсада макарена джоуэ и хъуреягъкӀэ Ӏутху пэсырей быдапӀэ блыным чэшъанэ хэтауэ щытам макӀэ щыщу къэнэжьар псыхъуэм и ижьырабгъу лъэныкъуэм трианэ хьэблэр хэт пэмыкӀ къалэхэмрэ севиджэмрэ я зэхуакум дэлъыр кадис км кордоба км малага км гранада км мадрид км барселона км севиджэр эспаниэм и къалэ нэхъ инхэм ящыщ джылу дэсымкӀэ еплӀанэреуэ ит зэр переней хы тӀыгуныкъу севиджэ закъуэ псым тету кхъухьӀухьэпӀэ зиӀэр км гуадалкивирым и пэм пэщылъу а ӀухьэпӀэр атлантик океанми хы курытми епхауэ щыт эспаниэм и ипшъэ лъэныкъуэхэр андалусиэрэ экстремадурарэ щэхуэнымкӀэ пегъэлъыф еуропэми африкэм и ишъхъэрэ лъэныкъуэми къуэкӀыпӀэ гъунэгъуми ӀухьэпӀэр гъэтэрэзыгъуэ яшъат гъэм зэгъэзэхуэгъуэ лэжьыгъу хэкӀар млн тонн хуэдиз севиджэм и гъунэгъу чэшъанибгъу иӀэ дыгъэ энергиэ къыхаху къалэм и нэхъыбэм экологиэ энергиэ къабзэ езыт а чэшъанэхэм гъунджэ къагъэсэбэп дыгъэм и нэхур ирагъэкӀуэалӀу бэкхъ гъэплъа къыхэхын шъхьэкӀэ а бэкхъым турбинэхэр егъэлажьэ езы турбинэхэм электроэнэриэ яшъри джэщми махуэми къалэм ират сербиэ еуропэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр белград сербиэ еуропэм балкан хы тӀыгуныкъуэм хэт гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ венгрэм къуэкӀыпӀэмкӀэ румыниэм болгариэм ипшъэмкӀэ македониэм республикэ косовом дунейпсом къамылъыта къэрал албаниэм къуэхьэпӀэмкӀэ хоруатиэм босниэрэ герцеговинэм къущхьэфӀыцӀэм къэралым и инагъыр км курыт лъэхъэнэхэм балканхэм сербиэ пэштыхьей къыхокӀыр гъэм сербыдзэм и къэру къимыхьу туркудзэр токӀуэ косово губгъуэм сербиэр псоуэ уэсмэн империэм щыхэхьэр гъэм япэрей дунейпсо зауэр иуха яуж сербиэр гъэм сербхэм хоруатхэм солуэнхэм я пэштыхьейм хэт мэхъур гъэм щыкӀэдзауэ йугослау хъуар етӀуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ йугослаур осим и къэралхэм оккупациэ яшъат гъэм и нэкъыгъэм къыхагъэкӀыжьауэ джылу дэсым и бжыгъэр млн гъэм и къэлъытэгъуэкӀэ лъэпкъкӀэ сербхэр венгхэр боснийхэр пэмыкӀхэр къэралым и нэхъышъхьэбзэхэр сербыбзэ вкӀуп р гъэмкӀэ здынэсар млрд валтэр ербиэмкӀэ динар сербиэ къэрал унитару щыт къэралыр аутоном администрациэкӀэ зэхэт воеводина косово метохиэрэ администрациэмкӀэ хэку куей мэгуэш симпсонхэр ашз телевидением и нахъ кӀыхь дыдэ тха сериалщ сезон рэ мэхъу абыхэм сериу хэтщ япэ кӀэщӀ сериер къыщагъэлъэгъуар шоу трейси ульман ым нэ гъэм мэллъхуэгъуэ мазэм и м серие кӀыхьхэр дакъикъэу я кӀыхьагъыу нэ гъэм дыгъэгъазэ мазэм и м каналым щӀадзащ къыдэзыгъэкӀыр кинокомпание м и хьэтыркӀэ симпсонхэр дыхьэшхэн хэзыуэ зыхэт шоущ абы къыхедыхьэщхыкӀ жылэм я гугъэ нэпцӀхэр я псэукӀэр цӀэрыӀуэхэм я псэукӀэр а сериалыр лъоӀэс политикэми диными хъущщэхэм я унагъуэ зыхэгъэувэным и лъэныкъуэ гугъухэми дарвинистхэмрэ креационистхэмрэ я банэми езы телевидениеми канал дыдэми гъэм бадзэуэгъуэ мазэм и м ашз м щекӀукӀащ и япэ къэгъэлъагъуэныгъэ урысейм ар щекӀуэкӀар гъэм шыщхьэу мазэм и м ицӀэу фӀащари симпсоны в кино хомер бын унагъуэ зиӀэ цӀыхухъущ илъэс м щӀегъу щылажьэр монтхомери бернс и макъ щэху энергостанцэмщ мардж абы и щхьэгъусэщ сытым дежи хомерым къыдоӀэпыкъу и делагъу хъуар къыхуегъэгъу барт я къуэ нахъыжь щӀалэцӀыкӀу зэраншущ ауэ и зэраныным къыдэхуэу гу иӀэщ лизэ я пхъу нахъыжьщ ар бартым нэхърэ илъэскӀэ нахъыщӀэщ ауэ икъукӀэ губзыгъэщ и щӀэныгъэмрэ и гумахагъымрэ хуитыу дунейм тыригъэткъым словениэ еуропэм хэт къэрал къалэ нэхъыщъхьэр лубланэ словениэр балкан хы тӀыгуныкъуэм хэт гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ аустриэм къуэхьэпӀэмкӀэ урымым къуэкӀыпӀэмкӀэ венгрэм ипшъэмкӀэ хоруатиэм лъэхъэнэм иджырей словениэм и щӀыпӀэр урым империэм хэхьа лъэхъэнэм слоуэнэм слоуан лъэпкъхэр ихьахэ урым империэр зэхэкӀа яуж словениэр джэрмэн лъэпкъхэм я ӀэнатӀэм кӀохьэ лъэхъэнэм словениэр габсбургхэм я империэм хохьэ зэхэмыкӀыхукӀэрэ гъэм нэгъунэ хэту гъэм словенэр сербхэм хоруатхэм словенхэм я пэштыхьейм хэт гъэм йугослау хъур джылу дэсым и бжыгъэр цӀыху гъэмкӀэ лъэпкъкӀэ зэхуэлъытэгъу зэрзэхэкӀхэр словенхэр сербхэр хорватхэр нэмыщӀхэр динкӀэ католикхэр чыристэнхэр мыслимэнхэр словениэм къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ хэку зэхокӀыр статистик куейу вкӀуп ыр гъэм зэрыхъуар млрд къэралым и ахъчэр еуро конвертациэм хэхьэф и бжыгъэр зэрыхъур мин гъэм зауэ буджэтыр слоуэнэм къэралым и вкӀуп м хъуа сэтэней лат бз ур бз таволожник къэкӀыгъэ хьацыбанэ лъэпкъым ящыщ еуропэмрэ къуэхьапэ азиэмрэ игубгъуэхэм къыщокӀыр гъэбжыгъэкӀэ псо удз къэкӀыгъэ м илъэгагъу жэпкъ зандэ къуэлэн дамэрэ къудамэрэ бжыгъэ пыту иӀа лъабжъэр лъахъцу щыту зэкӀэкӀэжу тхьампэхэр гъэчхэм пыту къытокӀэ тӀурытӀу щырыщу игъунэхэмкӀэ зы ин пашъхьам иту яшъхьамкӀэ удзыфэ кӀынфӀу цӀанлъу щытхэ якӀагъымкӀэ удзыфэху пхъашу тхьампэшхуэхэм я зэхуакум тхьампэцӀыкӀу дзасэу ядэт гъагъэхэр цӀыку щытхэ гупышху зэхэубыдауэ гъэчхэм къатокӀэ гъуэжьрэ хужьрэ зэхэлъу мэфӀ яӀу апхуэдэ зы гъэчым икӀыхьагъыр см нэсыфыну щыгъагъэр мэкъуауэгъуэм бадзэуэгъуэм еуропэм скандинавым еуропэ курытым атлантик океаным иӀуэм Ӏулъ къэралхэм укрэинэм азиэм азиэ курытым азиэ цӀыкӀум монголым урысейм иеуропей лъэныкъуэм къаукъазым къуэхьапӀэмрэ къуэкӀыпӀэ сыбырымрэ нэхъ кӀасу къыздэкӀыр губгъуэ мэзкъуи псыпцӀэхэм псы ннэхъыбу шӀым здыкӀэтхэм ядей сэшхуэ иэ сащхъуэ иэ сащкуэ Ӏашэ кӀыхь упкӀэ хэсэм ящыщ и зы лъэныкъуэмкӀэ гъэджэнауэ тӀэкӀу гъэчауэ щыту и пэр лъэныкъуитӀымкӀэ гъэджэнауэ щыт и кӀыхьэгъымкӀэ зы метырым фӀэкӀкъым адыгэ сэшхуэдыдэхэр псынкӀыу щытхэт адрей лъэпкъхэм яшъхэтэр нэхъ хьэлъу щытхэт кӀыр здиухым гъэчауэ тӀууэ зэгуэкӀыу щыт ипэмкӀэ Ӏэр зыхъумэн хуэгъэсэбэпауэ пари иӀэкъым абыкӀэ сэшхуэр нэхъ къыхагъэкӀ адрей Ӏэшэхэм салъэр пхъэм къыхэшъыкӀа фэ телъу къэгъэча лъэныкъуэм фӀэдзапӀитӀ зэпэщылъу тету япэреуэ сэшхуэр Ӏашэ мылъапӀэ хуэду къежьат зукӀуэ шухэм шъхьэкӀэ джатэм ипӀэкӀэ япэрей сэшхуэхэр хӀӀ хӀӀӀ лъэхъэнэм щыщхэ яэпэреуэтхылъ тхыдэм щытхар къаӀуэту гъэм и гугъ зышъар джованни де лука гын Ӏашэхэр зэрахьэн зэр кӀадзэрэ афэхэри зэрахьэн хом хомурэ щагъэтт абы шъхьэкӀэ сэшхуэр кӀэх джатэм ипӀэм иува япэреуэ ар каукъазым щекӀуэкӀа яужым урысейми хъыщыхъуа сэшхуэр цӀэрыӀуэ абым щыхъуауэ япэреуэ сэшхуэр Ӏэшэ хуэду тэрч къэзакъхэм фашэм дэкӀыгъу зэрахьэн кӀадза яужым хӀх лъэхъэнэм урысей шуудзэпсом и фашэм фӀэлъ Ӏэшэ хъуа тайлэнд пэштыхьей сиам бз нэхъыщхьэцӀэу зэрихьар гъэм нэгъунэ сиам азиэ ипшъэ къуэкӀыпӀэм хэт къэрал къалэ нэхъышъхьэр бангкок тайлэнд и шӀыпӀэр хы тӀыгуныкъуэ индэкитаимрэ мэлаккамрэ хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр къуэхьэпӀэм миянмам ишъхъэрэм лаосым ипшъэ къуэкӀыпӀэм камбоджам ипшъэм мэлайзиэм шӀыпӀэр нэхъыбэм губгъу щыт къушъхьэр къэралым и къуэхьэпӀэмрэ ишъхъэрэ лъэныкъуэмрэ хэтхэ хьэйуар муссон субэкваторилым щыщ хьэйуам и шъхьэпэгъуэкӀэ къэралым илъэсым щэ хадэхэх яшъыр абым пэмыкӀыу туризымымкӀэ тайлэндыр илъэспсом тегъэпсыхьа и шӀым кӀэлъ фӀамыкӀ мывэрэ калий шыгъурэ бдзапцӀэ цинк джоуэ дышъэ дыжьынхэр мышӀэхэр къэралыр псыкӀэ бэгъуауэ щыт щэху океным идежь ӀухьэпӀэ иӀэ ишъхъэрэ лъэныкъуэ къэралым иджырей тайлэндхэр къызхэкӀа лъэпкъыр хъутейм и курыт шӀыпӀэхэм къикӀаху щыщахэ гъэм къэрал сукокай халъхьэр яужым илъэсишъэрэ ныкъуэрэ текӀа яуж пэштыхьей атиям еубыдыр атия пэштыхьейм и зэманыгъуэр гъэм нэс екӀуэкӀа яужым къэралыр бирманхэм яубыд лъэхъэнэм тайлэндым изакъуэ къэрал хуиту къанэр ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэ азиэм и политикэмкӀэ тайлэндыр британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ я зэпэубыдыгъуэхэм теджэгухьурэ зауэ нэужым тайлэндым дзэзыкъэӀэтыгъуэ бжыгъэ екӀуэкӀа абыхэм яужым ӀэнатӀэм Ӏухьар дзэм и хунта тайлэндыр конституциэ пэштыхьей къэрал пэштыхьыр къэралым и тхьэмадэ чакри лъэпкъым щыщ гъэм щыкӀэдзауэ тетхэр хабзэдэгъэкӀ ӀэнатӀу щытыр лъэпкъэгъу ассамблеэ зэхуэситӀу зэхэкӀыр тхьэмадэхэм я зэхуэсым нэрыбгэ хэт илъэсиплӀкӀэ хэххэр сенатым нэрыбгэ хэт пэштыхьым хихаху мэхьчэмэм и нэхъышъхьэ ӀэнатӀэр мэхьчэмэ нэхъышъхьэ абы и тхьэмадэхэр пэштыхьым хехыр къэралым и дин нэхъышъхьэр буддэныгъэ абым пылъыр къэралым и пэмыкӀыу дин щыӀэхэр мыслимэныгъэ чыристэныгъэ нэхъри нэхъ макӀэ тайлэндыр унитар къэралу щыт администрациэкӀэ провинциэ кӀэ мэгуэчыр я кӀуэцӀым куейкӀэ гуэчыжьху къэралым и къалэ нэхъышъхьэ бангкокыр шъхьахут муниципал куейуэ къыхэгъэкӀа темрыкъуэ мамсрыкъуэ сентябрь мазэм темрыкъуэ и лъэум теухуауэ иван грознэм къэбэрдейм пщы мамсрыкъуэ щыгъуу езым и дзэр игъэкуащ темрыкъуэ къемыдауэ къэбэрдей пщыхэм пщыэпщокъуэрэ и къуэшхэмрэ щахъумэну дзэпщ и д дашков муромцхэмрэ мещерянхэмрэ я боярхэр и гъусэу иван фестовым михайловэ къэзакъхэри ящыгъужу кро т с мамсрыкъуэ пащтыхьышхуэм къригьэжьэжащ дьяк м и ржевскэ лыкуэри къыщигъужри инал а гъэ дыдэм урысыдзэхэр къэбэрдейм икыжа иужь шамхал къумыкъу хъан будэ къэбэрдей пщыхэр езыр езыру зэрызэзэуэжхэр къигъэсэбэпри и дзэхэр и гъусэу къэбэрдей хэкум къихьащ къейтыкъуэ пщыэпщокъуэ и лъэныкъуэу темрыкъуэ къезэуэну а зауэм темрыкъуэ и къуэхэми и уэркъыдзэхэми будэ и дзэхэр зэтраукащ а зауэм хэкуэдащ буди и къуэшри пащтыхьым и дзэхэр къэбэрдейм щикыжам махуэл дагъэкакъым темрыкъуэ и бий пщыэпщокъуэ сымэ кърым хъаным эщэлъ нэгьуей цыкуми темрыкъуэ и къэбэрдейр яхъумэн папщэ иван грознэм елъэуу тэрчрэ сунжэрэ щызэхэхуэм деж тэрч псы икыпэм хуэзэу къалэ щаухуэну темрыкъуэ и къуэ матловыр матэ къ ч уэркъ шу и гъусэу куащ а лъэум теухуауэ пащтыхьым къалэ ухуакуэ пщы андрей бабичевымрэ петр протасьевымрэ къигъакуэри эщэкэ зэщэузэда фочауэхэри ящыгъуу гъэм тэрч къалэр сунжэ и сэмэгурабгъум ар тэрч псым щыхэхуэм и деж щаухуащ кро т с тэрч къалэр зэраухуамкэ къумыкъухэмрэ пщыэпщокъуэ и къэбэрдеймрэ кърым хъаным и унафэм щигъэкыну иван грознэр хущэкъуу илъытэри долэт джэрий бжьыбжьу къыхуигъэуващ урысхэм тэрч къалэр уахыжыну япэм хъаным ирату щыта щалэ хъыджэбз тыгъэхэр цыху щищ иратыну нэгъуей цыкум я хъаным и щыкъу адэ пщыэпщокъуи я гъусэжу къазэун папщэ пщыэпщокъуэ и къэбэрдейм темрыкъуэ езауэу зэрыщытам пщыэпщокъуэ и малъхъэ уракъ къазий кърым хъаным и унафэм зэрыщэтым къыхэкыу щытагъэнущ пщыэпщокъуэ а лъэхъэнэм тыркум эщэлъ хуэдэу зылъыти зэрыщыар кро т с мамсрыкъуэ и адэм щыгъуу кърым тэтэрхэми тыркухэми шэрджэсхэми къумыкъухэми къимыкуэту япэщэтащ ар тхыгъэм къыхощ кърым хъаныкъуэ адыл джэрий гъэр зэрищар абазэхэм щадэзэуам эрубыд хъуа зэшитыр куэдрэ кърым хъаныкъуэмрэ хъанымрэ къамыутыпщыжу яыгъащ пщы мамсрыкъуэрэ бебэрыкъуэрэ иритыжыну богдан шапкиным унафэ хуащащ лыкуэ афанасий мамсрыкъуэрэ бебэрыкъуэрэ хуэзэу пащтыхьым и сэламыр ирихыжыну я узыншагъэм щэупщэну тхылъыр яритыну улахуэри щыгъын фэилъхьэгъуэхэри нэгьуэщ тыгъэхэри тхыгъэхэм зэритым хуэдэу яритыну мамсрыкъуэ хурирьэша улахуэри щыгъын фэилъхьэгъуэри джэдыгу пыэ джанэ щэк вакъэ ихащ адрей хьэпшыпхэр яихакъым страхынущ жиэри кро т с апрелым и м петр ибаковымрэ кадыш кудиновымрэ хъаныкъуэ адыл джэрий деж къикыжа нэужькэ афанасий богдан сымэ къыжраащ фи пащтыхьым мамсрыкъуэ теухуауэ сэ къысхуитхамэ дызэгурыуэнкэ хъунт иджы щхьэщэхужыпщэу мамсрыкъуэ щхьэкэ къагьэувыр дыщэ сом щ фэ абы папщэ дыщэ сом нэхърэ мынэхъ мащэ кърым къыщызэфтмэ дызэгурыуэнщ абы и жэуапыр апрелым и м афанасий сымэ хъаныкъуэ адыл джэрий и деж салгир нагъуей сеундковыр ягъакуэри жрырагъэащ нэхъыбэ дыдэу уасэу пащтыхьым иритыныр сом рэщ ар къыщратынур мэзкуущ адыл джэрий зытемыкынур дыщэ сом щ ари кърым щратыну посольскэ приказым и архивым къыхэщыркъым мамсрыкъуэрэ бебэрыкъуэрэ щхьэщэхужыпщэ щатауэ е нэгьуэщ хъыбар щыауэ апхуэдэу уэхур эпэдэгъэлэл щэхъуам и япэ щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэу къэувар иван грознэм царь цэр зыфищыжа нэужь абы залымыгъэ лей куэд хьэкэкхъуэкагъэ зэрызэрихьарщ гъэм къыщыщэдзауэ гьэм нэс московскэ къэралыгъуэм цыху мин куэд зыхьа лъыгъажэ зауэхэр мафэс зэхэкъутэныгъэхэр щригъэкуэкащ пщыхэми бейхэми къулыкъу хуэзыщэхэми езым и телъхьэхэми и бийхэми тхьэмыщкэхэми псом я деж тепщэныгъэ мардэншэ щигъэуват къулыкъум пщыхэри къызыхэкар зымыщэж къулейсызхэри куэду хишэрт а псом абы и унафэ ткийхэр гущэгъу зыми хуамыщу ягъэзащэрт гъэм опричнэ дзэр иван грознэр я этащхьэу поход ежьэри клин тверь новгород нэгъуэщ къалэ куэди зэхикъутащ я мылъкухэр дзэм зэрапхъуэрт къытрахт къалэхэр ягьэсырт цыхухэр мин бжыгъэкэ яукырт царым цыхухэм лей бзаджэ ярихырт лей зытехуэхэр пщыхэмрэ бейхэмрэ я закъуэтэкъым атэ мэкъумэшыщэ цыхубэри къалэдэсхэри дагъакуэрт яукхэм эубыдыпэншэу лей зезыхьахэри куэду езым иригъэукыжырт абыхэм я мылъкухэри я щапэхэри зэрыригъапхъуэрт ар зригъэукахэми абыхэм я лъэужьыр гъуэгу яхуищырт ливон зауэ хьэлъэр екуэкрэ пэт а зауэм шытекуэн папщэ къэралыр дзэ къарухэмкэ лъэщ щыным теухуауэ лэжьыгъэшхуи иригъэкуэкыртэкъым пащтыхьым етуанэ щхьэусыгъуэр долэт джэрий гъэм май мазэм мэзкуу къытеуэу игъэса нэужь иван грознэр ярослав ростов къалэхэмкэ зэрикуэтарщ езым и дзэзешэхэр урысейм епцыжауэ илъытэу зэриукарщ тэрч къалэр якъутэжа нэужь япэ лыкуэхэр гъэм мэзкуу куауэ ябж къэбэрдей пщы нэхъыжь къамболэт и цэкэ мэзкуу щыащ мамсрыкъуэрэ къамболэт къундетрэ абыхэм я лъэукэ пащтыхь федор ивановичым идар и къэбэрдейр щигъэуващ урысей унафэм улахуэри къриту я бийхэми щихъумэну къигъэгугъащ тыркуми кърымми къумыкъуми щахъумэн папщэ тэрч и уфэм къалэ щрагъэухуэну пащтыхьым елъэуащ пащтыхьым мамсрыкъуэрэ къундетрэ я лъэухэр къахуищащ тхыгъэхэм къагъэлъагъуэ къамболэт и лыкуэхэм щхьэж и увыпэу урысейм щиар зыхуэдэр абы пщэуэ къыхуащу щытар къапщтэмэ мамсрыкъуэ сом рэ дыжь джэдыгурэ къундет сом рэ джэдыгурэ биту елбэздыкъуэ сомих адрей цыху пщыкузым сом щырыщ къратащ а гъэм иль мазэм пащтыхььш иратащ псалъэ быдэ урысейм пэжу бгъэдэтыну я адэхэр иван грознэм пэжу зэрыхущытам хуэдэу федор ивановичым къулыкъу хуащэну урысейм и бийхэм тыркуми кърымми къумыкъуми абыхэм япыща пщыэпщокъуэ и бынхэми талъостэнхи джылахъстэнхи ягуэмыхьэнхэу псалъэ быдэ ятащ илым и м мамсрыкъуэрэ къундетрэ я уэркъхэри ящыгъуу урысейм пэжу бгъэдэтыну псалъэ быдэ ятащ тхыгъэхэм къызэрыхэщымкэ мамсрыкъуи пщыкъани къундети думэныкъуи елбэздыкъуи щэнджэлеи битемрыкъуи я къуэш псоми пащтыхьым псалъэ иратащ къулыкъу хуащэну пащтыхьым и бийхэм зэгъусэу зэдезэуэнхэу урысей пащтыхьым зэрилъытэмкэ къэбэрдейм пщышхуэу щыщытын хуейр мамсрыкъуэт абы мэзкуу тхылъ къритащ пщышхуэу ягъэуву а пащтыхь унафэм къэбэрдейм щыхабзэр зи чэзу пщы лакъуэм къыхэкыу пщышхуэр зэрыхах хабзэр къикъутащ абы къэбэрдей пщы уэркъхэр къызэщиэтащ къазий и къэбэрдейр щэхуу а пащтыхь унафэм пэщэуващ къазий гъэпцагъэкэ фо махъсымэ иригъэфэн хуэдэу игъэхьэщэну езым и деж думэныкъуэрэ мамсрыкъуэрэ иригъэблагъэри зэкъуэшитыр гьэм иригьэукащ кро т с ар къэмыхъункэ хъунут мамсрыкъуэ пщышхуэу мэзкуу игьэувыну тхылъ къримытамэ пащтыхь дзэзешэхэу астрахан тэрч къалэхэм щыахэми пащтыхьым и чэнджэщэгъухэми къэбэрдей псом къуажэу исхэмрэ пщы уэркъхэм абыхэм щаэщэлъ жылагъуэхэм цыхуу мылъкуу къащылъысымрэ гулъытэ хуащыну хуейтэкъым пщы лакъуэ пщы къудамэхэр зэш зэрып зэбынхэу зэрызыщхьэщыкымрэ ахэр тырку кърым лъэныкъуэмрэ пыщауэ зэрыщытым урысхэм я бийхэм я телъхьэу цыхуи мылъкуи зыбгъэдэмылъыж идархэ бжьыпэр епткэ урысейм и уэхур къэбэрдейм щыдэха зэрымыхъунум пащтыхьым гу лъегъэтэн зэрыхуейр а зэманым къэгъэсэбэпа хъуакъым зы псалъэу жыпэмэ къэбэрдеишхуэм къазий и къэбэрдейм къуажэ хыхьэрт абы уэркъыу м щигъу нэхърэ нэхъыбэ дэст талъостэнхэ ящыщ пщы ибакъ къуажэу нэблагьэ уэркъыу эщэлът думэныкъуэрэ мамсрыкъуэрэ я адэшхуэм и къуажэхэм щыщу къахуэнар къуажэ хъурт абы цыхуу щыпсэухэр м тэку щигъуу арат идарейм къуажэу исахэр темрыкъуэрэ и къуэшхэмрэ я къуэхэм тэку тэкуу зэхуагуэшыжат биту нартшу къуажиблт иэжыр жылэгъуэт къанкълыш и къуэ щэнджэлей къуажэ иэжакъым цыхуу зы мин иэжауэ аращ къамболэт и къуэхэм къуажипл уэркъ рэ яэжащ мы документхэм къагъэлъагъуэ къэбэрдеишхуэмрэ къэбэрдей цыкумрэ идархэ пщышхуэ увыпэ дэнэ къэна атэ пщы нэхъыжь увыпэ къазэрыщыхуэмынэжар ищхьэмкэ къыщыхэщащ анзорхэ ипэу идархэ я лакъуэлэшу щытахэр мы дызытепсэлъыхь зэманым абы къазэрыбгъэдэмытыжар тут мэракӀуэ лат бз ур бз шелковица тхьампэпыдз жыгхэм ящыщ тут лъэпӀкъхэм жыгым иинагъыр м носыр къудамэхэр бгъуэуэ зэгуидзу ипӀкъымрэ икъудамэшхуэхэмрэ псыфэ гъуабджу фэ ятет тхьампэхэр хуэхъуреуэ бгъуэуэ щытхэ я кӀагъ гуэубыдыкӀэм идежь мызэхуэдизу я гъунэхэр дзасу щыт я кӀыхьагъыр см носыр щыгъагъэр мэлыжьыхьа накъыгъэм мэракӀуэхэр щыхъур накъыгъэ мэкъуауэгъуэм мэракӀуэхэр см хуэдиз мэхъухэ хуреуэ хуэкӀыхьу хужьу плъыжьу иэ къуафӀцӀу ягъэгъушъхэри яужкӀэ къагъэсэбэп иэ санэ къыхашъыкӀыр тут мэракӀуэр китаим къуэкӀыпӀэ куейхэм къыкӀа абдежьм илъэс минипӀлӀым фӀокӀыр Ӏарысу зэрагъэкӀыр данэ хьамблухэм я Ӏус хуэду китаим икӀри азиэ курытым афганистаным ишъхъэрэ индиэм пакистаным ираным ихьа яужкӀэ къаукъазым еуропэм щихьар лъэхъэнэхэм америкэм лъэхъэнэхэм джыпсту тэндеи куэду ягъэкӀыр Ӏарысэ яшъауэ индиэм афганистаным ираным джоуэ къыщыкӀэдзауэ эспаниэмрэ португалиэмрэ нэгъуэнэ тут мэракӀуэм итхампэхэр данэ хьамблухэм я Ӏус шхыным нэхъ къыхахыр абы пэмыкӀыу былымымрэ бджэнхэмра ирагъэшх жыгым ипхъэм пщынэ шыкъу амэ псымэхэр къыхашъыкӀыр тхьаджэд гуэгуш лат бз ур бз индейка мэз джэд лъэпкъцыкуиплым я зы джэд лъэпкъым ящыщ бзухэм езы тхьаджэдхэмрэ бзушхуит америкэм имэзхэм щыпсоухэмрэ хеубыдэ шыпэ здэпсохэр курытхэмрэ къуэкыпэ штатхэмрэ ашз м къыщыкэдзауэ ипшъэмкэ гуатемала нэгъунэ яшъхьамрэ пшъэм игупэмрэ къуиуэ щыт фэр хуэбэга хуэду къэлэлэху ипэмрэ итэмакъымрэ идежь ибгъэм тет цы гуэрэхэр зэрызу кыхьу быду щытхэ идамэм тет цы ещану куэр адрей дамэцхэм нэхъри нэхъри нэхъ кыхь капэм цы хэт къиатыфу зэгуихыфху тхьаджэд мы арысэу здэпсохэр ишъхъэрэ америкэм миссурирэ миссисипирэ я псыхъуэ мэзхэм щыпсохэр я инэгъымкэ ирагъэхьчкъым адрейхэм тхьаджэдыхъухэр кг носыр нэшхуэ тхьаджэдыр здэпсор курыт америкэм япэкэ бзу азэгъуэхэм тхьаджэдхэр лъэпкъ хуиту къыхагъэкт адрей бзухэм абы бэмыкыу езы тхьаджэдхэр щыуэ зэхагъэкт лъэпкъцыку иджыпсту тхьаджэдхэр лъэпкъцыкуиплым я зыуэ ялъытэ мэз джэд бзухэм ящыщу абы хэтхэр унагъуэ арысэ тхьаджэдхэр къызхагъэкахэр хэра тыгъужъыкъуэ къызбэч гъэ мазаем и шапсыгъ лъэпкъым щыщ лъакъуэлъэш шэрелӀыкъуэхэ къахэкӀа урыс къаукъаз зауэм хэта гъэхэм дзэзэшу щыта зекӀуэ бжыгъэхэм и дзэр нэхъ макӀыу щытами текӀуэныгъэр къыхьу къыкӀыжьа лъэпкъым пкӀэшхуэ хуэашът зы зауэ гуэрэм аргуэру хэта яуж езыри и къуэ дэкӀыгъуахэри уӀэгъэ хъуахэт яужым и зэ икъуэр абыхэм илӀыкӀа аргуэру зы зауэм уӀэгъэ бжыгъэ хъуауэ мыхъужьурэ дунем ехыжьа инджылыз джеймс белл къэзбэчым и нэӀуасу щытар адыгэхэм я лиуан джоуэ еджэт яужым еуропэм и хъыбар щынэсам а цӀэр къытена хъуа зекӀухэм я нэхъыбэӀуэм текӀуауэ къигъэзэжьт къызбэчым ар лъэпкъым кӀэху къаӀохут къэӀуэхугъуэм дэкӀыгъуи пкӀэ хуашъри хэхъуэт къызбэчым и гуп зекӀуэм ежьэм псалъэ хамылъхьу гуфӀэгъуэкӀэ хэхьэн хэтми хьэзыру щытт япэреуэ нэрыбгэ хъу гупым шъхьэщыту абын идежь къызбэчым урыс пэштыхьыдзэ мин хъур зэбгырихуа а зауэм пэштыхьыдзэм щыщу нэрыбгэ хэкӀуэда къызбэчым гу ӀэкӀэхьа Ӏэшэ ярылъу етӀуану нэрыбгэ хъу гупым шъхьэщыту япэрем нэхъри нэхъ ину щыта пэштыхьыдзэ гупым теуа пэштыхьыдзэм адыгэ къуэджибгъум Ӏэнэмэту яубыдауэ яшэхэмрэ мылъу къыдахауэ хъуамрэ къатрихри игъэзэжьа къызбэч дзэзэшэ къуэдеуэ щытакъым гъэм бадзэуэгъуэм и кӀэдзэгъуэм къызбэч изакъуэ николаевскэ быдапӀэм и хъумакӀуэхэм ятеуэри Ӏэнэмэту иубыдахэ фончибгъу иштэри игъэзэжьа и зекӀу хъуамэ текӀуэныгъэ къихьтэкъым гъэм щӀышылэм и нэрибгэ миниплӀ гупу дэкӀыгъу станицэ елизэветинскэм теуа и дзэр амалыншэу а бескровнэм зэгуиуда пэмыкӀ зекӀуэм абым текӀуэныгъэр къыдэшъауэкъызбэчым уӀэгъибл яшъа икъуэ дэкӀыгъуахэри уӀэгъэ хъуахэт куэд темыкӀыу и зы къуэр дунем ехыжьа тыгъужъыкъуэ къызбэч теухуа уэрэд ит уикикъыхэхыпэм тэн ал бз урым бз урысейм и еуропей лъэныкъуэм ежэх псы и инагъымкӀэ еуропэм индылым днепырым дунайм камамрэ джоуэ ныхъ цӀыкӀу и кӀыхьэгъыр км тэн къызхэж псынэр урыс курыт джабэхэм къыкӀожыр тэн и псыхъуэр губгъуэхэм ежэх псыхэм ям хуэду зэхэт бгъуэуэ щыту и пэмкӀэ и бгъуагъыр км м носы къалэ калач на дону иде и псыхъуэр зэв яшъыр урыс курыт джабэхэмрэ индыл пэщылъ джабэхэмрэ и лъэныкъуитӀхэр адрей псы а шӀыпӀэм щыщу хъуам хуэду зэхуэмыдизу щытхэ ижьыгъурабгъу лъэныкъуэр лъагу докӀуэй сэмырабгъур лъахъчу щыт псыхъуэр зэкӀэлъыпыту гъэчауэ макӀуэр тэн ипэр хы мыутӀэм и таганрог хыжэра тэнкъалэ идеж къыщыкӀэдзауэ псы бжыгъу зэхэжын кӀедзэ таганрог хыжэ нэс тэрч къэбэрдей балъкъэрым хиубыдэ къалэ тэрч къедзыгъуэм и къалащхьэ гъэм щыщэдзауэ къалэцэ зэрехьэр джылу дэсыр гъэмкӀэ тэрч къалэр къэбэрдей балъкъэрым и дыгъэкъуакыпэ ыхьэмкэ щыэщ тэрчыпсым и ижь лъэныкъуэмкэ зыщиухуауэ къалэр республикэм и бгыгъазэ ыхьэм деж тетщ щылъэр захуэщ ауэ дыгъэкъухьэпэмкэрэ ишхъэрэкэрэ зиэтурэ макуэ ику лъагагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок гъэмахуэр хуабэщ температурэхэр с нэс докуей щымахуэр щыэ тыэщ температурэр зэзэмызэхэщ с аткэ щехыр къалэм гъущ гъуэгу станцэ мэртэзей иэщ къалэр къыщаухуар гъэрауэ ябж гъущ гъуэгу станцэ мэртэзейр лажьэн щыщрагъэдзам щыгъуэ станцэм и цэр пэмыжыжэу щыт мэртэзей къуажэм и фэеплъу фащащ апщыгъуэм станцэм елэжь цыху тэкурат абы щыпсор ауэ хуэм хуэмуурэ станцэм и хъуреягъ щадзащ унагъуэхэм я унэхэр абдежхэм щаухуурэ къетысэкын япэу ахэр хуеят къуажэщэми мэртэзей фащын ауэ апщыгъуэм адыгэ къуажэхэм я цэхэр яхъуэжын щадзат ахэм я пщхэм я цэ унэцэхэр зэрызэрахьэм щхьэки къэралым къытеува советхэм хуадакъым абыхэм я гугъэхэр къэрал зауэшхуэ зэманым щыгъуэ къалэ нэмыцэхэм мазиткэ яубыдауэ щтащ цыхухъухэр цыхуу цыхубзхэр цыхуу къалэм мэжджытипл дэтщ ахэм щыщу щыр зэухахэщ епланэр ящын яух къалэм предприятие куэд дэтщ энатэ зэмылэужыгъуэ куэдхэр ягъэзащэхэу псом нэхъ къэрал псом нэхъ пщэ иэу дэтыр терек алмаз предприятиеращ къалэм еджапэ куэд иэщ апхуэдэу абы курыт еджапипл зы лицей зы училищэ нэхъыщэ еджапит дэтхэщ ахэм нэмыщ зы интернат еджапи дэтщ уашхэ лат бз ур бз барсук шъакуэ псэушъхьа дзыдзэ лъэпкъым ящыщу икыфэм икыхьагъыр см мэхъу капэм см ихьалъагъыр кг бжыхьам гъуэм игъуэлъхьаным ипэм кг носыр иаплъэпкъыр икэмкэ бгъуэфу щыт игупэмкэ узэ хъууэ нэу памцэм хохьа ипшъэр кэкыу къыхэмыщу щыт илъакъуэхэр кэк къэрууфэ лъэгу псом теувурэ зокуэ илъэхъуамбэхэм абжъанэ дзагуэ кыхьхэр пыт шыгу къэтыным хуегъэпсауэ ицыр шъабэкъым кыбымрэ гъунэхэмрэ фэр гъуэбджафэ псыфу щыт дыжьыныфэ къыкэу кыфэм икагъыр къуафцу щыт нэум илъэныкъуэтымкэ пэм къыщыкэдзауэ тхьакумэхэм нэгъунэ къуафцу ирокуэ еуропэ псом щопсоу скандинав хы тыгуныкъуэм финлэндым урысейм ишъхъэрэ лъэныкъуэхэм щымыхъукэ къаукъазым къаукъаз кыбым крымым азиэ цыкум азиэ курытым ишъхъэрэ сыбырым курыт сыбырым къуэкыпэ джыжьэм и ипшъэмкэ къуэкыпэ китайм корей хы тыгуныкъуэм японым псэушъхьа азэгъу гуэрэхэм абы пэмыкыу иджыри зэ къыхагъэкы азиэ уашхэ здэпсохэр нэхъыбу мэздэгухэм къушъхьамэзхэм ипшъэ лъэныкъуэхэм къум хуэдэхэм губгъуэхэм щопсоухэ гъуэр здишъхэр лъэныкъуэ нэхъ гъушъэхэм шы псы зкэмытхэм ауэ псыхъурейхэм псыпціэхэм ягъунэгъу км нэхъыбэ якум дэмылъу шхын нэхъыбу здигъуэтыфын игъуэхэр кууэ ешъыр пшахъуэ джабэхэм мэз къуэхэм псыхъуэхэм ядежь уашхэхэм лъэпкъ бжыгъэкэ зыр зым яуж итурэ шыпэ здетысэхахэм нэхъ ягу ирихьам щысхэ зэрыпсор нэхъубе джэщым сэхьат бджэхьашъхьам къыщыкэдзауэ пщэджыжьым сэхьат нэгъунэ шхынкэ зэхэдз ишъкъым дзыгъуэхэр хьандрыкъуакъуэ щындрыхъуэ бзу бзухэм я джэдыкэ хьапацэ цыв псы хьамблухэр хьамблу аргъэбэгу мэракуэ дэ удз амэ ешхыр щы шъакуэм идей уашхэм дунейр къэкухь жыг уфэрэнкахэр зэпиплъыхьу я фэр къыкэритхъурэ хьамблухэмрэ цывхэмрэ лъохъуэ зэшъэкуэгъуэм уашхэм хьандрыкъуакъуэ къыубыдыфыну шъэ хьаблурэ цыврэ ауэ зы махуэм кг фэка ишхкъым бжыхьам идежь шхыным касу зщыритыр пчэр хъууэ ишэм шымахуэм жеихукэрэ иыгъу уашхэхэр зэргъуэтмэ гъашъэ псом зэрыкыгъу мэпсохэ бжыхьахэм идежь зэпыхьан кадзэ бзыр махуэ псэф гъэмахуэм зэпыхамэ махуэ шымахуэ рамэ чыру къылъхур еуропэм дыгъэгъазэм малъхуэ урысейм гъатхэпэ мэлыжьыхьым махуэ зтущ текауэ бзыхэр аргуэру зэпохьахэ чырхэм янэхэр махуэ къызэтрах мэзищ щыхъухэм езыхэм шхын къагъуэтын кадзэ убыхыбзэ уб бз туахэбза дунем темытыжь бзэ абазэ адыгэбзэ унагъуэм я щыщ убых лъэпкъым яуэ гъэм нэгъунэ ирапсалъу убыхыбзэр здызэфӀэувауэ драпсалъэтэр хы фӀыцӀэм и Ӏуфэм ишъхъэрэ къаукъазым иджыпсту урысыбзэ здызэрахьэ лъэныкъу щыт псышӀуап лазаревскэ курыт хъуэпсэ къедзыгъуэхэр щачэ къалэм гъэхэм къаукъаз зауэр щыухым идежь убых лъэпкъыр тыркум ирагъэкӀа мы куэду къэнэжьа тӀэкӀур адыгэ иэ абазэ къуаджэхэм хагъэтӀысхьурэ яхэгъуэщыхьахэ апхуэдурэ убыхыбзэм и шӀыналъэр фӀэкӀуэда убыхыбзэр зышъэжьу икӀэм изакъу къэнэжьа тефик есенчыр гъэм дунем ехыжьа тыркум щыпсэуауэ убыхыбзэр зэрагъэшъагъуэр и фонетикэмкӀэ согласнэ макъу иӀа абыхэм плӀыр мы убыху псалъэ хамэхэм шъхьакэ бзэм къыихьахэр гласну тӀу къуэдей а кӀыхьу а кӀэкӀыу убыхыбзэм нэхъыбу согласнэ зиӀа бзэуэ яшъэр койсаныбзэхэм ипшъэ африкэм щыпсоу лъэпкъхэм ябзэхэра латин тхыпкъэхэмкӀэ зэхэгъувар лъытакэ ужьэ лат бз ур бз ласка шъакуэ псэушъхьа шэрып дзыдзэ лъэпкъым ящыщу шыпэм я нэхъыбэм щопсо ижьэр шъакуэ псэушъхьахэм я нэхъ цыку иаплъэпкъыр псыгъу кыхьу лъакъуэкэкыу абыхэми абжъанэ памцэ я тету ишъхьар псыгъуэкыхь тхьакумэхэр хуэхъуреуэ цыку ипэр дзасу я сурэтымкэ хъухэмрэ бзыхэмрэ зэрзэшъхьащыкыр я инагъ закъуэра я кыхьагъхэр см къыщыкэдзауэ см носыр я хьэлъагъыр гр гъэмахуэкэ шъхьашыгур кыбыр гъунэхэр капэр лъакъуэхэм ягупэлъэныкъуэхэр гъуабджу щытхэ пшъэр жъэпкъыр бгъэр ныбэр лъакъуэ кыбагъухэр хужьу щытхэ цы иувагъыр шымахуэми гъэмахуэми зэхуэдэ ауэ гъэмахуэм цым икыхьагъыр нэхъ макэ мэхъур бжъыхьам ижьэр ипшъэ шыпэхэм псохэм щымыхъукэ ицыр хужькэ зэрехъуэкыр здэпсор еуропэм ишъхъэрэ азиэм ишъхъэрэ америкэм здызекуэ здэпсохэр губгъуэхэм мэзхэм къуэкэ бгыкэм къуаджэхэми блэмыкыу гъуэхэр нывэ кагъхэм жыгкуэцгъуэхэм бохэм гуэм илъэгум мэкъу тхьампэ амэ ирелъхьа ижьэр псынкэ эйуэ зегъазэ ики джан эй псынкыу къэжыхьыф жыгхэм допшеиф фыуэ ерсыфыр ишэнкэ гушхуэ ики бзаджэ псэушъхьа цыку къомым я биуэ щыт иубыду ишххэр унэм губгъуэм щыпсо дзыгъуэ фей шыгунэф тхьакумэкыхь джэджъэй тхьарыкъуэ щындрыхъуэ блэ хьандыркъуакъуэ цыв амэ яуж пари имэтмэ зэран къыхуэмыхъумэ ижьэр джэщми махуэми мэшъакуэ дзыгъуэхэмрэ фейхэмрэ зэриукымкэ сэбэпышхэ къэхь сэбэпым иинагъымкэ джэдэщым ирихыр хуагъэгъуми хъуну щызэпыхьахэр гъатхэпэм тхьамэхуитхукэ псэфа яужым иэ чыру къэлъху яшъхьщыту кэлъыплъу епхэр згуэрэ зэран я хуэхъун игугъэмэ пэмык абгъуэм зэрызурэ ехьхэр жэдэлъу пэсырей урымымрэ лъэхъэнэку еуропэмрэ ижьэр унагъуэм яыгът дзыгъуэ зэриубыдым шъхьакэ ауэ арыпы зэрмыхъум шъхьакэ хом хомурэ пэмыкы псоушъхьахэр япэм иувахэ джэдухэр ужьэ кэ кыхь лат бз ур бз горностай шъакуэ псэушъхьа шэрып дзыдзэ лэпкъым ящыщ ужьэ кэ кыхьыр исурэткэ дзыдзэу хъуам яхьч кыфэ псыгъуэ кыхь лъакъуэхэр кэкыу пшъэр кыхьу шъхьар памцу тхьакумэхэр хъуреуэ тету хъум икыфэм икыхьагъыр см бзыхэр иныкъуэкэ нэхъцыку ихьалъагъыр г капэм икыхьагъыр кыфэм и см цым ифэр зэрехъуэкыр шымахуэм хужьу щыт гъэмахуэм тууэ зэхэлъ ныбэ бгъэр жэпкъыр лъакъуэкуэцгъунэхэр хужь нэур кыбыр лъакъуэлъэныкъуэхэм я гупэр гъуабджу щыт хужькэ зэзхъуэкхэр махуэ къыщыкэдзауэ нэхъыбу шымахуэм уэс здытелъ лъэныкъуэхэм щыпсохэр капэм икэр фыцу щыт гъэпсом ужьэ кэ кыхьыр шыгум ишъхъэрэ псом щопсоу еуразиэмрэ ишъхъэрэ америкэмрэ еуропэм скандинавым къыщыкэдзауэ перенейхэмрэ алпхэмрэ нэгъунэ албэныр алыджыр болгарыр тыркур хэмыту азиэм здэпсохэр монголым афганистаным ираным азиэ курытым япшэхъуалъэм носыр китайм и ишъхъэрэ къуэкыпэмрэ японым и ишъхъэрэм ишъхъэрэ америкэм канадам гренлэндым ашз м ишъхъэрэ лъэныкъуэм урысейм и еуропэ лъэныкъуэмрэ сыбырымрэ ужьэ кэ кыхьыр нэхъыбу здэпсохэргубгъуэ мэзхэм мэзхэм иэ тундра лъэныкъуэхэм псэупэр къызэрыхихыр шхын зэригъуэтыфынумкэ дзыгъуэ лъэпкъхэм ящыщ нэхъыбэм псым игъунэгъу гъуэр ешъыр псыуфэхэм псыхъуэхэм мэзым хэт псыхъурехэм я уфэм иэ гъубгъуэгъунэм пабжъэхэм къэмылхэм мэзхэм кууэ макыу хыхьу щыпсохэр къыхиххэр мэзыр здырахам идежь мэзыкугубгъуэхэм нэхъ касу къуаджэхэм нэхъ игъунэгу шъакуэ щежьэр бджэхьашъхьахэм джэщхэм гъуэ здишъынум быныр къыздихьынум зэхэдз ишъкъым тэнэ деи къппэкэхуэ мэхъу мэкъу атэм нывэ зэтелъхэм унэжъхэм пхъэдакъэ унэм бгъэдэлъу зэтелъхэм абы пэмыкыу жыгкуэц гъуэхэм псыр къикмэ абыхэм зегъэпшку куэду иука псэушъхьахэми ягъуэхэм щытысхьи мэхъу бын къыздихьыну гъуэм лъэгум иука псэушъхьашэм яцыр ирелъхьа макыу удз щырилъхьи мэхъу шымахуэкэ зы гъуэм исурэ щыткъым куэчыурэ мэпсо нывэ кагъхэм лъабжъэхэм пхъэдакъэхэм кэтысхьурэ ужьэ кэ кыхьыр фыуэ йорсыф ики жыгхэм допшеиф ауэ зыхуэнэхъ асэр шым шъакуэну зэпылъын щыкадзэр мазаем икум къыщыкэдзауэ мэкъуауэгъуэм ипэм нэгъунэ бзыр мазэ псэф щылъхуэр мэлыжьыхьым накъыгъэм язэхуакум чыру къылъхур къыщыкэдзауэ носыр нэхъыбэм къэлъху зыпхэр бзым изакъуэ чырхэр гр фэка хъухэкъым я кыхьагъыр мм нэфу къохъухэ дзахъэху я тхьакумэхэри зэхуэшъауэ махуэ щыхъухэм янэхэр къызэтраххэ мазит мазищым я инагъымкэ анэм хуэду мэхъухэ иджыри мэзит текауэ шъэкуэн язакъуэ кадзэ зэрыпсохэр нэхъыбэдыду къагъашъэр илъэс украинэ къэрал еуропэм икум хэт къалэ нэхъышъхьэр киеу украинэр къуэкӀыпӀэ еуропэм хэт и гъунапкъэхэр здыӀухьэр къуэхьэпӀэмкӀэ лахь жылэм слоуакэм мэжарейм ипшъэ къуэхьэпӀэм молдовэм румыниэм къэрал къэмылъыта днестырпыт молдовэ республикэ ишъхъэрэмкӀэ урысыхум къуэкӀыпӀэмкӀэ урысейм шӀыпӀэр нэхъыбэм губгъуэу щыт къушъхьэхэр къэралым ипшъэ къухьэпӀэмкӀэ хэт украинэ карпатхэр къымымрэ ипшъэмкӀэ хы фӀыцӀэмрэ хы мыутӀэмрэ Ӏохьэ я Ӏуфэхэм псы нэхъ инхэр днепыр ишъхъэрэ буг днестыр ишъхъэрэ донец десна украинэм и инагъыр зэрыхъур км еуропэм и къэрал нэхъ ину щыт псоуэ хэтхэм я щыщхэм хьэуар къэралым и нэхъыбэм курыт континенталу щыт кърымым и хы Ӏуфэм щымыхъукӀэ абым хыкурыт климэту щыт лъэхъэнэхэм хуэхуэлейм и шӀыпӀэм къэрал киеу урысей хэта гъэм пщы владимир святославовичым захуэ чыристэныгъэ къештэ а диныр къэрал псом еуэ мэхъур урысейм лъэхъэнэм днепырыпэм и ипшъэ лъэныкъуэм запорож къазакъыгъуэ къыхокӀыр лъэхъэнэм нэс щыӀар хамгъэкӀа кӀышъэ лъэхъэнэм лахь жылэм и шӀыпӀэр гуэчын щашъым иджырей украинэм и шӀыпӀэнэхъыбэр урысей империэм хокӀуэр хуэхуэлейм и экономикэр й пэр иыгъ вкп кэ хуэхуэлейр индустриал аграр къэралу щыт лэжьыгъэ япэреуэ щытхэр гъушӀ лэжьыгъэ химиэ лэжьыгъэ шӀыкӀэлъ лэжьыгъэхэр энергиэ лэжьыгъэхэр хуэхуэлейр унитар къэралу щыт област хэт аутоном республикэ кърым къалэ киеумрэ севастополымрэ хэгъэза статус яӀэ украинэм и дзэр щызэхэхьар гъэм шышъхьэӀум и м хэтыр гъэмкӀэ цӀыху дзэр щыуэ зэшъхьэщокӀхэ зекӀуэдзэ уэгузауэдзэ хыдзэ джоуэ Ӏэшэр нэхъыбэкӀэ урысеймрэ рссз м къыдагъэкӀам ящыщ италэ ицэдыдэр псоуэ республикэ италэ къэрал еуропэм щӀызыхуаку хы щыпэм икум къэралым лъэпкъ италикэ ицэкэ трауа икъэралгъунэр ишъхъэрэ къухьапэмкэ фрэнджым иде ирокуэ икыхьагъыр км шыуецарэм км аустрэм км ишхъэрэм итанэ слэуенэм ишъхъэрэ къуэкыпэмкэ км икуэцми къэралгъунэ иэ вэтиканымрэ км сан мэринэмрэ км къалэ аташъхьар рим апеннин хы тыгуныкъуэр еубыд падан губгъуэр алп уащхьэхэм я ипшъэ лъэныкъуэр хы тыгуу сицилэ сэрдиниэ цыкуи бжыгъэ италэр шенгеным хэт къэралхэм ягъусэ япэдыду урым ииджырей ныпыр гъэм эмилием яшъа джузеппе компаньони республику триуауэ ныпри абы еу наполеоным изэманми ныпыр франдж револуциэм еуэ ялъытэт уенэ конгрессымрэ рестоврациэмрэ яуж ныпыр къагъэна хуитыныгъэм ицэкэ танэ яатат ныпыр револуциэхэм гъэхэм италэм и къэрал дэмыгъэр щашъар гъэм италэм и президент энрико дэ никола иунафэкэ дэмыгъэм итхыгъэр зышъар паоло паскетто гъэм конкурс ирагъэкуэкахэм нэрыбгэ здыхэтам къыхьауэ дэмыгъэм тетыр вагъуэ хужь тхууэ игъунэхэр зэхэкыу рисорджименто иныпым къыхэхауэ ар пхъэмыф къудамэхэр тхьампэхэр ятету ихъуреягъкэ къэкуэкыу италэ лъэпкъым илыгъэмрэ иадэбымрэ къыригъэкыу абы къалэ аташъхьар рим езы къэралыр хэкукэ гуэча валле д аоста ломбардия трентино алто адидже фриули венеция джулия п емонт лигурия венето тоскана умбрия эмилия роман я марке абруццо лацио молизе базиликата кампания калабрия апул я сардиния сицилия сицилиям сардиниям трентино алто адидже валле д аоста и фриули венеция джулия адре хэкухэм нэхърэ анатэ нэхъыбэ яа илъэсишъэхэм ди эрэм ипэкэ италэ шынэлъэр рим къэралым икум ита рим къалэр инэхъышъхьу а зэманым урымым къалэ къэрал республику куэд хэтт италэм и северымрэ икумрэ илъэсишъэхэм апхуэду венеция хэта дожи жхуаахэр нэхъышъхьу хаху генуем флоренцием луккэм иджыри зыпэмыкы къалэхэм уэркъ лъэпкъхэм яыгъу зэфэувахэ а зэманым икэм урымымрэ джэрманымрэ еуропэм зэбгырыдзауэ зэрмыыгъу къэнахэтэр италэм милыуаным фокыр цыху дэсыр еуропэм урымыр э цыху къэралым дэсымкэ дунем э нэхъ уву цыхухэр здыдэсыр италэм и ишхъэрэ ыхьэращ къэрал псом ябзэр урымыбзэ романскэ группэ бзэхэм яхэт урымыбзэм псэлъэкэ бжыгъэ иа ахэр хэку къэс ягуэч северым яхэр кэралыкум яхэр гым яхэр джэрманыбзэр болцанэмрэ тироле хэкухэм урымыбзэм хуэду ялъытэ аостэм франджыбзэр рим католик чилисэм пылъу италэм милыуан дэс ар италэм исым урысей и цӀэдыдэр псоуэ урысей федерациэ кӀэщӀыу уф къэрал къуэкӀыпӀэ еуропэмрэ ишъхъэрэ азиэмрэ хэт и щӀыпӀэм и инагъыр км абымкӀэ урысейр дунейм нэхъ и къэрал нэхъ ину щыт джылу исыр гъэмкӀэ цӀыху нэ дунейм урысейр еуразиэм хэт континентым и хуэдиз иубыду хэкумэтхымкӀэ и пӀэр континент курытыгъу океан курытыгъу къалъытэр и гъунапӀэхэр ищхъэрэм хыпэ челускин материкым гъунапӀэхэр хы тӀыгу зэхэт франц иосиф хыпэ флигели рудолф и хы тӀыгум къэхьэпӀэм песчанэ хы тӀыгуныкъуэм и пэ калининград къэралым къуэкӀыпӀэм дежнев хыпэ ипшъэм пӀэ къаукъаз Ӏуашъхьэшхуэхэм хэт дагъыстэнымрэ азарбиджанымрэ я гъунапкъэм дунем нэхъ и къэрал ину щыту урысейр къуэхьэпӀэмкӀэ къыщӀедзэри къуэкӀыпӀэмкӀэ йокӀуэкӀыр зэманыгъуэкӀэ гуэчауэ хым и псы иубыдхэм км Ӏуфэм къыӀукӀыу урысейм и хы экономическэ зонэр хэт урысей федерациэм щӀымкӀэ и гъунапкъыр къэрал м ядеж ирокӀуэ норвегиэм финляндиэм эстониэм латвиэм литвам полшэм урысыхум украинэм апхъазым курджым ипшъэ осетиэм азэрбиджаным къазахъстэным монголым китайм ишъхъэрэ корейм абым пэмыкӀыу хым ирикӀуэ гъунапкъхэр къэралитӀым японымрэ ашз мрэ щӀым ирикӀуэ гъунапкъым и кӀыхьэгъыр км росстатым къызэритымкӀэ гъэм урысейм дэсыр зэрыхъур цӀыху абымкӀэ урысейр дунем нэ пӀэр еубыд джылэм и нэхъыбэр урысейм и къуэкӀыпӀэеуропэ лъэныкъуэм щопсоухэ адрей уралым и кӀыбагъым лъэпкъхэм я нэхъ иныр урысхэр адрей лъэпкъхэр милыуаным зи бжыгъэ фӀэкӀ къэзанхэр украинхэр башкирхэр чувашхэр мышгычхэр ермэлыхэр урысейр лъэпкъ бжыгъу зэхэт къэрал щӀэм фӀэкӀыу лъэпкъу динуи зэшъхьэщыкӀху конституциэмкӀэ гъэм референдум ирагъэкӀуэкӀамкӀэ хэхам урысей федерациэр къэрал демократ федерату щыт и хабзэӀэнатӀэр республику щыту къэралым и тхьэмаду тетыр президент илъэситхукӀэ хахыр къэралпсом и хэхыгъуэкӀэ президентыр зэкӀэлъыпыту тӀо хахын пӀалъэ иӀэкъым урысейм и призедентхэм я тхылъ хабзэдэгъэкӀым и ӀэнатӀэ нэхъышъхьу щытыр парламент федерал хасэ тӀууэ зэхэкӀу нэхъыкӀэмрэ государственная дума нэхъыжьымрэ федерациэм и хасэ государственноэ думэм хэтхэр къэралпсом и хэхыгъуэкӀэ зэхохьэ федерациэм и хасэр урысейм и хэку къэсым тӀурытӀ тхьэмадэ къыхэгъэкӀыурэ зэхагъыхьэ лэжьыгъэ ӀэнатӀу тетыр урысей федерациэм и правителствэ абы шъхьэщытыр правителствэм и тхьэмадэ президентым тригъэувэ уф и государственнэ думэм идауэ ар администрацэмкӀэ уф м и шӀыпӀэр хуэку ӀэнатӀэ зэхуэдиз зиӀу гуэчауэ щыт хэкухэр зэрзэшъхьэщыкӀхэр урысыху урысыху республикэ кърал къуэкӀыпӀэ еуропэм гъэм нэгъунэ совет социал республикэ урысыху щыта къэралым ицӀэр къызхэкӀыр пэсырей урысыбзэм белая хужь иэ хуит тэтэрхэмрэ монголхэмрэ шъхьакӀэ шхуиӀу иэ я фашэм шъхьакӀэ хуыжьу зэрахьат абы русь пышъэжьауэ абы пэмыкӀыу урысыхум икъэралым псоуэ иэ янукъуэ гуэрэхэр хэт хэкухэр литуа урыскъуафӀцӀэ полесиэ берестей шӀыпӀэ витебск шӀыпӀэ полоцк шӀыпӀэ смолен шӀыпӀэ икъэралгъунэр къуэкӀыпӀэмрэ ишъхъэрэмкӀэрэ урысейм иде ирокӀуэ латвиэмрэ литуамрэ ишъхъэрэмрэ ишъхъэрэ къуэхьапӀэмкӀэрэ полшэм къэхьапӀэмкӀэрэ украинэм ипшъэмкӀэ илъэсишъэхэм Ӏашъэныгъэхэр зэфӀэувэн щыкӀидзэм лъэпӀкъхэмрэ хэкухэмрэ зэпылъын кӀадзэ къалэхэр яшъын кӀадзэ нэхъ пэсырей дыдэхэм ящыщхэр полоцк япэдыду тхылъ тхыдэм игугъ щашъыр гъэм витебск къалэ щыхъуар гъэм туров япэдыду тхылъ тхыдэм игугъ щашъыр гъэм илъэсишъэхэм литоу пщы миндовг иӀанатӀэмкӀэ литой шӀыпӀэхэмрэ къуэкӀыпӀэ слауан шӀыпӀэхэмрэ зэхегъыхьа а зэманм еуропэм нэхъ къэрал ин ешъыр пщышхуэ къэрал литоу илъэсишъэхэм посполит къэралыр щэуэ зэгуохур иджырей урысыху шӀыпӀэр урысейм хокӀуэ урысыхур хэкукӀэ гуэча калэ нэхъ инхэмрэ джылу дэсымрэ урысыхум гъэмкӀэ джылъэ бжыгъэмкӀэ ирагъэкӀуэкӀам къэралым джылу дэс лъэпӀкъхэм ящыщу нэхъыбу дэсхэр фашэ лъэпкъым и напэ адыгэхэм куэд халъхьащ а щыгъыным цейм амэ псымэ кыгъу хъуам ягугъ куэну пэсыре дыдэм ягугъкъым илъэсишъэхэм фашэ бэлыхьыр щызэфэувам урысхэми адрей лъэпкъхэми адыгэм я щыгъын къаштар я дзэхэми я пэштыхьхэми нэсам хульхугъэ фашэм куэд зэпыль куэд зэдэкыгъу хх илъэсишъэхэм я ныкъуэм къыщыкэдзауэ фашэм исурэтыр куэдын кедзэ идыкэр зэрзэпылъыр цейм куэду зехъуэкы хулъхугъэм и щыгъыным хэтар вакъэ лъей гъуэнчэдж джанэ къэптал цей пыа шъхьарыхъуэн бэшлыкъ какуэ ишъхьэмкэ зэритхам хуэду счыгъу зэкэлъыпыту щыттэкъым фашэм згуэрэ хущыкэнти хъунт згуэрэ туану щатэгъэн псоми утепсэлъыхьын мыхьэнэншэ езы щыгъын нэхъ япэрейхэм я гугъу вакъэр куэду зэшъхьащыкыт лъэпкъ нэхъ тхьамышкэхэм упкэ вакъэ зэрахьат бжыхьа шымахуэм гъатхэ гъэмахуэм янэхъыбэр лъамцэт лъхукъуэлъхэм гъэмахуэм губгъом щиткэ мэкъу щеуэм фэкэ шъауэ вакъэ пакэ зэрахьат илъэгум пакыу мэкъу илъу лъапшъэм иде лэрыпскэ папхыкыу уэркъхэм лъакъуэлъэшхэм пщыхэм афэ вакъэ лъэхъстэн вакэ урысем къырах фэ вакъэ лъагэм хуэдэ ящыгът афэ вакъэр иэ лъэхъстэн вакъэр фэр пакэу плъыжьу лауэ шъагъэрэ уагъэрэ къэдыкауэ яшът лъер упкэм иэ фэ пакэм къыхашъыкыт лъапшъэм къыщыкэдзауэ лъэгуанджэм фэкыт лъакъуэм хуэфу зэгуэдапэхэр дышъэ иэ дыжьын шъагъэкэ зэхуашът лъэгуанджэ кагъам лэрыпс ирашъэт дыжьын зэрыдзэ иу гъуэнчэджыр джанэми хуэду кагъ кэлъу зэрахьат ишъхьар лэрыпскэ убыдауэ быхъу куэпкъым иде хулъхугъэр хуиту уанэм исыфын шъхьакэ лъэгуанджэм къыщыкэдзауэ лъапшъэм нэгъунэ зэв хъууэ а и кагъми лъэпс иат лъэгум кыидзу лъер зыщыщитагъэм иде гъуэнчэджыр иыгъыну джанэр шэкы пакэхэмкэ ядт чэсе чэтэн шэкыр тэку къуэлэн хэлъыуи хъут ашъхьар кыхьу занкыу апшъэм нэсу пшъампэ имыу зы кыукэ иэ кыуиткэ пшъэм иде япху и кыхьагъкэ куэпкъым нэст езы джанэр хуиту ядыт быхъу дыдуи щымыту зэвуи щымыту къэпталыр цейм ехьчу ядт икыхьагъкэ нэхъ кэкыу лъэгуанджэм нэмысу ашъхьар зэву апшъэм кыу идауэ бгъэр зэхуэшъауэ пшъампэ кэту уагъэ кыу иэ тучаным къащэхуа кыу пшъампэм къыщыкэдзауэ ибгым нэгъунэ ирадэт къэпталыр фыцу плъыжьу псыфу гъуабджу иэ тэку къэлэн хэлъу ядт зэзэмызэ цейри къытрамылъхьу бгырыпхымрэ къамэмрэ зыралъхьати къэптал закъу зырахьат цейр лъэпкъым ди напэ джыпсту шъхьадж ишъхьа къызэрхуэку цейр зэрахьа япэ кышъэ цейм ифэкэ зезыхьар къацыхут хужь пщы псыфэ хужьым нэхъ хуэкуэ плъыжь фыцабзэ къуафцэ лъакъуэлъэш иэ уэркъ псыфэ фыцэ гъуабджэ лъхукъуэл цей къуэлэн шхъуантэ удзыфэ гъуэжь иэ пэмыкы фэ зэрахьу щытакъым адыгэм цейр лъэгуанджэм нэсу иэ кыхьу лъапэм нэс джыпа хъууэ ядт бгъэр къихауэ ашъхьар бгъуэуэ апшъэм нэсу иэ нэхъ кыхьу ибгъэ лъэныкъуитым хьазырхэр куэдым ягъэгъуащэ хьазырыр адыгэ псалъу ялыту хазырыр хьарып псалэ традэт блырыблу иэ нэхъыбу езы хьазырылъэхэр пэмыкы фэуи яшъу хъут шъагъэр ишъхьамкэ традэжьу цей къуапэмрэ ашъхьамрэ ихъуреягъкэ уагъэ къырадыхьт нэхъ лъэпкъ бейхэм дышъэ иэ дыжьын шъагъэкэ цейр хуэфу ядт хуиту зэрахьатэкъым пкъэм фыуэ фэсу кыбыр иыгъу бгым нэгъунэ куэт бгъэр здиухым иде ныбэр зэхуишъу кыу ирадэт кыуитху хуэдиз мэлыфэ упкэ хъурафэ пыахэр бжыгъэт мэлыфэкэ ядхэр лъагу яшът ихъуреягъыр цылъэныкъуэфу шыгур хъуреуэ атауэ шэкыкэ шъауэ етуану мэлыфэкэ ядхэтэр хъурепсоуэ игъунэри ишыгури мэлыфэцкыхьу щыту апхуэдэ пыахэм янэхъыбэр фэ фыцэм иэ гъуабджэм къыхашъыкыт упкэ пыахэри туэ бгуэч хъуну япэрер шыгу лъахъчэ хъуреуэ лъэгур бгъуэшху шъауэ етыуанэр шыгу лъагу атауэ илъэгур зэву гъунэхэр дэгъэзеяуэ апхуэдэ пыахэм яшыгум шыкъу чышъэ ирашъу щыта хъурафэкэ яд пыахэр пщыхэм уэркъхэм зэрахьат лъагу шъауэ кагъыр шъхьам хуэфу ишъхьар тэку зэв хъууэ апхуэдэ пыашэм яшыгур иэ паку щытт иэ хъуреуэ атауэ шэкыкэ шъауэ дышъэ иэ дыжьын шъагъэкэ идыхьауэ шъхьарыхъуэныр башлыкъ пыами хуэду ягъэлъапэт зекуэм зэрахьат джэгум зэрахьат зекуэм зэрахьар упкэ пакэмкэ иэ шэкымкэ ядт игъуапэхэр кыхьу ишъхьакуэцыр кууэ дауэ шъхьакуэцым и гъунэ зэхуакум де шыкъу иэ чышъэ пашъэт кыхьу хьалъу щъауэ пыам щытралъхьакэ икэр иричэхыным хуэду ихъуреягъыр уагъэкэ къырадыхьт игъуапэхэр къыздыкыидзэм де лэрыпс идауэ шыкъу ирижэ тесу пшъэм иде зэригъэубыдыну апхуэдэ шъхьарыхъуэнхэр фыцу гъуабджу хужьу ядт шэкы пакэмкы ядт шъхьарыхъуэнхэр нэхъ шэкы лъапэхэм нэхъ гъэпсауэ щыту дыщъэ идэ хэлъуи щытт апхуэдэм якуэдым игъунэхэр дышъэ иэ дыжьын шъагъэкэ къидыхьауэ шыкъухэмрэ чышъэхэмрэ дышъэрэ данэ уданэкэ зэхэлъу шъауэ какуэр шъхьарыхъуэнми хуэду тууэ бгуэч хъуну какуэ кыхь какуэ кэкы тури упкэм къыхашъыкыт какуэ кыхьыр нэхъ уву яшът пшъэр къихауэ дамэ бгъуэуэ зэтедауэ игупэр занкыу зэухауэ икуэцлъэныкъуэмкэ фэпакыу щыту игупэлъэныкъуэмкэ цыр атауэ хуэбэлацу яшът пшъэм иде лэрыпсит илъэныкъутымкэ ирапхэт лэрыпсыр здытедам иде ишъхьамкэ фэ традэжьт иэ дышъэ идэкэ шъауэ плиму какуэ кэкыр нэхъ пакэт икыхьагъкэ куэпкъым иэ бгым къынэст какуэ кыхьым хуэду игупэлъэныкъуэр гэбэлэцауэ щыттэкъым плэум ирадзэмэ зы дэмашъхьам телъу утуанэ лъэныкъуэр акагъымкэ кагъэжти лэрыпсымкэ япхэт пшъапи пшъэи имыу ишъхьамкэ хуэзэву икагъымкэ бгъуэ шъауэ какуэ кэкыр фыцу псыфу гъуабджу хужьу ядт какуэ кыхьыр хужьу иэ фыцу филипинхэр азиэ ипшъэ къуэкӀыпӀэм щыщ къэрал къалэ нэхъыщъхьэр манилэ ар акиан щэхум хэт хытӀыгу зыбжанэм тетщ хъуреягъкӀэ хы зэмылӀэужьыгъуэхэм ялъэс хъутей хы ипшъэ филипин хы сулу хы сулавеси хы а хыхэм узыпхырысыкӀымэ хъутейм тайуаным виетнамым сиамым мэлайзиэм сингэпурым кэмбоджэм индэнезиэм унэсыфынущ филипинхэм я къалэ нэхъ ин дыдэр куезон сытищ я къалащхьэр манилэщ ахэр лусон хытӀыгум тетхэщ филипинхэр акиан щэхумырэ индиэ акианымырэ я зэхуакум дэлъ мэлай архипелагым хэт хытӀыгу зыбжанэм тетщ а хытӀугухэм яцӀэр филипин архипелагщ хъуреягъкӀэ хы зэмылӀэужьыгъуэхэм ялъэс хъутей хы ипшъэ филиппин хы сулу хы сулавеси хы а хыхэм узыпхырысыкӀымэ хъутейм тайуаным виетнамым сиамым мэлайзиэм сингэпурым кэмбоджэм индэнезиэм унэсыфынущ филипинхэм я къалэ нэхъ ин дыдэр куезон сытищ я къалащхьэр манилэщ ищхьэмкӀэ зэрытхамкӀэ а къалэхэр лусон хытӀыгум тетхэщ филипинхэм и хытӀыгухэм я бжыгъэр миниблырэ щэм щӀегъу абыхэм я нэхъ инхэр лусон миндэнао сэмар пэнай пэлэуан негрос миндэро адрейхэри филипинхэр кӀыхьагъкӀэ ипщӀэм щыщӀэдзауэ ищхъэрэм нэс килэметрэ м нос къуэкӀыпӀэм щыщӀэдзауэ къуэхьэпӀэм нэс и бгъуагъыр килэметрэ м нос ищхъэрэ къуэхьэпӀэмкӀэ Ӏуфэр хъутей хы ипшъэм елъэс къуэкӀыпӀэмкӀэ филипин хым ипщэ къуэхьэпӀэмкӀэ сулу хым ипщэмкӀэ сулавеси хым ищхъэрэмкӀэ лусон хытӀыгумырэ тайуан хытӀыгумырэ зыпеху баши псыдэжым ипщэ къуэхьэпӀэмкӀэ филипинхэм и хытӀыгу балэбакымырэ мэлай банггимырэ псыдэжым зэпехур ищхъэрэмкӀи филипин гъунапкъэр псыдэжым тетщ ар индэнезиэм къыпехукӀ филипинхэм и Ӏуфэу хъуам я кӀыхьагъыр зэхэплъхьэмэ км мин м хуэдиз хъунущ езы хытӀыгуу хъуам я щӀыпӀэр км мин м хуэдизщ филипинхэм и лъащӀэр бгы защӀэщ и нахъыбэм къей нэхъ лъагэ дыдэр метрэ рэ зи лъэгагъ къэбэкъауэ апуощ ар миндэнао хытӀыгум тетщ архипелагым и щӀылъэр нэхъыбапӀэм къэбэкъауэ мафӀэпс жам телъщ нэхъри а щӀыпӀэхэр щӀылъэм къэӀэтауэ щыт литосферэ плитымырэ хыщӀагъ литэсферэ плитымырэ я зыжьыхэуапӀэм лъос ар щӀыхъей куэдыу къыщыхъу акиан щэху мафӀэбжьэм щыщ щӀыпӀэхэщ абы къыхэкӀыу филипинхэмкӀэ гъэщӀэгъуэнкъым хытӀыгухэм я нахъыбэр къэбэкъауэхэм къызэригъэщӀар миндэнао хытӀыгум филипин хым и Ӏуфэм и пэмыжыжьэу нэхъ куу дыдэхэм ящыщ зы хы арахъэ щиӀэщ ари литэсферэ плитхэм я зыжьыхэуэгъуэм и ягъэщ а хы арахъэм ицӀэр филипин арахъэщ и кууагъыри метрэ м хуэдизщ филипинхэм хытӀыгу къэс я псы ежэх цӀэрыӀуэ яӀэщ псы къэс таурыхъ лъэпкъхэм яусащ нэхъ кӀыхь дыдэу филипин архипелагым псыуэ иӀэхэр гуэл нэхъ инхэр филипинхэм и щӀылъэм иныкъуэм хуэдизыр палмэхэр баньянхэр апитонгхэр маяписхэр кэучук къызыхах жыгхэр къыщыкӀ тропик мэз псыфхэм яубыд а мэзхэм абы намыщӀ къыщокӀ архидейэхэр кэрицэр метрэ м хым теӀэтыкӀа щӀылъэхэм пабжьэхэр къыщокӀ губгъуэхэр телъщ филипин хытӀыгухэм щыпсэу псэущхьэхэм ящыщщ щыхьхэр кхъуэпӀащэхэр бзу зэмылӀэужьыгъуэ куэд исщ Ӏуфэпсхэм бдзэжьей хэзщ абы намыщӀи нэщӀэпкӀи нэгъуэщӀхэри щыкуэдщ филипинхэр конгресс тӀууащӀэу щыт хей системэ хуитыу щыт президент республикэщ президентыр къызэрыхах пӀалъэм и кӀыхьагъыр илъэсихщ сенатыр пӀэ рэ илъэсихщ къэзыгъэлъагъуэхэм я пэлатыри пӀэ илъэсищкӀэ Ӏыхьэ нахъыщхьэхэр абы намыщӀ пэрламентым хэтщ Ӏыхьэ зыбжанэ пэрламентым хэмыт Ӏыхьэхэр комунист ӀыхьитӀырэ зы удзыфэ Ӏыхьэрэ зы комунист Ӏыхьэм уэщыгъэ дзэхэмкӀэ илъэс м щыщӀэдзауэ зэгъэпэщащ а дзэхэм яцӀэр жылэ дзэщӀэ илъэс хэм уэрылӀ мин м фӀокӀ иджыпсту зэманым миниплӀым нэскъым филипинхэм ислам уэщыгъэ гупхэри я лэжьыгъэр щырагъэкӀуэкӀ хуитынагъэм щхьэкӀэ мэзауэхэ фронт моро абу сайаф флипинхэр провинс тӀощӀиплӀыу зэхэтщ ахэр регион кӀэ угуэшащ зыбжанэ къалэ хуитхэр провинсхэм хэмытыу щытщ езыхэм я тхьэмадэгъуэр яӀэу провинсхэр муниципэлитетыурэ хыхьэ къалэхэмкӀэ зэхэтщ муниципалитетхэр ауэ барангаикӀэ зэхэтыжщ етхуанэ лӀэщӀыгъуэм щыщӀэдзауэ иджырей филипинхэм я щӀыпӀэхэм цивилизацэ щызэхэувакӀэт лъэпкъ хабзэ зэмылӀэужьыгъуэр и лъабжьэу егъащӀэ лъандэрэ мыбы щыпсэу лъэпкъхэр негритхэр аэтхэр пасэрей щӀыналъэхэр мылылъэхэр ялъэкӀыри яужьым къэехъулӀэгъуэр къалъысащ щӀыпӀэ хуабэхэм хытӀыгу мэз Ӏувхэм дэтӀысхьахэщ иеужькӀэ хъутейм къикӀыу тайуанымкӀэ австронезий бзэхэмкӀэ псалъэ лъэпкъхэри дэтӀысхьахэщ мыбдеж хъутей дэжыгхэр ейанэ лӀэщӀыгъуэм къэса индэ мэлай псытет пащтыхьейхэм я дамэм щӀэт филипинхэр ебланэ лӀэщӀыгъуэм фернан магеланым еурэпейхэм къахузэӀуихащ хьэрыпхэр хытӀыгухэм щытетӀысхьар еплӀынэ лӀэщӀыгъуэщ япэ еуропейхэм я къэсыгъуэм ирихьэлӀэу иджырей манилэм и щӀыпӀэхэм раджахэр щыпщащ ахэр абы щыгъуэм шривиджае пащтыхьейм къуэды иратт ауэ абы щыгъуэми филипинхэр къэрал щхьэхуитыу щытащ езыхэм я унафэр яӀыжыу франклин делано рузвелт шӀычылэм и м мылыжъыхьым и м америкэм и кърал цӀэрыӀуэ лэжьыгъэ рей президент ашз м къыздэхъуар гайд парк къалэм ниу йорк штатым унагъуэ къуэлем гаруардымрэ колумбиэ университетхэм щеджа абыхэм рист щӀэныгъэр зэригъэшъа теодор рузвелт ашз м и президенту щытар и Ӏыхьлыуэ хуэхъут политикэм щыхэхьауэ лэжьэн щыкӀидзар рузвелтым гъэм демократ партиэм синатору щыхагъэкӀым ниу йорк штатым гъэм хымкӀэ и министырым и дэӀэпыкъуэгъу мэхъур хыдзэм ахъчэ нэхъыбэ хэлъхьаным къыдошъыр ашз м и президентым и ӀэнатӀэм пӀалъэ нэхъыбэ иӀэнми пылъ социал экономикэ програмэ рузвелтым иригъэжьам цӀэуэ траӀуам гъогу щӀэ зыпылътэр джылэ лэжьыгъэ зэфӀэгъувэным къэралым пӀалъэ иӀэным экономикэм шъхьэщытыфыным мафиэм езэуэным япэреуэ и президентыгъуэм реформэ бжыгъэ хуэныкъуэгъуэхэм шъхьэкӀэ иригъэкӀуэкӀа абыхэм ящыщ банкхэм я системэр уасэтыным я реформэр пэмыкӀ бжыгъи къэрал гъунапкъэм пэщыл политикэмкӀэ япэреуэ зияуж ихьар рузвелтыр рссз р къэлъытэным къэрал джоуэ ар къыщыхъуар гъэм реформэхэр узыншу зэрекӀуэкӀам шъхьэкӀэ рузвелтыр етӀуану хокӀыф президенту гъэм хэм ашз м парими и лъэныкъуэ къиштэкъым къэралым и гъунапкъэм пэщыл политикэмкӀэ гъм етӀуанэ дунейпсо зауэр кӀидза яуж эмбаргор Ӏуэхри Ӏэшэр ещэным шъхьэкӀэ къэрал зэгуэтхэм фрэндж ицэдыдэр псоуэ фрэндж республикэ къуэхьэпӀэ еуропэм щыщ къэрал къалэ аташъхьар пэриж къэралым ицэр джэрмэн лъэпкъ франкхэм къахокыр фрэнджым инэхъыбэ джылэ дэсыр галл романску зэхэпхъа шъхьакэ ябзэр романскэ группэм щыщ джылыу дэсыр милыуан нэ гъэмкэ абы фрэнджым иджылэ диныр нэхъыбэр католикхэ хабзэкэ къэралыр пэлатит парламент сенатрэ къэрал хасэрэ къэралыр хэкукэ гуэча фрэнджым и нэхъыбэ шыпэр еуропэм и къуэхьапэм хэлъ гъунапкъэхэр ишъхърэ къуэкыпэмкэ белгэм луксебыргым джэрманэм иде ирокуэ къуэкыпэмкэ джэрманэм шыуецарэм ипшъэ къуэкыпэмкэ монакомрэ урымымрэ ипшъэ къуэхьапэмкэ эспаниэмрэ андоррэмрэ иджырей къэрал дэмыгъэм дышъу лавр къудамэрэ пхъэмыф къудамэрэ тету якур джыдэкэ убыдауэ а псом яшъхьам жьуху телъу хьарыфит тедзауэ фрэндж ныпыр щыуэ зэхэлъ шхъуантэ хужь плъыжь фрэнджым яхабзэр игъэлъагъу хуитыныгъэ цыху хъуар зэхуэду зэшъхьащымыту зэкъуэшыныгъэ хэку гуэча аквитаниэ бретаниэ бургундиэ ил дэ франс корсикэ лангедок руссил он лимузен лотарингиэ нормандиэкэ нормандиэпшъэ нор па дэ кале оверн пикардиэ прованс алп пуату шаранта рона алп луарэ хэку франш контэ центр шампан арденнэ элзас перенеем иг икъэралгъунэм ипэджыжьэ хэку щыахэр гуаделупэ мартиникэ реунион фрэндж гуианэ фрэнджым иджылэр милыуан мэхъу гъэмкэ щыт джылу дэсымкэ къэралу лъз м лъэпкъхэр гъэм нэхъыбу дэсар фрэнджхэра лэпкъ цыкухэм ящыщу элзасхэр бретонхэр джуртхэр флэмандхэр баскхэр корсикхэр республикэ хоруатиэ еуропэм хэт къэрал къалэ нэхъыщъхьэр загреб хоруатиэ еуропэм балкан хы тӀыгуныкъуэм хэт гъунапкъэхэр здыӀухьэр ишъхъэрэмкӀэ слоуэным венгрэм къуэкӀыпӀэмкӀэ сербиэм боснирэ герцеговинэрэм къущхьэфӀыцӀэм къэралым и инагъыр км ди лъэхъэнэхэм я кӀэдзэгъуэм иджырей хоруатиэм и шӀыпӀэр урым империэм хэтт лъэхъэнэхэм балкан хы тӀыгуныкъуэм слоуан лъэпкъхэр йохьэ етӀуанэ дунейпсо зауэм щыгъуэ гъм хоруат националист усташхэм къэрал хуит хоруатиэ траӀуэ джэрмэным и ӀэнатӀэгъуэм кӀэту а къэралыр гъэм нэс зэфӀэта етӀуанэ дунейпсо зауэм яуж хоруатиэр аргуэру йугослауым хэхьэжьа хоруатиэ социал республикэ хуэду джылу дэсым и бжыгъэр мин гъэм и къэлъытэгъуэкӀэ лъэпкъкӀэ хоруатхэр сербхэр боснийхэр венгхэр пэмыкӀхэр къэралым и нэхъышъхьэбзэхэр хоруатыбзэ вкӀуп р гъэмкӀэ здынэсар млрд валтэр хоруатиэм и куна хоруатиэ къэрал унитару щыт администрациэмкӀэ хэку хъыдыжъы урысейм хэт къалэ краснодар къэралым хэт апшерон куейм джылу дэсыр мин гъэмкӀэ къалэр пщышъ ипсыхъуэм дэт краснодар къалэм км пэщылъу апшеронск къалэм км кӀэ къалэ игъунэгъухэр краснодар тӀуапсэ апшеронск псыфаб хъыдыжъы къалэр пщышърэ хъыдыжъэрэ я псыхъуэхэм дэт ишъхъэрэ къуэхьапӀэ къаукъазым и шӀыпӀэр къуэкӀэбгыкӀыу щыт псы куэд мы ину щежэху къалэм ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ уфӀэкӀмэ Ӏушъхьэ гуэрэхэм я лъэгагъыр м къыщыкӀэдзауэ фӀокӀыр къуэкӀэбгыкӀэ къалэм ихъуреягъыр зэрщыту мэз цӀэр къызхэкӀыр адыгэ псалъитӀым хьэдэ жъы абым пылъу къыдэшъыр нэхъыжъу хьэблэм къыдэнэжьахэм я хъыбар къызэраӀуатэмкӀэ япэрей зэманхэм псыхъуэм идежь тэнэ деи псым зэкӀиха кхъашъхьэхэм пэкӀэхуэхэт япэремкӀэ абдзэх лъэпкъыр щыпсоуэ а шӀыпӀэм къаукъаз зауэм идежь шӀыпӀэр урысхэм яубыда щыхъуам станицэ хъыдыжъыр халъхьа гъэм гъэм станицэм къалэ траӀуэ хы мыутӀэ ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм щыщ хы фӀыцӀэм ибэссеиным дунейм нэхъ хы цӀыкӀу икууагъыр м фӀэкӀкъым пэсырем хы мыутӀэм алыджхэр меотий хыкӀэ еджэт римхэм скифхэм каргалук меотхэм темериндэ хым янэ къырагъкӀыу хьарыпхэм натшлах иэ бахр ал азуф тыркухэм бахр эл ассак хы шхъуэнтӀабзэ иджыре тырку ицӀэр генуэзхэмрэ венециэхэмрэ восточнэ слэванхэм хыр къыщашъар илъэсишъэм хы шхъуантӀэ траӀуа тамэтэрхъэ къэралыр зэрзэфӀэувэрэ урыс хы траӀуэ къэралыр зэрыкӀуэдрэ ицӀэр бжыгъэрэ зэрахъуэкӀыр самэкуш салэкар майутис илъэсишъэхэм хы саксин къытонэ тэтэр монголхэм аргуэру кӀэуэ цӀэхэр ират балык денгизрэ чабак денгизрэ зы гупшысыгъэхэмкӀэ чабак денгизым зэрихъуэкӀауэ чабак дзыбах забак азак азов цӀэр къыхэкӀауэ ауэ абэ пылъхэкъым пэмыкӀ гупшысэгъуэкӀэ азэкыр тырку псалъэ лъахъчэ кыригъэкӀыу абы пэмыкӀыу хым иджыри цӀэ иахэр барэл азов псы шъуантӀэ хы фракий фракийхэм генуэхэмрэ венециэхэмрэ къырагъэкӀу хы сурож сурожкӀэ иджырей къалэ судакым кърым дэтым еджэт хы каффа каффэр урым быдапӀу щыта феодосиэ къалэм иде къырымым хы киммерий киммерийхэм яцӀэкӀэ акденгиз тырку хы хужь пэжьм нэхъ ирагъэхьчыр иджырей ицӀэр азов къалэм къытекӀауэ хы фӀыцӀэ йэ хы шӀуцӀэ ал бз атлантик океаным хэлъадэ хы узэв босфорымкӀэ хы мраморым холъадэ яужкӀэ дарданеллэхэм дэжу хы эгеймрэ хы курытымрэ яхолъадэ керч ӀузэвымкӀэ хы мыутэмрэ хы фӀыцӀэмрэ зэхолъадэхэ хы фӀыцӀэм ипсыфэмкӀэ еуропэмрэ азиэ цӀыкӀумрэ я гъунэпкъыр ирокӀуэ иинагъыр км пэмыкӀыу зэралъытэр км ибгъуагъыр ишъхъэрэ лъэныкъуэм къыщыкӀэдзауэ ипшъэмкӀэ км икӀыхьагъыр км икууагъыр м иӀуфэм Ӏут къэралхэр урысей украинэ румыниэ болгариэ тырку азгъей хъырцей джоуэ адрей хыхэм зэрамыхьчыр хы фӀыцӀэм м нэхъ кууэ псэушъхьа зэр хэмысыр а кууагъым къыщыкӀэдзауэ сероводород куэду хэту йохыр илъашӀэм нэс кхъухь къухьапіэхэр дэту хыкхъуэ лат бз ур бз дельфин белобочка шэрып хы псоушъхьахэм ящыщ хыкхъуэм икыбыр фыцу иэ гъуабджу щыт иныбэр хужьыфу ибгъу лъэныкъуэхэм гъуэжьыхум къыщыкэдзауэ псыфэ хъууэ тет ирикуу я фэр здэпсо шыпэхэм елъытауэ зэшъхьащыкыфыну я фэр зэр зэшъхьащыкым шъхьакэ хыкхъуэхэр нэхъ къуэлэнхэм ящыщ я фэмкэ адрей шэрып хы псоушъхьахэм ялъытамэ я кыхьагъыр м носыр я хьалъагъыр кг къыщыкэдзауэ носыр хыкхъуэр дуней океаным тэнки щопсоу ауэ инэхъыбэм тропикхэмрэ абыхэм нэхъ я гъунэгъу лъэныкъуэхэмрэ лъэныкъуэ здыхэсхэр я нэхъыбэм джыжьу зэбгырыдзауэ зэрмыпхауэ щытхэ я нэхъиныр хы курытымрэ хы фыцэмрэ ишъхъэрэ къуэкыпэ лъэныкъуэ атлантик океаным абы пэмыкыу иджыри къуэкыпэ лэныкъуэм шъэху океаным хыкъуу хъуам хуэд ишхыр бжьэжъей нэхъ псынкыу ерсхэм ящыщ кхъухьхэр щыкуэкэ ягъунэм щыджэгу адрейхэми хуэду гупу зэхэтхэ я хабзэкэ зэрыыгъу гупхэр миным нэсыфыну гъэмахуэм зэхокхэри гуп цыку цыку зэбгырок здызэхэтхэм зэдоапыкъу шъхьщожхэ зэр кэлъыплъахэмкэ зы хыкхъуэр уагъэ хъуамэ адрей игупым хэтхэр дэапыкъурэ псым къыдрахьейт жьы ишэн шъхьакэ хыкхъуэм икъэхъукэр сэхьатытым нэсыфыну капэр япэ иту къохъухэ имытхьалэн шъхьакэ къэхъуа яужкэ анэм дрехьейр чырым япереуэ жь ишэфын шъхьакэ анэкэр щылъхуэм идежь адей гупыи хэт хыкхъуэхэр мэхъумэ къытемыуэн шъхьакэ шъакуэ псэушъхьа нэхъ ин гуэрэ чырыр илъэсищ хуэдизкэ анэм дэкыгъу зы илъэсыр быдзышэм кэсу хы тхьарыкъуэ хы тхьарыкъуэ лат бз ур бзэ чайка бзу хы уфэхэм псы уфэхэм щыпсоу лъэпкъ зэшъхьащокхэ хы тхьарыкъуэм я нэхъыбэкэ лъэпкъу хъуари зэхьчхэ я пкъыр иныфу щыт дамэ къуанчэ кыхьху пэ кыхь быду икэр тэку егъэзыхауэ щыту я лъэхъуамбэзэхуакухэр фэкэ зэгуэту ерсыным шъхьакэ я инагъхэр см носыр я хьалагъыр г кг носыр лъэпкъым я нэхъ цыкур ихьалъагъыр г фэккъым нэхъ иныр ихьалъагъыр км фокыр нэхъыбэм я фэр хужьу иэ псыфэху щыт шъхьашыгумрэ дамэхэмрэ фыцэ хэлъу икыфэ кагъымрэ кыфэшъхьамрэ зэшъхьащокыр ишъхьамкэ нэхъ къуафцу щыт кыфэ кагъыр нэхъ хууэ псэушъхьа азэхэм зэрагугъэкэ ар бжъэжъейхэм къамышъэн шхьакэ бзур щышъакуэм идей дуней псом ишыпу хъуам хы тхьарыкъуэхэр щопсохэ цыхур хэресамкэ игугъэмкэ хы уфэм усхэ ауэ бжыгъэ гупсэр къалэхэм дэтысхьахэ свалкэхэм скотобойняхэм губгъуэхэм щопсоухэ ус лъыхъу цыхум игъунэгъу апхуэду псынкыу цыхум игъунэгъу ус зэригъуэтыфым шъхькэ хы тхьарыкъуэхэр бжъыгъэкэ нэхъыбэ хъуа дунейм ишъхъэрэ хым пэмыкы лъэныкъуэхэм носыр бзухэм я усыр бжъэжъей йэшъэ кхъухьхэм къалеяуэ яшхыр хьэпӀацӀэхэр псэушъхьэхэм я зы класс артроподхэм ящыщ къэлъытэгъуэхэм ящыщхэр пакӀитӀ лъакъуих дамиплӀ ахэри цӀыкӀу щытыфынухэ иэ имыӀэнкӀи мэхъуфыр хьэпӀацӀэхэм ящыщу лӀэужъыгъуэ милыуанрэ ныкъуэрэ хуэдиз яшъэр хьэпӀацӀэхэр гуп нэхъ индыду щытхэ лӀэужъыгъуэхэм я бжыгъэкӀэ дунейпсом адрей псэушъхьэхэм ялъытамэ темыпсэлъыхьауэ хэшъыкӀыгъуэ ирамытауэ иджыри лӀэужъыгъуэ милыуан хуэдиз къалъытэр зэрыхъумкӀэ ар мэхъур дунем псэушъхьэ форму тетым пэмыкӀ нэхъ яужырей лэжъыгъэхэм хьэпӀацӀэхэм я лӀэужъыгъуэхэм я бжыгъэр нэхъ макӀыу къаӀохур милыуан щыкӀэдзауэ нэгъунэ хьэпӀацӀэхэр дунем и лъэныкъу хъуами щыгъуэтыфынухэ ауэ хым макӀыу щыпсоуным еса лӀэужъыгъуэхэр цӀырэ цӀырэхэм ящыщу лӀэужъыгъуэ хуэдиз щыӀэ дамэзандэхэм ящыщу хуэдиз ящыщу хуэдиз хьэнтрабгъуэхэмрэ хъунхэмрэ дамэтӀуанэхэм ящыщу хуэдиз бадзэхэмрэ аргъуейхэмрэ ящыщу хуэдиз мешъымхэр с цӀывхэм хуэдиз тхьэгъэлэджхэр хуэдиз бжъэхэр къадзыгъуэхэр хъумпӀэцӀэджхэр хьэпӀацӀэхэм я кӀыфэр нэхъ гу еплъытэфыну щыуэ зэхокӀыр тагмакӀэ яджу шъхьэ пкъы ныбэ джоуэ а псоми зэхуэдизу экзоскелет ятелъу экзоскелетыр быдапӀу хьэпӀацӀэхэмрэ пэмыкӀ артроподхэмрэ я пкъыр зышъу щытыра я кӀыфашъхьэ псом телъу хьэпӀацӀэхэм зэрзэтелъ зэкӀэлъыкӀуэгъуэр зэхэгъэзыхьауэ щыт гукӀыӀумкӀэ ахэр базал мембранэ эпидермис кутикулэ целулар зэтыру зэхэт къуэдер эпидермисыра адрейхэм селулар яхэмылъу щытхэр абым яхэтхэр хитин без меланин скелеротин артроподин скелеротиныр быдэгъуэ пкъыгъуэ ириту щыт мыхьэнэ зытӀущ зэрехьэ псэушъхьэр ехъумэ скелет мускулхэри еӀыгъыр шӀым щыпсо хьэпӀацӀэхэм ядежьи экзоскелетыр къахошъхьэпэ я кӀуэцӀыр имгъушъыкӀыным къихъуму экзоскелетыр илъэс милыуан зэӀэбэкӀамэ къэхъуа и зэфӀэувэныгъэм мыхьэнэ бэуэ хилъхьа адаптациэ радиациэмрэ артроподхэм дунем я пӀэ яубыдамрэ хьэпӀацӀэхэм я шъхьэр лъэныкъуитху зэгуэхьахэм къахэкӀа а лъэныныкъуэхэм ящыщу къэнауэ плъытэ хъунухэр пакӀэхэр жэгъу гуэгъуищ зэмыгуэкӀ жъэгъушъхьэр иэ мандибулхэр жэгъу гуэгъуитӀ зэгуэкӀхэр иэ маскилэхэр кӀагъ Ӏупэ жэ зэхэтыкӀэр зытӀущу зэшъхьэщокӀхэр едзэгъухэр хэдзэкъэным шхын быдэ егъэнтрэхыным тегъэпсыхьахэр эволуциэ екӀуэкӀам апхуэдэр жэр шхын псыф къуэдейхэм шъхьэкӀи псэушъхьэ гурэхэм зэрихъуэкӀа ахэри зэшъхьэщыкӀыу зым дежь кӀэфыныр пхырыугъуэныным тегъэпсыхьахэ гъуанэдэсхэм аргъуейхэм пэмыкӀхэм адрейхэм дежь я шхэныр пхырыугъуэныным емыпхауэ щыт хьэнтрабгъуэхэм хуэду пкъы лъэныкъуищу зэхэт бгъэпэ бгъэку бгъэкӀэ бгъэм лъапэхэр зэрыпытым шъхьэкӀэ Ӏэплъэпкъым и нэхъыжъыгъуэ ешъыр и инагъыр мускулэ зэфӀэувэхэм нэхъ лъэш яшъу лъакъуэхэр пкъым и кӀагъыбкӀэ кӀэту щытхэ куэпӀэхэм итху я нэхъыбэм зэрзэхэтхэр куэ шхужъ кӀэбдз лъэнкӀапэ лъапэ хьэпӀацӀэхэм я дамэхэр я сурэткӀэ кӀыфэ гукӀыӀум псыгъуабэ къыхэкӀыгъу щытхэ хуэкӀэхэмрэр бгъэ склерит зызэдзэкӀахэмрэ япышъаху я нэхъыбэм дамэхэр гуэгъуитӀу щытхэ япэрытхэмрэ бгъэкум пытхэр яужырытхэмрэ бгъэкӀэм пытхэр дамэхэр фэ псыгъу зэфӀэтхэ быдэгъуэ язытыр бзэпс псыгъуэ ярикӀуэхэра дамэм и пкъыгъуэ хъуху бзэпс тхыпхъэм зэхъуэкӀыгъуэ бжыгъэ техуа бэуэ зэкӀэкӀху иэ бзэпс гуэрэхэр кӀуэду я лъэныкъуэр зэрахъуэкӀыу зэхыхьэху иэ пэмыкӀ къехъулъу абым пэмыкӀыу дамэм къумшъхьэфэ къишту хъуа дамэм бзэпс и бгъуагъкӀэ хэлъауэ хъуар ипэмкӀэ ехахэ и меканикэ зэфӀэтыкӀэм лъэшыгъуэрэ аэродинамикэ езыттэмрэ нэхъ куэддыду къумшъэфу зи дамэ хъуахэр хэмрэ дамэтӀуанэхэмрэ лӀэужъыгъуэ куэдхэм я зэхъуэкӀыгъуэр пэмыкӀыу хъуа лъэтэныр псоуэ яужырыт дамэхэм ятуху зызэрахъуэкӀа я япэрыт дамэхэр быду Ӏэбжъанафэ дамэтелъ хъуахэ я яужырыт дамэ къутэгъуафӀэхэр яхъуму щымылъатэм дежь абыхэм якӀэлъху бжыгъэм ядежь дамэтелъхэм я бзэпсхэр яфӀэкӀуэда цӀывхэм дермаптерэхэм хэкумэтх шъэныгъэ шӀыгу зэгъэшъэным теухуауэ дунем бзэхэм я нэхъыбэм шъэныгъэм цӀэ зэрихьэр географиэ пэс ал бз къыхэкӀам зэдзэкӀамэ адыгэ псалъэм теху мыхьэнэ хэлъыр шӀыгу сотх стопсэлъыхь еуропэм щыщ шъэныгъэ лэжьыгъэхэм куэд халъхьэ хэкунэтхым и ележыным абыхэм ящыщ нэхъ цӀэрыӀуэхэр анаксимандыр аристотел япэреуэ гупшысыгъуэ къыхэзгъэкӀар шӀыгум топ сурэт иӀу кратес маллас абыхэм пэмыкӀыу птолемей клаудий географиа яцӀу томий къыкӀигъэкӀа хэкумэтхыцӀу миний иту пӀэуэ иту страбон хэку тепсэлъыхьыным и япэрей хулъхугъэ курыт лъэхъэнэхэм ядежь алыджхэм я лэжьыгъэхэр ящыгъупшэжьат хэкумэтхым и лэшыгъэр къуэкӀыпӀэмкӀэ екӀуэкӀат хьэрыпхэм ядежь шъэныгъэ лежьыгъэхэр зекӀуэ цӀэрыӀуэхэр къахэкӀат абыхэм ящыщ ибн сина бируни идриси ибн баттута венециэм щыщ щэхуакӀуэ марко полом еуропейхэм къахуигъуэтат къуэкӀыпӀэ азиэр лъэхъэнэхэр хэкумэтхым и зыкъэӀэтыгъуэ Ӏэшъагъэ шъэныгъэ епхауэ хъуамкӀи хэкумэтхыр нэхъышъхьэ шъэныгъэ хъуа дунем и шӀыуэ и джылу хъуамрэ хэшъыкӀыгъэ хэлъ хъуа лъэхъэнэхэм шӀы кӀэуэ лъыхъэнхэр къэралыгъуэ Ӏоху зэфӀэуват еуропэм и къэрал лэшхэм гулъытыгъэ ирату кӀадза фиксациэм шыпӀэтхыгъагъэм шъэныгъэ щыӀэхэр гулъытыгъуэкӀэ зэхэгъэхьэным зыуэ ипшъэ материк лъыхъуэныр аустралиэмрэ хы тӀыгуэимрэ я къэгъуэтынымкӀэ иуха лъэхъэнэхэм шӀыпӀэ кӀэуэ къагъэтхэм теориэм теухуауэ хуабжу гулытыгъэ иратхэт хэкумэтх хабзэхэр ирагъэжьат гумболт александыр риттер карыл реклу элизэ иоганн генрих фон тунен фактым и тепсэлъыхьынымкӀэ хэкумэтхыр зэфӀэкӀтэкым абы лъандэрэ гурыӀуэгъуэхэри иратыным пылъхэт физикэ хэкумэтхым и япэрей лэжьыгъу щытыр хэкумэтхым и пкъым шхьэщылъыра и дуней зэхэтыкӀэр хэтхэр хиубыду хъуахэр лъэпкъыгъуэ хэкумэтхым и нэхъышъхьэ лэжьыгъэхэр зытеухуар цӀыху зэхэтыкӀэм и зэгъэзэхуэныгъэм шъэкӀыкӀыгъэм пылъыным ахэр цей ур бз черкеска цейр лъэпкъым ди напэ джыпсту шъхьадж ишъхьа къызэрхуэку цейр зэрахьа япэ кышъэ цейм ифэкэ зезыхьар къацыхут хужь пщы псыфэ хужьым нэхъ хуэкуэ плъыжь фыцабзэ къуафцэ лъакъуэлъэш иэ уэркъ псыфэ фыцэ гъуабджэ лъхукъуэл цей къуэлэн шхъуантэ удзыфэ гъуэжь иэ пэмыкы фэ зэрахьу щытакъым адыгэм цейр лъэгуанджэм нэсу иэ кыхьу лъапэм нэс джыпа хъууэ ядт бгъэр къихауэ ашъхьар бгъуэуэ апшъэм нэсу иэ нэхъ кыхьу ибгъэ лъэныкъуитым хьазырхэр куэдым ягъэгъуащэ хьазырыр адыгэ псалъу ялыту хазырыр хьарып псалэ традэт блырыблу иэ нэхъыбу езы хьазырылъэхэр пэмыкы фэуи яшъу хъут шъагъэр ишъхьамкэ традэжьу цей къуапэмрэ ашъхьамрэ ихъуреягъкэ уагъэ къырадыхьт нэхъ лъэпкъ бейхэм дышъэ иэ дыжьын шъагъэкэ цейр хуэфу ядт хуиту зэрахьатэкъым пкъэм фыуэ фэсу кыбыр иыгъу бгым нэгъунэ куэт бгъэр здиухым иде ныбэр зэхуишъу кыу ирадэт кыуитху хуэдиз цӀэмэз урысейм хэт краснодар къэралым и зы къалэ джылу дэсыр гъэмкӀэ къалэр цӀэмэз хыжъэм Ӏулъ хы фӀыцӀэм и Ӏуфэм ди лъэхъэнэм ипӀэм цӀэмэз хыжъэм синдхэр щыпсоуа шӀы лэжьыгъэм щэхуэным пылъху алыдж лъэпкъымрэ абыхэмрэ зэпылъу ди лъэхъэнэм ипӀэм синдхэм я къэрал зэфӀоувэр ди лъэхъэнэм ипӀэм иджырей цӀэмэзым идежь къалэ бата зэфӀоувэр боспор къэралым и къалэ гунапкъэм Ӏут къалэм дэсхэр щэхуэным пылъ алыдж куэду дэс ди лъэхъэнэм ипӀэм батам аланхэр къытоуэри зэхакъутэ ди лъэхъэнэм ипӀэм иджырей адыгэцӀэр къытонэ хыжьэм адыгэ лъэпкъхэм хазархэр къэзанхэр къатоуэ зэпыт къалэр хом хомурэ яубыду езы адыгэхэр ӀуашъхьэхэмкӀэ хэкӀху лъэхъэнэм цӀэмэз хыжъэр къэзанхэм яӀыгъ цӀэмэз и псыхъуэм идежь быдапӀэ батарио ягъэувыр быдапӀэр урымхэм генуэзхэм яшъыр а лъэхъэнэхэм щэхуэн гъогу къуэкӀыпӀэмрэ къуэхьапӀэмрэ язэхуаку дэлъахэр яӀыгът а быдапӀэр адыгэхэм я зэкӀуэхэм зыщахъумэн шъхьакӀэ ягъуват къалэ закъуэм и быдапӀэм щымыхъукӀэ тыркухэм я ӀанатӀэр фӀэкӀтэкъым къалэм ихъуреягъ шӀыпэм натхъуэдж лъэпкъыр ису щыта чарлз спенсэр чаплин нэхъ къызэрацӀыхур чарли чаплин мэлыжъыхьым и дыгъэгъазэм и цӀэрыӀуэ американ артист режисор продусер къыздэхъуар лондоным артист факъырэ унагъуэм илъэсибгъу щыхъум идежь сабий ансамбл ланкашир щыщ кӀалии м хохьэ абым щыджэгуныр дэкӀыгъу кӀэт и лэжьапӀэхэм газетыщэ унэӀут дэӀэпыкъуэхъхэмкӀэ кином япэдыду здыхэтар зэрыпсоун къэлэжьын гъэм трахар а гъэм кино хэту зтрихат яужым цӀэрыӀуэ хъуауэ комик джэгуакӀуэ хуэду эталон сурэту иӀар дэхьэшхын хьэулей калэ амплуа пӀыӀэрэ бачрэ иӀу илъэс текӀауэ чаплиныр кинокомпаниэ миучуэл м хохьэ чаплыныр америкэм и гражданинтэкъым консервативхэм ящыщ ашз м и джылэхэм хуэныкъуэкъу хъуахэ и кино диктаторышхуэ м абым фашизымым и Ӏэягъэр къыгъэлъагъу гитлерыр кӀэнкӀалъеуэ пародиэ ишът пэмыкӀыу иджыри кино мсие верду гъэм трихар апхуэду критикэм техуа хьэрып республикэ шам къуэкӀыпӀэ гъунэгъум хэт къэрал и къалэ нэхъышъхьэр дамаск дунейспом джылэ здыдэс къалэ нэхъышъхьэхэм я нэхъыжъ шамыр къуэкӀыпӀэ гъунэгъум хэт къэрал и инагъыр зэрыхъур мин км и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэр хы курытым и Ӏуфэм Ӏохьэ и гъунапкъэхэр дырикӀуэхэр ипшъэ къуэхьэпӀэмкӀэ ливанымрэ исраэлымрэ ипшъэмкӀэ йорданым къуэкӀыпӀэмкӀэ иракум ишъхъэрэмкӀэ тыркум и шӀыпӀэр лъэныкъуитӀу егуэчыр ан нусариа тхым и Ӏуашъхьэхэм и къуэхьэпӀэ лъэныкуъэр псыкӀэ бэуэ къигъану къуэкӀыпӀэр гъушъэгъу ишъу къуэладжэшхуэ шӀыгуфӀ илъу и ишъхъэрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэлъ км кӀэ ирикӀу тыркуэй гъунапкъэм щыкӀэдзауэ хы курыт ӀуфэмкӀэ ирокӀуэ ливиэ гъунапкъэм нэс а хэкум дежь къэралым и аграриу хъуар хэту джыпӀэ хъуну къэралым и псы нэхъ иныр еуфрат абым къэралым псыуэ иӀэр хэлъ и сэмырабгъумкӀэ хэлъадэ псы нэхъ инхэр балихрэ хабуррэ тыркуэйм къыхожхэр ижьэмкӀэ хэлъадэ псыхэр гъатхэ къуэдеймра я псыхъуэхэм псы щежэхыр гъэм шамым псыубыд табакам дам яшъын яуха абым псыхъурей эл асадыр еӀыгъ абым и кӀыхьэгъыр км хуэдиз мэхъур и бгъуагъыр км хуэдизым нос хьэйуар нэхъыбэм гъушъэгъу щыт курытыгъу илъээсым уэуэ къехыр мм м фӀэкӀкъым темперэтурэ курытыр шӀычылэм мэкуауэгъуэм шамым и тхыдэм бжыгъэрэ яубыдауэ щыта мысырхэм канаанхэм арамейхэм Ӏэссирийхэм вавилонхэм къажэрхэм алыджхэм урымхэм набэтейхэм византийхэм хьэрыпхэм джорыдзэхэм яужым уэсмэн империэм и ӀэнатӀэм кӀэта мыслимэныгъэр шамым гъэм ихьа дамаск халифатым и къалэ нэхъышъхьэ щыхъуам Ӏумаядхэм я ӀэнатӀэгъуэм щыгъуэ а зэманыгъуэм халифатыр къэрал лъэшышху щытт пиреней хы тӀыгуныкъуэм щыкӀидзэти азиэ курытым нэст дамаскыр хьэрып къэралыгъуэм экономикэмкӀи шъэныгъэхэмкӀи шъхьэщыт хъуа лъэхъэнэм дунем и къалэ нэхъ инхэм ящыщу гъэм Ӏумаядхэр аббасхэм трамыхуа кӀышъэ яужым къалэ нэхъышъхьэри багдад яхьа лъэхъэнэм и кум дамаскыр мамлыкӀу империэм и куейм и къалэ нэхъышъхьэ мэхъур гъэм шамым монголыдзэр тоуэ темырлэным къалэр зехекъутэ ехъункӀри мылъку хъуар самаркандым дечыр гъэм шамыр уэсмэн империэм и ӀэнатӀэм кӀохуэм илъэсишъэ зытӀущкӀэ япэрей дунейпсо зауэр иуха яуж уэсмэн империэр кӀэху зэгуэхун кӀедзэ гъэм хьэрып пэштыхьей шам мэхъур и пэхтыхьу техьэр фейсал й хашимий лъэпкъым щыщ яужым иракум и пэштыхь хъуа шамым хуитыныгъэ куэдрэ иӀэкъым мазэ зытӀущ текӀауэ фрэнджыдзэм шамыр оккупациэ ешъыр гъэм лъэпкъхэм я лигэм унафэ къыдегъэкӀ тыркуэйм шам лъэныкъуэгъу иӀыгъар британиэшхуэмрэ фрэнджымрэ яхуигуэчу британиэшхуэм йорданымрэ палестинэмрэ лъыса фрэнджым иджырей шамымрэ ливанымрэ гъэм фрэнджымрэ шамымрэ тхылъ кӀатхэ шамым и хуитыныгъэр къыхэкӀыу абым ауэ гъэм фрэнджыр кӀогъуэжьри игъэзанкӀэкъым тхылъым кӀитхар етӀуанэ дунейпсо зауэм и зэманыгъуэм фрэнджым и къэрур мэкӀуэдыр шамым зыкъэӀэтыгъуэ йокӀуэкӀ хуитыныгъэм шъхьэкӀэ шам хуитым и президенту техьар шукри Ӏэл куватли гъэм парламентым лэжьэн щӀидза президентым и ӀэнатӀэгъу къэрууэ хъуар шамым и лъэпкъэгъу социал партиэ шам джылу дэсым и бжыгъэр гъэмкӀэ зэрыхъуар млн цӀыху хэрыпхэр мэхъу дэсу хъуам пэмыкӀ лъэпкъ нэхъ ину бжыгъэкӀэ кӀуэр курдхэр мэхъухэр ябыхэм я нэхъыбэр къэралым и ишъхъэрэ лъэныкъуэм дэсхэ куэдым я бзэр зэрахьэхэ Ӏэссирийхэр мэхъухэ адыгу мин хуэдиз дэс ермэлыуэ мин хуэдиз ингучу минитху хуэдиз а лъэпкъхэм щымыхъукӀэ тырку гъунапкъэм и лъэныкъуэм дежь къалэ хьэлебымрэ латакиэмрэ мин хуэдиз тырку дэсхэ экономикэмкӀэ къэралым и Ӏохур къэлъытэгъуэкӀэ фӀыуэ зэфӀэту щыт вкӀуп ыр зэрыхъуар млрд ашз м и доллару вкуп хэхъуэкӀэр гъэм зэрыхъуар къэралым фӀыуэ зэфӀэгъувауэ щытхэр фатэгыным и экспорт фатэгын къыкӀэхыныр хохъуэ кӀэлъыгъуэ кӀэуэ зэрагъуэтам шъхьэкӀэ къыдэгъэкӀыгъэуэр хохъуэ зэпимыуду аграриэр лъэшу сэбэпыгъуэкӀэ зэфӀэгъува къэралым и лъэпауэгъуэхэр дзэ Ӏыгъыным уасэшхуэ техуэхэм экономикэм йохьэлъэкӀ куэду коррупциэр хамэ къэралхэм я инвестициэ зэримыӀэр джылэм и хэхъуэкӀэр ину зэрекӀуэкӀыр псымкӀэ хуэныкъуэгъуэ зэкӀэлъыпыт лэжьапӀэншу реформэхэр хому зэрекӀэкӀыр шамыр куей кӀэ мэгъуэчыр абыхэм я тхьэмадэхэр къэралкӀуэцӀ Ӏохугъуэ министериэм хехыр куей къэс езым и парламент иӀэ кунейтрэ куейр исраэлым оккупациэ ишъауэ иӀыгъ куейм и лъэныкъуэ гуэрэхэр лъз ым и ӀэнатӀэм кӀэт къэралым и нэхъышъхьэ дзэзэшэр прдезидентыра къулыкъур дзэм еджэгъуэкӀэ яхьыр шъауэхэр илъэситкӀэ яхьыр къулыкъур я ныбджыр илъэс щырикъум ауэ шъауэ дачым зыкъуэш иӀу щытмэ имыӀэмэ унагъуэр зэӀыгъу рауэ къалъытэри къулыкъу хьыныр техуэкъым дзэм и бжыгъэр зэрыхъур мин цӀыху рей дунем совет зэгуэтхэр щызэхэкӀахэм шамым япэреуэ дэӀэпыкъутэр ӀэшэкӀэ къэралым и дзэм и Ӏохур Ӏэуэ зэӀыхьат иджыпсту урысейр аргуэру япэреуэ щыт шамым Ӏэшэ къыздищэхур дзэр зэрзэхэкӀыр зекӀуэдзэ уэгузауэдзэ хыдзэ уэгу теуэгъуэм пэщытыдзэ шъэт къалэ гъ ставропол кавказкэ ворошиловск ставропольскэ къэралым инэхъышъхьа къалэ шъэт къалэ мин цыху дэс ар урысе хэкум джылэ бжыгъэ гъэм зэрагъэкуэкамкэ пэмыкыкэ мин дэсу ялъытэ къалэм дэсхэр япэдыду къэна шъэт къалэм иплан тхыпхъэр гъэм щыщ тедзамкэ а зэманым нэхъыфым хуэфашэт быдапэ яшътэр кыхьу шъауэ къушъхьахъу лъэныкъуэмкэ зы гъунэр плъэуэ адрер къэлмыкъ губгъуэм хуэгъэзауэ ихъуреягъыр дэтыкауэ абы м икуагъу иэ м ибгъуагъу быдапэр здагъувынур фыуэ къыхахат бгы здытетыр ихъуреягъымкэ нэхъ лъагэт джэкэмкэ къуэ куу иат ташлы псыр ежэху занду къуэкыпэмкэ ехуэху къутырыр здэщытым иде ипшъэмкэ апщыгъуэм нэхъ зыхуэсакъ лъэныкъуэмкэ къуэуэ щы мэмайкэ мутнянкэ жэлэбовкэ псыхэм быдапэм ипашъхьам ирикуэт зы псыр быдапэм и нывэкъалэм де ежэхт хьаблэм псыну къыкэжт иджыпсту абде совецкэ дзержинскэ жуковэ октябрскэ револуцие урамхэр тет тэнэ деи апщыгъуэм быдапэ здашъым игъунэгъу къутырхэр тыст апхуэду гъэм шъэт къалэ иде хопрскэ дзэм иштабыр здыщэам унэу къэзакъхэмрэ урысхэмрэ яуэ гын здыкэлъ шунэ тучанит джоуэ дэтт иджыпсту шъэт къалэ и экономикэр зтетыр хуэдиз предпиятие гъэ куахэм хъушъхъуэ здашъ цеххэр зэуаха лэжьыгъэр илъэс зтущ блъэкам дэкуея зэр къэралу и производствэм шъэт къалэ и ахьар абы пэмыкыу шъэт къалэ дэт северо кавказым и аташъхьа офисыр урысей сбербанкым шы псэущхьэ мылъапэтӀуанэхэм ящыщщ Ӏэсэ хъуауэ зи закъуэ къэнэжа лӀэужьыгъуэщ шы Ӏэлхэм щыщ дунем къытемнэжахэм хуиту псоуэ шыр илъэс блэкӀа милыуан хуэдизым зэфӀэуващ зы псэущхьэ мы иным къыхэкӀауэ иджырей гъэщӀэгъуэным нэсауэ цӀыхухэм Ӏэсэ ящӀын щыщӀадзар шыхэр илъэс ди лъэхъэнэм я пэм шыхэм я нэхъыбэхэр Ӏэсу щыт щхьэкӀэ къэнэжауэ щыӀэ зы закъуэ шы Ӏэл лӀэужъыгъэ пржевалскэ и шы хуиту псэуэ ауэ Ӏэсэ шыхэм къатекӀауэ щытыр шыхэм я Ӏэплъэпкъыр лъэшу щытщ кӀэху псынщӀэу щытыфыным теухуауэ ар сыт щыгъуи къащхьапэт захъумэным папщӀэ нэмыкӀ псэущхьэхэр щащакӀуэм ядеж абым нэмыкӀыу я шэным хэлъ жэн иэ зауэн шыхэр псалъэм мыхьэнэ зэрихьэмкӀэ дунейм щыпсэу закъуэ псэущхьэ лъэпкъ шыхэм ящыщ е мылъапэтӀуанэхэм зэхэдзыгъуэкӀэ мылъапэтӀуанэхэр унагъуэм и тӀуанэ цӀэм зэригъэлъагъуэмкӀэ гулъытэгъу псэущхьэхэм ядеж щытыр я лъакъуэхэра зы лъэхъуамбэшхуэ Ӏэжьанэ бгъуэ тету щхьэр кӀыхьу щытщ нэӀур хуэпсыгъуэкӀыхьу куэдрэ шыхэр цӀыхум нэхъ къыхуэщхьэпӀэ псэущхьу и гъащӀэм щытащ ауэ меканикэм зэфӀэувэн зэркӀидзэрэ шыхэм я щӀэсэгъуэр кӀуэд хъуа псалъэ зытӀущ шыхэм теухуауэ бзыр шыбз шым и шырыр шыщӀэ шы сэкӀар алашэ шыхэр губгъуэшхуэхэм прериэхэм исын нэхъ я щӀасэщ ящакӀуэ псэущхьэ къатеуэ хъумэ хуиту зэрыжэфынухэм хуэду щытыным щхьэкӀэ шыхэм пылъ шъэныгъэм цӀэ зэрихьэр ипологиэ шым и Ӏэплъэпкъыр бэуэ щӀэныгъэхэмкӀэ зэфӀэгъувауэ щытщ псалъэ бжыгъэкӀэ зэхэгъэкӀауэ абым нэмыкӀыу шы къудейхэм я теухуауэ псалъэ бжыгъэ щыӀэщ лӀэужьыгъуэхэм я фэм ныбджым я мыхьэнэр зэрахьэу лӀэужъыгъуэмрэ зэраӀыгъымрэ здэпсомрэ елъытауэ Ӏэсэ шым нобэкӀэ къагъэщӀыр илъэс хуэдизщ ар гъэщӀэгъуэгъуэ ауэ псэущхьэ зытӀущым я ныбжыр илъэс фӀэкӀауи псэуахэщ нэхъ жьыдыдэу къэӀуэхугъуэ щыӀэр гъэзэкӀа хъууэ шыращ лӀэщӀыгъуэм щыщу абым илъэс къигъэщӀащ иджырей зэманыгъуэм гинесс и тхылъ дунейпсо рекордхэмкӀэ хэхьар нэхъ гъащӀэ кӀыхь пони доуэ гъэм лӀа и ныбжыр илъэс ирикъуауэ шыр къыщыхъуа махуэдыдэм емлъытауэ гъэлъэгъуэнхэм щыхэтым деж и ныбжыр илъэскӀэ хагъахъуэ щӀышылэм и м щыщӀэдзауэ щӀыгум и ишъхъэрэгъуэм шышъхьэӀум и м шӀыгум и ипшъэгъуэм а хабзэм хэмыхьэр шууным хэт псэушъхьэхэра конкуренциэм хэтыфыным шъхьэкӀэ шым и ныбджыр и махуэ къызэрхъумкӀэ ябжыр шыхэм я ныбджыр нэхъ тэрэзу къэшъа зэрыхъынур хэгъуэщэгъуэ хэмыту и дзэхэмкӀэ псалъэ къагъэсэбэпхэр шыхэм я ныбжым теухуауэ илъэситӀым фӀэкӀаху шыхэр зэхадзын ящӀыр цӀэкӀэ адыгэхэм къагъэсэбэп псалъэхэр шыхэр зэрзэхагъэкӀымкӀэ псалъэм папщӀэ шыбзхэм ятехуэкъым ищӀагъым кӀуэну псалъэхэр Ӏэгур дунейпсом стандарту къашта кӀыхьэгъщ шыхэм я лъэгагъэр зэрапшымкӀэ зы Ӏэгур зэрыхъур см иэ дуйм м шым и лъэгагъыр щӀым щыщӀэдзауэ жалым нэгъунэ къэралхэм я нэхъыбэм шыхэм я лъэгагъыр япшыным папщӀэ сантиметырхэр къагъэсэбэпын щӀадзащ ауэ Ӏэгур иджыри куэдым къагъэщхьэпэщ пшэным папщӀэ шы цӀыкӀуу хъуахэмрэ понихэмрэ зи лъэгагъыр Ӏэгуипщым фӀэмыкӀхэр дуймхэмкӀэ е сантиметырхэмкӀэ япшэ дуймищ быщӀ хъуну я зэхуакум дэтхэр пщӀанэ инагъ хуэду макӀуэ абым папщӀэ ятхмэ шым и инагъыр къикӀыр Ӏэгу рэ дуйм рэ шым и лъэгагъыр зэрапшэр и дэмэгъуэм дежь пшъэмрэ кӀыбымрэ здызэхуэзэхуэзу и нэхъ лъэгапӀэм а пӀэр пшыгъу къыкӀыхахар анатомиэмкӀэ нэхъ лъэшыгъу зызэримхъуэкӀыу зэрыщытым шъхьэкӀэ шъхьэмрэ пшъэмрэ ялъытамэ драхьэ ирачэху щытхэм шыхэм я инагъыр зэпхар лӀэужъыгъуэ зыщыщым и Ӏусым псом нэхъыбуи зэркӀэлъыплъым абым пэмыкӀыу шыхэр я инагъкӀэ зэрзэшъхьэщыкӀхэр псынкӀэ зекӀуэшхэр я лъэгагъыр Ӏэгу щыкэдӀзауэ нэс см хуэдизу щыт я хьэлъагъыр кг щыкӀэдзауэ нэсу зекӀуэ шышхуэхэр я лъэгагъкӀэ Ӏэгу щыкӀедзэ см куэдыр носыфхэр Ӏэгу м см я хьэлъагъыр кг щыкӀэдзауэ нэс хьэлъэшхэр нэхъ индыдэхэра я лъэгагъыр Ӏэгу щыкӀэдзауэ нэс см я хьэлъагъыр кг щыкӀэдзауэ нэсыфыну тхыдэм хэту нэхъ индыду щыта хъуныр шайр лӀэужъыгъуэм щыщ шы зи цӀу щытар къащахъуатэр гъэм и лъэгагъкӀэ см хъут нэхъ индыду щыту щачэчам и хьэлъагъыр кг хъут шыхэм я нэхъ цӀыкӀу дыду хъуар ныбджкӀэ зэфӀэува шы ауэ и инагъкӀэ хэмыхъуар и лъэгагъыр см м фӀэкӀкъым и хьэлъагъыр кг мэхъур пони шыхэм парикӀи яшъхьэщыкӀхэкъым зэрамыхьч къуэдеуэ щытыр я лъэгагъыра дунейпсом пони джоуэ ябжхэр шы цӀыкӀухэра зи лъэгагъыр дэмэгъуэм дежь см фӀэмыкӀыр иэ Ӏэгу м ауэ лӀэужъыгъуэ гуэрэхэр понихэм ящыщу а лъэгагъым фӀэкӀыфынухэ уэлс кобам хуэдэр ауэ тӀум щыгъуи поним хабжэну я зэшъхьэщыкӀыгъуэ зэрзэхагъэкӀыр я лъэгагъ закъуэракъым я фенотиприра нэхъыбу абы гу лъыптэ зэрыхъунур я сурэтымрэ я шэнымрэкӀэ понихэм я шъхьэцыр кӀапэхэр цыр нэхъыбэм нэхъ Ӏуву щыт икӀи я лъакъуэхэр нэхъ кӀэкӀыу щыт къумшъэхьэр нэхъ хьэлъэ пшъэр нэхъ бгъуэ шъхьэр нэхъ кӀэкӀ натӀэ бгъуэ иӀу шым я фэ цым фэм нэхэм я фэр нэхъ япэреуэ шым и къэӀохугъуэ щыт джэдухэмрэ хьэхэмри хуэду шым и фэм генетикэ мыхьэнэ зэрехьэ фэ зэхэлъыгъуэмкӀэ пигментхэм я зэхэкӀыгъуэмкӀэ джоуэ шым и цыр зы фэуэ щыту ауэ нэмрэ фэмрэ зэщымыщмэ иэ пкъым и фэр зыуэ щыту ауэ шъхьэцымрэ кӀапэмрэ яр пэмыкӀмэ я фэр сурэт зэщымыщу щытыфыну ауэ зы фэр сурэт нэхъ нэху иэ нэхъ кӀынфӀу щытыфыну куэду зэшъхьэщыкӀху адыгэхэм къагъэсэбэп цӀэхэм ящыщ шы плъыфэм теухуауэ шым и фэм теухуауэ гурышхъуэ бэуэ яшът адыгэхэм абыхэм ящыщ махуэ хуэдизкӀэ мазэ шыр псэф нэхъыбэм ядежь шыбзым зы шыкӀэ къелъхур ауэ зэзэмызэкӀэ тӀуани къохъухэр лъхуэныр тэрэзу екӀуэкӀмэ дэкъикъэ щыӀкэдзауэ нэс зэфӀокӀхэр шыкӀэ бзыхэр махуэ нэхъ кӀэху къохъухэр хъухэм елъытамэ шыкӀэм и нэр къэплъауэ дунем къытохьэ дэкъикъэ зытӀущ текӀауэ къэхъуа нэуж и лъэ тоувэфыр икӀи зокӀэфыр быдзычэм мазэ кӀэ кӀэс апкӀэнтӀэху и япэрей дзэхэр къыхокӀыр япэрыт дзитӀхэр махуэ текӀауэ къэхъуа яуж къыхокӀхэ адрейхэр къыкӀэлъыкӀуэхэр тхьэмахуэ текӀауэ мазэ текӀауэ къэхъуа яуж дзэжъхэр къахэпшын кӀадзэ япэрыт дзэхэр илъэситӀым я тӀуанэм зызэрахъуэкӀхэр абыхэм яуж итхэм илъэсищым я ӀтӀуанэм тежь яужырытхэр илъэсиплӀым я тӀуанэм абыхэм ядэкӀыгъу дзасэхэри къыхопшхэ абым яуж ныбджыр дзэхэмкӀэ къашъэ апэрыт дзэ жэпкъым хэтхэм гъуанэ тетхэмкӀэ зэбгъэгуэт япу щытхэм илъэс токӀхэ къакӀэлъыкӀуэхэм илъэсиблым дежь дзэжъхэм илъэсийм абым яужым гъуэнэхэр апхуэдэ зэманыгъуэ къабзу ишъхьэдзэхэми текӀын кӀадзэ илъэс щыкӀэдзауэ дзэуэ хъуам гъуанэхэр щытекӀам шым и ныбдж къэшъэныр нэхъ гугъу мэхъур илъэсищ ирикъуа шыр ӀэплъэпкъкӀэ зэфӀэувауэ щыт шым и скелетым къумшъхьу хэт зэшъхьэщыкӀыгъу щытыр цӀыхумрэ шымрэ я къумшъхьэ зэхэтыкӀэм шым блыпкъ къумшъхьэ зэримыӀэр шым и гупэлъакъуитӀыр джабэм лъыпцӀэ увхэмкӀэ пышъауэ щытхэ и дамэ къумшъхьэри и пкъым тракъузу шым и лъэхэмрэ и лъэгухэмрэ гъэшъэгъуэныгъу щытхэ я лъэ къумшъхьэхэр цӀыхум ехэм елъытамэ зэхуэзанкӀэху макӀуэхэ зэхуэлъытэгъуэ шъыным шъхьэкӀэ шым и лъэгуанджэр къумшъхьэ зэрзэхэтхэр цӀыхум и Ӏэпшъэр зэрзэхэт къумшъхьэхэм хуэдэ къэрабзэ апхуэдэ зэхуэлъытэгъуэкӀэ и кӀыбымкӀэ щыӀэ лъэхэри зэфӀэт и кӀыбым ит лъэгуанджэхэр цӀыхум и лъапшъэмрэ лъэдакъэмрэ я зэфӀэтыкӀэм хуабгъэлъытэ хъуну абым пэмыкӀыу шым и лъэгуанджэ кӀагъхэм лыпцӀэ кӀэлъкъым фэ цы къумшъхьэ хуэ хъыщтхэр зэпыдзэхэр джоуэ а и лъэгур фэ бжыгъэкӀэ зэхэт зэтеубыдахэм къыхокӀыр шы лъабжьэр лъэхъуамбэм бжъэгъу телъ ауэ Ӏув Ӏэуэ щыту кератинрэ пигментрэ бэуэ зыхэлъ фэм и шъхьэгъу Ӏэхъуамбэхэм ятет Ӏэбжъанэхэм яхуэбгъэлъытэ хъуну абымкӀэ ауэ и кӀуэцӀ дыдэм хэт шъхьэгъур дермэм Ӏухьэм пигментхэр хэлъкъым ар кӀы шъхьэгъура а шъхьэгъум и целлулахэр зэпамыуду мэгуэчхэр ахэра бжъэгъум и нэхъыбэр къызхэкӀыр лъэгум и лъапэм щыкӀэдзауэ сантиметрэ тӀу щыкӀэ дэкӀуэуэ бжъэгъу фэ пӀакӀыу миллиметрэ зытӀущ хъууэ и Ӏувагъыр телъ абым лъэгур ехъымэ псы зкӀимгъэфу адыгэшхэм я лъабжъэ быдагъэмрэ я сурэтымрэ къыхагъэкӀ адрей шы лӀэужъыгъуэхэм адыгэшхэм я лъэгудыгъуэр езы лъабжъэм кууэ кӀуэцӀым илът езы лъабжьэр хъуреуэ лъагу щыту къумшъхьэм хуэду быду шым и джаныгъэр цӀыхум ем нэхърэ куэдкӀэ нэхъыфӀу щыт псэушъхьэшххэм зыщахъумэным есахурэ дуней зыхэтым я хъуреягъэм къэхъулӀэм шыхэр яхуэсакъу щытхэ счыгъуи я нэхэр адрей шэрыпӀ шӀым щыпсохэм ялъытамэ нэхъ индыду щытхэ икӀи шъхьэм и бгъумкӀэ щыӀэхэ шыхэр я лъэгъукӀэр фӀокӀыр абым щыщыр бинокулар лъэгъукӀыу щыт адрей монокулар лъэгъукӀэ шыхэм дэгъу джэщми махуэми ялъагъухэ ауэ фэуэ зэхазыф къуэдер фэхэм тӀу плъыжьрэ удзыфэрэ цӀыху нэфыгъэм далтонизм хуэду плъыжь зыхэлъхэр нэхъ къабзу ялъагъур къуэлэныфу щытхэр удзыфэ хуэду ялъагъу я тхьэкӀумэхэр лъэшу щытхэ нэгъунэ ягъэзэфху лъэныкъуэ зэщымыщхэм абыкӀэ хъууэ икӀи абым шъхьэкӀэ я шъхьэр мыхъеуэ къэнэфыну цӀыхум нэхъри нэхъыфӀу мэхэр къакӀыхьэ шъхьэкӀэ шыхэр я пэм щыгугъэ хутралъхъу щыткъым нэхъ лъэшу я Ӏэплъэпкъым щытыр я нэхэра шыхэм ӀэфӀагъыр фӀыуэ зэхахыфу щытхэ Ӏусыр абым шъхьэкӀэ зэхадзыр езыхэм ягу ирихьэр хахын шъхьэкӀэ я ӀупэхэмкӀэ шыхэм джылэ нэхъ цӀыкӀу дыдэхэри зэхадзыфу щытхэ шыхэм я лӀэужъыгъэхэр бжыгъэ мэхъухэр куэдкӀэ зэшъхьэщыкӀху абым пэмыкӀыу шыхэм я тип зытӀущ къыхагъэкӀхэр нэхъ зытегъэпсыхьам елъытауэ гъэм дунейспом шы лӀэужъыгъу тету къаӀохуа и Ӏэплъэпкъым гъэсэным шхэным елъытауэ езы шыри зэрыхъунур мыхьэнэ хелъхьэ къыхагъэкӀхэр хьэлъэзешэш уанэш шыгъажэш шыхэм я зэщымыщ лӀэужъыгъэхэр зэрзэхагъэкӀхэр дунейпсом лъэпкъ бжыгъэхэм шыр лэжьыгъэ бжыгъэхэм шъхьэкӀэ къагъэсэбэпт и псынкӀагъэр лъэшыгъэр абым ешъхьэпу иджыр къыздынэсым нэхъыбэм дежь псэушъхьэ лэжьыгъэм щыхэдэм нэхъыбу къыхаххэр шыхэра макӀыу зэзэмызэкӀэ хом зэнкӀэ зекӀуэным щыхуэныкъуэхэм дежь шым ипӀэкӀэ нэхъ шъэху щыт къыдырхэр выхэр иэ махъшэхэр къагъэсэбэп шым и шэн джаным зэраныгъуэ къыхэмыкӀын шъхьэкӀэ аутоматикэмрэ механикэмрэ дунер зэрекӀуэкӀам емылъытауэ шыхэр иджыри къыздынэсым куэду къагъэсэбэпыр хадэ вэным мэкъу дэшыным мылъку мыинхэр зэрешэнымкӀэ къушъхьэхэм зекӀуэнымкӀэ былым гъэхъуным ветеренархэр мэзхъумэхэр иэ пэмыкӀэ лъэжьыгъэм щыщ хулъхугъэхэр шыхэм куэду яхуэныкъу щытхэ нэхъ кӀасу ар къызхэкӀыр къушъхьэ лъэныкъуэхэм дежь гъогухэр гугъу здэщытым дунейпсом и лъэпкъ нэхъыбэхэм шыхэр я лыми шъхьэкӀэ зэрахуэхэ адыгэхэм зэи шыхэр я лым шъхьэкӀэ зэрахуэхэтэкъым адыгэ шхыни шылкӀэ яупшъэфӀ щыӀэкъым еуропей лъэпкъхэм шылыр хьэӀус хуэду ягъакӀуэт счыгъуи я тхыдэм лъэпкъ гуэрэхэм шылымрэ шыбзычэмрэ я шхын къыхах шыбзычэм къыхах шхур къымыс цӀыху узыншагъэм къышъхьэпу ялъытэр джаныгъэ цӀыхум ириту шхалъэ иэ тхьэмбыл къызэузхэм яшъхьэпу иджырей зэманым куэдым шыбзычэмкӀэ бгъэкӀэс сабийхэр ягъашхэ шылым нэхъ кӀасу здыпылъхэр къукъазкӀыбагъу къэралхэм азиэ курытым еуропэм фрэндж урым белгэ еуропэ къэрал къебжэкӀахэм японым якутиэм шылыр шын нэхъыфӀхэм ящыщу къалъытэр шылъыр тхьэмкӀыгъум къышъхьэпу щыт цӀыхум гъуэжьуз къеуза яуж шым и шэр шӀэӀэм писыкӀам шӀэӀэ къызхэхьэхэм и гъэхъужьыным шъхьэкӀэ къагъэшъхьэпэр шыхэр зэуэхэм япэреуэ хагъэхэн здыкӀадзар псыхъуэзэхуакум месопотамиэ илъэс минищкӀэ ди лъэхъэнэхэм я пэм ди лъ я пэм абыдежьым япэрей шухэр къожьэ абым щыкӀэдзауэ къагъэсэбэпын кӀадзэ зауэхэм лъэпкъу хъуам шыхэр здэпсэуа хэкухэм шыхэр къэралыгъуэ мылъку къалъытэн кӀадза шыфӀ щымыӀэмэ зауэм текӀуэныгъи щыӀэнукъым абым шъхьэкӀэ шы кӀэлъыплъыныр зэуэлӀхэм я пшъэрылъ хъуа цӀыхухэм шы лӀэужъыгъэхэр къыхагъэкӀхэр шыхэр нэхъ лъэшху нэхъыфӀ хъууэ я ӀэплъэпкъкӀи я сурэткӀи лъэхъэнэм и кум нэс шым и мыхьэнэр хьэлъэзешэ хуэду индыдэ хъуат едз м и кӀэдзэгъуэм дежь къэрал зау хъуам я топыдзэхэр шыхэм зэрачэхэт шыхэр схуэдэ шӀыпӀэми пхырокӀыфхэр аутом елъытамэ абым шъхьэкӀэ мэзхъумэ гупхэм шыхэр хьэлъэзешу мылъкузешу къагъэсэбэпхэ ди зэманым шыхэр полициэм пэштыхьхэм иэ президентхэм яцӀэ зэтеӀуа шуудзэ гупхэм къагъэсэбэпыр псалъэм папшъу къэрал зэфӀэува куэдым я пэлициэм къалэхэм нэхъыбу шыхэр къыхах нэхъ тынчыгъу аутор куэдым здыхэмыхьэфынум здэпхырымкӀыфынум дежь шыр счыгъуи хэкӀыфыну лъэпкъу хъуам шы зехуэным епхауэ шытхэтэм пкӀэшхуэ а псэушъхьэхэм хуашъхэт пэсырейдыдэ зэманыгъуэхэм ящыкӀэдзауэ Ӏэшъагъэхэм уэрэдхэм таурыхъхэм усэхэм лэчтхыгъэхэм шыхэр зыхэтыр бжыгъэ адыгэхэми хабзэ бжыгъэ яӀа шыхэр хэту абыхэм ящыщу къэӀохуа хъунухэр куэд темыкӀауэ лъэпкъым хэлъахэр пщым иэ лъакъуэлъэшым и хьэдэ кӀэлъхьэм хэтамрэ и илъэс хьэдэӀусыр зэрырагъэкӀуэкӀтэмрэ хьэдэ кӀэлъхьэм щыгъуэ машэм хьэдэр иралъхьа яуж и шыр щэ ихъуреягъкӀэ къырачэкӀт яужым хьэдырхэ ехыжьам и зы къуэхэм ящыщым и адэм и сэшхуэр салъэм къырихти шым и тхьэкӀумитыр пиудт етӀуанэ къэӀохугъуэр илъэс хьэдэӀусыр зэрырагъэкӀуэкӀтэра зэркӀадзэтэр шыгъажэкӀэ ар къэзыхьахэм япэрей нэрыбгищым шы Ӏэмэпсымэ уанэ пщылӀ Ӏэшэ къалъысыфынухэт шыгъажэм яуж цӀыхухэр Ӏэнэм хуашэхэт хьэдэӀусым яуж пщыхэмрэ уэркъхэмрэ я шыхэр хьэдырхэ ехыжьауэ зи хьэдэӀус ирагъэкӀуэкӀым и къашъхьэм идежь къачэхэти я тхьэкӀумакӀэхэр паудхэт сэшхуэкӀэ яужым шэкӀ лъапӀэ ятрапхъуэт шыджанэ яужым шухэр гупитӀу зэхэкӀхэти джэгу кӀадзэт зэкӀэлъежьэху япэ итхэм я шыджанэхэр къытрахыным пылъху а джэгум яуж пэмыкӀ къыкӀэлъыкӀуэт дэфэзехьэ шыгъажэ шыкӀэпшынэ кӀахыбзэкӀэ шыкӀэпщын пхъэпщын беслъ бз шыкӀэпчынэ адыгэ бзэпс Ӏэмэпсымэхэм ящыщ а цӀэм нэмыщӀу етӀуанэ цӀэ зэрехьэр пхъэпшынэ уэрэдым къдеуэн къафэ мэкъамэ къызырыхах адыгэ Ӏэмэпсымэ шыкӀэпшынэр адыгэ лъэпкъым щӀыпӀэшхуэ иубыдт хьэщӀэщ хабзэм гъэсэныгъэм пыщӀауэ шыкӀэпшынэм еуэфыныр дэжьыуныр сэбихэм я гъэсэныгъэм хэтт нарт хъыбархэм уэрэдыжьхэм псалъэжьхэм къэӀохугъуэ куэд къахокӀыр шыкӀэпшынэм теухуауэ лъэпкъым ижьыжь лъандэрэ зэрхэтар и цӀэр псалъищу зэхэлъщ шы кӀэ пшынэ а псалъэм къеӀуатэ шыкӀэпшынэм и зэхэлъыкӀэ иджырей шыкӀэпшынэхэм я бзэпсхэр гъущӀкӀапсэм къыхащӀыкӀ пэсырей шыкӀэпшынэм и бзэпсхэр шым и кӀэм къыхахт пкъыр пщэр щхьэр зы пхъэ такъырым къыхахт кӀей кхъужьей бжейм шыкӀэпшынэныбэр пкъыр къызхэха пхъэми къыхащӀыкӀт е пхъэ нэхъ щабэм псей уэздыгъей шыкӀэпшынэм и кӀыхьэгъыр см пкъым и бгъуагъыр см пкъым и кууагъыр см бзэпситӀыр щхъэм идеж шыкӀэпшынэтхьэкӀумэхэм егъэубыдауэ шыкӀэпшынэлъакъуэм нэс къеххэт бзэпс фӀэгъэнапӀэхэм нэс пщэм деж Ӏэпщэпх идзауэ щытт фэм къыхэщӀыкӀауэ фэм къыхэщӀыкӀауэ пкъым и щӀыбагъым мыстхъу е мэзышэ телът еуэным ипэкӀэ шабзэр абым щахъу иджырей шыкӀэпшынэр виолончел скрипкэ оркестр Ӏэмэпсымэхэм ещхьыфу щытщ и бзыпсхэр гъущӀкӀапсэм къыхэщӀыкӀащ я бжыгъэри плӀы мэхъур шыкӀэпшынэ шабзэри еуропеу щытщ а шыкӀэпщынэм и сурэт зэфӀэгъувэным зи лэжьыгъэ хэлъыр щауэжь елмырзэщ шыкӀэпшынэм и еуэкӀэр тӀууэ зэщхьэщокӀыр шыкӀэпшынэр куэду къагъэсэбэп Ӏэмэпсымэхэм ящыщ къафэ ансамбылхэм кабардинка налмэс меркуриим абым елъытауэ шыкӀэпшынэ еуэным и егъэсэныр фӀыуэ зэфӀэгъувауэ щыткъым здагъасэ къуэдер ипщэ къаукъазым и къэралыгъуэ арт институтым налщӀэч къалэ дэтым пэсырей шыкӀэпшынэм и зэфӀэгъэувэжын и егъэджэнымкӀэ лъэжьыгъэшхуэ хэзылъхьэр гъукӀэ зэмудин абы и фӀагъкӀэ адыгэ къэралыгъуэ университетым студентхэр щегъасэ адыгэ республикэм и искуствэхэмкӀэ щӀэлъцӀыкӀу еджапӀу лъэцэрыкъуэ керим и цӀэкӀэ щытыми цӀыкӀухэр щегъасэ шэрыпӀхэр джабэрыӀэ псэушъхьэ классым ящыщхэ гулъытэгъу адрей псэушъхьэхэм зэрамыхьчхэр зэрылъхуэмрэ прототериэхэм щымыхъукӀэ я быныр шэкӀэ зарыпӀымрэ дунейпсом къызэралъытэмкӀэ шэрыпӀ лӀэужьыгъу тетыр къыщыкӀэдзауэ нэсу ходиз классификациэ гуэрэхэм шэрыпӀхэмрэ териэхэмрэ зыуэ къалъытэ адрейхэм териэхэр хуиту къыхагъэкӀхэ шэрыпӀ классым прототериэхэм пагъэувху зэрылъхуэмрэ шэкӀэ я быныр зэрапӀымрэ щымыхъукӀэ шэрыпӀхэм иджыри гулъытыгъуэ бжыгъэ яхэлъхэ а гулъытыгъуэхэм ящыщ пэмыкӀ джабэрыӀэ гуп гуэрэхэми яхэлъ гулъытыгъуэ гуэрэхэр згуэрэм хэмылъынкӀи хъун ауэ зэрыз гулъытыгъуэхэр зыми емыхьчу щытхэ абыхэм ящыщхэр шэрыпхэм я джабэр тхууэ зэхокӀыр пщэ лъэныкъуэ бгъэ лъэныкъуэ бгы тхыцӀэ кӀапэ джоуэ джейхэм къуэдейхэм тхыцӀэ лъэныкъуэ яӀэкъым пщэ лъэныкъуэр нэхъыбэм джабэкъумщиблу зэфӀэт бгъэм хуэдиз бгым щыкӀэдзауэ нэсыфыну тхыцӀэм нэс кӀапэ къуэдем ину я бжыгъэр зэщхьэщыкӀыу здэщытыр щыкӀэдзауэ нумин гуэрэхэмрэ цӀыхухэмрэ нэгъунэ дзажьэ къумщхьэжъхэр бгъэ лъэныкъуэм и къумшъхьэ къуэдейхэм яфӀэтхэ гупэмкӀэ бгъэ къумшъхьэмкӀэ зэрыубыдауэ щытхэ шэрыпӀхэм я Ӏэпкъхэр зекӀуэным ерсыным лъэтэным убыдыным шъхьэкӀэ къагъэсэбэпыр дамэкъумшъхьэр кӀэщӀу щыт Ӏэр Ӏэпшъэ Ӏэгу Ӏэхъуамбэхэр джоуэ зэфӀэт Ӏэпшъэр къумщъхьиблу зэфӀэт тӀууэ зэкӀэлъыкӀуэху Ӏэгум и къумшъхьэхэм я бжыгъэр Ӏэхъуамбэхэм я бжыгъэм тохуэ тхум фӀэкӀкъым Ӏэхъуамбэшхуэр къумшъхьитӀу щыт адрейхэр щыуэ зэфӀэтхэ джейхэм я къумшъхьэбжыгъэр нэхъыбу щыт лъэпкъ лъэныкъуэм шэрыпӀхэм я нэхъыбэм шхужъ къумшъхьэр нэхъ кӀэкӀыу щыт лъэм нэхърэ шэрыпӀхэм я жышэн зэфӀэтыкӀэр къурмэкъейрэ тхьэмбылхэмрэ джоуэ зэхэтхэ тхьэмбылхэр адрейхэм яхэм зэремыхьчу щытыр я бронхэхэр ину зэкӀэкӀауэ зэрщытхэр нэхъ пакӀэдыду щытхэр абыхэм бронхилхэра абыхэм я кӀапэхэм пӀакӀэ чэмбырхэр хэт алвеолэхэр капилархэр бжыгъу ятету диафрагмэр нэхъ къыхэщ гулъытэгъу щыт шэрыпӀхэм я Ӏэплъэпкъым жышэным пӀэшхуэ иӀыгъу шэрыпӀхэм я гур шъхьиплӀу щыт сэмэгурабгъурэ ижьырабгъу ныбалъитӀ иӀу абыхэм пэмыкӀыу сэмырабгъу ижьырабгъу гупэщылъитӀ гушъхьэхэр лъырыжэхэр гум и валвиэхэмкӀэ зэпхауэ щытхэ гум кӀыфэм хелъхьэр оксигенрэ хуэныкъуэ псымхэмрэ зэрӀыгъыным пылъу артериэхэм я гъунэхэр быду щыт жьейхэм кӀуцӀ валвиэхэр яӀэ шэрыпӀхэм зы сэмэгу гъэч аортэм еуэ яӀэ шэрыпӀхэм я шхалъэ зэфӀэтыкӀэр шхалъэ кӀэтӀи тракту щыт щӀэпс жэм щыкӀидзу анусым нэсыр шхалъэ зэфӀэтыкӀэм хэтхэр жэ Ӏупс гландхэр къурмакъеир шхалъэр кӀэтӀир анусыр джоуэ шэрыпӀхэм я нэхъыбэм дзэ яӀут джей гуэрэхэм щындырхъуэхэм хъумпӀэцӀэджышхэм щымыхъукӀэ дзэхэр жэгъукъумщхьэм угъуэнауэ хэтхэ дзэхэр плъыуэ зэщхьэщокӀхэ пэрытхэр джанхэр лъыжьхэр лъэбжьэгъухэр джоуэ Ӏусыр жэм ихьа нэуж дзэкӀэ мэхьэдж яужым Ӏупс хохуэ Ӏупс гландхэм къахэкӀым абым нэхъ кӀэх ешъыр и егъэнтӀрэхынымрэ тэмакъым ехынымрэ Ӏупс гландхэр фӀыуэ зэфӀэту щытыр былымхэм къапштэмэ жэмым зы жэшмахуэм Ӏупсу литрэ хуэдиз къыхегъэкӀыр псэушъхьэ куэдхэм я Ӏупсыр антисептик шъхьэпэгъу щыт тэмакъым пхырыкӀа яуж Ӏусыр шхалъэм йохьэ шэрыпӀхэм я нэхъыбэм шхалъэр зышъхьу щыт ауэ былымхэм жэмхэм бжэнхэм мэлхэм я шхалъэр шъхьэбжыгъу щыт япэрей джабэрыӀэ шӀым щыпсо хъуахэр амниотхэрат тхьэмбыл яӀу лъапэ якӀэту амниотхэм я джэдыкӀэхэм кӀуэцӀ мембранэхэр яӀэ якӀуэцӀым илъ шырым жьы ирагъэшэфу псыми къыхэнэху зэрыхъуамкӀэ амниотхэм я джэдыкӀэхэр шӀыми къагъэнэфыну щытт амфибиэхэм яхэр псым хэмылъу мыхъу япэрей амниотхэр къыщежьа хъуныр карбониферум зэманыгъуэм шӀы зтехьэхэтэр нэкӀыу щытакъым абыхэм нэхъ пасу псым къыхэкӀауэ пэмыкӀ псэушъхьэхэр щыпсот хьэпӀацӀэхэмрэ пэмыкӀ джабэншэхэмрэ къэкӀыгъэхэмрэ лъэхъцхэмрэ джоуэ илъэс милыуан зытӀущкӀэ гулъытыгъуэшхуитӀ къохъур амниотхэм ядежь зэшъхьэщокӀхэ синапсидхэр джоуэ шэрыпӀхэр зыхэтхэр сауропсидхэр джоуэ щындырхъуэхэр блэхэр динозавырхэр бзухэр шэрыпӀ псэушъхьэхэм класификациэ бжыгъэ яӀэ мыбдежым итхар абыхэм ящыщ зы къуэдейра абым шэрыпӀхэм я классыр классхэкӀитӀу гуэша инфраклассу хы гуп бжыгъу классхэкӀ прототериэхэр классхэкӀ териэхэр щыбзу цыв псэушъхьахэм ящыщ шыбзур цыв инхэм ящыщ икыхьагъыр пакэцхэр хэмыту см носыр ныбэкэр з нэхъин бгъээшъхьам нэхърэ фэшъабу хуэхъуреуэ кыхьу щыт ибгъуагъыр см нэсу икэм псыгъуэ кыхьу цыит тетыр см хуэдиз якыхьагъу бгъэм фэбыдэ тету щыт ишъхьар абы кигъапшкуэфу нэшхуит фыуэ къыхэщу иа пакэ кыхьитрэ дзэжъытрэ едзэгъуным тегъэпсыхьауэ жэбгъухэм уту иа ияпэрей лъэкъуитыр адрейхэм ямыхьчу щыт шыгу къэтыным хуэгъэпсауэ кэкху бгъуэуэ щытхэ шыбзу инхэм дамэ ятет зэтелъэхьауэ щыщыткэ псыгъуэ кыхьхэ нэхъыбъэмкэ иныбэкэм нэхъри нэхъкыхьу икыфэр гъуабджу ишъхьамкэ щыт икагъымкэ нэхъ нэху хъууэ пшахъуафэм нэсу илъэпэхэм ифэри абы хуэду щыт ишъхьамрэ ибгъэмрэ гъуабджу щытхэ инэхъыбэм цывыр шыкэгъым щопсоу ауэ шышъхьами фыуэ къэжыхьыф псым йорсыф мэлъатэф шым къыщыкэпшыр джэщыкэ шымахуэр шыкагъым ехьыр м иэ нэхъыбу икуагъу ишххэр нэхъыбу шыкагъым щыпсоу псэушъхьахэр хьапацэ хьамблу цывцыку хэдэхэр ауэ езы шхынымкэ зэхэдз ишъкъым шыкагъым игъуэгухэр кытыкыурэ къэкыгъэ ягъэкхэм зэран куэду яхохъухэ я лъабжъэхэр яугъуэнырэ шыбзу бзым мы кууэ шым абгъуэ ешъыр ипкашъхьа хъуреуэ щытыр шым къыхэщу джэдыкэ игъэтылъахэр дыгъэм игъэхуэбын шъхьакэ игъэтылъыр джэдыкыу хуэдиз къыкхэр псомки инхэм яхьчу щытхэ нэхъ нэху щымыхъукэ илъэс зытущкэ зэфоувэхэ щачэ шъачэ убыхыбзэ шьача апхъазэбзэ шача ур бз сочи краснодар къэралым хэт къалэ къалэр хьаблэ къыбгъэдэтхэр дэщыгъуу куейуэ щыт щачэшхуэ хьаблэ магрим шъэпсы псыхъуэм иде къыщыщедзэри апхъазым икъэралгъунэм нэс макуэ псоу ипсыхъуэм щыпу иубыдыр км жылу дэсыр мин езы щачэ къалэм жылу дэсыр иджырей щачэшхуэм ищыпэм апхъазхэр убыххэр шапсыгъхэр жоуэ щыпсэуа езы щачэ къалэ иджырейм идей убых къуажэхэр щыа хьадж бэрзэдж ер аублэхэ яхэр урысхэм къалэ щащар мэлыжьыхьым гъэм александриэ быдапэ хуэду гъэм александриэ цэр навагинскэкэ зарахъуэк даховскэ мэхъу даховский посад сочи трауэ щачэ гъэмкэ лъэпкъ дэсхэр щачэ лъэпкъ гъэм нэгъунэ иджырей щачэ къалэм идей щыпсоуахэ псыхъуэхэм щачэпсы псыхэ бзыгу мафӀэпсым лъэпкъ хэсахэр убыххэр шапсыгъхэр абазэхэр апхъазхэр Ӏаташъхьу яшъхьащыттэр пщы лъэпкъ аублэхэ хьэблэ нэхъ ину зи хъыбар къынэсахэр ди зэманым аублэ хьэблэ иджырей щачэ къалэм и заречнэ куеймрэ завокзалнэ куеймрэ я зэхуакум дэта щачэ и псыхъуэм абым км пэщылъу пэмыкӀ хьэблэшхуэ а лъэпкъми еуэ хэлът и цӀэтэр аршъна ахъуа джылэр псори зэхэту мин хуэдизу къылъыта ф торнаум адыгэхэм я щыхэтатэм къабгъэдэсу щытахэр шапсыгъхэр абазэхэр къушъхьэ убыххэр къушъхьэ убыххэмрэ щачэхэмрэ къыбархэм къызэрикӀымкӀэ зэбийхэу щытахэ зы кэӀуэтэгъуэм къиӀохумкӀэ лъэхъэнэм ипэм нэс къушъхьэ убыххэм я къуаджэ мутӀыхъуасуар шъачэхэм яуэ щыта ауэ яужым бэрзэджхэм яубыда хъуа гъэхэм щомыщ лат бз ур бз леопард барс шъакӀуэ псэушъхьа шэрыпӀ джэду лъэпкъым ящыщ джэдуушхуэ лъэпкъ хэм яхэт плӀым изы лъэхъэнэм дунейпсо тхылъ плъыжьым иратха урысейм итхылъ плъыжьым абы пэмыкӀыу иджыри тхылъ бжыгъэхэм щомыщыр псэушъхьа иныфӀу щыт икӀыфэр кӀыхьу къэрууфӀу щыту ишъхьар хъуреуэ икӀапэр кӀыхьу лъакъуэхэр хуэкӀэкӀыу къэрууфӀу итхьакӀумэхэр инкъым мы памцӀу хъуреуэ щытхэ я инагъыр куэду зэшъхьащокӀхэ шӀыпӀэ здэпсохэм елъытауэ мэзхэм щыпсохэр нэхъ цӀыкӀу псынкӀыу щыт губгъуэхэм щыпсохэм елъытамэ тауэ щымытми поми я хъухэр бзыхэм нэхъри нэхъ ину щытхэ кӀыфэм икӀыхьагъыр кӀапэр хэмыту см кӀапэр см бзыхэм я хьэлъагъыр кг хъухэм кг макӀыу кг фӀокӀыр хъухэм я лъэгагъыр см бзыхэм нэхъ я цӀыкӀу дыдэхэм я лъэгагъыр см щыфӀэмыкӀи мэхъу я фэр Ӏуву кӀэкӀыу щыт шӀымахуэм цыр нэхъри нэхъ Ӏув кӀыхь мэхъур къуэкӀыпӀэ джыжьэ щомыщым ицым икӀыхьагъыр см носыр цым ифэр лъэпкъхэм зэрзэшъхьащыкӀыр пшахъуафэм иэ псыфэм къыщыкӀэдзауэ гъуэплъ гъуабджафэм нэгъунэ азиэ лъэныкъуэмкӀэ щыпсохэм яр нэхъ нэху щыт къуэкӀыпӀэ джыжьэмкӀэ щыпсохэм яр нэхъ плъыжьыфу икӀыфэм ибгъухэм кӀыбым лъакъуэхэм кӀапэм цӀыкӀу иэ иныфӀыу фӀыцӀэ хэпхъа африкэ щомыщхэм яхэр нэхъ цӀыкӀу щыт азиэм щыпсохэм яхэр нэхъ ину ныбафэмрэ лъакъуэкӀуэцӀ лъэныкъуэхэмрэ хужьу щыт ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэм щомыщ къуафӀцӀэ кӀасу щопсохэ апхуэдэхэм яфэр псоуэ фӀыцӀу щыткъым счыгъуи фӀыуэ иэ тӀэкӀу къыхэщу фӀыцӀэ ифэм хэпхъахэр щыт я фэ фӀыцӀэр куэду къахуэшъхьапэ мэздэгу здыкӀэсхэм хэгъуащу апхуэдэхэр нэхъыбу здэпсохэр явэ хы тӀыгум щомыщ къуафӀцӀэ чырыр гъуэжь щомыщчырхэмхэм ядэкӀыгъу бзы гъуэжьм къылъхуфыну я шэнкӀэ щомыщ къуафӀцӀэхэр нэхь бзаджу щытхэ адрейхэм ялъытамэ къагъэшъыр хуиту псохэм илъэс арысэхэм илъэс носыр щомыщхэм шӀыпӀу здэпсом хуэдиз зы джэду лъэпкъ псокъым унагъуэ джэдум щымыхъукӀэ япэрейм здэпсоуахэр африкэм инэхъыбэм сахара пшэхъуалъэм щымыхъукӀэ япэрей азиэ къаукъаз пакистан индиэ китай индонезиэ явэ занзибар шри лнка хы тӀыгухэр иджыпсу а къэбжэкӀахэм инэхъыбэм щомышъхэр щэӀажькъым марокко синай хы тӀыгуныкъуэ занзибар адрейхэм Ӏэуэ зэбгырыдзахэу псэушъхьахэр зэпэджыжьу зэпымылъыф зэрмыгъуэтыфу щытхэ урысейм макӀыу уссурий къэралым къэна ишъхъэрэ къаукъазми къэнауэ мэгугъэхэ африкэм джунглэхэм курыт лъэныкъуэхэм щопсоу зыхэмыхьахэр пшахъуалъэ инхэмрэ псыншэ губгъуэ лъэныкъуэхэмрэ азиэм амур ипсыхъуэм къыщыкӀэдзауэ индиэмрэ ипшъэ къуэкӀыпӀэ азиэмрэ якъушъхьа мэздэгухэм нэс щопсохэ абы пэмыкӀыу азиэм ипшъэ къуэхьапӀэм нэс аравий хы тӀыгуныкъуэм джуртейм анатолий къушъхьахэм фернандо кортес монрой писарро алтамирано къыздэхъуар медейиным эстремадура провинциэм гъэм дунем здехыжьар кастийеха де ла куэста андалусиэм гъэм дыгъэгъазэм и нэхъ зэрацӀыхур фернандо эрнандо фернан иэ эрнан кортес эсп бз эспаниэм и конкистадор мексикэр зыубыду ацтекхэм я къэралыр хэзгъэкӀуэдар пщы карл м ӀэнатӀэ оахакэ къуэм и маркиз и гъашъэм тепсэлъыхьу тхылъ мащӀэ къэнахэр абы шъхьэкӀэ тхыдэщӀэныгъэм и лъэжьыгъэхэр Ӏэуэ зэхокӀхэр я гупшэсыгъэхэмкӀэ медеджиным къэхъуа эстремадура провинциэм апщыгъуэ зэманым пэщтыхьей кастиджэм гъэхэм ядежь ядэр лъэпкъыжъдыдэм щыщт ауэ мылъкур ӀэкӀэкӀри дзэм капитану къулыкъу ихьт ядэмкӀэ кортесыр николас де овандо Ӏыхьлы хухъут япэрей тхьэмадэ эспаниолэм янэмкӀэ кортесыр франсиско писарро и къуэш хъут перур зыубыдам пэмыкӀ и Ӏыхьлы абыи франсиско писарро ицӀу кортесым дэкӀыгъуа мексикэр щаубыдым кортесым дэкӀыгъуа и гъашъэтхыдэр зытх франсиско лопес де гомара и гугъ зэришътэр сабий къэрууншу куэду сымэджауэ абым шъхьэкӀэ кариерэ къыхухахтэр иэ ристу иэ шоджэну илъэсищым дежь саламанка и университетым кӀагъэхьэ а зэманым и хъыбар къэнэжьакъым ауэ пщым хутхахэмкӀэ кортесым пӀалъэр зэригъашъэт икӀи латиныбзэри ишъэт илъэситӀ текӀауэ кортесым университетыр фӀэхедзэ ядэм абымкӀэ игу щигъэкӀауэ икъуэмкӀэ унагъуэр къэзӀэтыжьын зигугъам яужым кортесыр нотариусу лэжьа севиджэм гомара кортесым и гугъ зэришъыр кӀалэ депсэлъеуэ шъыкӀеуэ шэн бзаджэ иӀу провинциэм дэсынымрэ натариус лэжьыгъэмрэ къэхьэлъэкӀт илъэс хъу кӀалэм а зэманым эспаниэм хъыбар къынос шӀыпӀэ кӀэхэр къызарэгъуэтам мексикэр убыдын мурадыр зеяр веласкес ахъчэкӀэ зекӀуэр зэфӀэзгъувари ара гъэм кортесыр дзэзэшу трагъува ауэ губернаторымрэ езымрэ аргуэру зэхъуэна яуж а унафэр Ӏуахри кортесыр трагъэкӀыжьа тӀум щыгъуи кортесым бзэдагагъэ иӀэмкӀэ дзэгупрэ дэкӀыгъу гупрэ къэгъуэт уасэ яретри сантиаго де куба кхъухьыхэм исху докӀхэ экспедициэр хъэрзыну зэфӀэгъувауэ щыттэкъым шхынкӀэ абы шъхьэкӀэ конкистадорхэр кубам щыдэкӀахэр гъэм мазаем и экспедициэм хэтар кхъухь абыхэм я зым шъхьэщытар лейтенант алварадо кортес и лъэужырыт кортес и дзэм хэтар лъэс шъауэгъу нэрыбгэ шу шъауэгъу нэрыбгэ абыхэм я зытӀущым зэхэдзауэ зы шы нэхъ ямыӀу алварадоми хуэду аркебузэзехьу нэрыбгэ арбалетзехьу нэрыбгэ хызекӀуэ шъауэгъу нэрыбгэ унэӀуту кубэ индейхэмрэ африкэм щыщхэмрэ пщылӀрэ мылъку зехьэрэ хуэдэху шыуэ топфочу фалконету экспедициэр гъогу ящӀэгъэхэмкӀэ ежьа катан хы тӀыгуныкъуэм и Ӏуфэмидежь япэреуэ америкэм и цивилизациэшхуэм щыпэкӀэхуахэр псыхъурей косумел идежь апщыгъуэм майахэм я пщы къэрал экаб здэщыӀам тхьэлъэӀупӀу щыта шӀылэжьыгъэм и тхьэ иш челъ гуащэ эспанхэм тхьэлъэӀупӀэр трахын якъутэн ягугъэ тхьэлъэӀур зэрагъэкӀуэкӀыр щалъагъум бзэзэдзэкӀыу япэреуэ яӀэр индей пщылӀ шъауэ абым хъыбар къахуиӀуэта херонимо де агилияре шъхьэкӀэ эспан шоджэн майэхэм яубыдауэ яхэса я бзэр зэригъашъу экспедициэм бзэзэдзэкӀынымкӀэ и нэхъышъхьэ яужым хъуа гъэм гъатхэпэм кортесым формалу катаныр эспаниэ шӀыпӀэхэм хигъэхьа ауэ хабзэгъэмкӀэ ар щыхъуар гъэм къуэдей яужым экспедициэр хы ӀуфэмкӀэ ежьа гъатхэпэм и табаско и псыхъуэм нэсахэ эспанхэр индей къуаджэм теуэхэри ауэ дышъэ зыхуэяр ягъуэтакъым табаско идежь кортесым тыныгъэ куэд къырат индей пщыхэм дышъэ куэду бзылъхугъэ абыхэм малинче яхэту яужым кортес и бзэзэдзэкӀрэ и шъхьэгъусэрэ хъуар зэуэ чыристан диным хагъэхьа эспанхэр дония маринакӀэ еджэхэт табаско идежь эспанхэм къэралышхуэ мешико и хъыбар къашъэр материкым и кум хэлъу абым цӀэ мексикэр къыхокӀыр гъэм бадзэуэгъуэм кортес и экспедициэр мексикэ хыжэм иде къокӀыр абдежым веракрус быдапӀэр халъхьэ иджырей къалэм км пэщылъу абымкӀэ кортесыр эспан пщым и ӀэнатӀэм занкӀыу кӀохьэр и джылэм заӀэту пэмыувэн шъхьэкӀэ кортесым унафэ етыр кхъухьхэр ягъэсыну гарнизоныр къэгъанэри кортесыр къэралыкум йохьэр япэреуэ лъэпкъ хэхьахэр тотонакхэра я къалэ Ӏэташъхьэ семпоалум кортесыр зауэншу дохьэ абдежьым лъэпкъ хасэ пщы м унафэ къыдахыр ацтекхэм зауэ иратыну иджы кортес и дзэм и нэхъыбэр къыхэхьа лъэпкъ тотонакхэм ящыщт тотонакхэм тхылъ кӀатхэ мексикэр яубыда яуж лъэпкъыр хуиту къэнэну ауэ а тхылъым итар ягъэзэнкӀэжьакъым эспанхэм ацтекхэм я къалэ нэхъышъхьэм идежь здэкӀуэм эспанхэм вулкан попокатепелӀ къагъуэтыр науалӀыбзэкӀэ тутын ефэ Ӏуашъхьэ кортес и офицер диего де ордас Ӏуашъхьэшъхьэм дэкӀын мурад ишъа ӀэшэзехьитӀым дэкӀыгъу яужым пщы карл м ордес и дэмыгъэм а Ӏуашъхьэр хилъхьэну пӀалъэ ирита теночтилӀаным эспанхэр щихьэр гъэм шъакӀуэгъуэм и ацтекхэм я лӀатоан пщы моктесума м зауэншу къыригъэблэгъахэ кортесым дышъэкӀы Ӏэшъагъэ бжыгъэхэр иритауэ абымкӀэ эспанхэр нэхъри къызэкӀэстауэ къэралыр яубыдыну тхылъ иригъэкӀуэкӀахэмкӀэ кортесым къызэриӀуэтамкӀэ джылэ зыпэкӀэхуахэм езымрэ и гъусэхэмрэ тхьэ кецалъкоалӀым къыгъэкӀуаху къалъытэхэт абы шъхьэкӀэ ипэмкӀэ ямызауэ дахагъэкӀэ къырагъэблэгъахэт иджырей тхыдэшъэныгъэм и лэжьыгъэхэм ар зэпаубыдыр кӀэх шъауэ индей хъыбарышъэхэм къаӀохуа быдапӀэ веракрусым зэртеуар абым яужы къыкӀэкӀын кортесым гугъэ щышъар ацтекхэм я пщыр иубыдын эспанхэмрэ лӀаскалан шъауэгъуэхэмрэ пщым и зы унэр яубыдри кӀэтӀысхьахэ яужым абдежьым къэрал мылъкулъэри къагъуэта мантесумэм карл м и ӀэнатӀэм кӀэувэну хагъэзыхьа унэ яубыдам къыкӀанэри илъэс ныкъуэ текӀауэ зэфӀэувэныгъэ хэрзынэ щымыхъум кортес хъыбар къынос веласкесым дзэ панфило де нарваэса къыригъэжьауэ мексикэм кхъухь зэхэту унафэ кортесыр яубыду кубам нагъэсыну яӀу зэманыр Ӏэуэ зэӀыхьэт кортесым къалэм и нэхъышъхьу лейтенант алварадор къэгъанэ шъэуэгъуэ дэкӀыгъуи езым нэрыбгэ игъусу веракрусым йожьэ эспан тхыгъэ лэжьыгъэхэм ягу ирихьтэкъым индей шъэуэгъуэ гъусэхэм я бжыгъэр къаӀуэхун кортесым нарваэсам щыщ шъауэгъуэхэр ахъчэкӀэ хегъэзыхьхэри и лъэныкъуэм къоуэкӀхэри дзэ бжыгъэкӀэ хэхъуам ядэкӀыгъу мексикэ къуэм къэгъэзэжьыр арварадор кортес щымыӀэхукӀэрэ лъыгъажэ политикэ иригъэкӀуэкӀа лажьэ зимыӀэ ацтек уэркхэр зэтриукӀауэ лъэпкъджэку щырагъэкӀуэкӀым ацтекхэм лӀатоанэ кӀэуэ хахри куилӀауака зауэм зыхуагъэхьэзырын кӀадза эспанхэм пэувэну гъэм мэкъуауэгъуэм и къалэм кортес къыгъэзэжьа кризисым и зыӀэтыгъуэ нэхъ иним мантесумэр хэкӀуэда гъэм мэкъуауэгъуэм и иэ эспанхэм зэрджаӀэмкӀэ моктесумар зыукӀар индей зызӀэтахэр индей хъыбарышъэхэмрэ иджырей тхыдэшъэныгъэ лэжьыгъэхэмрэ зэрагугъэмкӀэ моктесумар зыукӀар езы эспанхэмра Ӏэнэмэт зыхуэмныкъуэжь щыхъум эспанхэм я лъырыжэ дэкӀыжьыгъуэр бадзэуэгъуэм и цӀэ траӀуэр гузавэгъуэ жэш артелериэу хъуар я ӀэкӀэкӀа дышъэ теночтилӀаным къыдахауэ хъуар яфӀэкуэда хэкӀуэдауэ хъуам я бжыгъэр гъэзэнкӀэн гугъ мэхъур нэхъ ин дыду къэзыӀохур бернал диас эспану хуэдиз хэкӀуэдауэ кортесым зэритхымӀкэ нэхъ хэкӀуэдакъым езы кортесым макӀэ итхыр гузавэгъуэ жэшым шъхьэкӀэ нэхъ зызгъэлъэгъуар зауэнымкӀэ алварадо лейтенантым зэпэубыдыгъу щытыр конкистэ тхыдэм отумбэ щекӀуэкӀа зауэ гъэм бадзэуэгъуэм и иджырей тхыдэшъэныгъэ лэжьыгъэхэм ао таурыхъхэм ящыщу къалъытэ официалу къызэралъытэмкӀэ ацтекхэр яуж ихьэхэ ауэ эспанхэм я къэру нэхъ къыхьа индей дзэр хэкӀуэда кортесымрэ и шъэуэгъэ дэкӀыгъумрэ аргуэру гуфӀэгъуэкӀэ къырагъэблэгъахэ лӀаскал идежь абдежьы нэхъ тэрэзу теночтилӀаным теуэн зыхуагъэхьэзырын кӀадзахэ эспанхэм я къэрур нэхъ къэзыхьар иджыри индейхэм уз хахьахэм гриппымрэ фэрыгъэзымрэ фэрыгъэзым ихьар куилӀауак абым яуж ацтекхэм я пщыуэ хахыр куаутемок абым яуж фӀэкӀа пщы техьэжьакъым лӀаскал идежь кортес иде кубам къыкӀауэ дзэ дэӀэпыкъуэгъуэ къынос артилериэ иджы яӀэ кхъухьхэр яшъым кӀадзэ кхъухьхэр зэпкъырыхауэ индей мылъкузехьэхэм псыхъурей тескоком и Ӏуфэм къахьхэр кортес тхыгъэ иригъэхьхэтэмрэ биографиэ гомаро итхамрэ тхьэусыхыгъэ куэл иӀэ пщымрэ абым дэкыгъухэмрэ къызэреныкъуэкъухэр кортес фэ зэррамыплътэм зэрщытамкӀэ кортесым апщыгъуэ шъхьэхуиту ӀэнатӀэ иӀэну хуэя абым шъхьэкӀэ и дэкӀыгъухэмрэ езырэ я Ӏохухэр зэӀыхьахэ апщыгъуэм пщыр джэрмэным щыӀэт католикхэмрэ протистантхэмрэ я зауэр зэригъэзаху эспаниэм и Ӏохухэр зезыхьэтэр адриан архиепископым абым идежь лъэӀуэгъуэ здыхуэкӀуар хуан понсе де леон флорида япэреуэ зыгъуэтам и къуэ кортесыр хабзэншу игъэлъагъу укӀын хуэуэ лъаӀу оппозициэр нэхъ ин хъут гъэм кортесым и пӀэр къэгъанэри гъэм эспаниэм къэгъэзэжьыр лэжьыгъэ ишъахэр къыӀохужьын шъхьэкӀэ кортес мексикэм щымыӀэху политик кризисышхуэ кӀидза аудиенциэм хэтхэм ӀэнатӀэр ягуэчт тхьэмадэ нунио де гусманым индейхэм я мылъкухэр къатрихын кӀидза гъэм эспаниэм индей делегациэ къэкӀуа колонистхэм шъхьэкӀэ тхьэусыхэну кортесым я лъэныкъуэ къышта гъэм кортесыр дзэзэшэ губернатору мексикэм трагъэувэ ӀэнатӀэр зэдагуэчын хуэй хъуа антонио де мендосэрэ джылэ губернатор кортесымрэ куэд темыкӀауэ кортесыр аргуэру мэхьчэмэм яча ӀэнатӀэ убыдынымкӀэ ягъэкъуанчу и шъхьэгусэ япэрери иукӀауэ тралъхьу мэхьчэмэр зэрекӀуэкӀа хъыбархэр къаӀуэтакъым апщыгъуэм зэриухым хуэду тхылъу хъуар ягъэкӀуэда абы шъхьэкӀэ кортес тралъхьар апщыгъуэм мышъу къэна гъэм нэгъунэ кортес куэрнавакэ идежь иӀа хапӀэм дэса км мехико пэщылъ ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ гъэм клифорниэм зекӀуэ ежьэн гугъэ ишъат эспаниэ шӀыпӀэхэр хигъэхъуэн шъхьэкӀэ иӀки атлантик океаным икӀыпӀэ лъыхъуэн шъхьэкӀэ океан шъэхум кӀуэ ауи ондурасым имыгъуэтыфар а зекӀуэм куэд тригъэкӀуэда шъхьэкӀэ къыхиха щыӀэкъым мылъкуи ӀэнатӀи тхылъ къыгъэнам лъэужыгъу мексикэм кӀалъхьэжьыну кӀэлъаӀуэт бын иӀу хъуам индей бзылъхугъэ иӀауэ хъуам ягъуэтахэм мелечинэ икъэ мартинри яхэту и япэрей къуэр и унэгъуэцӀэм и пӀалъу хъуар яратыну а псори ягъэзэнкӀа кортес бзылъхугъэ бжыгъэм япылъа эспаниэм мексикэми индей бзылъхугъэ бжыгъэ иӀа хабзэмкӀэ кортес тӀо къыча фыз кубэм каталинэ суарес марсайда гъэм дунем ехыжьа койоаканэ идежь абым бын щагъуэтакъым гъэм кортес хуана рамирес де орелиано де сунига къэчэр карлос рамирес де орелиано ипхъу агилиара и етӀуанэ граф а унагъуэм кортес быних иӀа и фыз къымычахэми бын къахуигъэна кортес изакъу къӀохун хуэй эспаниэ ицэдыдэр псоуэ эспаниэ пэштыхьей къэрал еуропэм ипшъэ къуэхьапэм деж переней хы тыгуныкъуэм инэхъыбэр еубыд къэралым ицэр финикий бзэм къытокыр и шпаним тхьакумэкыхьхэм яуфэ къалэ нэхъышъхьар мадрид къэралгъунэр зэрыкуэр эспаниэм къуэхьапэмрэ ипшъэ лъэныкъуэм атлантикэ уфэм охьа ишъхъэрэ къуэкыпэмрэ хы средиземнэм охьа иджырей цыхухэр переней хы тыгуныкъэм щытысхьар мин илъэскэ узэабэкыжьмэ абдэжьым куэду къыздагъуэтыр палеолитым иэщъагъэ бжыгъэ нывэм тет тхыгъэхэр алтэмир бгъуэнкагъымрэ пэмыкхэмрэ баск лъэпкъыр япэдыду еуропэм къыхьа джылэхэм къатекауэ гупшысыгъэ щыахэ мылыр дунем текыжьа нэужы илъэскэ ди эрэм ипэм перенейм иуфэм финикийхэр къытысхьан кадзэ быдапэ гадес яшъыр иджырей къалэ кадис финикийхэмрэ алыджхэмрэ ятхыдэ тхылъ эмэ къэна а шыпэм ис лъэпкхэм тепсэлъыхьу иберкэ псори зэджу културэшхуэ яу ауэ лъэпкъ цыку зэбгырыкахэу зыуэ зэрмыыгъу илъэсишъэхэм ди эрэм ипэм келтхэр къохьари иберхэм къахотысхьа яужкэ зы лъэпкъ келтибер мэхъухэ илъэсишъэхэм ди эрэм ипэм рим къэралым ибериэр еубыдын кедзэ ар щыухыр аугуст пщыр щыщэам эспаниэм хэку иа аутэном къэралхэм яхэту абы пэмыкыу къалит аутэномну африкэм иа сеутарэ мелилиэрэ гъэхэмкэ джылу дэсым зэрзэрихъуэкар къалэм дэсхэр мэхъу джылэм дэсу иувагъыр чел км къэралым иаташъхьэ бзэр кэстилскэ аутэном хэкухэм кэстилскэм хуэду пэмыкы бзэи щыа каталон валенсий балеар бзэхэр каталоным валенсиэм балеар хы тыгухэм баск бзэр баск къэралымрэ наваррэмрэ галисийр галисиэм араныр каталоным эспаниэм и къэрал ныпыр щыуэ гуэчауэ щыт ишъхьэмрэкӀэ икӀагъымрэкӀэ плъыжьу ирокӀуэ икумкӀэ гъуэжьу щыт гъуэжь лъэныкъуэр тӀоуэ нэхъ бгъуэ плъыжьхэм нэхърэ гъуэжь лъэныкъуэм кӀым нэхъ игъунэгъу гъэкӀуэтауэ эспаниэм и дэмыгъэр тет ныпым и фэм и мыхьанэр къызхэкӀам теухуауэ щыт хъыбарыжьым къызэриӀуатэмкӀэ арагоным и зы пщыхэм езым и нып иӀэну унафэ ишъа хуашъа бзыпхъэхэм еплъурэ зым инэр тена икур дышъэпсу щыту яужым фалъэ псэушъхьэхэм я лъы иту къыратыну лъаӀуа а фалъэм и ӀэхъуамбитӀыр хигъауэри бзыпхъэм и гъунэхэр ирицӀэла иджырей эспаниэм и ныпыр зэрщытым хуэду щыхъуар гъэм пщы карлос бурбоным унафэ ишъа эспаниэм и кхъухьэдзэм и ныпхэр зэрихъуэкӀыну апщыгъуэм эспаниэм и кхъухьхэм я нып хужьыр адрей къэралхэм я ныпхэм хэгъуащэт абы лъандэрэ плъыжь гъуэжьыфэ ныпым эспаниэм и ассоциациэ къэтыр ауэ ныпыр къэралым еуэ гъэра щытраӀуар эспаниэ республикэ эспаниэ республикэ япэрей дунейпсо зауэ бадзэуэгъуэм и шъакуэгъуэм и цӀыхум я тхыдэм зауэ нэхъ индыдэхэм нэхъ лъыгъажэхэм ящыщ зауэм зыхичар къэрал а зэманым шъхьэхуиту къэрал щыӀахэм дунейм япэрей дунейпсо зауэр цӀэуэ къыщытенар етӀуанэ дунейпсо зауэм яуж зауитӀым я зэхуаку зэманым зэреджэтэр дуней зауэ иэ зауэшхуэ индж урысей совет тхыдэм цӀэ къагъэсэбэпхэтэр етуанэ къэрэлъыгъуэ зауэ империал зауэ джэрмэн зауэ фрэндж прусиэ зауэм яуж гъэм джэрмэн къарал цӀыкӀу бжыгъэ зэшъхьэщыдзахэр зыуэ зэгохьэхэ прусиэр яшъхьэщыту джэрмэн империэ джоуэ зауэншэ тхылъ къыдахамкӀэ джэрмэным фрэндж провинциэ элзасрэ лотарингиэрэ хохьэхэ гъэм джэрмэныр шъхьэщыту щанэ алианс зэхохьэ аустрэ венгрэмрэ урымымрэ хэту фрэндж реваншистхэм гугъу яӀэтэр шӀыгу яфӀэкуэдахэр къагъэзэжьын абы шъхьэкӀэ гъэм фрэнджым тхылъ кӀетхэ урысей империэм дэкӀыгъу зауэ пэщытыным зэгуэтынху британиэшхуэр хуэтэкъым еуропэкӀуэцӀ зэпэубыдыгъэхэм хэхьэну ауэ джэрмэн дзэ зыкъэзыӀэтым нэхъыбу хыдзэм тегушхьыхри гъэм антантэм хэхьэ зэрыхъумкӀэ гъэм еуропэм къэралышхуэхэм я зэпэубыдыгъэхэм зэпэщыту политик дзэ алянситӀ къыхокӀхэр зауэр къэзгъэжьа хъуар гъэм макъуауэгъуэм и аустрэ венгрэ герцог франц фердинандыр серб националист гаврила принципым щиукӀам аустрэ венгрэм ултиматум хуигъува сербиэми бадзэуэгъуэм и зауэ ирита абы щыгъуэ урысей империэм сербиэм куэд шъауэ къыдэшътэр и дзэр къыӀэтын кӀедзэ джэрмэным къыхуиӀохуа урысейм щигъэтыну пэштыхьейм ар къыщимылъытэм гъэм шышъхьэӀум и урысей империэм зауэ ирита гъэм джэрмэным фрэнджымрэ белгэмрэ шышъхьэӀум и британиэшхуэм зауэ ирет джэрмэным шӀыгум и лэныкъуэ бжыгъэм екӀуэкӀт зауэр ауэ и гъунапкъэ нэхъ инху щытахэр къуэхьэпӀэр белгэмрэ фрэнджымрэ я шӀыпӀэм идежь къуэкӀыпӀэр прусиэм урысей империэм галициэм румыниэм зауэр кӀэху екӀуэкӀын ягугъа мазэ зытӀущ нэхъ имыхьыну джэрмэным и мурадтэр фрэнджым и дзэр зэгуиуду яужым и къэрууэ хъуар къуэкӀыпӀэмкӀэ хидзу урысейми текӀу фрэнджымрэ джэрмэнымрэ я гъунапкъэхэр фӀыуэ гъэбыдауэ зэрщытым шъхьэкӀэ шлиффен и гугъэмкӀэ теуэн мурад яшъа я гунэгъу белгэм мы гъэбыда шӀыпӀэм теу фрэнджхэм я быдапэ гъэхьэзырахэр ягъэчу гъунапкъэ бгъуэуэ зэгокӀхэри ятоуэ белгэм и дзэ цӀыкӀу Ӏэшэ хъэрзыни зимыӀэр пэщытыфакъым джэрмэныдзэм абы шъхьэкӀэ джэрмэнхэр кӀэху ирикӀуэхэт къэралым фокӀадэм и париж Ӏухьахэ дэхьэным км нэхъ къэмынэжьауэ фокӀадэм и марным идежь зауэр кӀадза апкӀэнтӀэху къуэкӀыпӀэ гъунапкъэм урыс дзэхэр генерал самсоновымрэ ренненкампфымрэ джэрмэным и къуэкӀыпӀэ прусиэм йохьэхэ абым шъхьэкӀэ джэрмэнхэм къуэхьэпӀэ гъунапкъэм и дзэныкъуэр къыхечри къуэкӀыпӀэмкӀэ едзыр яужым фрэнджхэр токӀуэ марн зауэм япэреуэ урыс дзэзэчэхэм я къэру къыхьами яужым куэдрэ хэукъуахэ шышъхьэӀум и джэрмэныдзэр ятекӀуэн кӀидзэри къуэкӀыпӀэ прусиэм къыдахужьахэ апкӀэнтӀэху ипшъэ гъунапкъэм галициэм урысыдзэм и къэру къыхьт галициэм и кӀуэцӀым хэхьэуэ аустрэ венгырым и дзэр зэхикъутауэ мин бжыгъэ анэмэту ишта урысыдзэм и хэкӀыгъэр джэрмэн лъэжьыгъэ куейхэм нэст силезиэмрэ познанимрэ аргуэру джэрмэнхэм я дзэм и ныкъуэр къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм къыхачыр хъэрзыну зыми щынэмысхэм зэпэщыт лъэныкъуэхэм я гъунапкъэ яӀыгъхэр ягъэбыдэн кӀадза зауэ гъунапкъэхэр зэфӀэувахэ шышъхьэӀум зауэм японыр къыхохьэ антантэм и лъэныкъуэм гъэм жэпуэгъуэм уэсмэн имериэр хэхьэ джэрмэным къыдэшъу зауэр щыкӀидзам урымыр щанэ алиансым хэту ауэ зыми и лъэныкъуэ къызэримыштэр къыӀохуа нэкъыгъэм и урымыр зауэм хэхьа ауэ иджы антантэм и лъэныкъуэ иӀыгъу гъатхэпэр урысейдзэм зауэ ирагъэкӀуэкӀа псыхъурей нароч идежь къыгъуэт къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэхэм куэду къахуэшъхьэпар мэлыжьыхьым и джэрмэнхэр къуэхьэпӀэ гъунапкъым теуэн кӀадзахэ верден и лъэныкъуэмкӀэ зауэм цӀэ траӀуар верден лъыгъажэ километыр зытӀущкӀэ джэрмэнхэм хэкӀуэтауэ цӀыху мин м фӀэкӀыу хэкӀуэда джэрмэныдзэр верденым нэхъ ипэджыжьу къыкӀэрычын шъхьэкӀэ бадзэуэгъуэм и зэгуэтхэм зауэ ирагъэкӀуэкӀ сомма псыхуэм идежь тхыдэм а зауэр зэр хэхьар япэреуэ танкхэр абдежьым къагъэсэбэпа а зауэ екуэкам куэд ихьа шъхьэкӀэ лъэныкъуитӀым яз хъэрзыну пари къахуихьэкъым урысейр зауэм зэрхэкӀыу джэрмэным и дзэр къуэхьэпӀэмкӀэ едз зэуэ гъатхэпэм и джэрмэныдзэр фрэнджым йохьэр нэкъыгъэм и кӀэм джэрмэнхэр аргуэру марна и псыхъуэм Ӏохьэхэ зауэ екӀуэкӀам империэплӀы хигъэкӀуэда урысей джэрмэн уэсмэн аустрэ венгыр джоуэ версал зауэншэ тхылъымкӀэ джэрмэным и колониу хъуар фӀэкӀуэда абы пэмыкӀыу и шӀыналъэми щыщ и дзэр зэхагъэкӀа дзэм къулыкъу хьын унафэр Ӏуаха дзэр зэрзэфӀэувэн хуэяр шхьэхуиту кӀуэ къуэдейхэмкӀэ абыхэм я бжыгъэр мин фӀэкӀын хуэйтэкъым джэрмэным контрибуциэ бжыгъэ итыжьын хуэя антантэм хэт къэралхэм япэрей дунейпсо зауэм зэхигъэкӀакъым къэралышхуэхэм я зэпэубыдыныгъэхэр Ӏуащхьэмахуэ Ӏуашъхьа къэукъазым иде кэбэрдей балъкъэрымрэ къэрэшей шэрджэсымрэ я къэрал гъунэр здырикӀуэм къэукъаз Ӏуашъхьашхуэхэм ишъхъэрэмкӀэ къахэкӀыу щыт еуропэм урысейм инэхъ лъагэ уашъхьа ӀуащхьитӀ иӀа къэхьапӀэмкӀэ щыӀам илъэгагъыр м къуэкӀыпӀэмкӀэ щыам м я зэхуакум пшъэ дэлъым илъэгагъым м иӀа езы ӀуащхьитӀым язэхуакум км хуэдиз дэлъ нэхъыбэ лъэпӀкъхэр зэреджэр элбрус иэ абы ехьч псалэкӀэ псалъэ элбрусыр ираныбзэм къыхэкӀ хъун айтибарес Ӏуашъхьа лъагэ иэ элбурс цӀуу лыд адрей цӀэхэр езы Ӏуашъхьа дыдэм дэкӀуэин кӀэздзахэр купфер ленс мейер минетриэ бернардацци къэзакъ гъусэхэмрэ ауэ гуп емысам къахьэлъакӀын кӀыдзэри дэкӀуэиныр я нэхъыбэм ягъэзэжьа къэнар нэрыбгипӀлӀ эмилий ленц лысенко къэзакъыр балъкъэр соттайхэ яхьиэрэ къэрэшей хьашырхэ къэлэр джоуэ м нэсаху я къэру къымыхьыжьу къэувэӀахэ аруан куей къэбэрдей балъкъэр республикэм и зы администрациэ куейщ къалащхьэр нарткъалэ аруан куейр къэбэрдей балъкъэр республикэм и ипшэ дыгъэкъыкъуэкыпэ ыхьэмкэщ щыэщ дыгъэкъухьэпэмкэ шэджэм къедзыгъуэрэ бэхъсэн къедзыгъуэрэ ишхъэрэкэ майскэ къедзыгъуэр дыгъэкъуэкыпэмкэ лэскэн къедзыгъуэр ипшэмкэ шэрэдж къедзыгъуэхэр къыбгъуэдохьэхэр и инагъыр км мэхъу куейм и щымкэ нэхъ инхэу шэрэджыпсыр арыуаныпсыр ахъсырэпсыр къэхъуныпсхэр ирожэхэ куейр гъэм къагъэхъуащ нэхъыщхьэ къытеувахэм аруан куейм хеубыдэхэр жылэ исым и увагъыр цӀыху км жылу исыр цыхуу мэхъу абы щыщу ыхьэр нарткъалэ дэсхэщ цыхухъухэр цыхуу мэхъу цыхубзхэр мэхъу къедзыгъуэм республикэм нэхъ зызуужауэ япэ итхэм ящыщщ нэхъ зрагъэужауэ зэрахьахэр пхъащхьэмыщхьэхэмрэ хадэхэкхэмрэ нэхъ цэ яэу къедзыгъуэм итщ предприятиеу абы щыщу р нарткъалэ дэтхэщ къуалэбзухэр къэбзий хэкӀ лъыхуабэхэм ящыщ джабэрыӀэ псэушъхьэхэр зи япэрей лъапэхэр даму щыт япэреуэ къуалэбзухэм я Ӏэплъэпкъыр лъэтэным хутегъэпсыхьауэ зэфӀэува ауэ джыпсту лӀэужъыгъуэ бжыгъэ щыӀэ мылъатэ къуалэбзуху абым пэмыкӀыу къуалэбзухэм къэлъытэгъу яхэлъыр я пэра нобэкӀэ дунем лӀэужъыгъу тету къалъытэр фӀэкӀыу япэреуэ псэушъхьэхэр тхыдэм систему зэхигъэкӀыным пылъатэр аристотел лъэхъэнэм и тхыгъэ псэушъхьэхэм я лъэныкъуэхэр зицӀэтэмрэ псэушъхьэхэр къызхэкӀамрэ джоуэ а системэм лъэжьыгъэ зэрхуримыкъум емылъытауэ лъэхъэнэм нэс псэушъхьэхэм я системэ шъэныгъэм хэтар ягъэтэрэзымын пыхьэхэтэкъым гъэм тхылъ къыдокӀ виллоуби френсис и Ӏэдакъэ къыкӀэкӀыу хулъхугъэр дунем ехыжьа яуж тхылъым напашъхьэ телъу зэгъэзэхуауэ и нэӀуасэ рей джон къыдегъэкӀыжь ар япэрей лэжьыгъу щыт къуалэбзухэм хэкӀ къуэдзэ здыратым я сурэтымкӀэ я ӀэплъэпкъхэмкӀэ яужым гъэм шуэцым щыщ шъэныгъэ хулъхугъэ линней карылым куэду а тхылъыр къегъэшъхьэпэ езым и тхылъ къыщыдигъэкӀым дежь линней и системэмкӀэ псэушъхьу хъуар хыуэ зэхигъэкӀахэ я хэкӀхэм шэрыпӀхэр амфибиэхэр бдзэжьейхэр хьэпӀацӀэхэр хьэмблухэр къуалэбзухэри зыуэ хъуахэ иджырей къуалэбзухэр ифраскласс ым хохьэхэ ари категориэ тӀууэ мэгуэчыжьыр нэхъыбэм абы хиубыдэр къуалэбзу мылъатэхэра махъшэбзум хуэду адрей къуалэбзууэ хъуам я лӀэужъыгъуэхэр хэзубыдэ я хэкӀ системэм елъытауэ лӀэужъыгъэхэм я бжыгъэри зэшъхьэщыкӀыу щыт щыкӀэдзауэ носыр гупшысыгъэ джыпсту нэхъ лъэшу щыӀэмкӀэ къызэралъытэр къуалэбзухэр тероподхэм къахэкӀаху шъэныгъэ хулъхугъэхэм мылъатэ тероподхэм я къумшъхьэ къагъуэтхэр нэхъыбэ кӀуэ пӀэтми зэрыхъум емылъытауэ Ӏыхьлыгъуэр бзухэмрэ мыбзухэмрэ нэхъ къегъэлъагъуэ мэхъур япэм къеалэбзуэ зэрщытым шъхьэкӀэ псэушъхьэм къабзий иӀэн хуеямэ лъэхъэнэ икӀэмрэ ипэмрэ китаим и ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэм щыӀэ куей лаониным деж теропод цӀыкӀухэм ящыщ къыкӀахахэ къабзий ятетху абыхэм нэхъри нэхъ гугъу яшъыр абымкӀэ къуалэбзухэм я гурыӀуэгъуэр къуалэбзухэр дунем и континенту хъухэм мэпсохэ антарктидэм и курыт лъэныкъуэхэри хаубыду хы Ӏуфэм км кӀэ пэщылъу и кӀуэцӀ лъэныкъуэмкӀэ лӀэужъыгъуэхэр нэхъ куэду я бжыгъэмкӀэ здызэшъхьэщыкӀхэр тропик лъэныкъуэхэм ядежь япэм апхуэдиз лӀэужъыгъуэхэм я бжыгъэр зэр гурагъаӀуэтэр дуней хуабэм идежь зэшъхьэщыкӀыгъуэр нэхъ кӀэху екӀуэкӀыу хэкӀуэдэжьыгъуэми хуэду шӀыпӀэм епхауэ къуалэбзу лъэпкъ зытӀущыхэр хым щыпсоуэ хъуахэ Ӏуфэм щынэсхэр чыр къырачын къуэдейм шъхьэкӀыу вымпӀухэм я лӀэужъыгъуэ гуэрэхэр псым метрэ кӀоуэфхэр къуалэбзухэм адрей джабэрыӀэхэм зэшъхьэщыкӀыгъуэ язытыр зэрлъэтэфхэра мылъэтэфу иэ мыкӀыу къэзылъэтыхь къуалэбзу лӀэужъыгъу хуэдиз дунем тет ауэ а псоми эволуциэр екӀуэкӀыхукӀэрэ а Ӏэзэгъуэр яфӀэкӀуэдауэ хъуа пэмыкӀыу гулъытэгъу яӀэр къуалэбзухэм адрей джабэрыӀэхэм ямыхьчу ар я лъакъуэхэм лыпцӀэр лэшу зэрыщытыр ар фӀыуэ зыгъэлъагъуэр къуалэбзухэр хэмрэ птеразаурхэмрэ ябгъэлъытэмрэ сэрахъэ александр и тхылъ цыку дуней къуалэбзухэр ставрополь къыщыдэкауэ ар сурэткэ гъэнщащ усэ тэкуи щыгъуу азгъэхэр абазэ адыгэхэр лъэпкъ къаукъазым и зы лъэпкъ бжыгъэр мин цӀыху здэпсохэр азгъейм урысей тырку мин кавказ автохтон цыф лъэпкъ ежьхэр апсуакэ зэджэжьых пчъагъэмкэ мин рэм къехъух янахьыбэ абхъазым щэпсэу ащыщхэр россием тыркуем сирием иорданием исых абзэ адыгэ абхъаз къутамэу иберэ кавказ бзэ унагъом хахьэрэм щыщ абхъазыбзэр диалектитоу зэтеутыжьыгъ зыр абжуй гущыак арэу абхъаз литературабзэм лъапсэу фэхъугъэр адрэр бзыбэ диалект тхакэу яэм ылъапсэр урыс графикэр ары азыныкъо православнэ диным рэлажьэ адрэхэм быслъымэн суннит диныр алэжьы абхъазхэр адыгэмэ афэдэкъабзэу ижърэ дэдэм щегъэжьагъэу хы шуцэм итыгъэкъокыпэ улъэшъогъэ чыналъэхэм ащэпсэух шэныгъэлэжьхэм янахьыбэм зэраорэмкэ хьалэмэт дэдэу гъэпсыгъэ ижърэ мыекъопэ культурэмрэ зыфэдэ къэгъотыгъое испунэхэу дольменкэ заджэхэрэм къяшэкыгъэ культурэмрэ япхыгъэ саугъэтхэр бэрэ абхъаз чыналъэм уапэ къыщефэх абхъазхэм ялъэпкъ лъэпсэ зэхэуцон чыжьэу къыщежьэ ар зэпхыгъэу хъурэр адыгэхэр къызтекыгъэ синдо меотхэм апэблэгъэгъэ абсилхэмрэ абазгхэмрэ помэ ухэукъощтэп лъэпкъ зэхэуцоныр я рэ лэшэгъухэм адэжь щеухы ащ дэжьыр ары абхъаз къэралыгъори гъэпсыгъэ зыхъурэр я рэ лэшэгъум икэуххэм я рэ лион пачъыхьэм изэман абхъаз къэралыгъом инэу зеушъомбгъу тетыгъошхуи иэу мэхъу я рэ лэшэгъум грузин пачъыхьэхэмрэ абхъазыпщхэмрэ дэкон къэзэрэщэнэу къахэхьагъэм къыхэккэ зы къэралыгъо зашыжьы я рэ лэшэгъухэм абхъазым шъхьафы зешыжьы ау ащ ыужми ар гупсэфыгъэп зэо зэпымыужьхэм ахэтыгъ бэрэ язэуагъ византием ираным тыркуем ащ фэдиз зэманым абхъазхэмрэ адыгэхэмрэ азыфагу илъ блэгъэныгъэр зэпыугъэ хъугъэп зэдээпыэжьхэу зэхахьэхэу къахьы рэ илъэсым урыс къэралыгъом хэхьагъэхэ нахь мышэми ащыщыбэхэр адыгэхэм ягъусэхэу бэрэ пачъыхьэгъум ебэных ыужым мэхьаджыр хьазабри адыгэмэ адагощы джы къызынэсыгъэми абхъазхэр адыгэмэ ягъусэу тыркуем иорданием сирием ащэпсэух рэ илъэсым абхъазыр грузием федеративнэ зэфыщытыкэ дыриэу социалистическэ республикэ мэхъу ау рэ илъэсым абхъазыр грузием хатэкъожьы рэ илъэсым шъхьафитныгъэ заом ыуж икэрыкэу республикэ мэхъужьы бзэр азгъэбзэ диныр мыслимэн суннитхэр чырыстэнхэр индустриал револуциэ индустриал револуциэшхуэ мэкъумэш лэжьыгъэ экономикэм и хэкӀыгъу индустриал лэжьыгъэм и пыхьыгъу хъуа зэманыгъэ тхыдэм абым дежь мэкъумэш лъэпкъэгуъур трансформациэ мэхъур индустриал хъууэ индустриал зэхъуэкӀыгъуэр къэрал къэс зэманкӀэ зэтемыхурэ екӀуэкӀахэ ауэ гулъытыгъу абы и зэманыгъуэкӀэ уеджу хъунур лъэхъэнэм и етӀуанэ лъэныкъуэм щыкӀэдзауэ лъэхъэнэм и япэрей ныкъуэм нэс гулъытэгъу индустриал револуциэм епт хъунур лъэжьыгъэм и къэрур куэдкӀэ зэр хэхъуар машинэ индустриэм и къышъхьэпэгъуэкӀэ абым пэмыкӀыу капитализымым дуней ӀэнатӀэгъуэр ишта мэкъумэш системэ зэхэтыкӀэм псалъэ индустриал револуциэр шъэныгъэм къэзгъэсэбэпар цӀэрыӀуэ бэлыхь фрэндж хулъхугъэ шъэныгъэ лъэжьыгъэр бланки жеромыра индустриал револуциэр механикэ къэгъэсэбэпыгъуэ къуэдем епхакъым лъэпкъэгъум и зэхэтыкӀэ псоми зызэрихъуэкӀа хъуа лъэжьыгъэ къэрур куэду хигъахъуэт урбанизациэр нэхъ кӀэху екӀуэкӀт экономикэр кӀэху хэхъуэт джылэм я псоукӀэр нэхъыфӀ хъут индустриал револуциэм лъакъуэ хуэдизым зэфӀэкӀыгъуэ ярита мэкъумэш лэжьыгъэр къагъану лъэпкъэгъухэм къалэ лъэпкъэгъу зэфӀэувэнэху индустриал револуциэр инджылызым къежьат лъэхъэнэм и кӀэм лъэхъэнэм и пэм деж дунейпсор зэкӀышта хъуа еуропэмрэ америкэмрэ я къэралъхэм къаублауэ лъэхъэнэм инджылызым дунейпсом и нэхъ лъэш къэрал мануфактурэмкӀэ щыта голандиэм япэ иува куэд темыкӀауэ а пӀэр дуней щэхуэнымрэ колониал экономикэмрӀэкӀи япэрей хъуа лъэхъэнэм икум дежь инджылызыр япэрей копиталисту къэрал мэхъур и экономикэ зэфӀэтыкӀэмкӀэ адрей еуропей къэралхэм япэ иува хъуа лъэпкъэгъум и экономикэ зэфӀэувэныгъэм шъхьэкӀэ зэхуэныкъу хъуар иӀу а зэманыгъуэм лъэш машинэ къэдэгъэкӀыгъуэ дунейпсом и тхыдэм индустриал револуциэр зэрапхыр бэкхъ машинэ къызэрагупшысам британиэшхуэм лъэхъэнэм и етӀуанэ ныкъуэм апхуэдэ къэгупшысыгъуэм хъэрзынэ къыхэмыкӀынкӀи хъунут абы хуэныкъуэ техникӀэ шъэныгъэхэр япэкӀи яшъэт ауэ а зэманыгъуэм инджылыз лъэпкъэгъур хуэхьэзыру щытт и экономикэр къигъэкӀэрэкӀыну зэрыпсоуэ ар зэпхатэр а зэманым инджылызыр хабзэ лъэпкъэгъум хэкӀауэ лъэпкъэгъу лъэш щэхуэным хэхьауэ абым пэмыкӀыу инджылызым мылъкукӀэ хуэныкъуэгъу иӀэтэкъым дунейпсом и нэхъышъхьу щытт щэхуэнымкӀи колониэ бжыгъи иӀэт британиэшхуэм и индустриал револуциэр шэкӀ индустриэкӀэ ежьа гъэм гъэм машинэ къагупшыс уданэ зэху цӀыхум и лэжьыгъэ хэмыту гъэм кромфордым дежь цейпшъэ фабрикэ лэжьэн кӀедзэ аркрайт ицӀу а машинэхэм я чэрхъыр псым игъэлажьэт гъэм инджылызым апхуэдэ фабрику дэтт илъэсипшъ текӀауэ нэс хэхъуахэ апхуэдэ фабрикэхэм я нэхъыбэм цӀыху щылажьэт яужым псы шэрхъыр бэкхъ машинэкӀэ зэрахъуэкӀыу кӀадза гъэмрэ гъэмрэ я зэхуакум уаттымрэ болтонымрэ я фабрикэхэм бэхъ машинэ къыдагъэкӀ чэсей фабрикэхэм шъхьэкӀэ цы шэкӀхэм шъхьэкӀэ фӀэмыкӀ къыкӀэхыным тегъэпсыхьауэ джэзым гъушӀ фабрикэхэм шъхьэкӀэ мэшынэхэм я бжыгъэ хэхъуэм гъушӀ хуэныкъуэгъуэри нэхъ ин ишъа гъэм фӀамыкӀымкӀэ япэреуэ къыхах шыгун гъэм кортым егъэзанкӀэ лэжьыгъэ гущӀ къыхэхынымкэ псыхэжхэр яшъын кӀадзэ абыхэмкӀэ фӀамыкӀрэ гъушӀрэ зэрачэ мазэ щӀыгум и гъусэ дыдэ закъуэщ щӀылъэм къырит нэхугъэмкӀэ етӀыуанэ увыпӀэр дыгъэм иеужькӀэ иӀыгъщ абы намыщӀкӀэ дыгъэм и вагъуэкъанхэнхэм я гъусэхэм щыщыу инагкӀэ етхуанэ увыпӀэр иӀыгъщ цӀыхур ауфэ пкъыхэм щыщыу щӀылъэм намыщӀ мазэ зыращ зытеувауэ ябжыр щӀылъэм и купсэмрэ мазэм и купсэмрэ я зэхуаку жыжьагъ нэхъыбэмрэ нэхъмащӀэмрэ якурытыр км щ адыгэцӀэ мазэмрэ апхъаз абазэ амза мрэ зы пэсырей псалъэм къыхокӀыр щӀэныгъэлӀхэм мазэм и щӀыщхьэфэр ӀэрымыхьащӀыкӀэ пари ящӀэтэкъым мазэр къыщыхъуа зэманымкӀи къызэрыхъуамкӀи гупщысыгъуищ щыӀэхэщ а щыри зыкӀи зэмыщхьыу ауэ къэӀуэхугъуэ щӀэуэ къыхэкӀа лэжьыгъэхэм мазэм и щӀышъхьэфэм къырахамкӀэ зэжьэхэуэшхуэм и теориэ джоуэ илъэс миллиарди зэӀэбэкӀыжамэ вагъуэкъан щӀыгумрэ гейэ тейэмрэ зэжьэхэуахэ еуэгъуэр и кум темыхуу и бгъумкӀэ техуауэ ялъытэ зэжэхэуэгъуэм яуж мазэм къытриудахэмрэ щӀышъхьэми текӀахэмрэ щӀыгум и гъунапкъэм техуахэ тыкъыр къыхэкӀахэм яужьым мазэжьыр къыхэкӀа щӀыгум и лъагъуэм орбитэм джэрэзыурэ и радиусыр км хуэдиз хъууэ зэжьэхэуэгъуэм яужь щӀыгу джэрэзыгъуэм и псынщӀагъыр куэду хэхъуа и зы къэгъэзэгъуэм сэхьэтитху нэхъ ихьтэкъым икӀи зигъэча хъуа ипкъым а гупшысыгъуэм теориэм хуэныкъуэгъуэ иӀэ щхьэкӀэ иджырей зэманым нэхъ лъэщу къалъытыу щыт пхъэкӀыч иэ пхъэцӀыч адыгэ мэкъамэ Ӏэмэпсымэхэм ящыщ и нэхъыбэм пэмыкӀ Ӏэмэпсымэхэм ядеу кӀуэр къэзанпшынэ шыкӀэпшынэ къамыл макӀыу пхъэкӀычхэр уэрэдхэм ядокӀыгъур и макъыр и лъэшыгъуэр нэхъыфӀу къыздыхэкӀыр мэкъамэ Ӏэмэпсымэ гупым щадеуэм ядежь пхъэкӀычым мэкъамэр кӀеубыдэр егъэзандэ псалъэжъым зэржьиӀэмкӀэ пхъэкӀычыр къызхэкӀам хъыбар бжыгъэ лъэпкъым хэлъ абыхэм ящыщ зыр нартхэм ятеухуа ауэ тхыдэм и щӀэныгъэмкӀэ арэзыгъуэ имыӀу щыт нартхэм я хъыбархэм зы къэӀохугъуэ хэлъ пхъэкӀычыр къэзхэкӀам теухуауэ а хъыбарим къызэриӀуатэмкӀэ нарт ащэмэзым къигупшысауэ щыта тхуэшэм и пхъэмб зытӀущ иупсауэ зэбгъэгуилъхьэхэри я зы лъэныкъуэмкӀэ зэкӀэришъахэ ащэмэз зэригугъэтэмкӀэ къамылым и макъыр нэхъ дахэ хъут пхъэкӀычыр дэкӀыгъу щытмэ лӀэщӀыгъуэ ипэкӀэ пхъэкӀычхэм хэт пхъэмбгъухэм я бжыгъэр макӀэ дыду хъут плӀы нэхъ хэмыту я сурэткӀи бгъуэху гъуму щытхэт лӀэщӀыгъуэ и гъэхэм щыкӀэдзауэ пхъэмбгъухэм я бжыгъэр нэсу хъыбар къыносхэр едз м яуж зэманыгъуэм пхъэкӀычым и пхъэмбгъухэм я бжыгъэр блым нэса иджырейхэм я бжыгъэр щыкӀэдзауэ нэсыфыну я сурэткӀи нэхъ Ӏузу икӀи псыгъуэху зэхъуэкӀыгъуэ къехъулӀауэ хъуар пхъэкӀычым и нэхъыбэм зытеухуахэтэр хуэгъэзэным шъхьэкӀэ пшынэ зэгъусу зыдеуэм пхъэмбгъу пхъэмбгъупӀокӀэ цӀыкӀу кӀыхьхэр занкӀыу зэгуэхьу щытыфынухэ иэ я кӀапэм идежькӀэ нэхъ пӀакӀэ хъуху пхъэмбгъухэм я зым къу фӀэт утыкӀ иэ пкъы пхъэмбу хъуар фэрыпскӀэ утыкӀым пышъахэ и къур утыкӀыр къабзэдыду джафауэ щытын хуэй Ӏэм банэ химыхуэн щъхьэкӀэ иэ псыбыб имышъыным пхъэмбгъухэм я гъумагъыр я кӀыхьагъымкӀэ зэхуэмыду щытхэ нэхъ зэв мэхъухэ фэпсыр здидзам дежь апхуэду кӀыщытыр пхъэмбгъухэр нэхъ хуиту зэкӀэлъэлъыным шъхьэкӀэ шъэныгъэлӀхэм зэщымыщ гъэхэм пхъэкӀычым и сурэтым и тепсэлъыхьыгъуэ къагъэнахэр зэшъхьэщокӀхэ абым хуэду пхъэкӀычэуэхэм джэгухэм ансамбылхэм хэтхэм нэхъыбэм пхъэкӀычитӀ яӀэхэ пхъэмбгъухэм я бжыгъэр зэшъхьэщыкӀху ӀэсэмэгумкӀэ пхъэкӀыч пхъэмбгъуих хъур яубыд ӀэижьэмкӀэ пхъэмбгъу хъур яубыд апхуэдэ тӀурытӀ пхъэкӀычхэм я сурэтри я инагъри зэхьчу щытхэ псомкӀи мифологиэ иэ гъэсэпэтхыдэ филологиэ шъэныгъэм и зы къудаму щыт пэсырей гъэсэпэтхыдэмрэ хъыбарыжъхэмрэ миф эпос таурыхъхэр зыджыр мифологиэр и нэхъыбу хъуам лъэпкъ псоми диным епхауэ щыт куэдым ядежь псалъэр къызэрагъэшъхьэпэр пэсырей динхэм щатепсэлъыхьхэм ядежь псалъэм папшъу алыдж мифологиэ урым мифологиэ скандинав мифологиэм яхуэду ауэ гулъытыгъуэ етын хуей шъэныгъэлӀ гуэрэхэм ящыщхэм скандинавхэмрэ келтхэмрэ я гъэсэпэтхыдэхэр таурыхъ къуедеуэ къалъытэм адрейхэм ахэр диныжъу щытху гулъытэгъуэ ярат мэжусиикӀэм еплъ апхуэду хъуну лъэпкъ гуэрэм ипшъэ америкэ индейхэм я мифологиэрами и мифологиэр къапшту анализ ептмэ иджыри къыздынэсым лъэпкъым хэлъыфыну хабзэ гуэрэ зэрихьу и уней диныжъым щыщу цӀыхухэм я нэхъыбэкӀэ гъэсэпэтхыдэр къалъытэкъым пкъы хуэду дынхэр къахэкӀауэ чыристэныгъэ мыслымэныгъэ иудэныгъэ джоуэ гулъытэгъуэ яратхэр зэкӀэлъыпыту зэрыпха къэхъуэлъыгъуэ хуэдэ гупшысэгъуэ иэ пкӀэ зыхуашъ дуней тетыкӀэ гурыӀуэгъуэ абым емылъытауэ цӀыху куэд атеисту агностику иэ диным пылъхэми ящыщхэм псалъэ мифымрэ мифологиэмрэ къагъэшъхьэпэхэр гурыӀуэгъуэ халъхьэн шъхьэкӀэ тхыдэ хъыбархэм зи пэжьыгъуэм чэнджэш иӀу къыхэкӀам ауэ цӀыху диным пылъхэм я нэхъыбэм гукъеуэ къыхахыр диныр гъэсэпэтхыдэм къыхэкӀауэ къалъытэмэ апхуэдэм дежь я гурыӀуэгъуэхэр пцӀы къэлъытэгъуэ япт хъуну ар диным ебакъуэ мэхъур апхуэдэ куэду къохъур чыристэнхэм ядежь библиэм ит хъыбархэм теухуауэ диным пылъхэм а хъыбархэр мифологиэм щыщу къалъытэхэкъым тхыдэм къехъулӀауэ а псори екӀуэкӀауэ ягъэувыр абым шъхьэкӀэ псалъэ мифологиэр я дежькӀэ гукъеуэ къэгъэсэбэпыгъу мэхъур тауэ щымытми цӀыхухэм я нэхъыбэр арэзыуэ щытхэ дин къэс гъэсэпэтхыдэ зэхэгъэхьауэ щыту а гъэсэпэтхыдэхэр тхыгъэ нэхъышъхьэм къахэкӀыурэ зэфӀэуваху апхуэдэм дежь псалъэ мифыр хъубар мыхьэнэ хуэдэ зэрехьэ чэнджэш иӀу ауэ ар бгъэзэнкӀэнымкӀэ амалыншу мифологиэр бзэм и зы къудамэ къуэдеуэ щыткъым гъашъэми и зы къудамэ цӀыху лъэпкъэгъухэм яшъауэ таукъуэ лъэпщыкъуэ л джэгуакуэ тхьэмадэ уэрэдус хъыбарыжьым зэрыжиэмкэ къетыкъуэхэ я пщылт хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкэ къетыкъуэ хьэмырзэ и джэгуакуэ гупым я тхьэмадэу щытащ лъэпщыкъуэ дунейм тетар пэжмэ ар щыпсэуар лэщыгъуэм икухэм и етуанэ ыхьэм хуозэ ар зи тхьэмада джэгуакуэ гупыр либл хъурт тхыдэм зэрыжиэмкэ къэбэрдейр шу мин рэ лъэсыдзэшхуэрэ хъууэ къурей губгъуэм щыпэуващ урысеидзэм фи быдапэхэр ди щым тефх фи дзэри тефшыж жаэри зи шыжьэ емыкъуж къэралым ар щимыдэм зауэр ирагъажьэри м и гъатхэм мазиблкэ зэзэуащ урысыдзэри фыуэ ирагъэкуэтыжащ быдапэ зыбжани ягъэсащ арщхьэкэ бийр нэхъыбэт нэхъ узэщат нэхъ зэгъэпэщати къатекуэри гъэм фокадэм и м къэбэрдеидзэр къетыкъуэ туащэм псыхъурей деж даукыхьащ а зауэм къэбэрдей жэщтеуэ фащащ зауэ нэужьым зэрыхабзэу жэщтеуэм уэрэд хурагъэусыну таукъуэ лъэпщыкъуэ и пщэ иралъхьащ уэрэдусхэм пщэуэ жэмыбгъэ зырыз иратащ джэгуакуэхэр мэзым щэтысхьэри мэзищкэ уэрэдым елэжьащ псоми яусар зэхалъхьэжри лъэпщыкъуэм едзыгъуибл хъууэ къыхуахьыжащ тхьэмадэр едауэри уэрэдым щытхъуащ ауэ зы пщы гуэрми зимыгъэгусэн щхьэкэ жиэри нэгъуэщ къыщэдзапэ хузэхилъхьащ ар зауэр зэрекуэкам теухуа ыхьэрауэ пэрэ жыдоэ уэрыуатэжу зекуэ уэрэдхэр зэраусам хуэдэу къызэтенэ хабзэкъым мыбыи зэхъуэкыгъэ эджэ игъуэтагъэнущ хэтаи хэуащ хэмытаи къыхэхьагъэнущ аулъэ тхьэйшъау лӀэщӀыгъуэ джэгуакӀуэ тхьэмадэ уэрэдус шыкӀэпшынауэ хьэтыякӀуэ аулъэ пащэ икъоу тхьэйщау абдзэхэ къуажэ хьэкуринэхьэблэ къыщалъхуащ щыпсэуащ щыщӀалъхьэжащ ар хх нэ лӀэщӀыгъуэм и кум хеубыдэ къызыхэкӀар мэкъумэшыщӀэ унагъуэт езыми унагъуэ иӀэу мэкъумэшри джэгуакӀуэнри зэдихьырт аулъэр зи тхьэмэдар уэрэдгъэӀу ансамбылт джэгуакӀуихым езыр ебланэу яхэту апхуэдэм нэхъ я лэжьапӀэр хьэщӀэщхэрат ешхэ ефэр уэрэдкӀэ ягъэдахэу зэзэмызи къагъафэу тхьэйшау и гупым хэтащ шыкӀэпшынауэ цӀэрыӀуэ джэнчатэр ар уэркъым къахэкӀыу къоӀохур уэрэдгъэӀу Ӏэзэ шэджэмыкъуэр адрейхэр ежьурт пхъэцӀыч еуэрт тхьэйщау уэрэд щигъэӀукӀэ ежьупашэр джэнчатэрат шэджэмыкъуэм е джэнчатэм уэрэдгъэӀуныр щалъыскӀэ ежьупашэр аулъэрат хьэщӀэщ джэгу щащӀкӀэ тхьэйщаур хьэтыякӀуэ хъурт а лъэхъэнэм щыӀа джэгуакӀуэхэм гъыбзи зыгъэлъапӀэ уэрэди ауаныщӀ лъагъуныгъэ уэрэди яусу щытащ аулъэм къыщӀэнахэр лъагъуныгъэ ауаныщӀ уэрэдхэщ абазэ къамбот мусэ и къуэ абазэ къамбот гъ ботэщей иджы плановскэ зицэм къыщалъхуащ къызыхэкӀар уэркъ лъэпкъщ уэркъ щхьэкӀэ пщылӀыншэ лъэпкъти лажьэрэ шхэжу псэурт джэгуакӀуэм и гъащӀэм щыщу дызыщыгъуазэр икъукӀэ мащӀэщ мэдрэсэи урыс еджапӀи щӀэмыхьауэ къоуэхур джэгуакӀуэ къэзыкӀухьхэм ягъэсати и гъусэхэр къыщеджэм деж дэкӀуэсыкӀырт е и лэжьакӀуэгъухэм ящыхьэ хуэдэ зищӀт аби ежьэрт гупым яхэту къаукъаз гупэр къыкӀухьырт лъэпкъ лъэпкъхэм яхэхьэу езым осэтиныбзэрэ нэгъуеибзэрэ ищӀу къауэху зыкъомрэ агънокъуэм и джэгуакӀуэгъуу щытащ абы и нэгу щӀэкӀащ къаукъаз зауэр пщылугъэкӀыр урысей хабзэмрэ псэукӀэмрэ хэкум зэрыщыувыр ипхъухэр уэркъми лъхукъуэлӀми яритырт зэхэгъэж имыщӀу дэтхэнэ джэгуакӀуэми хуэдэу гушыӀэшхуэ хэлъащ зэрыжаӀэмкӀэ къамбот етӀощӀанэ лӀэщӀыгъуэр къихьагъащӀэу дунейм ехыжащ щӀыӀэ уз къыпкъырыхьэри абы зэхилъхьэу щытащ гъыбзи гушыӀэ уэрэди тхьэусыхафи уси шы плъыфэ шым и цым фэм нэхэм я фэр гъэпсыгъуэ я зэшъхьэщыкӀыгъуэмкӀэ нэхъыфӀу языту щытыр пэсырей зэманым щыкӀэдзауэ плъыфиплӀ нэхъышъхьу къалъытэхэ ахэр адрей плъыфэхэр къебжэкӀа плӀым къахэкӀху къэлъытэгъуэ яӀэ зи цыр тхъуауэ щытыр схуэдэ плъыфэми къахэкӀыфыну гъэ къэс я тхъугъэ хэхъурэ пцӀэгъуэплъу къэхъуар куэд темыкӀауэ шыкӀэ гъуабджэ хъуфыну мазэ зытӀущ текӀауэ гъэ къэс цыпэ хужьхэм я бжыгъэр хэхъурэ шыр дунан илъэсиплӀ ныбджым и нэсыгъуэм дежь и фэр гъуэбджэху щытыфыну и кӀыфэпсор плъыжьу щыт гъуэжьыхум щыкӀэдзауэ гъуабджэ хуэкӀыфӀым нэсу и сокумрэ кӀапэмрэ я фэр и кӀыфэм ем шъхьэщыкӀыу щытыфыну нэхъ хуэнэху иэ нэхъ хуэкӀыфӀу къуафцӀэ иэ къарэ фӀыцӀэ шы зи кӀыфэр гъуабджу щытыр гъуэплъым къыщыкӀэдзауэ фӀыцӀафэм нэсыфу ауэ и сокур лъакъуэхэр кӀэбдз зэрытыпӀэм щыкӀэдзауэ кӀапэр джоуэ фӀыцӀу щытхэ цыджаныш зэхэзекӀуэкӀэ шыхэм я зекӀуэкӀэ жэкӀэ абыхэм къахэкӀыу щыӀэхэр лъэбакъуэ лъэбакъуэхъу ущ лъэхъу кӀуэр хьэмкӀэ хьэмкӀэ теутӀыпщхьэ зэхэзекӀуэкӀэхэр тӀууэ зэхагъэкӀхэ ахэр зэхэзекӀуэкӀэ къабзэмрэ цӀыхум къигупшысамрэ джоуэ лъэбакъуэм дежь шым и лъакъуэхэр зэкӀэлъыужурэ мэбакъуэ псалъэм папшъу сэмэгурабгъу икӀэр сэмэгурабгъу гупэр ижьырабгъу икӀэр ижьырабгъу гупэр джоуэ щызекӀуэм иӀэтыр зы лъакъуэ иэ лъакъуитӀ зэдэгъусу лъэбакъуэ зекӀуэкӀэм и псынкӀагъыр метритӀ зы секундэм хуэдиз лъэбакъуэ зэхэзекӀуэкӀэр нэхъыбэм къыздагъэшъхьэпэр хьэлъэзешэшхэм я гъэлъэгъуэнхэм дежь къэрууэ яхэлъыр гъэлъэгъуэным гъэпсыным шъхьэкӀэ лъэбакъуэ зекӀуэкӀэ мыхьэнэ ауэ шыр нэхъ бгъуэуэ хэбакъукӀурэ зокӀуэ лъэхъум дежь шыр бгъунжырыкӀу мэбакъуэ зэдэгъусу зытеувэхэр сэмэгурабгъу гупэр ижьырабгъу икӀэр ижьырабгъу гупэр сэмэгурабгъу икӀэр щызекӀуэм идежь лъэкъуитӀыр еӀэтыр лъэхъум зэхэзекӀуэкӀыу ущи къыхокӀ зы къудаму лъэхъу хом хуэду лъэхъу зекӀуэкӀэм и псынкӀагъыр метрипшъ зы секундэм хуэдиз къыздагъэшъхьэпэр нэхъыбэм шыгъажэхэра зэхэзекӀуэкӀэм и цӀэм теухауэ шы лӀэужыгъуэ бжыгъэхэм траӀуа орол урыс фрэндж америкэ джоуэ кӀуэр зэхэзекӀуэкӀэм шым и лъакъуит зы лъэныкъуэхэмкӀэ бакъурэ макӀуэ сэмырабгъу гупэ сэмырабгъу икӀэ ижьырабгъу гупэ ижьырабгъу икӀэ кӀуэр лъэхъум нэхъри нэхъ псынкӀыу щыт къушъхьэ шыхэм я зекӀуэкӀэдыдэхэм щыщу кърым къаукъаз шыхэм америкэ лъэхъухэми джоуэ кӀуэр уанэ зытелъым иэ гум кӀэшъа шыхэм нэхъ тынч зекӀуэкӀыу къалъытэ шым и нэхъпсынкӀэ зэхэзекӀуэкӀэра и псынкӀагъыр км сэхьэтым нэсыфыну хьэмкӀэр ижьрабгъу иэ сэмэгурабгъу лъэныкъу зэхагъэкӀыр ижьырабгъу лъэныкъуэм дежь шыр япэ сэмэгурабгъу икӀэ лъакъуэмкӀэ мэбакъуэ яужым ижьырабгъу икӀэмкӀэ сэмэгурабгъу гупэмкӀэ ижьырабгъу гупэмкӀэ а псом яуж шым и лъакъу хъуар Ӏэтауэ щыту мэхъур шыр гъогушъхьэм щохуарзэ хьэмкӀэ ижьырабгъу иэ сэмэгурабгъу джоуэ кӀеджэр нэхь кӀыхьу щызекӀуэм и ижьырабгъу иэ сэмэгурабгъу гупэ лъакъуэр зэриукъуэдим шъхьэкӀэ хьэмкӀэ зэхэзекӀуэкӀэм и зы къудаму къыхагъэкӀ зекӀуэкӀэ нэхъ псынкӀэдыдэра шым и пкъыр щыжэм дежь и джабэ лъэныкъуэр егъэч и кӀэбдзитӀыр фӀалъитӀым япэ кӀидзурэ мажэр езы зекӀуэкӀэр адрей псомкӀи хьэмкӀэ хуэдэ къабзу щыт тхъуэжьей тхъожъей тхъожъые нарт хъыбархэм сосрыкъуэ и алп шы хы лъашӀэм къыщыхъуа сосрыкъуэ и ӀохухэмкӀэ дэчэнджэш уэгуми дэлъэтеиф хыми икӀыф къытекӀуэн шы нарт хэкужъым имыс и тӀасхъапӀэр и лъабжъэхэра псыхъуэм дэлъ нывэжгъехэм дежь жэфкъым хъыбар сосрыкъуэрэ емынэжърэ къызэриӀуатэмкӀэ нартхэм я ху джылэ емынэжъым я фӀидыгъуам сосрыкъуэ пожьэр къахуихьыжьыну ауэ джылэр сосрыкъуэм къидыгъу къызэрежьэжьым хуэду емынэжъыр къыкӀэлъохьэ и шымкӀэ и шым лъэкъуищ нэхъ кӀэмыт шъхьэкӀэ и псынкӀагъым текӀуэн щыӀэкъым нарт хэкум цӀэунэжъ удым и шыгуартэм къахэкӀа шы ар а нэуэжъ удым де сосрыкъуэр йожьэ зы шы къихьыным шъхьэкӀэ унафэ ирет удым джэщищкӀэ сосрыкъуэм шыгуартэр игъэхъуну зы шы щымыкӀыу джэщищыр ихьмэ хэду и гуартэм зыхуэр къыхыригъэхыну егъэгугъэ япэре джэщым шыгуартэр зэбгырожри мэзым кӀолъадэхэ дыгъужъхэр къыдоӀэпыкъур сосрыкъуэм къыхукӀахужьурэ етӀонэре джэщым шы гуартэр уэгум долъэтехэ къуалэхэр къыдоӀэпыкъухэр къырахухыжьурэ удыжъым ар фӀэгъэшъэгъуэн мэхъур пщэджыжь къэс зы шы хущымыкӀыу сосрыкъуэм къызэрихужьыр и гуартэр ещанэре джэщым шыхэр хым холъадэхэ бжъэжъейхэр къыдоӀэпыкъу абым сосрыкъуэ шыгуартэр къыхухахужьу ещанэре пщэджыжьым удыжъым шыгуартэр ебжри зы шы леуэ къыхокӀыр шыбз тхъожъым и шыкӀэрауэ къыкӀокӀ ар хы лъашӀэм къыщилъхуа шыкӀэ удыжъыр сосрыкъуэр хегъадэри шы къыхихыну тхъожъ и шыкӀэр сосрыкъуэм къыхех цӀэуэ триӀуэр тхъожъей шыкӀэм дэкӀыгъу сосрыкъуэр къожьэжьыр къыздэкӀуэжьым тхъожъеир сосрыкъуэм йолъэӀу иутӀыпщу и анэм иджыри зэ и быдзычэ ефу къигъэзэжьыну сосрыкъуэр арэзыуэ егъакӀуэ шыкӀэм кӀэху къегъэзэжьыр сосрыкъуэр и кӀыбым трегъэтӀысхьэри емынэжъым идежь макӀуэхэ ху джылэр къытрахыжьыну адыгэ лъэпкъым и нып иджырей зэманым хасэхэм лъэпкъыгъуэхэм адыгейм джоуэ я ныпу щыт ныпым и теплъэр плӀимэ хуэкӀыхь удзыфу щит бгъуагъымрэ кӀыхьагъымрэ зэрзэхущытыр езы ныпым и кӀуэцӀым дышъэ вагъуэ пшъыкӀутӀрэ чищ зэтелърэ я пэхэмкӀэ дэгъэзеяуэ тет вагъуэ пшъыкӀутӀым адыгэ лъэпкъ пшъыкӀутӀыр ягъэлъагъуэ чищым ягъэлъагъуэр адыгъэпщ лъэкъуищ нэхъ жъыдыдэхэра зэтелъу зэрыдзауэ зэрщытхэр зэрзэкъуэтхэра удзыфэм игъэлъагъуэр дунеир гъашъэр адыгэ хэкур джоуэ пэмыкӀ гурыӀуэгъуэхэмкӀэ чищыр лъэпшъ и цӀэкӀэ ныпым хагъэхьауэ къоӀохур зы хъыбарым къызэриӀохумкӀэ ныпыр тыркум и пэштыхьым и фызым адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа езым иӀэкӀэ хидыкӀауэ къыхокӀыр ныпым и тхыпхъэр шотлэндым щыщ уркуарт девидым и Ӏэшъагъу пэштыхьфызым ӀэкӀэхьауэ етӀуанэ хъыбарымкӀэ ныпыр езы уркуартым ишъри адыгэхэм яӀэкӀигъэхьа лъэхэнэм и гъэм а ныпыр адыгэ лъэпкъым я хуитыныгъэ пэщытыным урыс адыгэ зауэм нэхъ лъэш ишъын хуейт абым шъхьэкӀэ британиэшхуэм гугъэ зиӀэтэми урысейми хуэду адыгэ хэкур зыӀэкӀигъэхьэну и унафэкӀэ ныпыр ишъат уркуартым сэтэней гуащэ сэтэнае гуащэ нарт хъыбархэм хэт гуащэ сосрыкъуэ и анэ бзылъхугъэ уд нарт лъэпкъыр чэнджэшыну къызхокӀуэхэр жъы мыхъу зи дэхагъэр мыкӀуэд хъыбар бжыгъэхэм зэщымыщу къыхокӀыр сэтэней къызхэкӀ лъэпкъыр зымкӀэ алыджхэ ящыщ пэмыкӀхэм ешъокъуэхэ шъауэхужьхэ ящыщу къыхокӀыр и анэр лалыхуэ гуащэ и адэр уэзрокъатхъуэ пэмыкӀыу уэрдэш здапӀар къэрдэнхэ я лъэпкъым сэтэней хъыбар псоми уду хэт бзылъхугъэ зи дэхагъэ мыкӀуэд и чэнджэшыгъуэхэмкӀэ нартхэм ху джылэри ягъуэтыжьыр сани хахыфыр гъубджэри яшъыр сэтэней и псалъэм дыгъэр къегъэувыӀэ уае къырегъажьэ псыр къырегъэу и дэхагъэм димыхьэх нарт хэкум щыӀэкъым хулъхугъу хъуари къохъуапсэр ауэ бэдынокъуэ и хъыбарым яуж йохьэ дихьэхыным пылъ къырегъэблагъэ шъауэр унэм бэдынокъуэм къидэкъым мыхъумэ сэтэней нарт псоми я анэ сосрыкъуи ащэмэзи щауеи зыпӀыр сэтэней нарт лӀыхъужъхэм къагурымыӀуэ Ӏохугъуэхэр яхузэпкъырызыхыр сэтэней дунем къыщыхъу къыщышъэхэми япэ гу лъызытэр ара бийхэр нарт хэкум къыщытеуэхэкӀэ нартхэр бим ятезгъакӀуэр нарт анэ сэтэней лъэпшъ Ӏэдэуадэ шъыкӀэр къыхуэзгъуэтри сэтэнейщ нартхэм санэху яхукӀэзыхури ара сэтэней и шъхьэ закъуэм епхауэ адыгэ нартхэм пчыналъэ хэткъым ауэ сэтэней зыхэмыт хъыбари уэрэди ӀуэрыӀуатэм хэткъым зыдэпсо лӀыи езым къилъхуа быни иӀэкъым сосрыкъуэ бжыгъэрэ доӀэпыкъур и зекӀуэхэм тотрэш иукӀа яуж и анэ уд бырымбыхум къырегъэлыр сосрыкъуэ и кӀуэдыкӀэри елъагъур дэӀэпыкъуну мэгуэӀэжьыр ауэ икъуэр къедэӀукъым хъыбару хъуам сэтэней жъышъхьэм нэскъым и гъашъэри иухкъым зы хъыбар закъуэм къоӀохур сосрыкъуэ яукӀам и псэр иретри езыр малӀэр тӀуапс км пэщылъ хьэблэ олгинкэ дежь псы йожэх зи цӀэр сэтэнаекъо псыжъ и пшъэмкӀэ иджырей къэрэшейкъалэм и гъунэгъу мывэ щылъа цӀэуэ зэрихьэтэр сэтэней и хьэку адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэм удз гъагъэ сэтэней цӀэ зэрехьэ нартхэр нарт ӀуэрыӀуатэ лӀыхъужъыгъэ хъыбархэр ишъхъэрэ къаукъаз лъэпкъ бжыгъэхэм яӀэ адыгэхэм абазэхэм осетинхэм абым пэмыкӀыу мычгышхэми ингучхэми къэрэчехэми балъкъэрхэми нартхэм ятеухуа хъыбар гуэрэхэр яӀэ лӀыхъужъыгъэ ӀуэрыӀуатэ нартхэр нэхъ пэсыреуэ нэхъ лъэшу щыт къэӀотэныгъэ усыгъэмкӀэ зих меот адыгэ лъэпкъым аборигену щытхэм ишъхъэрэ къаукъазым хы фӀыцӀэм хы мыутӀэм я Ӏуфэхэм тэн псыжъ я псыхъуэхэм зих меот адыгэ уэрэдхэм ягъэлъагъуэ лӀыгъэ къэру хэхуагъэ яхэлъыр бийхэм щапэщытым я хэкужъым ис цӀыхухэр Ӏем къызэрырагъэлыр апхуэдэ гулъытыгъуэ ӀуэрыӀуатэм хэлъхэмкӀэ нартхэр лӀыхъужъыгъэ хъыбар джоуэ бгъэув хъуну ӀуэрыӀуатэр къыщыхъуар цӀыхум дуней здэпсом макӀыу щыхишъыкӀ лъэхъэнэрат гъэшъэгъуэн дунеишхуэ гъунэ зимыӀэ тхьэхэр иныжъхэр лӀыхъужъхэр здызекӀуэ здэпсо дыгъэр мазэр вагъуэхэр уэгум здит езы уэгур мафӀэр псыр хьэкӀэ кхъуэкӀэхэр къэкӀыгъэхэр шыблэр псори тхьэм ей тхьэм и Ӏэшъагъэ езы цӀыхур а псоми хэт тхьэм дунем езы цӀыхум и Ӏэшъагъэ гъэшъэгъуэнхэм ӀуэрыӀуатэм зэфӀэувэн щыкӀидзар лӀэшъыгъуэ ди лъэхъэнэм япэ лӀэшъыгъуэ хэм хъыбар зэмгъэзэхуа зэбгырыдзахэр зыуэ зэхэхьэн кӀадзэ зы Ӏохугъуэ иэ зы цӀыху нэхъышъхьэм епха хъуху нартхэр зэфӀэуву къызхэкӀахэр аланхэм я пэсырей хъыбарыжъхэм скифхэм я зэманыгъуэм лӀэшъыгъуэ ди лъэхъэнэм ипэм лъэпкъхэм я ӀуэрыӀуатэхэр зыгъэбагъуэ хъуар я хэку хъыбарыжъхэра лъэпкъэгъу зэманыгъэм зэфӀэувар матриархатым фӀэкӀагъеуэ нарт ӀуэрыӀуатэхэм яуж лъэпкъэгъу зэхъуэкӀыгъуэ екӀуэкӀахэм ящыщи зыхиубыда иджыри къыздынэсым и къэрур кӀуэдкъым адыгэ хэкухэм адыгейм къэбэрдем шэрджэсым абазэм осетиэм джэгуакӀуэ бжыгъэхэр дэс нартхэм я пшыналъэ зезыхьэ адыгэхэмрэ осетинхэмрэ я нарт хъыбархэр лӀэшъыгъуэ и кум щыкӀэдзауэ тхыгъэхэм иратхэн кӀадза пэмыкӀ лъэпкъхэм яхэр нэхъ гувауэ псыхъуэгуащэ иэ псыгуащэ нартхэм я ӀуэрыӀуатэхэмрэ таурыхъхэмрэ хэт адыгэхэм я хабзэжъхэм псыхъуэгуащэр псым епхауэ хъуам псыхъуэхэм псынэхэм псыхъурейхэм адрейхэми я гуащэ нэхъ пасэ псыхъуэгуащэр псыхэм я гуащэ я тхьэ хуэду зэфӀэувэр зэман гуэрэм къоувыӀэри таурыхъхэмрэ ӀуэрыӀуатэхэмрэ хэт зы сурэт мэхъур псыхъуэгуащэр адыгэхэм зэралъагъутэр бзылъхугъэ упцӀэна шъхьэц дахэ кӀыхьышхуэ зтет хъыбархэм нэхъыбу къызэрхэкӀхэмкӀэ псыхъуэгуащэр псыӀуфэхэм ядежь Ӏуст и мажьэмкӀэ и шхьэцхэр ижьу и сурэтымкӀэ теплъэмкӀэ псыхъуэгуащэр еуропей ундинэмрэ урыс русалкэмрэ я хуэдэ къэрэпс и шъхьэц кӀыхьми и пцӀэнагъэми игъэлъагъуэр псы дунем зэр пышъар зэр щыщыр абы и мажьэмкӀэ и къэрур къызэрхэкӀыр хъыбар бжыгъэм къызэраӀуатэмкӀэ псыхъуэгуащэхэм хулъхугъэхэр дахьахыр къэзлъэгъуам иэ и нэ иплъа хулъхугъэр сымаджэ мэхъур мышхэ мыжей мэхъу унэм дэмызагъу дэзхьэхам нэхъ емыгушыпсурэ цӀыхур ӀэкӀохьэр гуащэм пэмыкӀ хъыбархэмкӀэ хулъхугъэ къэзмыдауэ псыхъуэгуащэм текӀуар кӀэх сымаджэ мэхъури малӀэ гъэ къэс гъатхэм псыр къимыун псыдзэ щымыӀэн шъхьэкӀэ тхьэлъэӀу псыхъуэгуащэм хуашът Ӏус хуагъэхьэзырхэр псым хадзэт иэ псы Ӏуфэм къыӀуанэт зэи ямыду щытар мыхъууи къалъытэтэр мажьэ псыхъуэм къэплъэгъуамэ къэпштэн а мажьэр псыхъуэгуащэм еуэ къыкӀэкӀыфыну и мажьэр къэзыштам абым щымыхъукӀэ и хьэблэ здэпсо псоми бэлыхь дунер къатехуэну мыхьэни иӀэкъым цӀыхум ар ишъэ имышъэми мажьэр къэзыштам уасу ятехуэнур джанибл цӀыху гъашъэ блы уысэрыжъ уэрсэрыжъ нартхэм я ӀуэрыӀуатэхэм хэт цӀыху мыхьэнэ бжыгъэхэр хъыбархэм зэрехьэ нартхэм я тхьэмадэ лъэпкъым я нэхъ жъыдыдэ нартхэм уадэрэ гъубджэрэ яхуэзышъар уд дунем къыщехъулӀу хъуари къэхъунури зышъэ зылъагъу уысэрыжъыр мы цӀэуэ Ӏэзэгъуэ мыхьэнэ хьэлъу кӀахэ хъыбархэм къыхокӀыр къэбэрдей хъыбархэм цӀыхум и цӀэуэ щыт хъыбар бжыгъэм уысэрыжъыр фӀыуэ нартхэм къадэӀэпыкъу къыхокӀыр ауэ хъыбар сосрыкъуэ и кӀуэдыкӀэ шхуиӀэм сосрыкъуэ и бихэм яхуэӀуатэ шъауэм тӀэсхъэпӀэ иӀэр тхъуэжьейрэ сосрыкъуэрэ я зэпсэлъэным кӀэкӀэдэӀуэауэ хъыбархэм я нэхъыбэм кӀахэбзэмкӀэ уысэрыжъыр лӀыжъыуи нэуэжъыуи къыхэкӀыфыну абыхэм дежь уысэрыжъыр цӀэкъым Ӏэзэгъуэ цӀыхум зэрыхэлъыр егъэлъагъуэ мыхъумэ сосрыкъуэ и кӀуэдыкӀэ хъыбарым уысэрыжъыр нэуэжъ уд бжыгъэрэ и сурэтыр зэрехъуэкӀыр данэ лъахъэ кӀопшъыкӀэ дышъэ тадж сосрыкъуэрэ иригъэхъуапсу къыригъэштэн шъхьэкӀэ тхъуэжьейрэ абымрэ якӀэкӀэдэӀуэн игугъу пэмыкӀэ къэбэрдей хъыбархэм уысэрыжъ уэрсэрыжь нартхэм ядоӀэпыкъур уадэрэ гъубджэрэ зэрашъын хуер яджыреӀэ гулъытэгъу а хъыбарым хэлъыр уысэрыжъым и цӀэр зэрзахъуэкӀым абдежьым дызэплъын хуер уысэрыжъым зэрашъын къуэдер зэраджыриӀэра езы Ӏэмэпсымэхэр зи Ӏэшъагъэ хъур лъэпшъымрэ хъуыдымыжьымрэ нарт хэкум я цӀэрыӀуэ гъукӀэхэм икӀи тхьэуэ щытхэм нэжьгъущӀыдзэ нэжъгъушӀыдзэ нэуэжъ плӀэучэ чынагъуэ гъушӀызэ иэ гъушӀыдзэхэр Ӏуту и бгъэ кӀыхьыжъхэр и кӀыбым дэдзауэ таурыхъхэм нэжъгъушӀыдзэр мэзхэм щопсо пхъэмгъу унэжъым изакъу иэ и пхъум дэкӀыгъу таурыхъу хъуам зы пхъу нэхъ иӀэкъым нэжъгъушӀыдзэр цӀыхушх таурыхъхэм сэбийхэр ешъх нартхэм я ӀуэрыӀуатэм цӀыхухэми ятоуэ къэру фӀер зэрехьэ цӀыхум щыдэӀэпыкъур макӀэдыдэ згуэрэ щыхуашъа къуэдем нэуэжъым фызыжъым и сурэтыр хъыбару хъуам Ӏэуэ щыт щӀыбыкъуэ плӀэучэ гъушӀ дзэхэр Ӏут и бгъэжъ кӀыхьхэр и кӀыбым дэдзауэ зэрехьэ здэпсор мэз дэгум иэ дыгъэр здыкъухьэ лъэныкъуэм хитӀ зэхуакум дэт хыгъэхъуным нартхэм я ӀуэрыӀуатэхэм нэжъгъушӀыдзэр нарт хэкум щиси къыхокӀыр щыхэмысыуи къыхокӀыр нэуэжъым шы алп гуартэ зэрехуэ езым егъэхъур езыр я кӀэлъоплъыр и шыхэр гъэса езым нэхъ парими ядаӀуэкъым нартхэм я ӀуэрыӀуатэхэм нэуэжъым цӀэ бжыгъэ зэрехьэ и сурэтри хэгъуэгъэщауэ щыщыти мэхъур хъыбар гуэрэхэм абым хуэду нэуэжъ цӀыкӀу иэ ныуэ уд я сурэтымкӀи я бгъэ кӀыбымкӀэ дэдзахэр я шэнымкӀи нартхэм я хуэбзаджэ гурыӀуэгъуэ зэрыхъур ахэр нэжъгъушӀыдзу апхуэдэ зы нэуэжъым игъэхъу шыгуартэм сосрыкъуэ и шы цӀэрыӀуэ тхъуэжьейр къыхехыр и бгъэ кӀыбым дэдзам еӀусурэ нэуэжъым и къуэ мэхъури сосрыкъуэр ненэфӀыу зэкъырегъэплъыр удыжъыр сосрыкъуэ ипэ нэуэжъым и бгъэм нэӀусыфа къуэдер емынэжь закъуэ и шы къарэлъэкъуищыр къыщихьам нарт хъыбар гуэрэхэм къызэраӀуатэмкӀэ нэжъгъушӀыдзэр испы лъэпкъым я ану къыхокӀыр цин шихуанди и цӀэдыдэр ин чжен гъэхэм ди лъэхъэнэм япэ цин пэштыхьейм и тхьэмадэ пэштыхьей зэзауэхэм я зэманыгъуэр зэпызудар пэштыхь лъэпкъ цин къыригъэжьатэр и унафэкӀэ хъутейм илъэс минипшъкӀэ тетын хуеяр илъэс зытӀущ текӀауэ дунем ехыжьа яуж трахужьа чжен илъэс ирикъуауэ цин пэштыхьеим и тхьэмаду щытехьам хъутеим ар и хэку нэхъ лъэшдыду щытт хъутейр зы къэралу зэхэхьэным хуэкӀуэт цин лъэпкъыр шъхьэщыту илъэс щырикъум луй бувэйр хэкум ирихуа и ӀэнатӀэм къетӀасхъу игугъу адрей илъэс къакӀуэхэм зыр зым яуж итурэ къэралиху хъуари иубыда а зэманым хъутеир зэрзэхэкӀтэхэр илъэс щырикъуам чжен хъутейпсор зы къэрал ишъри пэштыхьыцӀэ цин шихуан къишта уэтэ зэдзэкӀамэ пэш цӀыкӀу безынэ дунем гащӀэ зиӀу хъуам я зэфӀэтыкӀэм и зэ бжыгъэ нэхъ цӀыкӀудыдэра езыр езыру дунем тетыфыр зэхэкӀыфыр зэфӀэувэфыр псэущхьу хъуар е уэтэбжыгъэхэ хьэкӀэкхъуэкӀэхэр къэкӀыгъэхэр Ӏэргъэбэгухэр уэтэ бжыгъу зэфӀэтхэ е протистхэмрэ бактериэхэмрэ хуэду зы уэтэу нэхъ зэфӀэтхэкъым биологиэм и къудамэ уэтэхэм я дуней тетыкӀэ зыджым и цӀэр цитологиэ уэтэ псэущхьу хъуар дунем тетхэр тӀууэ зэхагъэкӀхэ теплъэхэм я бжыгъэм емылъытауэ псэущхьэхэм я уэтэ зэфӀэтыкӀэхэр зы хабзэмкӀэ къокӀуэкӀыр уэтэм и фэуэ щытыр плазмалема и кӀуэцӀым цитоплазмэ ит абым органоидхэр днфӀ хэтхэ уэтэм и органоид къэс езым и мыхьэнэ зэрехьэ зэхэтху псоми я лэжьыгъэм уэтэм и псэукӀэр къыхокӀ дыщэ идэ Ӏэшъагъэхэм я зы къудамэ дунем тет лъэпкъ бжыгъэхэм яӀа ижъ ижъыжь лъандэрэ тхыдэм зэригъэунэхумкӀэ дышъэ идэр къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ къэралъхэм пэсырей зэманыгъуэм къикӀауэ къаукъазым еуропэм къихьа адыгэ хэкум дышъэ идэр яшъу пэсырей зекӀуэлӀхэм къаӀохур гъэхэм къыщыкӀэдзауэ дышъэ идэр Ӏэшъагъэ нэхъ гугъхэм ящыщ еуропэм урысеим я нэхъыбэм уэркъхэм къуэлейхэм шоджэнхэм я щыгъынхэм нэхъ хуэкӀуэтэкъым идэр илъэситху илъэсих ихьт цӀыхум зыригъэсэнум Ӏэшъагъэм адыгэхэм пщы уэркъ унагъуэхэм пшъашъэхэр илъэситхум щыкӀэдзауэ ирагэсэн кӀадзэт дышъэ идэм уагъэ шъагъэ чышъэ дэнлэч шыкъу шъынхэм и нэхъыбэм идэр щыгъынхэм къагъэшъхьэпэт гъэдэхэнымкӀэ псалъэм папшъыу нартхэм я ӀуэрыӀуатэм бжыгъэрэ къыхощ сэтэней мэлэчыпхъу я хъыбархэм я зэгъалъэ куэкӀыр дышъэкӀэ идыкӀауэ ауэ абым щымыхъукӀэ адыгэхэми адрей лъэпкъхэми пэмыкӀ къэгъэшъхьэпэгъуи къыхуагъуэтт сэшхуэм и салъэ уанэ кӀопшъ шъхьэнтэ чысэ жьыху адыгэхэм урысхэм цӀэрыӀуэ Ӏэшъагъу яӀэр дышъэ идэкӀэ тхьэнэӀу шъыгъэр дышъэ идэр хэдыкӀыным я нэхъ гугъхэм ящыщ зы бзылъхугъэ адыгэфашэ шъыным илъэих илъэсий ихьыфыну идэкъуэдем абым пэмыкӀыуи уагъэ шъагъэхэм я зэман гъэхьэзырыгъуэри хэдыкӀыгъуэхэр бжыгъу зэшъхьэщокӀхэр къэралхэм лъэпкъхэм ямылъытауэ зы лъэпкъми е зы къэралми джылэм хэдыкӀыгъуэ бжыгъэ яшъэфыну адыгэхэм дыщэ иду щы яӀэ ахэр жыг гуащэ нарт ӀуэрыӀуатэм бзылъхугъэцӀэ мэзгуащэ хадэгуащэ псыхъуэгуащэ адрейхэми хуэду къыхэкӀ а цӀэуэ хъуам псалъэ гуащэм мыхьэнэ хилъхьэр нэхъышъхьэ тхьэ езы цӀэм егъэлъагъуэ гуащэр жыгхэм и мыхьэнэкӀэ зэрпышъар я тхьэуэ зэрыщытыр жыг гуащэм и сурэтым антропоморфуи изоморфуи мыхьэнэ хэлъу къыхокӀыр зэргъэлъэгъуар жыгышху шӀым къыщыкӀидзу уэгум нэсу и теплъэкӀэ дунейжыгым ехьчу яужырем хуэду зандэгъуэкӀэ зэпегъэувэр икӀагъыр ишъхьэр шӀыгур уафэр шӀыгу хьэдырхэ зы ӀуэрыӀуатэм нартхэм я хъыбарым хэхьам жыг гуащэм пэмыкӀ мыхьэнэхэри зэрехьэ зы къэбэрдей хъыбарым зэрхэтыр мыра зэрыхъумкӀэ жыг гуащэ и теплъэм дуней зэхэтыкӀэр зыхеубыдэ и мыхьэнэмкӀэ дунейжыгым хуехьчу а ехьчыгъуэр нэхъ къыздыхэщыр зэгъэлъытэгъуэм жыг гуащэмрэ шъэныгъэ жыгымрэ зы дунейжыг хуэду абым хуэду лъэпщ идежь жыг гуащэр къыщыпсалъэм джыреӀэр беслъэней къэрэшей шэрджэсым и хьэбэз къедзыгъуэм хэт къуаджэ инджыджышхуэ и ижьырабгъу лъэныкъуэ Ӏуфэм Ӏут краснодар къэралым и гъунапкъэдыдэм Ӏухьу иджырей беслъэней къуаджэр щыхалъхьар лъэхъэнэм и етӀуанэ Ӏыхьэм къуаджэр зеуэ щытар тхьэстокъуэ азнэур гъэ нэгъунэ къуаджэр абэшыр и ӀэхъупӀэ тхым и гъунэгъу хэта уэрпым булваркэ псыр здыхэлъадэм дежь яужым къуаджэр урысей ӀэнатӀэм уэрпымкӀэ нэхъ ирегъэхри егъэтӀыс отраднэ станицэм игъунэгъу илъэс зытӀущ текӀауэ къуаджэр джан джол бгым идежь ягъэтӀысыр къуаджэм и щысыпӀэр урысей Ӏэташъхьэм ирэ зэрахъуэкӀа иджырей и щысыпӀэр ебгъуанэ мэхъур иджырей беслъэней къуаджэм хьэблищ зхиубыду щыт ахэр богупсей къуэджапшъэ тхьэстыкъуей къуэджэку къуэджэкӀэ тэркъаней къуэджэкӀэ къуаджэр щагъэтӀысым беслъэнейхэм щымыхъукӀэ абазэ нэгъуей къэбэрдей унагъуэхэри хагъэтӀысхьа сэбихэр къуаджэ тхылъым иратхахэ я цӀэ унэгъуэцӀэхэр зэрахъуэкӀри джэрмэн къынэсхэм щахъумэным шъхьэкӀэ абым папшъу гъэм нэкъыгъэм и беслъэней къуаджэм сын зэӀуаха дылу къуаджэм дэсыр цӀыху гъ абым лъэпкъкӀэ емынэ фӀыцӀэ е емынэ фӀыцӀэ узыгъуэ емынэ узыгъуэм и падемиэ лъэхъэнэхэм еуропэм азиэм африкэм къекӀуэкӀар монголиэм къыхэкӀа хъуа цӀыху млн ихьа дунейпсом еуропэм и тхыдэм емынэ фӀыцӀэр гуӀэгъуэшху къыхэна и экономикэм псэрыджым щэнхабзэм еуауэ лъэхъэнэр хышхуэхэм я уэрыгъуэ зэману щыта еуразиэ псом и дунем зэрихъуэкӀыу ахэр къызхэкӀар иджыри къыздынэсым хэшъыкӀыгъуэ иӀэкъым нэхъыбэм гупшысыгъуэ щыӀэр ар дыгъэм и нэхур макӀыу шӀыгум зэрнэсамрэ атмосферэмрэ псырыжэмрэ ишъхъэрэ атлантикэм зэрзэхуэхъуахэмрэ дунер нэхъ шӀыӀэ хъуа бэуэ зызэрихъуэкӀыу псыӀэлъэгъуэм уэгъукӀэ зэрихъуэкӀыу гъэхэр еуропэм уэгъу Ӏэуэ екӀуэкӀахэ гъэхэр уэшх шӀыӀэхэр къешху икӀахэ мэкъумэшу хъуар ихьауэ а зэманым и хъыбар тхылъ къынэсахэм ягъэлъагъуэ хъутей хэкум гузэвэгъуэ зэрщэӀахэр уэгъу ин янцзырэ хуайхэрэ я псыхъуэ зэхуакухэм зэрекӀуэкӀар мацӀэ зэреуар хонаным а псом яуж уэшхышхуэхэр уайэхэр хъанбалыкъым зэрщэӀахэр а гузэвэгъуэхэм цӀыхугъашъэ мин ихьа псы къиуахэм цӀыху мин хэкӀуэда Ӏуашъхьэ цинчоур кӀуэда шӀыхъем яуж здэщытам дежь машэшхуэ къигъэнауэ къушъхьэ ки мин чан хэр кӀуэдахэ здэщэӀам дежь машэ ин къагъэнауэ яужым псыкъум хъужьа гъэ хъутей хэкум гузэвэгъуэхэр гъэм нэс зэпымыуду екӀуэкӀахэ цӀыху гашъэ млн яхьауэ шӀыхъей гъэм шӀычылэм и къэхъуар аустрэм и къедзыгъуэ филаха дежь скандинавым нэгъунэ нэса аргуэру мазаем и къэхъея шӀыр нэхъ Ӏеуэ хэкӀуэдахэр урымым и ишъхъэрэ къедзыгъуэхэра гъэм аргуэру шӀыхъей къэхъуа полшэр инджылызыр ишъхъэрэ еуропэр джоуэ хэкӀуэдахэ шӀыхъехэр гъэм нэс зэпаудакъым уд бзылъхугъэ Ӏэзэгъуэ зиӀэ щхъуэ зезыхьэ Ӏоху Ӏей е фӀы зыщӀэ цӀыху Ӏэзэгъуэ зиӀахэм шхъуэ зезыхьахэм пэсырей зэманым пщӀэ хуашъурэ щыта еуропэ къэралхэм уду хъуар Ӏеуэ ягъэлъагъуэмэ адыгэ ӀуэрыӀуатэхэм удхэр Ӏеуи фӀыуи къыхокӀыр сэтэней нарт хъыбархэм уду хэт Ӏэзэгъуэ куэд зэрехьэ и ӀэзэгъуэмкӀэ нарт лъэпкъым ядоӀэпыкъур бэуэ ӀэзэгъуэкӀэ сэтэней пыщыту нартхэм зэран яхуэхъур нэуэжъ уд нэжьгъущӀыдзэ адыгэхэм удхэм я Ӏэшъагъэм нэхъыбэм тралъхьэтэхэр уз цӀыхум хуагъэкӀуэн мэшыр былымыр хагъэкӀуэдэн алмэстыхэм дэпсоху я теплъэр зэрахъуэкӀыфху шэрхъу джэдууэ тхьэджэду е пэмыкӀыу хъуфху адыгэ ӀуэрыӀуатэхэм къахокӀ хъыбар бжыгъэ удхэм хасэ яӀу я хасэр илъэсым зэ собэр Ӏуащхьэ и шыгум ирагъэкӀуэкӀыу езы Ӏуащхьэми етӀуанэ цӀэ зэрихьэр уд Ӏуащхьэ Ӏуащхьэмахуэ хуэдыуи адыгэ лъэпкъым пкӀэ зыхуашъ Ӏуащхьэ танзаниэ зэгуэт республикэ суахилибзэкӀэ къуэкӀыпӀэ африкэм хэт хэку къэлашъхьэр дар эс салам хэкур африкэм и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэт ишъхъэрэмкӀэ и гъунапкъэр кениэмрэ угандэмрэ Ӏохьэ къуэхьэпӀэмкӀэ руандэ бурунди конго демократ республикэм джоуэ ипшъэмкӀэ замбиэ мозамбик малавим джоуэ хэкум и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр зэрщыту индиэ океаным и Ӏуфэм Ӏулъ хэкум и шӀыпӀэ нэхъыбэр бгылъу щыт индиэ океан уфэ къуэдер губгъу ирокӀуэ къэралым африкэм и хыкъум нэхъ инхэм ящыщхэр хохьэ ахэр викториэ ишъхъэрэмкӀэ танганиика къуэхьэпӀэмкӀэ нияса ипшъэ лъэныкъуэм танзаниэ и шӀыпӀэм африкэм и Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэ килиманджарор метрэ хъур хэт кфар камэр адыгэ къуаджэу куэйэу йзраелым ит ар шапсыгъэ къуадж куэй шапсыгъабзэгьэ щэгушаэх кфар камэр адыгэу кавказ заом хэкужъым кърафыгъэхэмэ илъэсым ягъэтысэгъ ар загъэтысым арапэу ягъунэгъухэр къазэотгъэхгьи яшотыгъотгъэхгьи ащ фэшыгьэ адыгэмэ яунэхэр къэлашъхьэ атгъэгьэ къагъэуцохьгъэх нэпэ нэпэгьэ а офым хэтыжьхэп арапхэр къазэожьхэрэм я ягъэ къарагъэкыжьрэп нэпэ кфар камэм рагъо цыф дэс цыкуи фуи адыгабзэгьэ мэгущаэх егьапэ ежьхэмэ я я ащ я нэрэ классым нэсэ кэлъ егьапэм джуртыбзэрэ арапыбзэрэ япэрэ склассым щегъэжагъу щегьэх яплэнэрэ классым ингьлизыбзэ щаублэ итуанэ яхэнэрэ классым адыгабзэгьэ егьэнхэу рэтхэнхэу ярагъашэ ябгъунэрэ классэр къзаухырэм кфар камэм иунэгъу чылэмэ егьапэу дэтхэмэ я нэрэ класс нэсэ щырагъэкъужьы фаер арап егьэпэм кахьэ фаер джурт егьапэм кахьэ къэдури исэу зыегьапэ горэ кфар камам пэблагъэу ут ащ ибэр кахьэ зуахътэгьэ шхьэлахъуэхэри дэсгъэх санскрит дев ри тхыбзэшъэкӀэбзэ индиэм и пэсырей тхыбзэщӀэкӀэбзэ щӀэнщапхъэ бэлыхь иӀу индиэм и ишъхъэрэ лъэныкъуэ еубыд бгыкъ тхыбзэм щыщу илъэс зы мин къыщыкӀэдзауэ ди лъ япэ санскритыр зы лъэпкъ гуэрэм и бзэ хуэду къэлъытэгъуэ епт хъунукъым ауэ зы щӀэнхабзэм и бзу бгъэув хъуну уэркъ лъакъуэхэм нэхъ зэрамхьауэ антич зэманыгъуэм щӀэнхабзэр и нэхъыбэкӀэ къызэрнэсар ди зэманыгъуэм индиэ дин хылъхэмкӀэ алыджыбзэмрэ латиныбзэмрэ хуэду къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм санскритыр къуэкӀыпӀэм къекӀуэлӀа зэманхэм щӀэнхабзэ зэпылъыгъуэхэм я бзэуэ хъуа щӀэныгъэлӀхэм тхьэмадэхэм иджыпсту санскритыр индиэм и официал бзэ тӀокӀитӀрэ тӀурэм я зэ бзэу щыт санскритыр куэду шъхьэпа индиэ бзэхэм я зэфӀэувэкӀэмрэ и нэхъыбу псалъэзэшэм пэмыкӀ бзэхэми санскритымрэ буддэ щӀэнхабзэмрэ здынэса лъэныкъуэхэм бзэхэм ящыщхэр абэчыр и ӀэхъупӀэ ищхьэрэ къуэхьэпӀэ къаукъазым хэт тхы къэрэшей чэрджэс республикэм лэбэшхуэрэ инджыджышхуэрэ я псыхъуэ зэхуакухэм къэукъаз къуршхэм я пашъхьэм ирокӀуэ архъыз къуэм къыхигъэкӀыу абэчыр и ӀэхъупӀэ тхым и шыгур хуэзаху ирокӀуэ Ӏуашъхьэхэмрэ бгъуэнхэмрэ ину къыхэмыщу и нэхъыбаӀуэм лъэгапӀэхэр метрэ нэсурэ ирокӀуэ и ипшъэ лъэныкъуэр ешэкӀауэ архъыз къуэладжэм хуэгъэзауэ макӀуэ и бгъухэр арану къеху къэкӀыгъу нэхъыбэкӀэ удзу мылэщхэр макӀыу телъу и ишъхъэрэ лъэныкъуэм и теплъэр пэмыкӀыу щыт къейхэр метрэ хуэдизу къоххэр я зэхуакухэр гуэшэшауэ абыхэм псы къыхэжыпӀэхэр яӀу уэрп чилик агурэ кӀэфыр джоуэ шхьэхэм мылыщэ бжыгъэхэр хыкъум жгъей бжыгъэхэр иӀэ хьэйуар гъэмахуэкупсми нэс йохыр теплъэкӀэ тхышъхьэр заху ирокӀуэ Ӏуашъхьэхэр ину къыхэмыщу лъэгагъыр нэхъыбэм метрэ минищым фӀэкӀыу макӀуэ дэкӀыпӀэхэр Ӏуашъхьэ зэхуакухэм кууэ хэхьэхэкъым метрэ минитӀым нэхъ лъахъчэ яхэмыту щыт агурэрэ рыкӀыпсрэ я зэхуакум тхым и дэкӀыпэ нэхъ лъахъчэдыдэр дэлъ и курыкупсым хуэзу дэкӀыпӀэм и цӀэр мылгуэлъ и лъэгагъыр метрэ Ӏуашъхьэм бгыгъунэӀухьитӀ иӀэ агурэ бгыгъунэӀухьрэ шыкӀулътыр бгыгъунэӀухьрэ а тӀум я зэхуакум агурэ хыкъумхэр дэлъ ижъ ижъыжь лъандэрэ уэрпрэ чафыррэ я псыхъуэхэм цӀыхухэр дэст тхым и зы къуэм быдапӀэжъ блын лъэныкъуэхэр къыдэнауэ иӀэ лъэхъэнэ курытхэм я зэманыгъуэм щыщу абым пӀэмыкӀыу псэунэ бжыгъи щыӀэ дэмыгъэхэр я тету я теплъэкӀэ краснодар къэралымрэ адыгэ республикэмрэ щыӀэ псэунэхэм ямыхьчу мэзхэм бэуэ упэкӀэхуэ хъуну уэрп псыхъуэм бесленей чафыр псыхъуэм мысылбей къуэджэжъхэм зауэ нэужэм къалежьахэм адыгэ лъакъу лъэныкъуэм исахэр беслъэней лъэкъуэлъэш тхьэстокъуэхэ абазэ лъакъуэ мысылбейхэм я лъакъуэлъэш унагъуэцӀу сыдхэ еджыбокъуэхэ а къуаджэжъхэм я зэманыгъу псыхъуэм къэзакъ стэницэхэри дашъыхьа преграднэ стороживой яужырем ипэмыджыжьу къэзакъ быдапӀэм и блынхэр къэнауэ щыт тхым мэз куэду къыщыкӀыу щыткъым ауэ къушъхьэхъукӀэ бэгъуа удз лӀэужъыгъэ бжыгъэхэр къыщокӀыр абыхэм ящыщ бэрэтӀинэ тхьэрыкъуэфдэгу гъуэжьудз аӀуейгъурц губгъуэджэдгын пэлъауэ кърухугу пэмыкӀхэр мэкъумэшыкӀэмкӀэ былымзехуэнымкӀэ тхым мыхьэнэшхуэ зэрехьэ къуаджэ инджыдж и къуэладжэм дэтхэм гъэмахуэм былымхэр къушъхьэхъу дахур мэкъу йоуэ Ӏэзэгъуэ удзхэр къырахыр гъэм щыкӀэдзауэ нэгъунэ тхыр адыгэ аутоном къедзыгъуэм и ипшъэ гъунапкъу щытт абы къыщыкӀэдзауэ къуаджэ къуаджу тхым и шӀыпӀэр хэгуэшыхьа мэз къыщыкӀхэм жыг кӀэтхэр бжей уэздыгъей нартей пхъэхуей кӀэщей мэзхэм я нэхъыбэр пӀалъэншу ирахыр гъэхэм щыкӀэдзауэ абэчыр и ӀэхъупӀэмрэ лабэ и псыхъуэмрэ мэзхэм и нэхъыфӀу кӀэт жыгхэр нэхъ индыдэхэр ирах илъэс бжыгъэ кӀуам къэралым и ӀэнатӀэгъуэми абым теухуауэ пари иришъэкъым тхым и бгъухэмрэ и пашъхьэхэмрэ къэкӀ мэзхэм лъэхъэнэм и пэм псэущхьэхэр бэуэ щыпсоуа абыхэм ящыщ домбей щомыщ дыгъужъ бжьо былътырыку щыхь мышъэ бажьэ дзыдзэ мэзджэду уашхэ мэзыкхъуэ мэзджэд куршхэм аранэхэм щыхь шыкӀулътыр цӀакхъуэ мысырджэд лъэхъэнэм и пэм къебжэкӀа псэущхьэхэм я нэхъыбэр къэнэжьакъым макӀыу дыгъужъхэр мэзыкхъуэхэр щыхьхэр былътырыкухэр мэзхэм къыкӀэна къуршхэм шыкӀулътырхэр цӀакхъуэхэр мысырджэдхэр джоуэ яужырехэм я бжыгъэр макӀэдыду щыт кӀуэдыным нэсауэ дыгъэ къыкӀэнгъэ и центрар цыф къегъэблагъэ кӀыпъэ адыгъэхэмэ я истории къшегъэлъагъу а центрэ кфар кама къуаджэм дэт центрэм икӀоэцьы адыгъэ музей дэт музейм адыгъэ лъэпкъым и ашэхэмрэ и культурымрэ къшегъэлъагъуэ илъэс рэм адыгъэ музейэ кърагъэжагъ зэныбжэгъуы кӀэлитӀуы тхьэухъэ зэчэри тхьэухъэ зугъер кфар камэ къалэм адыгъэ музейу дэтым кърегъэблагъэх цыфхэр адыгъэ лъэпкъэм и тхыдэ зэригъэщэну илъэс минрэ пчагъэ ипщэрэ къэфкъасэ адыгъэхэмэ яӀыгъагъы гуы пытырэ кӀоэкӀагъэрэ яӀу рэмыштэху рэпсэугъэх ашэм хьэтыр раху шхьэфитынгъэрэ зэнкӀагъэрэ яхэлъэгъы яуыжым ахэмэ дунаеэм итэкъуэхьгъэху къэнагъэх ахэмэ ашышэ изрэел исыну хъугъэ кфар камэ янэхьыжы уынэмэ яшыш шхьэлэхъуэ уынэ зицъэ ары адыгъэ музэейыр а уынэр центориэм яуыж илъсэхэм защыгъэ а уынэр зи янэхьыжы уынагъуэхэм ашыш зеагъэр ау непэрэм паи музейм ишыкӀэгъэм паи агъэкӀэжыгъы адыгэ уынэ апэм зэрэшытгъэм фэду къагъэнэжыгъ и кӀэхьапъэ уынэ пытэ хьэкӀэшэ псынэ зэкӀэ зэмхъуэкӀу къэнагъ непэ икспенатхэр къызшагъэлъагъуэрэ уынэхэр апэм икӀыб шауыу шытгъэ дэпкъы лъагъэкӀэ мыжъуэ шъуыцэм хэгъшыкьгъу шауэри къэщэхьыгъ адыгъэ шыуым и ашэхэр и шыгъынхэр и уанэ зэкӀэ икспенатзэр музэейм къшагъэлагъуэхы ахэмэ яфэду адыгъэ бзыльыфыгъэмэ я шыгъын дахэхэ шыгъ хэшгъэхэр зэкӀэ музэейм шыпльэгъуну уфит ахэмэ уаблэкӀымэ мэкъамэ зигъэӀухэрэмэ я пшынэхэ я шыкӀэпшынэхэр ахэ зэкӀэ музэйем кӀэльых икспенатхэмэ янэхь гъэщэгъуэну яхэтэ адыгъэ кущъэ ары аш ибгъу дэт адыгъэ сабйхэм я гъэчальэ адыгъэ музэейм дунаеэм туристу тэтхэ кърегъэблагъэх куракущ бабыщ лъэпкъэгъум щыщщ пӀащэщ фӀыуэ псым йос икӀи зыщӀегъэмбырыуэ хъумрэ анэ псэущхьэ мрэ зэщхькъым япэрем и щхьэр щхъуэ плъыфэщ тхыцӀэр щхъуэ щхъуэнтӀафэщ Ӏэпапэ цӀыкӀухэр хэлъу анэм и гупэр гъуабжэ морафэщ жьэгъумрэ пэ гъунэхэмрэ хужьыфэ къащӀэуэу куракущхэр щогъуалъхьэ ищхьэрэ америкэм и къуэхьэпӀэм еуропэмрэ азиэмрэ байкал хыкъумым азиэ курытымрэ нэсу бгъэн камыл нэгъуэщӀ къэкӀыгъэ лъагэхэр зи Ӏуфэ къыщыкӀ псы ежэххэм хыхэм хыкъумхэм ищхъэрэ къаукъазым куракущыр щыплъэгъунущ псыжърэ тэрчрэ я пэ хы хэлъэдэпӀэхэм хы фӀыцӀэ Ӏуфэм и нэхъыбэм мэлъэтэж шырхэм псынщӀу заужь мазитӀ ныбжьым фӀыуэ къалъэтыхь апщыгъуэми ахэр гупышхуэ зэрыгъэхъуурэ Ӏэпхъуэурэ псэун щӀадзэ илъэсым тӀо цы япхъыж гъэмахуэмрэ бжьыхьэмрэ куракущхэм я Ӏусым хохьэ къэкӀыгъэхэмрэ псэущхьэ жьгъейхэмрэ къазплъыфэ бабыщ лъэпкъым щыщщ къазкъуэлэным и Ӏыхьлы гъунэгъущ я инагъкӀи зэрзэщхьэщыкӀ щӀагъуэ щыӀэкъым теплъэр гъуэплъыфэщ щхьэр нэхъ хужьщ хъум и пщэм кусэ Ӏузэ фӀыцӀэ къокӀуэкӀ дамакӀэхэмрэ кӀэмрэ фӀыцӀэщ дамэхэм удзыфэ Ӏыхьэ мащӀэ яхэлъ щогъуалъхьэ хы курытым и Ӏэгъуэблагъуэм къыщыщӀэдзауэ къухьэпӀэ жыжьэм нэгъунэ къаукъазым деж уащыпэщӀэхуэнущ хы фӀыцӀэм тафэ хыкъумхэм я Ӏуфэхэм абгъуэ ещӀ уашхэ бажэ нэгъуэщӀ псэущхьэхэм я гъуэ бгынэжа нэпкъ бгъуэнщӀагъ цӀыхум и псэуалъэу щытахэм здэшхэр и нэхъыбэм щӀыщхьэфэм деж Ӏусыр удз жылэ къэкӀыгъэ гъудэбадзэ псы псэущхьэ жьгъейхэрщ щӀымахуэр щырех хы курытым и гъунэхэм ищхъэрэ африкэм азиэм и ипщэ лъэныкъуэхэм къазплъыфэм и шырхэр щӀэх цӀыхум йосэ пщӀантӀэм къыщыбгъэхъуфынущ къаукъазыкум щыгъуалъхьэ къазплъыфэхэм я нэхъыбэр бжьыхьэм хы курыт лъэныкъуэм мэлъэтэж ауэ щӀымахуэр щрахыну къани къахокӀ абыхэм Ӏус щагъуэт псыӀуфэ мыщтхэм кӀупхъжэр дудакъ хэкӀыгъуэщ къуалэбзу пӀащэщ ч нэс къешэч и пкъыр ухуэкӀэмкӀэ дудакъымрэ кӀупхъымрэ ящхьщ абыхэм къагуокӀ пщампӀэ хуэдэу цы кӀыхь пщэ лъэныкъуэхэм елэлэххэмкӀэ и теплъэм пшахъуафэ гъуафэ хужьыфэ къызэребэкӀым ар гу лъытэгъуейщ ящӀ къумылъэщӀым икъукӀэ жэрщ гуалъхьэжыр шырхэр зыпӀыр анэм изакъуэщ хъум ар къегъанэ зэрыгъуэлъхьэжу щопсэу ищхьэрэ африкэм азиэм я къумылъэ щӀыпӀэхэм хы каспий гъунэ тафэхэм щогъуалъхьэ ауэ ищхъэрэ къаукъазым къолъатэ къудей гъатхэм кӀупхъжэрыр здэгъуэлъхьа щӀыпӀэм къыщылъэтэжыр адрей и лъэпкъэгъухэм яжькӀэщ абы и щхьэусыгъуэр дауикӀи епхащ и Ӏусым нэхъыщхьэу ар псэущхьэщ и нэхъыбэр гъудэбадзэ ауэ къэкӀыгъэ лӀэужьыгъуэхэри Ӏумпэм ищӀкъым абгъуэр еухуэ щӀылъэм мэлыжьыхь накъыгъэм дунейр хуабэ щыхъукӀэ кӀэцӀын еублэ зэ гъуэлъхьэгъуэр джэдыкӀищым щӀигъукъым ауэ и нэхъыбэм тӀущ бжьыхьэм кӀупхъжэрыр пасэу мэлъэтэж шыщхьэӀу фокӀадэм чэщей лӀэужьыгъуэ зыбжанэу гуэшыжа гъэмахуи щӀымахуи зи тхьэмпэхэр щхъуантӀэу езыхьэкӀ жыг цӀыкӀу лъэпкъыгъуэщ дунем чэщей лӀэужьыгъуэ м нэс тетщ ди къэралым езыр езыру лӀэужьыгъуищ къокӀ абыхэм ящыщ тӀум ди хэгъуэгухэм уащыхуозэ зи гугъ екӀуэкӀ чэщей лӀэужьыгъуитӀыр я теплъэкӀэ зэщхьщ я пхъафэр щхъуафэщ е щхъуэ гъуэплъыфэщ цӀафтэщ я тхьэмпэхэр хъурей кӀыхьщ къурэщ цы ятеткъым зы гъэм и кӀуэцӀкӀэ къадидз къудамэхэр щхъуантӀэщ банэ цӀыкӀу щатет къохъу гъатхэм цӀыкӀу щхьэкӀэхэм къапидзэ гъагъэхэр гъуэжьыфэщ бжьэм фо къыхах чэщей пхъэр быдэ дыдэщ абы адыгэхэм Ӏэмэпсымэ зэмылӀэужьыгъуэхэр гущэ шэнт матэ шынакъжьей бжэмышх хуэдэхэр къыхащыкӀ хъыбархэм къахуокӀ зэуэлӀхэм чэщейм и пхъэм фочышэ къыхащӀыкӀыу щытауэ чэщейхэр къыщокӀ шапсыгъым убыхым уеблэмэ чэщей мэзхэри щыӀэщ къэрмэфибл илъэс псом и кӀуэцӀкӀэ зи тхьэмпэ щхъуантӀу езыхьэкӀ жыг лӀэужьыгъуэщ и лъэгагъыр м нос и тхьэмпэ цы зытемытхэр быдэ Ӏувщ тӀурытӀу зэпэщӀэту къудамэм тетщ гъэгъа цӀыкӀухэм кӀы япытхэр плъыжьыфэщ къапщӀийхэр плъыжьыфэщ е пшэплъыфэщ абыхэм зыкъамытӀэщӀ щӀыкӀэ къыпаш ягъэгъури шхыныгъуэхэм халъхьэ дагъэ къыщӀаху ванилин къыхах парфумериэм хущхъуэ Ӏэзэгъуэм къагъэщхьэпэ молук хытӀыгухэм езыр езыру къыщокӀ лӀэщӀыгъуэм а щӀыпӀэр голандиэм щиубыдам къэрмэфиблыр нэгъуэщӀ хэкухэм къыщагъэкӀыну ирамыгъашэу щытащ фейдэ хьэхуэгъу зыри къахуэмыхъун щхьэкӀэ ауэ фрэнджхэм лӀэщӀыгъуэм къармэфиблыр рейунион хытӀыгум бэуэ къыщагъэкӀыу икӀи нэгъуэщӀ къэралхэм иращу яублащ мы зэманым мадагаскар хытӀыгум къэрмэфибл жыг хадэ ину зыщаубгъуащ адыгэхэм къэрмэфиблыр шхыныгъуэм халъхьэу хущхъуэу къызэрагъэщхьэпэрэ бжыгъэ зэман щӀащ тропик хэкухэм къэрмэфибл лӀэужьыгъуэху м нэс къыщокӀ языныкъуэхэр жыгыу адрейхэр гъурцу бжыгъэм я пхъэщхьэмыщхьэм тхьэмпэм пхъафэм мэ дахэ щоу хущхъуэ хэлъщ махъшэбзу мылъатэ бзуушхуэ и лъэгъагъыр щхьэшыгум нэгъунэ см нос къешэч ч лъатэкъым ауэ икъукӀэ псынщӀэу мэжэф зы сэхьэтым км нэсу бгъэгулыбэ къупщхьэ иӀэкъым фӀэтри лъэпхъуамбитӀ къудейщ щхьэр цӀыкӀу пщэ пцӀанэ лъакъуэхэр кӀых зыщӀыпӀи мылъэтэжыу щопсэу африкэм и мэзыншэ тафэ гъущэхэм кӀэцӀыгъуэ къишыгъуэ зэманым махъшэбзуухъум анитӀ щы щӀыгъущ дэтхэнэми джэдыкӀи къекӀэцӀ ахэри зейхэм яхуэфащэу пӀащэщ Ӏусым хохьэ къэкӀыгъэхэр псэущхьэ жьгъейхэр дзыгъуэхэр шындырхъуо къуалэбзу гъудэбадзэ махъшэбзур махъшэми хуэду псы емыфэу зэман кӀыхькӀэ мэпсэуф ауэ щигъуэтым хуэчэфу йофэ икӀи зегъэпскӀ нэ жанщ икӀи сакъщ и къабзий дахэм щхьэкӀэ ахэр рэ гъэм къыщыщӀэдзауэ ипщэ африкэм иужыӀукӀэ алджазаирым сицилиэ хытӀыгум фрэнджым нэгъуэщӀ къэралхэми зэрахуэуеубла ипщэ африкэм ахэр ягъэмэлыхъуэ пылъхьэншэуи а къэлэныр ягъэзащӀэ абы къыхуагъэщӀа нэхъ умыщӀэну жэрхэщ бэшэчхэщ къарууфӀэхэщ сакъхэщ нэхъыщхьэращи дыгъуакӀуэхэм ящышынэкъым ирецӀыху ирехьэкӀэкхъуэкӀэ махъшэбзур ищхъэрэ къаукъазым хъун щаублащ хъупӀэжьец къашыргъэ лъэпкъым хыхьа жьец гупым щыщ псэущхьэшх къуалэбзущ зи ныбжыр илъэсиплӀым нэса е щӀигъуахэм я теплъэр тхыцӀэр гъуабжэ къащхъуэщ кӀащхьэр хужьщ кусэ гъуэбжафэхэр е щхъуэхэр хэсу жьэгъумрэ бгъащхьэмрэ хужь щхъуафэщ дамэкӀэ къабзий пхъашэхэр фӀыцӀэщ абым ящхьэкӀэ щыӀэхэр дыжьыныфэ щхъуэщ дамэ щӀагъхэм кусэ фӀыцӀэхэр зэпрокӀ ныбэ щӀагъым джабэхэм хужь ӀэпапӀэ гъуафэхэр хэлъщ нэхъыбэу уздэпэщӀэхуэр псынэхэм псыежэххэм хыкъумхэм я гъунэ къэкӀыгъэ Ӏувхэм жыг закъуэхэм ядеж абгъуэ здищӀыр щӀыгъурщ псым пэмыжыжьэу шырхэм зыщэӀэтыр я ныбжьыр махуэ м щӀыгъумэщ яшх гъубгъуэдзыгъуэ къуалэбзу шыр шындырхъуо хьэндыркъуакъуэ блэ гъудэбадзэ пӀащэ щопсэу еуропэм азиэ курытым сыбырым ищхъэрэ африкэм щӀымахуэр щрах индиэм пакистаным ипщэ африкэм и лъэныкъуэхэм ищхъэрэ къаукъазым икум щыгъуалъхьэхэм лъэтэжын яублэ шыщхьэӀум щӀымахуэр щизых зэрызхэри къахокӀ хьэ хьэ лӀэужьыгъуэ мэкъумэш лэжьыгъэм и нэхъыбэм ягъэкӀыра ижь ижьыж лъандэрэ цӀыхум къигъэкӀ хьэцэпэцэ лӀэужьыгъуэщ зы гъэкӀэ фӀэкӀ къэкӀкъым занщӀэу дэкӀей и пкъ ку гъуанэхэм см м нэс я лъэгагъщ и бзийхэм см м нэс я кӀыхьагъщ см рэ я бгъуагъщ мэкъуауэгъуэм щхьэмыжхэр хьэцыпэ бэуэ зытетхэр къыдедз бадзэуэгъуэм жылэхэр мэхъу ищхъэрэ къаукъазым бэуэ къыщагъэкӀ ар ягу яхьэж шхыныгъуэ зэмылӀэужьыгъуэхэр къыхащӀыкӀщ ӀусыпхъэфӀи мэхъу инджылызым еуропэм хъутейм японым корейм ищхъэрэ америкэм бжыгъэ хъуауэ къыщагъэкӀ нэгъуэщӀ зы хьэ лъэпкъ адыгэхэм пасэ зэманым хьэ зэмылӀэужьыгъуэхэр къагъэкӀыу щытащ абыхэм ящыщхэр бгыщхьэ лъагэхэм дунейр нэхъ щыщӀытыӀэхэм фӀыуэ щыбагъуэт щӀэныгъэлӀхэм зэралъытэмкӀэ хьэр гъавэхэкӀ къэкӀыгъэу щыӀэм я нэхъыжьщ археологхэм щӀэин къатӀэщӀыжахэм къыщыщӀахыжа хьэ жылэхэм я ныбжыр илъэс м нос абы нэхърэ нэхъыжь пкъыгъуэ цӀыхум къитӀэщӀыжакъым мэкъумэш щӀэным ехьэлӀауэ адэжынэ джэдтеплъэ хэкӀыгъуэм хыхьэ мэзджэд лъэпкъым щыщщ жыг щыпытӀысхьэр зэзэмызэ дыдэщ и щӀыбыр щхъуэ гъуэбжафэщ фӀыцӀафэ къыщӀэуэу пщэ гупэр гъуэжьыфэщ халъащхьэр щхъуэщ ныбэгу щӀагъым къандесым ещхьу гъуафэ къызытеуэ бжыгъэ хэлъщ анэр нэхъ цӀыкӀущ щопсэу еуропэм азиэ цӀыкӀум къажэрым нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэм и нэхъыбэм лъэтэжкъым мэӀэпхъуэ урысейм и ищхъэрэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэхэу уэсыр здэбэм щыӀэхэр ипщэкӀэ къолъатэри щӀымахуэр щырах ипщэ украинэм къаукъазыкум курыт азиэм адэжынэхэм нэхъ бэгъуэгъуафӀэ ди къуалэбзухэм яхэткъым зэ гъуэлъхьэгъуэр джэдыкӀэ м нос я бжыгъэм кӀуэ пэтми хощӀ щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэм къахэкӀыу адрей джэдтеплъэхэм ялъытауэ адэжынэр нэхъ щымащӀэщ къаукъазыкум молэмусэ хь зэритхымкӀэ е лӀэщӀыгъуэм и гъэхэм ар и бжыгъэкӀэ къызэрыкӀуэу щытащ иджыкӀэ нэхъ здэплъагъур мэкъумэшымрэ Ӏэшымрэ здэкӀащхьэ къущхьэ лъапэхэрщ мэкъупӀэхэм хьэсэпкъхэм чыцалъэхэм псыхъуэхэм Ӏус нэхъыщхьэр удз тхьэмпэ жылэ гъавэхэкӀ хьэпщхупщ дурэшбзу къэбцӀацӀэ лъэпкъщ и цыр Ӏувкъым щабэ лыдщ зехъуэж илъэсым и зэманым дэкӀуу илъэсым тӀо цы епхъыж теплъэ нэхъыщхьэр тхыцӀэр щхъуэщ щхьэщыгур нэхъ фӀыцӀафэщ дамащхьэхэр плъыжьщ къабзий пхъашэхэм хужь ӀэпапӀэхэр хэсщ кӀэцӀыгъуэм жьэгъур жьэбгъухэр хулъащхьэр фӀыцӀэщ бгъэр кӀэ щӀагъыр щхъуэ фӀыцӀафэщ дурэшбзур пщагуэщ щхьэшхуэхэщ пэ псыгъуэ кӀыхьхэщ мащӀэу хуэкъуаншэу хъухэр нэхъ цӀыкӀущ щопсэу еуропэмрэ азиэмрэ ищхъэрэ къуакъазым деж зыщӀыпӀи лъэтэжкъым ауэ щымащӀэщ щогъуалъхьэ къуэладжэ зэв куухэм къыр бгы задэхэм абгъуэ щещӀ къыр зэгуэкӀыпӀэхэм дурэшхэм нэхъыщхьэу ишхыр хьэпщххупщщ ахэр ӀэкӀуэлъакӀуэу къыщӀех мывэ жыглыц щӀагъым къыдех дурэш зэвхэм щӀымахуэм Ӏус лъыхъуэу къуажэхэм къалэхэм къолъатэ апхуэдэу щалъэгъуа налшыч владикавказ тебэрды нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми дурэшбзум уэрэд жеӀэ и макъыр жьгъыру къабзэ лъэщщ джэдкусэ джэдкусэ лъэпкъщ тхьэрыкуъэм нэхърэ нэхъ инщ щӀылъэрыгъуалъхьэщ лъакъуэ кӀыхьщ щхьэшхуэ нэшхуэщ пэ кӀэщӀ быдэщ тхыцӀэр пшахъуэ щхъуафэщ кусэ фӀыцӀэхэр ирикӀуэу дамэ гуэлъым ӀупщӀу ирокӀуэкӀ хужь кусэшхуэ ныбэ щӀагъыр хужьыфэщ и бгъухэмрэ хулъащхьэмрэ кусэ Ӏузэ фӀыцӀэхэр хэлъщ пэр гъуэжь удзыфэщ пэнцӀывыр фӀыцӀэщ нэхъыбэм щопсэу къум гъубгъуэхэм мэз лъапэ гъущэхэм ипщэ еуропэм ищхъэрэ африкэм ипщэ къухьэпӀэ азиэм урысейм къыщизыш джэдкусэхэр щӀымахуэм мэлъэтэж ипщэ хьэрыпеймрэ къуэкӀыпӀэ африкэмрэ абгъуэ щищӀкъым занщӀэу щӀыгум щокӀэцӀ е пшахъуэм дей кумб мащӀэм зэ гъуэлъыгъуэр джэдыкӀитӀщы нэхъыбэ хъукъым Ӏусым хохьэ бадзэ цӀыв хьэндырабгъуэ хьэмблу шындырхъуо дзыгъуэ цӀыкӀухэр лӀэщӀыгъуэ кӀуам псэуа къэхутакӀуэхэу динник сатунин сымэ щхьэхуэщхьэхуэу зэратхамкӀэ джэдкусэр щогъуалъхьэ къаукъазум и къум щӀыпӀэхэмрэ тафэхэмрэ молэмусэ хь зэрыгугъэу щытамкӀэ тэрч гум уэхым черкесск и ипщэ лъэныкъуэ мэзкусэ гъунэм рэм фокӀадэм и м тхакӀуэ дыгъужь къурмэн къыщыпэщӀэхуащ джэдкусэ и лъакъуэ къутауэ мылъэтэжыфу бжэндэхъу бзу хэкӀ инкъым бжэндэхъу лъэпкъым щыщщ цы зэпхъыжагъащӀэм и теплъэр фӀыцӀафэ лыдщ ӀэпапӀэ хуж зэхуэмыдизхэр хэсу гъатхэм ехъулӀэу а ӀэпапӀэхэр нэхъ цӀыкӀу мэхъу е хокӀыжыпэ къэрал куэдым щопсэу абгъуэ щащӀ жыг гъуанэхэм нэхъ къуалэбзу инхэм я абгъуэ лабжьэхэм къаукъазым тӀо мэгъуалъхьэ шырхэр анэми хъуми зэдапӀ мэлъэтэж ауэ ищхъэрэ къаукъазым щӀымахуэр щизыххэри щыӀэщ бжэндэхъур ди щӀыпӀэхэм гъатхэм нэхъ пасу къэлъэтэжхэм ящыщщ япэ махуэм зэман куэд ирагъэхь абгъэу щӀыпӀэ екӀу къэлъыхъуэным къагъуэта яужым уэрэд жыӀэн щаублэ я бзэрабзэ макъыр инщ икӀи нэщхъыфӀэщ бжэндэхъум екӀуу зыпащӀыжыф нэгъуэщӀ бзу лӀэужьыгъуэхэми хьэндыркъуакъуэ хьэ банэ макъхэм уеблэмэ цӀыху макъми я Ӏусыр хьэпӀацӀэ цӀыв зэмылӀэужьыгъуэ пхъэщхьэмыщхьэщ бжэндэхъум теухуауэ адыгэ псалъэжь щыӀэщ бжэндэхъумацӀэ бжэндэхъу лъэпкъщ мыр къызэрыкӀуэ бжэндэхъум хуэдизщ и лъэтэкӀэкӀи ещхьщ ауэ теплъэкӀэ къыщхьэщокӀ и щхьэр пщэр дамэхэр кӀэр фӀыцӀафэщ адрейхэр плъыфэщ адрей бжэндэхъухэм ялъытауэ и пэр гъум кӀэщӀщ щхьэгуагуэщ къэралъыгъуэ хуабэм щопсэу гъэмахуэм зэзэмызэкӀэ гупышху къолъатэ зэрызхурэ ахэр зыщӀыпӀи щыплъагъунукъым илъэс кӀыхьагъым быдэу зэрыӀыгъ гупышхуэщ псом хуэмыдэу къишыгъуэ зэмагым бзу ныбаблэ бжыгъэншэр уафэр щӀахъумэу цӀыхухэм я щхьэфэцыр ягъэтэджу гъуэжькуй плъыфэу зэкъуэхуауэ къатоуэ жыг хадэхэм пытыр пагъэкъабзыкӀри адэкӀэ мэлъатэ и Ӏус нэхъыщхьэр мацӀэ лӀэужьыгъуэхэращ зы къуалэбзум мацӀэ нэс махуэм ешх езым и хьэлъагъым хуэди хъууэ къинэмыщӀауэ мыхьэмышх гуэри къыхэмыхуэу къуалэбзу гупым пхъэщхьэмыщх жыг хадэхэм япытыр псынщӀэу къыпагъэкъэбзыкӀыр зэрышхакӀуэм къинэмыкӀауэ икӀи хахуэщ езыхэм ялъытауэ куэдкӀэ нэхъ пӀащэ къуалэбзухэм вындхэм къуалэхэм къуанщӀэхэм я абгъуэхэр яхъунщӀэ зейхэм къытырах щогъуалъхьэ иужьырейуэ бжэндэхъумацӀэхэр къаукъазым къыщылъэтар гъэм и бадзуэгъуэм нэгъуей губгъуэм къытеуахэу бланэукъ къэргей теплъэ хэкӀыгъуэ къэшыргъэ лъэпкъщ пщэр щхьэр бгъэгур тэху гъуэжьыфэщ пэ щӀагъым цы щабэ гуэрэн кӀыхь щӀэтщ жьакӀэм ещхьу тхыцӀэр щхъуэ гъуабжафэщ цыпкъхэр хужьщ нэ хъуреягъым ӀупщӀу къекӀуэкӀ Ӏэлъын плъыжьыбзэм армырами зи теплъэ шынагъуэ къуалъэбзу абрагъуэм нэхъри къанлыфэ къытрегъауэ зэрыхуагъэфащэмкӀэ бланэукъым и фащэм апхуэдэ теплъэ къыщищтэр зыбжанэрэ цы ипхъыжа нэужщ и ныбжыр илъэситхум нэсауэ фӀэщыгъэм бланэ зыукъ зыукӀ жыхуиӀэщ абым нэмыщӀыу цӀэ иӀэр бгъэжьакӀэщ щопсэу еуропэм африкэм азиэм я къырыщхьэхэм лъэтэжкъым щогъуалъхьэ къыр дапхъэхэм къыр зэгуэкӀыпӀэхэм абгъуэр нэхъыщхьэу къуацэм удзыпкъэ гъущэм къыхех хъумэн хуэй тхылъ плъыжьым ираха щхьэкӀэ илъэс къэс и бжыгъэр нэхъ мащӀэ мэхъу и нэхъыбэм ар цӀыхум и ӀэщӀагъэу и лажьэу къаукъаз бланэукъым и Ӏус нэхъыщхьэр псэущхьэ лӀахэрщ ятоуэ псэущхьэ сымаджэхэмрэ лъэрмыхьхэмрэ дудакъ и цӀэджэгъу лъэпкъым и нэхъ пӀащэщ теплъэр икъукӀэ дахэщ хъухэм я жьэгъу лъэныкъуитӀымкӀи цы щабэ хужь кӀыхьхэр ирекӀуэкӀыу тетщ къагъэтэджмэ пщампӀэм ещхь хъууэ тхыцӀэр хулъащхьэр гъуабжэ гъуэжьу зэхэлъ кусэщ лъакъуэхэр лъэщщ кӀэбдз щӀагъыр пцӀанэщ еплӀанэ щӀыб лъэпхъуамбэр иӀэкъым щопсэу африкэм азиэм еуропэм я губгъуэхэм бгы тафэ хуитхэм щӀылъэрыгъуалъхьэщ урысейм и лъэныкъуэ бжыгъэхэм щогъуалъхьэ индылрэ тэнрэ я лъэныкъуэхэм хы каспий Ӏуфэм сыбырым къинэмыщӀауэ кърымым нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми дудакъым фӀыуэ елъагъу лэжьыгъэ здамыщӀ тафэхэр бжьыхьэсэ губгъуэ гъавэ щӀапӀэ мэкъупӀэхэр къумхэмрэ удз кӀырхэмрэ запыӀуадз къауъказым дудакъхэр щыплъагъур щӀымахуэращ щӀыӀэ зэрыхъуу ахэр гупхэурэ къолъатэ нэхъыбэуи уахуозэ псынэ мыщтхэм я гъунэгъуу мэз лъапэхэм бгы лъапэхэу уэсыр нэхъ псынщӀэу здэткӀум кӀэпкъ дагъэ зэримыӀэм къыхэкӀыу щӀыӀэм щошынэ щӀэх мэпӀыщӀэ и щыр псыф мэхъуи апщыгъуэм лъэтэфкъым мис ар къагъэсэбэпурэ дудакъхэм исраф халъхьа къаукъазм дежи нэгъуэщӀ щӀыпэхэми и бжыгъэмкӀэ кӀуэдынхэм нэса къуалъэбзу лӀэужьыгъуэхэм ящыщщ Ӏусым хохьэ удз тхьэпэ къудамэ къыдэжагъакӀэ удз жылэ цӀыв мацӀэ н къ къущхьэхъуджэд къуршгуэгуш мэзджэд лъэпкъым щыщщ къаукъазым деж джэд теплъэхэм я нэхъ лӀэужьыгъуэ пӀащэщ адакъэхэм ч м къэзышэч къахокӀ унэджэдым ещхьщ зэхэщӀыхьащ пщэ кӀэщӀщ щхьэцӀыкӀущ пагуэ жьабгъуэщ лъакъуэ кӀэщӀщ гъумщ дамэхэр гъуабжэ щхъуафэщ тхым фӀыцӀэ гъуэжьфэ кусэ Ӏузэхэр хэлъщ хулъащхьэм бгъэгум кусэ къуаншэхэр ирокӀуэ жьэгъур пщэ джабэхэр дамэ къабзий пхъашэхэр хужьщ гъуабжэ фӀыцӀафу иухыу кӀэ щӀагъыр хужьыбзэщ къущхьэхъуджэдхэр къаукъаз тхышхуэм и къущхьэхъум нэгъуэщӀ щӀыпӀэ щыпсэукъым эндемикщ ауэ и гъунэгъу дыдэ лӀэужьыгъуэхэр щыӀэщ хы каспий и Ӏуфэхэм алтай тибет бгылъэм нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми гъэмахуэм уэсылъэхэм мылэщхэм я гъунэгъущ щӀымахуэм нэхъ лъахъшу къох щогъуалъхьэ къыр бгъуэнщӀагъхэм мывэшхуэ щӀагъхэм зэрыкӀэцӀыр щ псори къыхуишкъым анэр абгъуэм къытекӀкъым цӀыхур гъунэгъу дыдэу екӀуэлӀами тӀэкӀу зэбгъасэмэ еблэмэ узэрегъэӀэб шырхэр цы щабэ Ӏув ятету джэдыкӀэм къопщ я Ӏусым хохьэ къэкӀыгъэ зэмылӀэужьыгъуэ м нэс псэущхьэ цӀыкӀуфэкӀуу яшхыр мащӀэ дыдэщ псы ефэхэкъым кӀукӀумяу и цӀэджэгъу лъэпкъым хохьэ теплъэр гъуабжэ хужьыфэщ ӀэпапӀэхэр хэсу нэхэм я къэухьыр кӀэ щӀагъыр ныбэ щӀагъыр хужьщ щӀыӀэ дыдэ здэмыхъу щӀыпӀэ псоми щыӀэщ лъэтэжкъым абгъуэ имыщӀу щогъуалъхьэ нэпкъ задэхэм гуэнэщ ябгынэжахэм моногамнэщ анэмрэ хъумрэ сыт щыгъуи зэгъусэщ къаукъазым деж гъатхэпэ мазэм икӀэм кӀэцӀын яух анэм изакъуэ къыреш щакӀуэн щаублэр пшапэр зэхэуа иужькӀэщ Ӏусым хохьэ дзыгъуэ шындырхъуо къуалэбзу хьэпщхупщ гъудэбадзэ кӀукӀумяухэм яхуэмыфащу адыгэхэми нэгъуэщӀ лъэпкъхэми фэжагъуэ ираплъ къалъытэ псалъэм папщӀэ ар зи унащхьэ тетӀысхьэу къуажэм и унагъуэм нэщхъеягъуэ къыщыхъуну брэм а етх йомыгъэлейуэ жыпӀэ хъунущ цӀыхур кӀукӀумяум нэхъ щышынэу кӀукӀумяур езым къызэрыщышынэм нэхърэ щӀыпӀэ куэдым мы къуалэбзу удэзыхьэхым насыпыншагъэ къихьу ялъытэ ауэ ипщэ еуропэм ар фӀыуэ къыщалъагъу аустрэм деж абы куэдрэ ирощакӀуэ икӀи зэрыжаӀэщи хуабжьу йохъулӀэхэр удыгъэмрэ губзыгъагъэмрэ я дэмыгъэщ кӀупхъ дудакъ хэкӀыгъуэм щыщщ хъунгъарым хуэдизынщ дамэ лъэныкъуэр см нос тхыцӀэр фӀыцӀафэщ нэрынэ пшахъуэ гъуэжьыфэхэр хэлъу хъум и пщэм кусэ хужитӀ зэтету ирокӀуэкӀ ныбэ щӀагъыр дамэку къабзийхэм я кӀэхэр кӀащхьэр хужьщ ущыпэщӀохуэ къухьэпӀэ еуропэм хы курытым и Ӏуфэхэм кърымым хы фӀыцӀэ къуэдмэзым къаукъазым деж азэрбиджаным нэхъыбэу здэпсэур щӀы тафэ зытемылэжьыхьхэращ ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэхэм щӀымахуэр африкэм щырах ипщэ къуэкӀыпӀэ къаукъазым щӀымахуэми щыплъагъунущ псынщӀэу къежыхьыф щӀылъэрыгъуалъхьэщ къизышыр анэращ хъум шырхэр анэм депӀ кӀупхъхэр иужьырей зэманым икъукӀэ мащӀэ хъуащ губгъуэхэр нэхъыбэу зэравэм куэду къызэраущэкӀум къыхэкӀыу ахэр къаукъазым бэгъуауэ зэрыщыӀам и щыхьэтщ стрепетово къуажэцӀэр иджы николо александровскэ ставропол къэралым Ӏусым хохьэ къэкӀыгъэ хьэпщхупщ къажьыкъышхуэ къажьыкъ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ мы бзур псэущхьэшххэм хабжэ зэрану къихьым сэбэпыр ебэкӀыу къалъытэ и лъэпкъэгъухэм ялъытауэ пӀащэщ дамэ лъэныкъуэр см я щӀыбыр щхъуэ ежьафэщ щӀагъыр хужьщ щхъуэхэр мащӀэу къыщӀэуэу къажьыкъыщхуэр щопсэу еуразиэм ищхъэрэ африкэм ищхъэрэ америкэм щыгъуэлъхьэну нэхъ къыхах чыцэ жыг гуэрэнхэр жыг щхьэхуэхэр зэрыт тафэхэр чыцэ зыкӀэрыт джабэхэми уащыпэщӀохуэ абгъуэр жыгыщхьэхэм фӀащӀыхь Ӏусыр гудэбадзэ шындырхъуо губгъуэдзыгъуэ хьэндыркъуакъуэ езыхэм нэхърэ нэхъ цӀыкӀу къуалэбзухэр молэмусэ хь мы псоми адыгэбзэкӀэ зэреджэу зы фӀэщыгъэщ къигъэлъагъуэр хьэлэмэтщ брэм а ахэр зэгъунэгъу дыдэу къелъытэ зэгъусэуи я щыӀэкӀэ псэукӀэми топсэлъыхь молэмусэ хь зэритхымкӀэ етӀуанэр ищхъэрэ къаукъазыкум къолъатэ жэпуэгъуэм щӀымахуэр щрихыну мэлыжьыхьым пщӀонди зыщеӀэжьэ зэрхуигъэфащэмкӀэ къажьыкъыщхуэдамэхур ди хэгъуэгум щогъуалъхьэ къазкъуэлэн бабыщ лъэпкъым щыщщ биологиэ лъэныкъуэмкӀэ мыр бабыщымрэ къазымрэ я зэхуаку мэхъу къуалэбзу пӀащэщ губгъуэбабыщым нэхърэ нэхъ инщ ауэ къазплъыфэм нэхърэ нэхъ цыкӀущ и теплъэр нэхъыбэкӀэ хужьщ щхьэр дамащхьэхэр фӀыцӀэ лыдщ пщэбгъу щӀагъыр хулъэ гъунэхэр дамащхьапэхэр кӀэщӀагъыр гуабжэщ пэр плъыжьщ лъакъуэ кӀыхь плъыжьщ къазхэм ещхь ещӀ зекӀуэкӀэмкӀэ псынщӀэу куэдрэ мэзекӀуэф щылъатэкӀэ дамэхэр куэдрэ щӀиупскӀэкъым зэгуэгъуу мэпсэу щогъуалъхьэ еуропэмрэ азиэмрэ я щӀыпӀэ щхьэхухэм ущыхуозэ ипщэ хуэхуэлейм къаукъаз гъунэхэм нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэм щӀымахуэр щрех хы фӀыцӀэ хы каспий Ӏуфэхэм къаукъазым къыщылъатэр зэзэмызэ дыдэщ абгъуэр щещӀ гъуэ ябгынэжахэм хьэуазэ хьэвэхэм псэуалъэ къамыгъэщхьэпэжхэм и нэхъыщхьэ Ӏусу щытыр псы псэущхьэ жьгъейхэр къэкӀыгъэ жылэ удзыпкъэ цӀынӀэ тхьэпэщӀэхэращ къанжэ къандж е къанджэ къуаргъ теплъэ лъэпкъым хохьэ къуаргъпщэхум хуэдизынщ щхьэр пщэр тхыцӀэр кӀэр фӀыцӀэщ ныбэ щӀагъыр хужьщ дамэхэм кӀэм лыдыфэ къащӀоуэ еуропэм азиэм африкэм америкэм я Ӏыхьэ нэхъыбэм мылъэтэжу щыӀэщ зэгуэгъуу мэпсэу щогъуалъхьэ мэз цӀыкӀухэм я гъунэхэм жыг хадэхэм паркхэм псыхъуэ чыцэ зэщӀэкӀахэм мэз кусэ ӀэрыгъэкӀхэм нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми мэз Ӏувхэм запыӀуедз абгъуэ щӀын пасэу еублэ къизышыр анэм изакъуэщ апщӀэндэхун хъум ар ехъумэ шынагъуэ гуэр къыкъуэкӀмэ хъыбар ирегъащӀэ Ӏусым нэхъыбэу хохьэ хьэпщхупщ къандрэдзэл мацӀэ лӀэужьыгъуэхэр н къ апхуэдэуи Ӏумпэм ящӀкъым дзыгъуэ джэдыкӀэ къуалэбзу шыр унэ джэджьей фӀыуэ ялъагъу гъавэ сэхуран хъарбыз хъыуан удзыжь жылэ зэрану къихьым нэхърэ зэрысэбэпыр нэхъыбэ лъэпкъу хъуам къанжэм теухуауэ псалъэжь псалъэшэрыуэ таурыхъ е хъыбар яӀэ адыгэбзэри абыхэм зэрахэту къуажэхь псалъэшэрыуэ хьэдэкъаз е къау къаз теплъэхэм хэхьа къыу лъэпкъыгъуэм хиубыдэ лӀэужьыгъуэщ къыум теплъэкӀи инагъкӀи ещхь лӀэужьыгъуэщ ауэ и нэхъ пщэ гъумыр щескӀэ егъэукъуэнш и натӀэм тыкъыр къыхокӀ пӀащэщ дамэ лъэныкъуэр см къешэч ч щопсэу еуропэм азиэм я щӀыпӀэ щхьэхухэм щогъуалъхьэ къаукъазым и ищхъэрэ хыкъумхэм псыпцӀэхэм я гъунэгъу къэкӀыгъэ Ӏувхэм щӀымахуэр щегъакӀуэ хы фӀыцӀэ хы каспий хы курытым я Ӏуфэхэм ипщэ къажэрым курыт азиэм къаукъазыкум зэзэмызэ щалъагъу щыблэлъэтыкӀкӀэ зыгуэрым игъэгубжьмэ унэ къазым хуэдэу и пщэр ещэщӀри с с с с макъ къегъэӀу и урыс фӀэщыгъэри аращ къызтекӀар мы къуалэбзу бжыфӀэшхуэр къыум хуэдэу япэм къаукъазым щынэхъыбащ нэхъ щӀыпӀэ куэдми щыгъуалъхьэт иджы нэхъыбэу щалъагъур бжьыхьэмрэ гъатхэмрэщ щыблэлъэтыкӀкӀэ зы псэущхьэ хуэсакъы хъумэн хуэймэ мыр етӀуанэу жыпӀэ хъунущ хьэдэкъазыр и хьэлкӀэ зэры мыкъыиныр къэгъэсэбэпауэ гъэбэгъуэжьын хуэйуэ орнитологхэм къагъэув еуропэм щӀыпӀэ куэдым псы ӀущӀахэм хыкъум мыинхэм щаӀыгъщ нэхъыщхьэу ӀускӀэ дэӀэпыкъуурэ мылъэтэжын папщӀэ и къабзий пхъашэхэр паупщӀ е нэмыщӀ амал кӀэлъызэрахьэ къашыргъащхъуэ къашыргъэ лъэпкъщ къуалэ бзуушхщ теплъэр зэфэзэщу щхъуэщ пщэ щӀыбагъым ӀэпапӀэ хужьхэр хэсу ныбэ щӀагъым кусэ гъуабжафэхэр зэпокӀуэкӀ анэр нэхъ пӀащэщ тхыцӀэми гъуэбжафэ кусэхэр хэлъщ урысейм и щӀыпӀэ бжыгъэм къаукъазри хиубыдэу къухьэпӀэ еуропэм ищхъэрэ къухьэпӀэ африкэм азиэм къашыргъащхъуэхэр гъэ къэси а зы щӀыпӀэращ здэгъуалъхьэр абгъуэжьым и гъунэгъуу щӀэ ящӀурэ абгъуэр нэхъыбэу зыфӀищӀыхьыр уэздыгъей жыгхэращ гъуэлъхьэжыр анэм изакъуэщ хъур абы доӀэпыкъу бын щапӀ зэманым Ӏусыр нэхъыщхьэу къуалэбзу жьгъейщ ауэ анэхэм джэд щаукӀ къохъу дзыгъуи яшх брэм а зэритхымкӀэ къашыргъащхъуэр цӀыхум щышынэми адрей къуалэбзухэмкӀэ хуабжу гуейщ зэрыхахуэм къинэмыщӀауэ сыт хуэдэ щытыкӀэ имыхуами Ӏэнкун хъукъым икӀи хьылэщ гъуогушхуэхэм уащыхуозэ дыгъуакӀуэ хъунщӀакӀуэхэщ хьэлэмэтщ ӀэкӀуэлъакӀуэу къалэбзу жьгъейхэр къызэригъэпцӀэфыр абы папщӀэ мэзкъанжэм и лъэтэкӀэм зыпещӀыж зэщакӀуэм иужь здитым ар апхуэдизу щӀехьэщэри унэ вагон кӀуэцӀым щыщӀэлъатэ цӀыхухэм ис гъуогурыкӀуэхэм щажэхэуэ къохъу къашыргъэшхуэ къашыргъэ лъэпкъщ анэхэм я дамэ лъэныкъуэр см хъур нэхъ цӀыкӀущ тхыцӀащхьэр щхъуэ гъуэбжафэщ е щхъуэ хужьыфэщ ныбэ щӀагъыр хужьыфэщ кусэ щхъуэхэр зэпаракӀыу щхьэр нэхъ фӀыцӀафэщ къаукъазым мылъэтэжу щопсэу абы нэмыщӀу еуропэм сыбырым ищхъэрэ къухьэпӀэ африкэм хъутейм ишъхъэрэ америкэм нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми я мэзылъэхэм абгъуэр жыгыщхьэм щащӀ ар мызэмытӀэу къагъэщхьэпэ къизышыр анэм изакъуэщ махуэ кӀэ теса нэужь а зэманым ар хъум егъашхэ шырхэри депӀ мы лӀэужьыгъуэр хуабжьу ещхьщ къашыргъащхъуэм и теплъэкӀи и хьэлщэнкӀи щакӀуэнкӀи зи мыувыӀэ зэи зи ныбэ из мыхъу жыджэрагъ ин зыщӀэт хьилагъэ зыдалъагъу псэущхьэшх лъэщрэ бзаджэрэ ди ӀэрыӀуатэм итырджы жэуэ къыхощыж къеущэкӀу къуалэбзу шэрыпӀ псэущхьэхэр унэ джэдкъазми тоуэ къикӀыхэкӀ жьыкъан лъэпкъ къикӀыхэкӀ лъэпкъэгъущ теплъэр къызэрыкӀуэу дахэщ хъухэм я тхыцӀэр гъуабжэ фӀыцӀафэщ къабзий цы гъунэхэр щхъуэ улъияфэщ пэ лъэдакъэм къыщыщӀэдзауэ нащхьэмкӀэ набдзэ хужь ирокӀуэкӀ дамэхэр гъуабжэ фӀыцӀафэщ ӀэпапӀэ хужь тӀурытӀ яхэсу жьэгъур хулъащхьэр джабэхэр гъуэжьыфэщ ныбэ кӀэ щӀагъхэр хужь гъуэжьыфэщ кӀэ къыхэкӀыпӀэр хужьщ ауэ кӀапэ дыдэр гъуабжэ фӀыцӀафэщ анэхэм я теплъэр нэхъ фагъуэщ унэбзум нэхърэ нэхъ цӀыкӀущ щопсэу мэз лъапэхэм мэз гъэуапӀэ чыцэу зэхэкӀэжахэм удз кӀыр здэщыӀэ хъупӀэхэм бгыхэм еуропэ псом ущыпэщӀохуэ щӀымахуэр африкэ курытым щрехыр къаукъазым деж м м нэс зи лъэгагъ къущхьэхэм щыӀэщ абгъуэ щащӀ удз Ӏув щӀагъым зэзэмызи жыг уахэм я лъабжьэ щӀагъым нэхъыщхьэу и Ӏусыр гъудэбадзэ хьэпщхупщ нэщӀэпкӀэ бэдж нэмыщӀыуи мэракӀуэхэкӀ къырпсыхэуэ псыхэуэбзагуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэ пӀащэщ теплъэр фӀыцӀэщ удзыфэ лыд къыщӀэуэу ныбэ щӀагъыр хужьщ псыхэуэ къызэрыкӀуэхэм яхуэдэу мыри пэкӀыхь пщэкӀыхь лъакъуэкӀыхьщ кӀэбдз лъащӀэмрэ лъэдиймрэ цы ятеткъым ин хъуа шырхэм я цыр лыдкъым къырпсыхэуэр щӀыпӀэ куэдым щогъуалъхьэ куршым и гъунэгъуу мэз псыпцӀэ хыкъум псы здагъуэтым еуропэм азиэм къаукъазым щӀымахуэр щрах ипщэ африкэм индиэм ганг псым и Ӏэгъуэблагъуэм хъутейм и ипщэ къуэкӀыпӀэм абгъуэ щещӀ щӀыпӀэ къуейщӀейхэм жыг къудамэхэм къырыщхьэ бгъуэнщӀагъ дапхъэхэм илъэс бжыгъэкӀэ къегъэсэбэп кӀэцӀын щиублэр илъэсищ ныбжьырщ шырхэр абгъуэм къыщилъэтыр я ныбжыр махуэ м нэсауэщ Ӏусыр къанэ щӀагъуэ щымыӀэу псэущхьэщ нэхъыбэу бдзэжьей алыркъэш хьэндыркъуакъуэ абым нэмыщӀу дзыгъуэхэр блэхэр шындырхъуохэр къыу бабыщ лъэпкъым щыщ къыу лъэпкъыгъуэм хэхьа лӀэужьыгъуэщ къуалэбзу пӀащэщ и гъунэгъу дыдэ лӀэужьыгъуэ хьэдэкъазым хуэдизынщ къешэч ч дамэ лъэныкъуэр см щескӀэ и пщэр занщӀэу иӀыгъщ теплъэр зэфэзэщу хужьщ цы щабэ тетщ лъакъуэ кӀэщӀщ икӀэмкӀэ ехьэкӀащ дамэхэр инкъым пкъым быдэу екъузылӀащ мыпӀащӀэурэ йос зекӀуэн фыуэ илъагъукъым и макъыр жьгъыру лъэщщ икъукӀэ сакъщ щӀымахуэр щегъакӀуэ хы курыт хы каспий щӀыналъэхэм ипщэ къуэкӀыпӀэ азиэм щопсэу еуразиэм и ищхъэрэ лъэныкъуэм къаукъазым и щӀыпӀэ зэхуэмыдэхэм къапщтэмэ къэрэшей шэрджэсым и псы хуэм хыкъум Ӏуфэхэм гъатхэ бжьыхьэ лъэтэжьыгъуэ зэманым щалъагъу абгъуэ абрагъуэр м нэс зи къаухьыр щеухуэ къамыл ӀутӀанэ Ӏув зыӀут хыкъумхэм хы Ӏуфэхэм кӀэцӀыгъуэм анэм абгъуэц къызыхеч Ӏусыр псыудз лъабжьэ псым хэс псэущхьэ жьгъейхэр къуанщӀэ вынд теплъэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ къуаргъым хуэдизынщ теплъэр фӀыцӀэ лыдщ жьэпкъыр пэ къыхэкӀыпӀэр нэкӀур пцӀанэщ хужьыфэщ щыкуэдщ еуропэм азиэм къаукъазым щыбэгъуащ мылъэтэжыу щопсэу щыплъагъунущ гупышхуэхэу жыг хадэхэм паркхэм къуажэ гъунэхэм щыӀэ жыг гуэрэнхэм мэз лъапэхэм псы Ӏуфэ жыгхэм абгъуэ зэ ищӀар илъэс бжыгъэкӀэ къегъэщхьэпэ зэ гъуэлъхьэгъуэр джэдыкӀи гъуэлъхьэжыр анэращ къыреш махуэ кӀэ хьэӀулэщӀ псоми яхуэдэу къуанщӀэ шырхэр къохъу цы ятемыту янэхэр къэмыпщӀауэ япэ тхьэмахуэрэ ныкъуэрэм шырхэри анэхэри хъум егъашхэ атӀанэ быныр тӀуми зэдапӀ шырхэр абгъуэм къолъэт мазэ ныбжьым иту къуанщӀэхэм яшх хьэпщхупщ дзыгъуэхэкӀ гъавэ хадэцӀыкӀухэкӀ мы къуалэбзур ди ӀуэрыӀуатэм зэрыхэтыр Ӏейм и лъэныкъуэщ къуанщӀэхэр сосрыкъуэ зэраукӀынум и нэгъыщэу телъхьэу нартхэм къахощыж сосрыкъуэ унэм щыщӀэплъым дунейр зэуэ къызэӀыхьащ махуэр жэщ кӀыфӀ хъужащ сосрыкъуэ зыщӀэс унэм къуанщӀэ фӀыцӀэхэр Ӏэрамэ Ӏэрамэхэу къыщхьэщылъэтахэу дамэкӀэ унащхьэр трауд ар сосрыкъуэ игъэщэгъуащэри и щӀасэм еупщӀащ жэщым къуанщӀэхэм къалъэтыхьу хэт игъащӀэм илъэгъуа къумадэджынэ мэзджэд лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ ещхьщ къуршджэдым ауэ нэхъ цӀыкӀущ къешэч г хуэдиз хъухэм я теплъэр щхъуэщ мащӀэу тхьэмбылыфэ къыщӀэуэу и пкъыщхьэм мащӀэу къыхэщу ӀэпапӀэ цӀыкӀухэр хэпхъауэ ирокӀуэкӀщ гу лъытыгъуэр и теплъэм хужь кусэ цӀыкӀура и пэм деж къыщыщӀидзэу и тхьэкӀумэм нэс екӀуэкӀыр абдежым гъуэжь ӀэпапӀэ хъурей хъууэ и бгъухэмкӀэ кусэ гъуабжэ фӀыцӀафэхэр ирохыр анэм и теплъэр нэхъ фагъуэщ щхьэмрэ и бгъухэмрэ кусэхэр хэлъкъым я пэр гъуэжьщ лъакъуэхэр гъуэжь фӀеифэщ азиэм и Ӏэхьэ нэхъыбэр хеубыдэ къажэрым и ищхъэрэ къухьэпӀэ лъэныкъуэм къыщыщӀэдзауэ инд псыхъуэм нэс абым нэмыщӀу азиэ курытми и къумылъэ щӀыпӀэхэм я нэхъыбэм абгъуэр щӀым щещӀ удз лъагэ Ӏуву зэщӀэкӀахэм къыришыр шыри мащӀэу м нэс къышыриш мэхъу нэхъыщхьэу и Ӏусыр къэкӀыгъэхэм я пкъыщӀэ жылэ мэракӀуэ нэхъ мащӀэу хъумпӀэцӀэдж цӀыв хьэпщхупщ псыхэуэбзагуэ теплъэ хэкӀыгъуэр къуалэбзу хэкӀыгъуэщ лъэпкъих зэщӀыубыдэу къуалэбзу пӀащэхэщ лъакъуэ пщэ пэ кӀыхьхэу кӀэбдз щӀагъым нэ хъуреягъым цы ятеткъым лӀэужьыгъуэ щхьэхухэм я щхьи пщэи цыншэщ кӀагуэ хуэхъурейхэщ зэрыз дыдэ къанэмыщӀа анэмрэ хъумрэ зэфэгъущ е зэщхь дыдэщ зэгуэгъууи мэпсэухэр моногамнэхэщ псыхэуэбзагуэ теплъэхэр зызубгъуа хэкӀыгъуэщ зи лӀэужьыгъуэхэр щӀыпӀэ хуабэхэми ищхъэрэми тундрэм нэсу щыпсэухэу и нэхъыбэр лъэтэжкъым тропикхэм щогъуалъхьэ жыг чыцэ бгъэн къамыл Ӏув къыздэкӀ псы Ӏуфэхэм абгъуэр жыгыщхьэм лъагэу фӀащӀыхь нэгъуэщӀ къэкӀыгъэхэми щаухуэ къырпсыхэуэхэм уеблэмэ бгы задэхэми кӀэрагъэзагъэ шырхэр анэхэми хъухэми къызэдыраш абы ихь зэманыр елъытащ езыхэм я инагъым махуэ Ӏус нэхъыщхьэр псы псэущхьэщ апхуэдыуи шындырхъуо елэн дзыгъуэхэкӀ хэкӀыгъуэм лъэпкъих зэщӀеубыдэ ахэр мэзжьынду кӀукӀумяу лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ теплъэр гъуэжьыфэщ кусэ гъуабжэхэр къырехыу щӀагъыр нэхъ тэхущ нэхэр лъэбжьанэхэр фӀыцӀэщ тхьэкӀумэ къыпфӀэщӀу щхьэщыгум цы Ӏэрамэ тӀурытӀ къыхопӀиикӀ щымыгъуазэм жьынду къыпфӀэщӀынущ апхуэдизкӀэ абы ещхьщи ауэ нэхъ цӀыкӀущ щопсэу еуропэмрэ азиэмрэ я мэзхэм здэгъуалъхьэр мэзырщ адрей къуалэбзухэм я абгъуэу щытахэм жыг гъуанэхэм щӀыгум деж абгъуэм тесыр анэращ адрей кӀукӀумяу лӀэужьыгъуэхэм къагуэкӀыу мэзжьындухэр щӀымахуэм зэрыӀыгъщ къаукъазым щыпсэухэр лъэтэжкъым ауэ мэӀэпхъуэхэр апщыгъуэм ахэр унэ жыг хадэхэм щыплъагъунущ зы гупым къуалэбзу хыхьэу ауэ зэрыкӀэлъыплъымкӀэ жыгышхуэхэм щхьэкӀэ Ӏувхэм я деж уеблэмэ щӀигъу щызэхуэс щыӀэщ зэгъунэгъуу зэгъусэу махуэр щагъакӀуэ цӀыхум ахэр щыщынэкъым икӀи гъунэгъуу зырагъэплъ дыгъэр къухьа нэужькӀэ зэрызурэ дэкъикъэ я зэхуакуу щакӀуэ мэлъатэ мэзжьындухэм я бийхэр апхуэдэу куэд хъукъым нэхъ шынагъуэр жьындухэмрэ кӀукӀумяу гъуабжэхэмрэщ Ӏус нэхъыщхьэр дзыгъуэхэкӀщ мэзтхьэрыкъуэ тхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ губгъуэтхьэрыкъуэм нэхърэ нэхъ цӀыкӀущ ауэ нэхъ зэкӀущ тхыцӀэр гъуабжэ къуэлэнщ псынщӀэу мэлъатэ фӀыуи зокӀуэ еуропэм азиэм африкэм сыбырым нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэми я мэзхэм гъурцхэм щопсэу къаукъазым щогъуалъхьэ тӀо къыреш мэлъэтэж абгъуэр жыг къудамэхэм щещӀ къудамэхэм тесыну фӀыуэ елъагъу щышхэнумрэ псы щефэнумрэ нэхъ щӀылъэм къетӀысэхкъым ар къызэрыкӀуэ дыдэщ къуацэ гъур зэтелъщ жьыбгъэр ину къеуэмэ апхуэдэ абгъуэр къекӀурэхынкӀэ мэхъу шырхэр шызэзауэкӀэ апхуэдэ къабхэщ абгъуэ тӀасхъэм хуэшэчкъым ауэ жыӀэн хуейщ мэзтхьэрыкъуэхэм я абгъуэ щӀыпӀэхэр зыщӀыпӀэм къыщымынауэ зэщымыщщ ахэр къыщагъуэтащ жыг къудамэхэм я зэгуэкӀыпӀэхэм къанэмыщӀауэ унэ инхэм я бжьыхьэкӀапэхэми гъэш фермэхэм я бгыкъуэхэми урамхэм я деж лампӀ зыкӀэрыщӀа пкъохэми мэкъупӀэджэд лъэпкъыр къру хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ лъэпкъыгъуэ бжыгъэ къызэщӀеубэдэщ дэнэ щӀыпӀи щопсэу арктикэм къинэмыщӀа лӀэужьыгъуэ нэхъыбэр щӀыпӀэ хуабэхэм щыӀэщ мэкъупӀэджэдхэр щӀылъэ къуалэбзухэщ хьэщӀапӀэу къыхах къэкӀыгъэ Ӏув здэщыӀэ щӀыпӀэ псыӀэ псыпцӀэ хыкъум Ӏуфэхэр псынщӀэу къэкӀыгъэ Ӏувым щызокӀуэ лъэтэн къаухьэлъэкӀ амал иӀэуи заӀэтынукъым къэкӀыгъэхэм зыщагъэпщкӀуну нэхъ къыхах хытӀыгухэм щыӀэ лӀэужьыгъуэ гуэрэхэр лъэтэжыфхэкъым куэдрэ фӀыуэ йос я зы ныкъуэми псым фӀыуэ зыщӀагъэмбрыуэ щогъуалъхьэ къэкӀыгъэ Ӏувхэм абгъуэр фӀыуэ ягъэпщкӀу я зэ гъуэлъхьэгъуэр зэрыхабзэщи джэдыкӀэ къуэлэни анэми хъуми къызэдыраш махуэ кӀэ мэкъупӀэджэд лӀэужьыгъуэхэр щӀылъэрыгъуалъхьэхэщ джэджьейхэр джэдыкӀэм къызэрипщу щӀопхъуэф йосыф ауэ лъэтэф щыхъур зэман текӀмэщ лъэпкъ къуэдзэ лъэпкъ къуэдзэ лъэпкъ къуэдзэ псыкъуаргъ псыкъуаргъ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ тхыр щхьэр къащхъуэ лыдщ жьэгъур бгъэгущхьэр ныбэ щӀагъыр улиягъуафэщ лъакъуэ плъыжьщ дамэбгъуэ кӀэщӀщ пэ кӀыхь захуэщ щопсэу еуропэм африкэм азиэм я щӀыпӀэ щхьэхухэм щогъуалъхьэ нэпкъ задэ псы хуом Ӏуфэхэм чыцэ жыг зэщӀэкӀахэр зыӀутхэм и нэхъыбэм абгъуэр псыщхьэ нэпкъым щащӀ ихьэпӀэр къудамэхэм ягъэпщкӀуу абы гъуэкӀэ уеджэмэ нэхъ хуэфащэщ и гъэпсыкӀэр апхуэдэщи хъури анэри зэдэӀэпыкъуурэ нэпкъым пэкӀэ къыщырауд бгъуэнщӀагъ см м нэс кууагъыу къыраудар лъэбжьанэкӀэ къыратхъуурэ ар илъэс бжыгъэкӀэ къагъэсэбэп гъэм тӀо къраш ди псыӀуфэхэм псалъэм папщӀэ балъкъ бахъсэн инжыджцӀыкӀу инжыджышхуэ псыжъ шэрэдж тэрч я деж мылъэтэжу щопсэу я бжыгъэкӀэ курытщ Ӏус нэхъыщхьэр бдзэжьейщ яшх гъудэбадзи хьэмблыуи псы псэущхьэ цӀыкӀуфэкӀухэри псысхуолӀэ бзупэгъум лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ унэбзум хуэдизщ ауэ нэхъ псыгъуэ зэкӀужщ хъухэм я теплъэм плъыфэ йобэкӀ нэхъыбэу хулъащхьэм бгъэм кӀащхьэм деж тхыцӀэм фӀыцӀафэ нэхъ къыщӀокэ дамэхэр кӀэр плъыжь гъуэбжафэщ ныбэ кӀэ щӀагъыр хужьщ анэр щхъуэ гъуэбжафэщ и щӀагъыр нэхъ хужьыфэу ди щӀыпӀэхэм нэхъ бэгъуауэ щыпсэу лӀэужьыгъуэ дахэщ псом хуэмыдэу абыхэм я уэрэд нэщхъеягъуэр къызыщӀэуэр гъэмахуэм нэхъ щоӀу инжыджышхуэ инжыджцӀыкӀу псыжъ тэрч сындж нэгъуэщӀ псыхъуэхэм щопсэу къуэкӀыпӀэ еуропэм сыбырым азиэм щӀымахуэр щрех индиэмрэ хъутейм и ипщэ къуэкӀыпӀэмрэ щогъуалъхьэ мэз лъапэхэм гъурцхэм псыхъуэ мэзхэм жыг хадэхэм дзэл екӀэпцӀэ гуэрэн зэрыт мэкъупӀэ псыӀэхэм абгъуэр зыщӀри гъуэлъхьэжри анэм и закъуэщж Ӏус нэхъыщхьэр жылэ мэракӀуэ удз гъэгъа нэхъ мащӀэу хьэпщхупщ гъудэбадзэ псыхэуэхужь псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ адрей лӀэужьыгъуэхэм къагуокӀ и теплъэ хужьыбзэмрэ зэрыпӀащэмрэкӀэ ику иту къешэч ч кӀигъу дамэ лъэныкъуэм и кӀыхьагъщ см кӀэцӀыгъуэ зэманым псыхэухужьым и пщэдыкъым къыхокӀ хьэгуагуэ мыин и пщэ щӀагъым цы кӀыхь зэгуэкӀхэр дамащхьэхэми апхуэдэ цы кӀыхьхэр кӀащхьэм блэкӀыу ахэр агреткэ жыхуаӀэ цы цӀэрыӀуэхэрщ пэр лъакъуэхэр фӀыцӀэщ нэ хъуреягъыр удзыфэщ урысейм уеблэмэ щыбэгъуэжьауэ къалъытэ гуп гупури щхьэхуэ щхьэхури мэгъуалъхьэ абгъуэ щещӀ бгъэн Ӏув кӀырхэм уащыпэщӀохуэ ипщэ еуропэм азиэм ищхъэрэ ипщэ америкэхэм африкэм аустралиэм зелэнд щӀэм я тропик е субтропик лъэныкъуэхэм къаукъазым щымащӀэкъым мэлъэтэж агреткэ цыр зыӀэрагъэхьэн папщӀи лӀэщӀыгъуэм псыхэуэхужьхэр гущӀэгъуншэу куэду зэтраукӀащ абы папщӀэ гъэщӀэгъуэнкъым мы къуалэбзу лӀэужьыгъуэр япэм здыщыгъуалъхьэу щыта щӀыпӀэ куэдым зэрыщымыӀэжыр е мащӀэ дыдэ зэрыхъуар е лӀэщӀыгъуэм и гъэхэм мы къуалэбзур хъумэн зэраублам зэрырамыгъэщакӀуэжым и фӀыгъэкӀэкъэрал куэдым и бжыгъэр къызэрыкӀуэ хъужьащ псыхэуэхужьым и Ӏусыр бдзэжьей псы хьэпщхупщ пкӀауэ мацӀэ шэрыпӀ псэущхьэ жьгъейхэр псыхэуэщӀыбыпцӀэ псыхэуэбзагуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ къуалэбзу пӀащэщ лъакъуэ пщэ пэ кӀыхьщ къешэч ч дамэ лъэныкъуэр см теплъэ нэхъыщхьэр хужьщ дамэкӀэхэр фӀыцӀэ лыдщ абы папщӀэ щыщыткӀэ дамэ зэгуэлъхьахэм и щӀыб щӀагъым къыщыщӀэдзауэ и кӀэм нэс зэфэзэщу фӀыцӀэу болъагъу пэмрэ лъакъуэхэмрэ плъыжьщ анэхэр мащӀэу нэхъ цӀыкӀущ ауэ теплъэкӀэ хъум ещхьщ моногамнэхэщ зэхъузэбзхэр я гъащӀэ псом зэгъусэщ щыӀэщ еуропэм къаукъазщӀыбым анадолейм къажэрым африкэм и ищхъэрэ къуӀэпӀэм щӀымахуэр африкэм щрах псыхауэщӀыбыпцӀэхэр щогъуалъхьэ къуажэхэм я гъунэгъуу псэуалъэ зэхуэмыдэхэм я щхьэхэм жыгхэм телджырам пкъуохэм щошхэ псыпцӀэхэм мэкъупӀэ псыӀэхэм я Ӏусыр псыхэуэ псоми яхуэдэу псэущхьэщ хьэндыркъуакъуэ шындырхъуо хьэпщхупщ бдзэжьей дзыгъуэ тхьэкӀумэкӀыхь шыр нэгъуэщӀхэри пцӀащхъуэ пцӀащхъуэ лъэпкъым хыхьэ лӀэужьыгъуэщ пкъы псыгъуэ кӀэ дыкъуакъуэ кӀыхьщ дамэ папцӀэ псыгъуэщ пэ кӀэщӀ жьабгъуэщ лъакъуэ кӀэщӀ къару мащӀэщ натӀэмрэ жьэгъумрэ плъыжь улъиягъафэщ тхыцӀэр фӀыцӀэ жырыфэщ морафэ и пщэм къырекӀуэкӀыу къыщӀэуэу ныбэ щӀагъыр хужьщ къаукъазым щыкуэдщ мэлъэтэж абгъуэ кӀэрещӀыхь унэ блынхэм нэгъуэщӀ лъэгапӀэхэм гъэм тӀо къыреш Ӏусыр фӀыуэ лъэтэф гъудэбадзэщ пцӀащхъуэр унэбзум хуэдэу ижь ижьыж лъэандэрэ цӀыхум и гъуэнэгъуу мэпсэу и абгъуэр псэуалъэхэмзэрыщищӀынум хущӀэкъуу и бзэрабзэр нэгъуэщӀ бзум ейм хэгъэгъуэщэгъуейщ абы ди ӀуэрыӀуатэм хуэфащэ увыпӀэ щиӀыгъщ и фӀэщыгъэм щӀагъыбзэ мыхьэнэ хэха иӀэу ар къуажэ гъащӀэм псынщӀагъэм я дэмыгъэщ унэбзум бжэндэхъум яхуэдэу гъатхэр къезыгъэблагъэхэм ящыщщ хъыбарыфӀзехьэщ лъэтеувэ уэрэдхэм ящыщ зым япэ лъэбакъуэхэр зыч щӀалэ цӀыкӀур къыхуреджэ фызышэ уэрэдым деж щӀалэу къэзышэр адыгэхэр пцӀащхъуэм зэран хуэхъукъым абгъуэр я пэш блыным кӀэрищӀыхьми зэрагъэзэгъ абы ини цӀыкӀуи щытыкӀэ хуаӀэр псом хуэмыдэу щынэрылъагъущ фӀылъагъуныгъэ хэлъу хузэхалъхьэ къуажэхьхэм псалъэжьым щыщхэм къеӀуоху урыс адыгэ зауэ зауэм и щӀэдзэгъу къалъытэр мэздэгу быдапӀэр щыхалъхьа гъэращ джылэхъстэнейм щиухар накъыгъэм и Ӏаткъуаджэм деж лӀэщӀыгъуэм и кум урысей империэм и экспансиэр къуакъазым носыр къаукъаз щӀыбагъым дэт къарууншэ пэштыхьейхэр картли кахети имерети нэмыщӀхэр урысейм и ӀэнатӀэр къаштэ ауэ Ӏуэхугъуэр зэӀуохьэр урысеймрэ и щӀыпӀэ щӀэхэмрэ я зэхуакум ищхьэрэ къаукъазыр дэлъ мэхъур апхуэдэу лӀэщӀыгъуэм и етӀуанэ Ӏыхьэм урысей империэм зауэр къырегъажэр къаукъазыр убыдыным папщӀэ амалыншэу мэхъур адыгэ хэкум емызауэу къаукъазым и нэхъ къэрууфӀэ хэку емылъытауэ илъэс бжыгъэкӀэ адыгэхэр урысейм и лъэныкъуэр зауэ бжыгъэмкӀэ зэриштэтэр зэрзэпылъхэтэр ауэ адыгэ жылэми я хуитыныгъэр ягъэкӀуэдыну хуейтэкъым апхуэдэу адыгэхэм къапэщылъырт язэуэну дунейм и нэхъ лъэш империэм къаукъазыр иубыдын урысей империэм зэрщӀидзар адыгэ хэкум и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ къэбэрдей а лъэхъэнэм пщыгъуэм щӀыпӀэшхуэр иубыдырт къэбэрдеймкӀэ пхырыкӀырт гъуогу нэхъыщхьэхэр къаукъазщӀыбагъым абым нэмыщӀыу къэбэрдейм ӀэнатӀэшхуэ иӀэт нэмыщӀ къаукъаз лъэпкъхэм абазэхэр къэрэшейхэр балъкъэрхэр осетинхэр ингушхэр мышгычхэр къэбэрдей пщыхэм я ӀэнатӀэр къалъытэрт урысей ӀэнатӀэгъуэм илъытэт къэбэрдейр иубыду нэхъщхьэ гъуогу къаукъазщӀыбагъым кӀуэр къэбэрдей пщыхэм я ӀэнатӀэм щӀэттэр езым зэригъэзэхуэн абым нэмыщӀыу урысейм къэбэрдейр щиубыдым деж япэреуэ къаукъазыкур и ӀэнатӀэм щӀыхьэрт етӀуанэу къаукъаз лъэпкъхэм абымкӀэ и къэрур яригъэлъагъурт нэхъыщхьэу ар зыхуигъэлъытэтэр адыгэ хэкум и къухьэпӀэ лъэныкъуэм къэбэрдейр иубыда нэужь къаукъазыр тӀууэ зэгуэкӀырт къухьэпӀэ адыгэ хэку дагъыстэн жоуэ урысей дзэзэшэхэм я нэхъыбэм зауэр мафӀэкӀэ ирагъэкӀуэкӀырт губгъуэхэр гъавэхэр хаутэт былымыр ирахурт хэкум къуажэхэм бжыгъэ ямыӀэу ягъэсырт урысей ӀэнатӀэгъуэм уэркъхэмрэ лъхукъуэлӀхэмрэ ныкъуэкъуэгъу хидзэрт къэбэрдейм кӀуэсэжьа лъхукъуэлӀхэр идеж иштэу я пщы уэркъхэм пэувэнэхэу къакӀигъастэу абым нэхъыбэу гъунэгъу лъэпкъхэр къигъэгугъа къэбэрдейм текӀуэмэ и губгъуэ щӀыпӀэхэр яхуигуэшыну къэбэрдей пщыхэм фӀэкӀа щыхь ямытыжынэу апхуэдэу щыхъум лъэпкъ бжыгэхэр зауэм хэмыхьэу урысей и лъэныкъуэр яубыда хъуащ зауэр екӀуэкӀыху къэбэрдей къуажэу хъуар Ӏуащхьитху щӀыпӀэм щыӀахэр хагъэкӀуэдащ зауэм къелахэр бэлъкъ щӀыбагъымкӀэ ягъэтӀысахэщ щӀыпӀэ хуит хъуахэм быдапӀэ щӀэхэр халъхьа константиногорское псыхуабэ гъэм нартсанэ къуэм быдапӀэ кислые воды нартсанэ абыхэм зэхуащырт къэбэрдейхэм щхьэкӀэ гъуогур адыгэ хэкум и къухьэпӀэ лъэныкъуэм къэбэрдейр адыгэ хэкум хэгъэкӀа хъуащ хьэлэч къыхэзылъхьэр абым нэмыщӀу къэбэрдей жылэм емынэ узыгъуэращ зауэ екӀуэкӀым узыр нэхъри нэхъ псынщӀыу лъэпкъыр зэщӀигъащтэрт зэрыхъуамкӀэ къэбэрдейм и жылэ мин хъутэр мин нэсащ абым папщӀэ урыс дзэзэшэхэм гу лъытыгъуэ ящӀыр къэбэрдейм фӀэгъэкӀа хузэфӀэмкӀыжьынэу и шуудзэ мин бжыгъэ хъутэмкӀэ урысей лъэныкъуэхэм теуэн ауэ лъэпкъым зэуэныр щигъэтакъым къумбалей и псыхъуэм иджырей ищхъэрэ осетиэм зауэшхуэ щекӀуэкӀащ текӀуар а зауэм урысейра а лъэхъэнэм щыщщ адыгэ псалъэжьыр къущхьэ лъэныкъуэхэм хэта адыгэ къуажэхэр губгъуэмкӀэ ягъэтӀысын щӀадза быдапӀэ кусэу ирагъэкӀуахэр хъумэным пылъхэт къэбэрдей жылэр къущхьэ лъэныкъуэмкӀэ пхырымкӀынэу къущхьэхэр сыт щыгъуи лъэпкъым и быдапӀэу щытащ зауэхэми абым папщӀэ урысей ӀэнэтӀэгъуэм зихъумэжырт гъэм къэбэрдей къэрууншэ хъуам ермоловыр зекӀуэу хэхьа пщы уэркъ бжыгъэхэм зауэ иратурэ бэхъсэн къуэладжэмкӀэ икӀуэтыкӀахэ яужым адыгэ хэкум и къухьэпӀэ лъэныкъуэм икӀахэщ хьэжрэт къэбэрдей къуажэхэр халъхьауэ абым нэмыщӀу бжыгъэхэр мышгычейм хэтӀысхьахэщ апхуэдэу къэбэрдейр илъэс кӀэ урысейм иубыда хъуащ и щӀыпӀэм и ныкъуэм и ныкъуэращ къыхуэнэжьар жылэ мин хъутэм къелар мин щ осетин ингуш балъкъэр лъакъуэ гуэрэхэр къэбэрдей пщыхэм я ӀэнатӀэм щӀэкӀыху урысейм ер къаштэрт къэрэшейр зы махуэ зауэкӀэ урысейм хэхьа жэпуэгъуэм и джылэхъстэней щӀыпӀэ унэщӀам иджырей мышгычейм ингушейм осетиэм я губгъуэхэр къущхьэхэм къыдагъэкӀыурэ мышгычхэмрэ ингушхэмрэ ягъэтӀысырт къэбэрдеишхуэм и щӀыпӀэ унэщӀахэм къущхьэм къыдагъэкӀа осетинхэм къэрэшейхэм балъкъэр лъэпкъхэм яратырт адыгэ хэкум и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр къэбэрдейр урысейм зэриубыдар гъэм зы къэралым дуней псом псалъэ пимыдзэу империэм и зы лъэныкъуэу къалъытэу щӀадзащ ауэ адыгэ хэкум и къухьапӀэ лъэныкъуэр урысейм хэту къалъытэртэкъым абым куэдрэ япэу уэсмэн империэр бжыгъэрэ пылъащ адыгэ хэкур и ӀэнатӀэгъуэм щӀигъэхьанэу ар кърым хъанейкӀи мыслымэныгъэкӀи игъэзэнщӀэным пылъырт зауэу зэ нэхъ зэпэуватэкъым адыхэ хэкумрэ тыркухэмрэ уэсмэнхэм я кхъухьхэмкӀэ адыгэ хэкум и хы Ӏуфэм дзэ къыщыригъэкӀам быдапӀэ ящӀыным папщӀэ дзэр щӀэху хэкӀуэда адыгэ шуудзэр зэ теуа яуж абым лъандэрэ къыщыщӀэдзауэ уэсмэн ӀэнатӀэгъуэр чэнджэшурэ натхъуэдж пщыхэм пӀалъэ къаӀырахыр быдапӀэ ящӀыну анапэрэ Ӏэнапэ суджук калерэ цӀэмэз ауэ пцӀыгъэ ящӀамкӀэ дунейпсом тыркухэм ябым яуж къаӀуохун щӀадзэр адыгэ хэкур и ӀэнатӀэгъуэм щӀэту тыркухэм я щӀыпӀэтхыпхъэхэм адыгэ хэкур я къэралым хэту ятхт урысейм ар езым игу ирихьу апхуэду щыту къилъытэрт аргуэру урыс тырку зауэм урысейр текӀуа яуж адрианопол тхылъыр къэралитӀым щӀатхэр абым унафэ къыхэкӀымкӀэ тыркум адыгэ хэкур ирет мэхъур урысейм гъащӀэпсом еуэ щытынэу апхуэдэу еуропэ псом и дипломатхэр къэгъэпцӀа хъуащ урысей ӀэщӀагъэмкӀэ карл маркс гу зэрилъытамкӀэ абыми итхт урысейм ар фӀыуэ къызэргурыӀуэр тыркуей пэштыхьыр Ӏэнапэм дэсыхукӀэрэ урысейм тхылъ щӀитхащ адыгэ пщыхэм ящэхуэну хы Ӏуфэ къалэхэм тыркуей Ӏуохугъэхэр зэгъэзэхуэным щхьэкӀэ истамбыл адыгэ тхьэмадэхэр макӀуэ тырку ӀэнатӀэгъуэм мыслымэн диныр къаштэу уэсмэн империэм и ӀэнатӀэм щӀэхьэнэхэу адыгэхэм къажыраӀэр ауэ тхьэмадэ кӀуахэм къажыраӀар зэкӀи къамылъытэу зызэпагъазэри хэкум къагъэзэжыр дунейпсомкӀэ урысейр хуит хъуауэ къыгурыӀуэт адрианопол тхылъыр зы хьэрф къуэдеуэ адыгэхэм къамылъытэнур и ӀэнатӀэгъуэм адыгэ хэкур зауэ къуэдейкӀэ зэриубыдыфэнур адыгэ хэкум и къухьэпӀэ лъэныкъуэм урысей дзэзэшэхэм къэбэрдейми хуэду мафӀэкӀэ зауэр ирагъэкӀуэкӀырт губгъуэм гъавэхэр хаутыхьырт былымыр ирахут жылэм гъаблэр хагъыхьэу къуажэхэр бжыгъэу ягъэсу цӀыху дэмкӀыжыфыхэр яукӀыу цӀэрыуӀэ а зауэм хъуар дзэзэшэ зас григорий и быдапӀэ гъунэм бжыхь иригъэкӀуат бжыкӀ хэсахэм цӀыхущхьэхэр фӀэгъэтӀысхьауэ мыхьэну абым хилъхьэтэр адыгэ жылэр игъэшынэным папщӀэ апхуэдэ Ӏуохугъуэр урыс пэштыхьым нэгъунэ игу темыхуэу хъуат апхуэдэ зауэкӀэм жылэр куэду хэкӀуадэрт ауэ урысыдзэм и Ӏэтащхьэм текӀуэныгъуэр къахуэкӀуэтэкъым урысыдзэм щыщ гуп адыгэ хэкум зекӀуэу хэхьэхэтэр кӀуэдт къамыгъэзэжэу урыс пэштыхьхэм адыгэ лъэпкъ закъуэракъым хигъэкӀуадэтэр а зауэм езым и дзэми бжыгъэ имыӀэу цӀыхухэр ихьт адыгэ хэкум и хы Ӏуфэр блокадэ щӀыным папщӀэ Ӏэнапэм къыщыщӀэдзауэ мдзымтэпэ нэс хы Ӏуфэ быдапӀэ кусэ ирагъэкӀуа адыгэхэм бжыгъэрэ а быдапӀэхэр яубыдт ауэ яужкӀэ урысхэм щӀэуэ трагъэзэжырт апхуэдэу щӀышылэм и адыгэхэм яубыдри яужым зэхакъута быдапӀэ лазаревскэр псышӀопэ гъатхэпэм и велияминовскэр тӀуапсы мэлыжьыхьым и махайловскэр цопсын мэлыжьыхьым и николаевскэр накъыгъэм и навагинскэр щачэ быдапӀэ михайловскэр адыгэхэм щаубыдым деж урысыдзэм хэт щӀалэ архип осиповым гын здыщӀэлъ щӀыунэр къигъэуат абым папщӀэ быдапӀэ михайловскэм цопсын и цӀэр архипо осиповку зэрахъуэкӀащ зауэр здекӀуэкӀтэр щӀы къуэдейратэкъым хыми апхуэдэу дзэхэр зэпэщӀэувэрт пэсырей лъэхъэнэхэм щыщӀэдзауэ адыгэ лъакъуэ хы Ӏуфэм Ӏусхэтэр шапсыгъхэр натхъуэджхэр убыххэр азгъэхэр хым фӀыуэ зекӀуэхэрт страбон щыщӀэдзауэ хъыбархэр къынэса адыгэ азгъэ лъакъуэхэр хым зекӀуэ зэрхэтхэр лӀэщӀыгъуэ курытхэм а Ӏуохугъэр индыдэ хъуат адыгэ кхъухьхэр инхэтэкъым псынщӀэхэт щӀэху бгъэпшкӀуфхэт кхъухьхэм я лъащӀэр занщӀу щытт нэрыбгэ ихуэу абым нэмыщӀу кхъухь инхэри щыӀэт нэрыбгэ ихуэу зауэр зэрщӀидзэрэ адыгэхэм фӀыуэ къагъэсэбэпырт я кхъухьыдзэр урысей кхъухьышхуэхэр жьым пылъхэт зыкъэмынэу хьэлъэхэт щӀэху загъэзэфхэтэкъым абым папщӀэ ар я тхьэсхъапӀэт адыгэ кхъухьхэм ягъэлъытамэ адыгэ кхъухьзекӀуэхэр нэрыбгэ м фӀэкӀыу зэрысхэтэр ятеуэрт урыс кхъухьхэм абым нэмыщӀыу кхъуафэ гупууи теуэ щащӀ хъут мазэншэ жэщхэм щэхуу хым хэхьэхэти я кхъухьхэмкӀэ урысхэм ятеуэхэрт япэ щыкӀэ фочкӀэ плъакӀуэхэр траудырт яужым теуэхэрт къамэкӀэ сэшхуэкӀи я Ӏуохур щӀэху зэфӀагъэкӀырт урыс кхъухьхэр хы Ӏуфэм нэхъ гъунэгъуу язэрхузэфӀэкӀыу Ӏухьэти адыгэ къуаджэхэм топышэкӀэ яхэуэрт тхьэрыкъуэхэр къуалэбзу лъэпкъыгъуэ тхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщщ фӀэщыгъэм къызэщӀеубыдэ лӀэужьыгъуэ зыбжанэ мэзхэм губгъуэхэм хьэблэхэм бжыгъэу уащыпэщӀохуэ пщӀантӀэ гъэдахэ хьисэпкӀэ унэм щыӀыгъщ цы Ӏув ятетщ пэ пщэ лъакъуэ кӀэщӀхэщ ауэ дамэ кӀыхь папцӀэхэщ псынщӀэу мэлъатэ задэу заӀэтыф Ӏусыр къанэ щымыӀэу къэкӀыгъэщ нэхъыбэу жылэ пхъэщхьэмыщхэ мэракӀуэхэкӀ я хулъэр лъэщщ зызужьащ шэ ещӀыр шырхэр ирагъашхэу абгъуэ щащӀ жыг къудамэхэм къырхэм нэпкъхэм зэзэмызи гъуэхэм жыг гъуанэхэм бжьыхьэ щӀымахуэ зэманым гупышхуэхэурэ зэрыӀыгщ я пэр псым къыхамыхыу дырамгъэзейуэ йофэхэр адыгэхэм азиэм щыпсэу лъэпкъхэм иужькӀэ слауанхэм я дежкӀэ тхьэрыкъуэр щӀалэмрэ пщащэмрэ яку дэлъ лъэгъуныгъэ къабзэм щэбагъэм я дэмыгъэщ адыгэ уэрэдыжь тхьэрыкъуэпщэху губгъуэм ит тхьэрыкъуэ фызышэ уэрэдым деж нысэу къашэ дахэр къуалэбзум и адыгэ фӀэщыгъэр тхьэм и лӀыкӀуэ къуэ жэуэ къыбгурыӀуэ хъунщ апхуэдэ лъытыгъуэ тхьэрыкъуэм иратыр чристэн динми нарт ӀуэрыӀуатэхэми я деж хышхуэ щӀагъым щыпсэу зэшыпхъуищыр тхьэрыкъуафэхэр ятелъу псэгъу ящӀыным и лъыхъуакӀуэ нарт хэкужьым лъэтэрейхэт я дыщэ жыгым махуэм къыпыкӀэ мыӀэрысэ телъыджэ закъуэр ядыгъуу абыкӀэри нарт щауэхэм гу зылъырагъэтэн ягугъэу лъэпкъыгъуэм лӀэужьыгъуэ рэ зэщӀеубыдэр ахэр беслъэней адыгэ хэкум и зы пщыгъуэщ кӀахэ лъакъуэхэмрэ къэбэрдей пщыгъуэмрэ я зэхуакум дэлъа пщыгъуэм и гъунапкъэхэр ищхъэрэмкӀэ псыжь и ӀуфэмкӀэ ирикӀуэт ищхъэрэ къухьэпӀэмкӀэ кӀэмгуей пщыгъуэм мэхуэщ пщыгъуэри хиубыдэу къухьэпӀэмкӀэ абдзахым ипщэ къухьэпӀэмкӀэ убых пщыгъуэм ипщэмкӀэ азгъэ пщыгъуэм къуэкӀыпӀэмкӀэ къэбэрдей пщыгъуэм абыми абазэ пщыгъуэ хиубыдэхэр хэту пщыгъуэм и ищхъэрэ лъэныкъуэр хъупӀэкӀэ бэгъуа басэ губгъуэр хеубыдэ ипщэмкӀэ бгылъэ мэз Ӏуву зэщӀэкӀауэ къаукъаз Ӏуащхьэшхуэ тхым нэсу псы нэхъ инхэр псыжъ лабэжъ уэрп инжыджышхуэ хуэдз беслъэней пщыгъуэм и зэфӀэувэкӀыу къэплъытэ хъунур лӀэщӀыгъуэхэращ нэхъыщхьэ лъэпкъу пщыгъуэм щхьэщытар къанокъуэхэрэ шолэхъухэрэ инал и къуэ беслъэн къытекӀахэр беслъэней пщыгъуэм и жылэм нэхъыбу бжьыгъэкӀэ хиубыдэхэтэр адыгэхэрат беслъэней лъакъуэр абыхэм нэмыщӀу абазэхэр баг пщыгъуэм баракъей пщыгъуэм мысылбай пщыгъуэм къызылбэч пщыгъуэм там пщыгъуэм шэджырей пщыгъуэм щыщхэр пщыгъуэм и лъэшыгъуэ зэманым жылу исам и бжыгъэр фӀыуэ гъэунэхуауэ щыткъым адыгэхэми абазэхэми ящыщ ауэ гъэм щыщ тхылъым егъэлъагъуэр лъэпкъхэм я бжыгъэр адыгэхэр беслъэней лъакъуэм щыщу абазэхэр баг пщыгъуэм щыщ баракъей мысылбай къызылбэч шэджырей зэрыхъумкӀэ гъэм жылу пщыгъуэм исар жылъэм и бжыгъэр гу лъытыгъэу зэрехъуэкӀ гъэм абым щыщ тхылъым зэригъэлъагъуэмкӀэ адыгэхэм беслъэнейхэм я бжыгъэр фӀэкӀа мыхъуу урыс адыгэ зауэм и щӀэдзэуэм куэд темыкӀауэ къэбэрдей пщыгъуэм урысыдзэр зэртеуэу беслъэнейми и Ӏыхьэ гуащӀэр лъысащ гъэм и фокӀадэ жэпуэгъуэм потиомкинымрэ текелирэ беслъэней пщыгъуэм теуахэ абым щыщу япэува адыгэ абазэ дзэр зэбгыраудри къуажэм я нэхъыбэхэр уэрп инжыджцӀыкӀу инжыджышхуэ я псыхъуэм дэтахэр хагъэкӀуэдащ губгъуи жыг хади къамыгъанэу псори нафӀэм ирагъэхьащ абым папщӀэ гъэм дыгъэгъазэм и м потиомкеным хуиӀуохуа екатеринэ беслъэнейхэм я нэхъыбэр уэрп псыхъуэм и сэмырабгъу лъэныкъуэм икӀахэу къэнэжахэр къаукъаз губерниэм ирагъэтӀысхьащ мынэхъгуащӀэу хъуащ коцырев зекӀуэ ищӀар беслъэнейм гъэм мэкъуауэгъуэм и уэрпрэ инжыджхэмрэ я псыхъуэм къыдэнэжа адыгэ абазэ къуажэхэр къанокъуэхэ дударыкъуэхэ кълышхэ яхэр а зекӀуэм цӀыху хэкӀуэда яубыда шыуэ жэм мэл бжэн ирахуащ яужырейуэ беслъэней пщыгъуэр хэзгъэкӀуэда хъуар гъэм и щакӀуэгъуэм эмануэл генералым зекӀуэ ищӀаращ псыжъ икӀри уэрп и псыхъуэм и ижьырабгъу лъэныкъуэр инжыджхэм я псыхъуэр иунэщӀащ зы цӀыху къыдимынауэ а и зекӀуэм беслъэней къуажэ хигъэкӀуэдащ адыгэ хэку е адыгей е хэкужъэ хэку къаукъаз щӀыпӀэм хэтауэ нэмыщӀ бзэхэмкӀэ пэсырей зэманым зихиэ яужым касогиэ цӀэуэ зэрихьащ хэкум адыгэхэм щымыхъукӀэ лъэпкъ бжыгъэхэри исащ адыгэхэм яуж бжыгъэкӀэ кӀуэхэтэр абазэхэмрэ азгъэхэмрэ зы лъэпкъу яужым къущхьэ лъакъуэхэр осетинхэр балъкъэрхэр ингушхэр къэрэшейхэр а лъэпкъ псом щымыхъукӀэ хэкухэсу адыгэ хэкуми исахэщ лӀэщӀыгъуэм хэкум ермэлхэр къыхохьэщ кърым хъанейм къикӀахэу лӀэщӀыгъуэ зытӀущ текӀауэ нэгъуейхэми адыгэ щӀыгухэм я къуажэхэр халъхьэщ лъэпкъ Ӏув Ӏуву зэхэсахэм щымыхъукӀэ хэкум цӀыкӀу цӀыкӀурэ хэсахэр бжыгъэрт абыхэм нэхъ цӀэрыӀуэу ящыщхэр кърымым къикӀа хъаныкъуэхэращ джэрий цӀэуэ зезыхьахэр жылэу исам хэкум и яужырей зэманым къэунэхуауэ хъыбар хъэрзынэ иӀэкъым лӀэщӀыгъуэм адыгэ хэку псом къэбэрдей пщыгъуэри хэту млн хуэдиз цӀыхуӀисащ зэрыхъумкӀэ ищхъэрэ къаукъазым а зэманыгъуэм и къэрал нэхъ индыду щытащ адыгэ хэкур пщыгъуэ зы бжьанэу зэщӀиубыдэу щытащ я бжыгъэр лӀэщӀыгъуэ къэс зэрихъуэкӀыу пщыгъуэхэм щымыхъукӀэ адыгэ хэкум хасэ лъэпкъэгъу зэхэтхэри щыӀащ хасэ лъэпкъэгъухэм ящыщырт шапсыгъыр шапсыгъышхуэмрэ шапсыгъцӀыкӀумрэ абдзахыр натхъуэджыр пщыгъуэхэм хэтхэтэр нэмыщӀ къэрал тхыдэхэм хуэдэу адыгэ хэку тхыдэм и пэсырей пщышхуэхэр къэгъэунэхуауэ щыткъым ауэ пэсырей алыджейм румейм урымейм зэрызурэ я цӀэхэр къыхокӀыр абым хуэдэу нэхъ жьыдыдэу къынэсар ди зэманыгъуэм ариан и къэӀуэхугъуэ пэсырей алыджым щыщ хъыбар зэригъэунэхумкӀэ зихей хэкум и пэштыхьэу тетар и зэманыгъуэм стахемфак лӀэщӀыгъуэм адыгэ хэку пщыгъуэ зэрызэу зэбгырыдзауэ щытар зы къэралу зэхигъэхьащ инал нэху адыгэ хэкум и пэштыхь адыгэ лъакъуэхэм щымыхъукӀэ абазэ лъэпкъ тапантахэри мыдэвейхэри хэкум хигъэхьа хъуа къэбэрдейм къыщыщӀэдзауэ къуэкӀыпӀэмкӀэ псыжьыпэм нэс ищхъэрэмкӀэ бзыпс нэгъунэ ипщэмкӀэ хэкур зы къэрал ищӀа хъуащ шапсыгъхэр адыгэхэм и зы лъакъу здэпсохэр урысейм адыгеим краснодар крайм щачэ тӀуапсы урысейм щымыхъукӀэ пэмыкӀ къэралу шапсыгъхэр здисхэр тыркум йорданым шамым джэрмэным ашз м исраэлым иджыри къэрал бжыгъэхэм джоуэ шапсыгъэхэмэ я бзэр адыгэбзэ шапсыгъэбзэ ауэ псэлъэкэмкэ пэмык кахэ лъакъуэхэм макэу ящхьэщокыр кушъу пшыдэтыкъо шхьэлахъуэ псыкынуп джан тхьэркъахъо къуеж хьэдагъэ мишэ хьэтогъ нэгъуж тамохъ хъурмэ бгъанэ шупащ шъэошу исраэлым шапсыгъэ чылэ дэд ицу кфар кама дэс цӀыф кфар камэм шапсыгъэху дэсхэр шапсыгъэбзэкэ мэгушаэх абрэгь ачумыжъ ацумыжъ бгъанэ бат блэнгъэпс бэтыуашъ зази коблэ къалыкъу къэтыжъ лъыужъ лыпый наго натхъо наш нэпсэу тхьэухъо гъоркъыжъ хъэзэл хьэдищ хьэхъу чъуэмшъо чушъхьэ шэугьэн шъуагьэ шъэгьашъ абгъуэ щыгъуэлъхьэн къышырашын захъумэн папщӀэ къуалэбзухэм я ухуэныгъэщ теплъэкӀи щӀыкӀэкӀи къызыхахкӀи уаздыпэщӀэхуэ щӀыпӀэкӀи хуабжьу зэщхьэщокӀ къызэрыкӀуэщ джэд хэкӀыгъуэ лӀэужьыгъуэхэм ящӀыр кумб чэнжым и лъащӀэм щӀэдзын мащӀэ илъу аращ банэщӀэжым ейр топым хуэдэу зэпэхъуреибзэщ ихьэпӀэр ибгъумкӀэ щыӀэу пцӀащхъуэм ятӀэр и ӀупсымкӀэ зэкӀэришхэурэ абгъуэр еухуэ ипщэ азиэм щыпсэу хьэпцӀащхъуэ лӀэужьыгъуэхэм ейр зэрыщыту хьэуам щыдия Ӏупс къабзэщ цӀыхухэм яфӀэфӀу яупщэфӀри яшх тропик къуалэбзу щхьэхухэм я абгъуэхэр гуп гупу зэхэту ящӀ ауэ нэхъыбэм яйр зэпэщхьэхуэщ зэмылӀэужьыгъуэ къуалэбзухэм я абгъуэхэр зэгъунэгъуу щащӀыр зэзэмызэ дыдэщ щыӀэщ нэгъуэщӀ псэущхьэхэм я гъуэхэр абгъуэ папщӀэу къэзгъэщхьэпэр бжьэндэхъугъуэжь бжьэшх бабыщхэр абгъуэ ящӀыркъым къапщтэм аустралиэм щыӀэ джэд лӀэужьыгъуэ Ӏэл гуэрэхэм пшахъуэм е къэкӀыгъэ пщӀащэ зэхэфыхьам хокӀацӀэри абыкӀэ я абгъуэ щӀынри гъуэлъхьэжьынри къишынри зэфӀокӀ щоджнцӀыкӀу алий мы жыӀэкӀэм щӀагъыбзэ щӀилъхьащ социал псэупӀэ быдапӀэ хъухъумэт мыхьэна иритри уэрэдбзу бзугъуабжэ лъэпкъщ унэбзум нэхърэ мащӀэу нэхъ инщ теплъэкӀэ къызэрыкӀуэ дыдэщ тхыцӀэр гъуэ гъуэбжафэщ кӀэр нэхъ гъуафэщ ныбэ щӀагъыр хужьщ джабэхэр гъуабжэ щхъуафэщ хулъащхьэм щхъуэ гъуэжьыфэ ӀэпапӀэ хэлъщ щыгъуэлъхьэну фӀыуэ ялъагъу мэз лъапэ чыцэ Ӏув зыщӀэт жыг хадэшхуэхэм уэрэд жыӀан яублэ жыгхэм тхьэмпэ къапидза нэуж я макъамэ гуапэхэр зэм нэщхъыфӀэр зэми нэщхъеягъуэ къызыщӀэувэр жэщи махуи зэхыбох щыщагъэтыр бын пӀын яублэмэщ щопсэу къуэкӀыпӀэ еуропэм къухьэпӀэ сыбырым ику ипщэ лъэныкъуэхэм щӀымахуэр здагъакӀуэр къухьэпӀэ африкэм и ипщэ тропик Ӏыхьэращ абгъуэр щӀыгум жыг чыцэ лъабжьэхэм я зэхуакум е щӀыгум пэмыжыжьэу къудамэ Ӏувхэм абгъуауэ хъуа шырхэр удз щӀагъым ӀэкӀуэлъакӀуэу щӀож быным зэгъусэу Ӏэпхъуэн еублэ псыхъуэхэмкӀэ мэз лъапэ нэхухэмкӀэ ищхъэрэ къаукъазым щогъуалъхьэхэр мэлъэтэж фокӀадэм Ӏусыр хъумпӀэцӀэджхэр цӀывхэр щыгъыныхь бадзэхэр бэджхэр мэракӀуэ жылэхэр хьэгъундокъуэ эльмесхъан цыхубэм зэрицыхумкэ гали баженэ ирен де лар адыгэ цыхубз цэрыуэ ягъэлъапэу япэ класс легионер командор бригадэ генерал француз республикэм и орденым и офицер лъапэ и щыхьым теухуауэ къэрал правительствэм я ордену зауэм и крест лыгъэм и крест дышэ крест польскэ эрмэм ейуэ париж медаль плъыжь тунис ики италия компанием я медаль къыхуагъэфэщащ коко шанел и деж кавказ вагъуэ жаэу щылэжьащ гъэм унагъуэкэ къызыхэкар адыгэ лъэпкъ ягъэлъапэ щыхь зиэ уэркъ хьэгъундокъуэхэ я лъэпкъ къуажэ къармэ хьэблэ иджырей каментомостское эльмесхъан и адэр генерал константин николай и къуэр чристэн диныр къыщимыщтэм и цэр едыдж исмел и къуэт дикая дивизия жыхуаэм и етуанэ бригадэм и командиру щытащ эльмесхъан и анэр елизавета бредова хэт полаб славянхэм къыхэкыу етх хэти немыцэ аристократием щыщу жаэ эльмесхъан къыщалъхуар санкт петербургщ смольнэ цыхубз еджапэр къиухащ дунейпсо зауэхэм япэми етуанэми хэтащ и япэ щхьэгъусэ дунейм пасэу ехыжам николай баженов и унэцэр зэрихьэу цэрыуэ хъуащ шанел и деж щылэжьащ щыгъын игъэлъагъуэу ики цэрыуэ тедзэхэм вог ики фемина и сурэт къылалъхьащ мызэ мытэу иосиф адыгэбзэ кӀахыбзэкӀэ иусыф къэбэрдеибзэкӀэ иусыху иврит хьэрыпыбзэ библиямрэ къуранэмрэ къаӀуатэ иосифэр тхьэлӀыкӀуагъэу иосифэр иаковым икӀэлагъ библиякӀэ иаковым иосифэр янэхь икӀэсагъ икӀалэхэмкӀэ зычэщыгорэм иосифым риӀуагъ ятэ пкӀыхьыу илъэгъугъэр а пкӀыхьымӀкэ жъуагъипшӀыкӀузэрэ тгъэмрэ мазэмрэ къыфэпшъылъых иосифым иосифым ишыхэр ехъупсагъэх иосифым иаковым зэрэикӀэсагъэм фэшкӀэ ахэмэ иосифыр яуджэгъогъ иосифым ишыхэмэ иосифэр залъэгъом тыукӀыт яӀуагъ ар идагъэп яшнэхьыжъ ащ фэшкӀэ иосифэр псынэм радзагъ лъы иджанэ тафэхьи джанэр иаковым ратэгъ иаковым раӀуагъ тгъужъым иосифэр ищхэгъ цӀыфгорэхэр псынэм къэблэкӀхыу иосифэр ялъэгъуи псынэм къырахыжьи мысрым египетым яхьэгъ ау иосифэр ахъчэкӀэ яшагъ иосифэр потифарым фэлэжагъ мысрымкӀэ потифарым ишъуз иосифым къенэцӀэгъ иосифэр дэгъолъныу фэягъ ар иосифым земдэм потифарым ишъуз хьэпсым кӀаригъэцӀхьагъ иосифэр иосифэр хьэпсым кӀэсыу нэбгитӀу ӀукӀагъ пчыхь гъошъгъон горэ яӀагъыу иосифым пчыхь тӀури къафичэгъэкӀыжэгъ а уахътэм фараонэм пчыхь горэ илъэгъогъ игъэштагъыу игъэщынагъыу пчыхьыу илъэгъугъэмкӀэ чэмибл псыгъохэу ящхы чэмибл пшэрыхэу фараонэм иӀуагъ иосифым къыфашэныу къыфашэм иосифым риӀуагъ фараоным къэкӀот илъэсибл къемыщхытыу ащ икънэуыжь илъэсибл цӀыфхэр мэлацӀэ мэлӀэтхыу ащ фэшкӀэ иосифым риӀуагъ фараоным дэщхынрэ Ӏусрэ игъэухьэзырнэу фараонэм иосифэр тхьэматэу хэӀуагъэу игъэхъогъ ханаанымкӀэ мэлацӀэ малӀэхэрэ багъ иаковым икӀалэхэмэ яриӀуагъ мысыр ехынхыу дэщхынрэ псырэ шӀэщынхыу фахьныу ахэр мысым яхыхэм къаӀуычагъ иосифэр иосифэр ахэмэ къашӀэжьгъэп иосифым къишӀэжьгъэх иосифым яриӀуагъ яшныхьэкӀ вениамин къахьныу мысыр вениамин къахьым тгъуакӀо иосифым риӀуи хьэпсым чигъэцӀхьэгъ иосифым адрэ ишыхэр ханааным чигъэкӀыжьгъэх иосифым ишыхэр ханааным чекӀыжьхэм иаковым вениамин къэшъухьыжь яриӀуи мысыр ригъэхыжьгъэх иосифым илъэгъом ягъэ зэракӀрэ яриӀуэтэжьэгъ зэрэ иосифэр ежь иосифым ишыхэр иосифым раӀуагъ зэрэчэгъожьхэрэ псынэм зэрадзагъэр иосифым яриӀуагъ ханааным чикӀыжьнэхыу иаковэр къыращэхныу мысыр мысыр иаковэр къыращэхым фэпшӀылъгъэх иаковымри иосифым ишыхэри иосифым иосифым ишӀагъ зэджарэ пчыхьыу илъэугъагъэ дыгъэгъазэ адыгэхэм я япэрей махуэщӀхэм ящыщ дыгъэгъазэм и махуэм махуэщӀым и цӀэми хуэдэм зытеухуар дыгъэгъазэращ жэщыр нэхъ щӀыхь дыдэу илъэсым щекӀуэкӀыр дыгъэгъазэм и м бжыхьэщхьэм унэ пщӀантӀэм деж хьэмкъутей баш къудамибл пытыу ягъэдахэр къудамэ къэс шэхукӀэ щӀа уэдыгъэхэр фӀагъэтысхьэт башым и щхьэм кхъуей плъыжыр фӀалъхьэт хьэблу е къуажэу махуэщӀыр ирахтэмэ хьэмкъутей башым и хъуреягъым пхъакъуибл хаӀут уэздыгъэ башым фӀэтхэр щӀэзгъанэн хуейр бзылъхугъэ нэхъ щӀалу унэм исыращ абыжми бзылъхугъэм и напэр сыт щыгъуи къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ гъэзауэ щытын хуейщ бзылъхугъэ дэкӀуагъакӀэ унагъуэм имысмэ пщащэ нэхъыщӀэ махуэщӀыр хулъхугъэ закъуэхэм ирагъэкӀуэкӀмэ уэздыгъэхэр щӀэзгъанэр нэхъ щӀалэдыдэращ яужкӀэ тхьэмадэр хьэмкъутей башым и пащхьэ иту хъуэхъу жеӀэр яужым хьэмкъутей башыр унэм щӀахьэри Ӏэнэм щӀэротӀысхьэхэ а жэшым ирафыр санэ санэху жэш псор мыжеуэ ирахыр унагъуэм е ныбжэгъухэм ядэщӀыгъуу джэгу ящӀым уджхэм ажыгъафэ яхэтыр тхьэгъэпсо мэхьмуд и къуэ мэжьид къыщыхъуар гъэм нъакъыгъэм и м хьатэжъыкъуае къуажэм шэуджэн къедзыгъуэм адыгэ республикэм советым щыщ дзэзэшэщ контр адмиралщ етӀуанэ дунейпсо зауэм хэтахэм ящыщ тхьэгъэпсо мэжьид гъэм накъыгъэм и м къэхъуащ хьатажъыкъуае къуажэм шэуджэн къедзыгъуэм адыгэ аутоном къедзыгъуэм краснодар къэралым деж рсфсу м рссз иджырей адыгэ республикэ урысейм школыр къиуха киров и цӀэ къарс и нэхъыщхьэ хыдзэ еджэщ баку дэтыр рссз м и къэралыгъуэ резервым щылэжьащ ригэм гъэм хэгъуэгум мыекъуапэ къигъэзэжьащ адыгэ республикэм и президентым и комисиэ цӀыху пӀалъэм теухуам и тхьэмаду адыгэ республикэм и президентым и чэнджэшэгъуу лъэжьащ щхьэгъусэр раисэ медицинэм щылажьэ къуэ мурат уардэтет пхъу тамарэ социологиэ щӀэныгъэм и кандидатщ доцент мыекъуапэ и къэралыгъуэ технологиэхэм я институтым къуэрылъхухэр руслъэн заур рустэм дана хьэщомыщ е къаплъэн псэущхьэшх шэрыпӀхэм ящыщ джэдуушхуэщ пантерэ лъэпкъым къахэкӀыу мы лӀэужьыгъуэхэм ящыщхэм къахокӀ джэду лъэпкъым щыщ нэхъ индыдэ псэущхьэхэр хьэщомыщыр дунейм и нэхъ ин псэущхьэшххэм ящыщщ япэ итхэр и инагъкӀэ мыщэхэращ хужьымрэ гъуабжэмрэ къыхагъэкӀщ лӀэужьыгъуэ къуэдзиплӀ абыхэм ящыщу лӀэкӀыгъуэм къынэсар хы къуэдей я бжыгъэр мин фӀэмыкӀыу абыхэм я нэхъыбэр бжыгъэкӀэ бенгал хьэщомыщыращ зэщӀеубыдэр лӀэужьыгъуэ псом и бжыгъэм дунейпсом хъумэнхэм я тхылъым хатхащ лӀэщӀыгъуэм гъэм къызэрнэхумкӀэ хьэщомыщхэм ещэкӀуэныр теубыдауэ щытщ дунейпсом хьэщомыщыр нэхъ ин икӀи нэхъ хьэлъэщ джэду лъэпкъым яхэтхэм ауэ лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэр ину зэщхьэщокӀхэ инагъымрэ хьэлъагъымрэкӀэ щӀылъэм щыпсэухэр нэхъ инхэщ хытӀыгухэм щыпсэухэм ялъытамэ лӀэужьыгъуэ къуэдзэ нэхъ индыдэхэр амур хьэщомыщымрэ бенгал хьэщомыщымрэ а лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм я хъухэр м нэсыфыну я щӀыхьэгъыр кӀапэр абым хэмыту ч фӀэкӀыу къашэчу Ӏэплъэпкъым и щӀыхьэгъыр кӀапӀэр хэмыту лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм зэщхьэщокӀыр метрэ къыщыщӀэдзауэ м нэсэу кӀапӀэр см хуэдизщ нэхъ индыдэу къэгъэунэхуа щӀыхьагъыр Ӏэплъэпкъым см амур хьэщомыщым ей кӀапӀэм дэщӀыгъуу см жалым и лъэгагъыр м хъу зэфӀэувам къешэч ч къыщыщӀэдзауэ нэс къэунэхуауэ щытщ хьэщомыщ хъу щыӀэу я хьэлъагъыр ч хъухэу ауэ я пэжыгъэр а хъыбархэм захуэу щӀэныгъэлӀ псоми къалъытэкъым бенгал хьэщомыщыр и нэхъыбэм къешэч ч хьэщомыщ ищхъэрэ индиэмрэ непалымрэ щыпсэухэм къашэч ч хуэдиз бзыхэр гу лъыптэу нэхъ цӀыкӀухэщ бенгалхэмрэ амурхэмрэ я лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм я хьэлъагъыр ч хъууэ иджырей лӀэужьыгъуэ къуэдзих щыӀэмкӀэ къэплъытэ хъунущ хъухэм къашэчу и нэхъыбэм ч хуэдиз бзыхэм ч хуэдиз нэхъ хьэлъэдыдэу гъэунэхуар амур хьэщомыщ цӀыхум я Ӏыгъауэ къишэчырт ч хьэщомыщыр и ӀэплъэпкъкӀэ щэджащэщ щӀыхьщ джанщ и гупэмкӀэ нэхъ лъэшу щытщ и кӀэмкӀэ нэхъ жалыр нэхъ лъагэщ тхыӀунэм нэхърэ кӀэр щӀыхьщ цыр щӀыхьэгъкӀэ зэщхьэщымыкӀыу зэхуэдизу тету и гупэ лъакъуэхэм лъэпхъуамбэ тхурытху япыт и кӀэмкӀэ плӀырыплӀ псоми лъэбжьанэ зыхишэ яӀэу щхьэм напэр фӀыуэ къыхощыр натӀэри къыхэкӀыу ину щхьэр инщ щхьэ къупщхьэр лъэшщ жьэпхъуэбгъухэр жыжьэу зэпэшылъыу тхьэкӀумэхэр инкъым хуэхуреуэ щытхэщ щхьэбгъум жьакӀэ тетщ пащӀэцхэр кусэ тетщ хужхэщ я лъабжьэм дежкӀэ зэзэмызэ гъэбжафэу быдэхэщ я щӀыхьагъыр см нэсу нэкугъуэр хъурей нэ гъунэр гъуэж хьэщомыщ пӀащэм адрей джэду лъэпкъэгъухэми хуэдэу дзэ иӀэщ дзапэфӀанэ къыбгъурыт хырых жьэбгъум хэтщ ищхьэмкӀи ищӀагъымкӀи хьэдзитӀ жьэкъупщхьэм премоларищрэ зы моларрэ жьэбгъум премоларитӀрэ зы моларрэ дзэхэм я тхыпхъэр хьэдзэхэр фӀыуэ зэфӀэтхэ я щӀыхьагъыр см носыфхэр къахуэщхьэпэр фӀыуэ щэкӀуэным бзэгу иным щӀыхьым и бгъухэмкӀэ бэгуфэ мыинхэр яӀу абым кератин дия телъщ абымкӀэ лъыр къупщхьэм къыкӀэрехыр абым нэмыщӀу а бэгуфэхэр зыщитхьэкӀкӀи къегъэщхьэпэщ цыр щӀыхькъым Ӏувкъым кӀэщӀу щытщ ипщэ лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм яр ищхъэрэ лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм яр Ӏуву кӀыхьу щытщ фэм и теплъэр нэхъыбэкӀэ гъуэплъыфэ гъуэбжафэу щытщ ныбэр бгъэгур лъакъуэбгъухэр нэхъ нэху щытщ абым нэмыщӀу нэху ӀэпапӀэхэр тхьэкӀумэ щӀыбагъхэм яӀэщ щӀыфэм кусэхэр ирокӀуэ гъуабжэм къыщыщӀэдзауэ фӀыцӀэм нэсу я фэр пкъымрэ пщэмрэ кусэхэр къохыр захуэу езы пкъым кусэхэм я ныкъуэр щӀагъ дыдэм къехыфынухэ адрейхэр тхымкӀэ дэкӀуейфыну е ныбэщӀагым нэсу къоххэр кусу хъуар гу лъытыгъу я щӀагъ иухыпӀэм деж памцӀу щытхэщ зэзэмызэкӀэ дыкъуакъуэхэу яужкӀэ иухыпӀэм идеж зы хъужхэу тхыӀунэмкӀэ кусэхэр нэхъыбэ мэхъухэ тхыӀунэм деж къыщыщӀадзэ кусэхэр куэм и щӀыбагъкӀэ йокӀуэкӀхэ е куэм и кум деж зэпоудхэр кусэ гуэрэхэр лъэдийм и щӀэдзэгъуэм щынэскӀэ къагъэшри лъакъуэ кӀуэцӀымкӀэ йокӀуэкӀхэщ напэр пэгъуанэ щӀагъым пащӀэ хэтыпӀэхэм жьэпкъым жьэгъум деж хужьщ Ӏупэ щӀагъымрэ жьэ гъунэмрэ ӀэпапӀэ фӀыцӀэ иӀэхэм щымыхъукӀэ натӀэр щхьэхупцӀапцӀэр щхьэщӀыбыр кусэ фӀыцӀэ кӀэщӀ бжыгъэкӀэ зэхэлъщ тхьэкӀумэ щӀыбагъым деж куэдхэм кусэ щӀыхь къыщӀедзэ пщэмкӀэ къехэу и тэмакъым къынэсу щхьэм и гъунэхэмрэ жьакӀэхэмрэ хужьхэщ кусэ зытӀущ яхэлъу тхьэкӀумэм и гупэкӀэ цы хужь тетщ щӀыбымкӀэ сыт щыгъуи фӀыцӀэщ ӀэпапӀэ хужьышхуэ и щхьэмкӀэ хэсу кӀапэр сыт щыгъуи фӀыцӀэщ кусэ зэщӀэлъыпыту кӀуэхэм уэгу ящӀыу кӀэм кусэхэм я бжыгъэр и нэхъыбэм пщӀы мэхъур ауэ зэзэмызэкӀэ е щыхъуи къохъур фэм тет кусэхэм я теплъэмрэ я зэхуакум дэлъ бгъуагъымрэ зэщхьэщокӀ лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэм ауэ хьэщомыщхэм я нэхъыбэм я кусэ бжыгъэр фӀокӀыр хъухэмрэ бзыхэмрэ кусэ тхыпхъэмкӀэ зэщхьэщыкӀыгъуэ яӀэкъым кусэ тхыпхъэр зэи зэхуэду щыткъым псэущхьэ къэс и тхыпхъэр нэгъуэкӀщ абым папщӀэ псэущхьэр и тхыпхъэмкӀэ къыхэпщӀыкӀ хъунущ абым хуэдэщ цӀыхум и ӀэпапӀэри ар зэзэмызэкӀэ щӀэныгъэлӀхэм къагъэщхьэпэр псэущхьэхэм щащӀэлъыплъым деж кусэхэм я нэхъыщхьэ мыхьэнэр хьэщомыщыр щы щакӀуэм идеж зыхэт пабжьэ удзхэм къыхэмыщыну аращ гу лъытыгъуэ хьэщомыщым и фэ теплъэр къыдоӀэпыкъур папжьэхэм къыхэмыщыу хэтыну щӀыпӀэ здэщыщым елъытауэ я теплъэр зэщхьэщокӀыр абым папщӀэ лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэри зэхагъэкӀыр цыми хуэдэу кусэ тхыпхъэр фэми тетщ къапщтэмэ абыхуэдэу хьэщомыщым и цыр щамэ цы фӀыцэ здытетам деж фэри фӀыцэу щытыну гъуэжьым гъуэжь цы къытекӀэжьынури тетам хуэдэ къабзу тхыпхъэр зэримыхъуэкӀыу хъухэм я лъэужьыр нэхъ ин икӀи нэхъ щӀыхьщ бзыхэм ям елъытамэ Ӏэпхъуамбэ курытхэр нэхъ къыхэщу япэ къыхокӀхэр лъэужьым и инагъыр см щӀыхьагъуу см бгъуагъу хъухэм см щӀыхьагъуу см бгъуагъу бзыхэм хьэщомыщхэм жэщкӀэ фӀыуэ ялъагъур гупшысыгъуэ гуэрэхэмкӀэ дунер къуэлэнуи ялъагъур пантерэ лъэпкъым ящыщ псом хуэдуи хьэщомыщхэм я къурмакъей зэфӀэтыгъэмкӀэ мэгъуахъуэф ауэ щыгъуахъуэхэр нэхъыбэкӀэ щызэпыхьэ зэманыгъуэращ хьэщомыщыр азиэ къуэдем щыпсэу лӀэужьыгъуэщ тхыдэмкӀэ щӀыпӀэ зэщӀиубыдэтэр иджыпсту ину зэщхьэщыдзауэ жыжэу зэпэщылъ щӀыпӀэ мыинхэр къуэкӀыпӀэ жыжэм къыщыщӀэдзауэ къажэрыр афганистэныр хъутейр индиэр ипщэ къуэкӀыпӀэ азиэм и къэралхэр хиубыдэт я щӀыналъэр здыхэлъыр хъутейм и ищхъэрэ лъэныкъуэра къыщызэфӀэувар абдежым илъэс милуанитӀкӀэ узэӀэбэкӀыжмэ илъэс минипщӀкӀэ узэӀэбэкӀмэ хьэщомыщхэр ипщэ лъэныкъуэмкӀэ пхырыкӀын щӀадзащ гималай къущхьэхэмкӀэ апхуэдэу индиэ псом малай хытӀыгуныкъуэм суматра ява бали хытӀыгухэм пхырыхьаху хъуащ лӀэщӀыгъуэ зытӀущкӀэ зэӀэбэкӀыжамэ хьэщомыщхэр щыпсэуэ щытахэщ къазахъстэным ищхъэрэ къажэрым амур псым и пэм зонд хытӀыгухэм иджыпсту а щӀыпӀэ псом и нэхъыбэм хьэщомыщхэр цӀыхум къелакъым бжыгъэкӀэ я нэхъыбэхэр къыздэнар индиэм малай хытӀыгуныкъуэм гъэмрэ гъэмрэ я зэхуакум хьэщомыщхэр здэпсэуа щӀыпэр нэхъ мащӀэ хъуащ азиэм зэрыхъумкӀэ нобэ псэущхьэхэм щӀыпӀэ яубыдыр пэсырейм елъытамэ мэхъу къуэдей хьэщомыщхэм я псэупӀэ щӀыпӀэхэр куэду зэщхьэщокӀыр тропик мэзхэм щыщӀэдзауэ мангрэ псыпцӀэхэмрэ шамбыр пабжьэхэмрэ тафэ гъущэхэмрэ кумхэмрэ бгылъэхэмрэ ищхъэрэ мэздэгухэмрэ къущхьэхэм м хуэдизым я лъэгагъэу дэкӀуейхэр лӀэужьыгъуэ къуэдзу бгъу къыхагъэкӀыр абыхэм ящыщ щыр дунем тетыжкӀым цӀыхум и ӀэщӀагъэу хьэщомыщхэм гулъытэгъу мутациэ яӀэщ псэущхьэхэм я фэр хужьу щыту бенгал хьэщомыщхэр езыхэр хужьу я кусэхэр фӀыцӀэ гъуэбжафу я нэхэр щхъуантӀэу щхьэху псэу псэущхьэхэм апхуэдэ теплъэ зиӀэхэр мащӀэдыдэщ ауэ ар зиӀэр бжыгъу къахокӀщ цӀыхухэм яӀыгъхэм зы хьэщомыщ хужь къыхокӀ псэущхьэ гъуэжьхэм хьэщомыщ хужьхэр фӀыуэ мэпсэуф Ӏэлу быни ягъуэтыфыр япэреуэ абыхэм теухуауэ къэӀуэхугъуэ щыщэӀэр гъэращ абым щыгъуэ зы щакӀуэ хулъхугъэм хьэщомыщ бзым и гъуэм къырихат зы шыр хужь яужьым а хьэщомыщыр пагъэхьа зы бзы гъуэжьм къилъхужьа шыриплӀ плӀыри гъуэжьу зэман дэкӀауэ хьэщомыщ хужьыр и зы пхъухэм пагъэхьащ шырищ къилъхуащ а щым тӀур хужьхэт хьэщомыщ хужь цӀыхухэм яӀыгъу хъуар зы псэущхьэм къытекӀауэ щытхэщ иджыпсту зоохэм дунейпсом хьэщомыщ хужьу хуэдиз яӀыгъщ дыщафэ лӀэыжьыгъуэ нэхъ мащӀэдыдэу къахэкӀ теплъэ хьэщомыщхэм япэрейуэ и къэӀуэхугъуэр къыщыхэкӀ зэманыр лӀэщӀыгъуэм и щӀэдзэгъуэм щыщщ япэреуэ гупшысыгъуэ къыхэкӀамкӀэ зэралъытэтэр апхуэдэ теплъэ зиӀэ псэущхьэхэр ятӀэгъуэ гъуэжькӀэ бэгъуа щӀыпӀэхэм щыпсэухэрат я теплъэр хэгъуэщыхьыным папщӀэ щы щакӀуэхэм деж ауэ а гупшысыгъуэр иджыри къыздынэсым захуэ хъуакъым иджыпстукӀэ цӀыхухэм яӀыгъ дыщафэ теплъу псэущхьэ хуэдиз хьэщомыщ хужьхэми хуэдэу дыщафэхэм я нэхъыбэр бенгалхэм къатекӀауэ аращ махуэми жэщми зэхуэду бэлэрыгъщ нэхъ щӀасэу щыщакӀуэр пщэдджыжым бжыхьэщхьэм жэщым махуэм деж и нэхъыбэкӀэ гъуэм щожейр ину хэбэкъукӀыу зэкӀуэщ жыгхэм дэпщэйкъым шыр ч фӀэмыкӀхэм щымыхъукӀэ илъэситӀым нэмысахэу псым щышынэкъым фӀыуэ йос ипщэ лъэнъыкъуэм щыпсэу лӀэужыгъуэхэр хуабэдыдэ щыхъу зэманыгъуэм загъэпскӀыныр яублэ щӀыӀэр фӀыуэ ирахыр гугъ ятемылъыу илъэсым тӀо цы япхъыж гъатхэпэм фокӀадэм и нэхъыбэкӀэ хьэщомыщыр псэущхьэ щэхущ макъ къыщыӀукӀыр мащӀэщ щыхуэж зэманым щыгъуэ къуэдей хъухэм зыкъагъащӀэ гъуахъуэнкӀэ псэущхьэ гуэрэм щытеуэкӀэ е щыбзаджэм мащӀэу щэху мэгъуахъуэ хьэщомыщыр псом хуэмыдэу щэн хэлъщ щыхьхэм кхъуэхэм нэмыщӀ псэущхьэшхуэ инхэм цӀыхухэм я лъэужьхэм гъуэгухэм тету къикӀухьын хьэщомыщ пӀащэхэр щхьэху мэпсэухэр езыхэм я щӀыпӀэ хапӀэм пылъхэу яхъумэу я щӀыпӀэхэр зэщымыщу зэрар ягъэунэхур я мэмкӀэ зэрагъэунэхур нэхъыщхьэу щытщ хьэщомыщхэм деж гъутхьэпс мэр нэхъыбэу къытранэ жыгыпкъхэм къырхэм папжьэ щхьэху щытхэм икӀи япэ щыкӀэ пкъыгъуэм йопэмхэр яужым щӀыбкӀэ зыхуагъазэри я кӀэр занду яӀэтыр зэзэмызэкӀэ хьэщомыщхэм жыгхэм зыщӀэракухьыр е я пкъыр ӀэбжьанэкӀэ зэхафыкӀэ я щӀыпӀэм и инагъыр куэду зэлъытар здэпсэум шхыныр куэду игъуэтмэ хъухэм деж бзыхэр щӀыпӀэм исмэ хьэщомыщ бзым и щӀыпӀэр км хуэдиз хъуфынущ хъухэм яр куэду нэхъ инщ км хуэдиз мэхъур зы хъум и щӀыпӀэм деж бзы зытӀущым я щӀыпӀэ щхьэхухэр хэтыфынущ я екӀуапӀэхэр гъуогухэр я щӀыпӀэхэм зэи зэрахъуэкӀкъым хьэщомыщ бзыхэр зэзэмызэкӀэ зэныкъуэкъу зэзауэ щхьэкӀэ я щӀыпӀэхэр зэхэхьу щытыфыну апхуэдэм деж нэхъыбэм псэущхьэхэр зэщымыхьу псэуным пылъхэ хъухэрамэ зэи къагъэхъукъым я щӀыпӀэм нэмыщӀ хъу исыну хьэщомыщ хъухэр бзаджу я щӀыпӀэр яхъумэ папщӀэ псэущхьэ куэд уӀэгъэ мэхъур щызэфӀэнэхэкӀэ зэзэмызэкӀэ зэзауитӀым я зыр хокӀуадэ ауэ зэбэубыдыгъэм я нэхъыбэхэм макъ гъуахъуэнкӀэ увыпӀэкӀэ зэхокӀыжьхэ хъухэр зэпэубыдыгъэ ямыӀэу бзыхэм ящӀыгъу за щӀыпӀэм зэдопсэуфхэ абым нэхъыбэу я шхын Ӏыхьэ хухагъэкӀыу къаубыдамкӀи бзыхэри абым хуэдэ къэрабзу Ӏэхьэ хагъэкӀыфыр хъум щхьэкӀэ абым нэхъыбэу бзыр нэмыщӀ бзыми шхын Ӏэхьэ иритыфыну хъухэрамэ зэи нэмыщӀ хъум и шхын иритынукъым хьэщомыщхэм я нэхъыщхьэ Ӏусыр Ӏэщщ бенгал хьэщомыщыр нэхъыщхьэу зэщакӀуэхэр щыхь лӀэужьыгъуэхэр мэзыкхъуэхэр амур хьэщомыщым щыхь лӀэужьыгъуэхэр мэзыкхъуэхэр бжьо абым нэмыщӀу хьэщомыщхэр йощэкӀуэфхэ Ӏэщ инхэм хыв гаур бланэ хуэдэхэм зэзэмызэкӀэ хьэщомыщхэр йощакӀуэ псэущхьэ ятемгъэпсыхьахэм нумин мэзджэд тхьэкӀумэкӀыхь бдзэжьей хуэдэхэм хьэщомыщым и ныбэр ирикъуным папщӀэ илъэсым Ӏэщ хуэдиз хуэныкъуэщ къэгъэунэхуауэ щытщ хьэщомыщхэм нэмыщӀ псэущхьэшххэри зэраукӀыр абыхэм яхэт дыгъужьхэр щомыщхэр блэшхуэхэр зэзэмызэкӀэ архъуэжьи щиукӀ мэхъур амур хьэщомыщым и бий мыщэхэр щызэныкъуэкъухэр я псэупӀэхэм бжыгъэщ къэӀуэхугъуэ бжыгъэ щыӀэщ хьэщомыщыр мыщэ шырхэр щиукӀ мыщэ пӀащэхэри иукӀыу къохъур гималай мыщэрэ мыщэ гъуабжэрэ и Ӏус Ӏыхьэ мэхъур амур щомыщым нэхъыбэм ахэр зыукӀыр хъу пӀащэхэращ малай мыщэр и щэнӀкэ бзаджэр зэзэмызэкӀэ хьэщомыщхэр я шхыным къыкӀэрехухэщ ауэ езыр къыщыкӀэрахур нэхъыбэу къохъур малай хьэщомыщхэр а мыщэхэм фӀэкӀа ямыщакӀуи мэхъур индиэ пыл пӀащэхэм хьэщомыщыр япэлъэшкъым абым папщӀэ япэкӀэмыхуэным пылъхэщ ауэ пыл шырхэр щаукӀ мэхъур абым нэмыщӀу хъыбар къэгъэунэхуа щыӀэщ хьэщомыщым пэбжьэ бзы пӀащэ иукӀыфауэ унэ псэущхьэхэм щатеуи мэхъур хьэхэм жэмхэм шыхэм шыдхэм къэкӀыгъэ шхын дэхэр удзхэр пхъэщхьэмыщхьэхэр щашхыр гъэмахуэ къуэдейра и щӀыпӀэ псэупӀу хъуам хьэщомыщыр псэущхьэ нэхъ лъэшдыдэу щытщ мащӀэдыдэщ нэмыщӀ псэущхьэу къыпэщыувэфхэр зэзэмызэкӀэ къыпэувэфхэм ящыщыр хьэ лъэпкъым щыщхэра гупышху щакӀуэхэр абыхэм яхуэдэщ дыгъужь плъыжьыр зэ тӀысэгъу хьэщомыщым ч лыуэ ешхыфыр хъу пӀащэхэм ч хуэдиз яшхыфщ щыхь е кхъуэ иукӀам деж хьэщомыщыр махуэ зытӀущкӀэ Ӏусыфынущ Ӏус щамыгъуэт зэманыр гугъ емыхьу ирахыфыр я фэ щӀагъым щэ щӀэлъым папщӀэ амур хьэщомыщым ием и Ӏувагъыр см носыф цӀыхур хьэщомыщым зэрещакӀуэм папщӀэ и псэупӀэхэри зэрыкӀуэдым щхьэ я бжыгъэр къэмыувыӀэу нэхъ мащӀэ мэхъур гулъытыгъуэ гуэрэхэмкӀэ псэущхьэхэм я бжыгъэр лӀэщӀыгъуиткӀэ узэӀэбэкӀыжмэ нэхъыбэу щытащ Ӏэлу псэу псэущхьэхэм я бжыгъэр лӀэужьыгъуэ къуэдзу хъуар зэхэту мин хуэдизу къалъытэ нэхъыбэдыду хьэщомыщхэр къыздэнар индиэращ минрэ ныкъуэрэ хуэдиз виетнамым лаосым таилэндым хъутейм миянмам щопсэухэщ ипщэ хъутейм щыпсэу хьэщомыщым и бжыгъэр нэскъым амур хьэщомыщым и бжыгъэр хуэдиз мэхъур дунейм къытенэжакъым лӀэужьыгъуэ къуэдзищ ява бали хытӀыгухэмрэ щыпсэуа къуэдзэхэмрэ виргата хьэщомыщымрэ ижь и жьыжь лъандэрэ цӀыхур хьэщомыщым ещакӀуэт къуентхъ бэлыхьу къалъытэу иджыри къыздынэсым пэсырей корейм щакӀуэ тегъэпсыхьахэрат хьэщомыщым ещакӀуэхэтэр езы щакӀуэнми хабзэшхуэхэр хэлът хьэщомыщым и цӀэр къаӀуэ хъунутэкъым щы щакӀуэхэм деж псалъи хъунутэхэкъым щыгъыныр зэрахьэр цӀыху хъуам ям хуэдэтэкъым чэсей щхъуантӀэм къыхэха джанэрэ пыӀэ щхъуантӀэрэ шыгъэ къуэлэнкӀэ гъэдэхауэ зэрахьэт абым нэмыщӀу сыт щыгъуи яфӀэлът хьэджэшымкӀэ щӀа шыгъэ я шхыным хьэщомыщ лы хэлъын хуейт щакӀуэхэм ӀэнатӀэшхуэ яӀэт корей къэралыгъуэм уасэ зыри яттэкъым пщыгъуэм псыфэнд е псышъонт шэрыпӀ псэущхьэщ лапэтӀуа хьэкӀыгъуэм щыщщ кхъуэ теплъэ хэкӀыгъуэ къуэдзэ псыфэнд лъэпкъщ иджырей зэманым щыщ лӀэужьыкъуэ закъуэщ псыфэнд лъэпкъэгъум щыщу дунейм къытенэжа псыфэндыр псэущхьэ цӀэрыӀу щыт щхьэкӀэ и псэукӀэ дунейтетыкӀэр фӀыуэ гъуэнэхуауэ щыткъым абым хуэдэу и псэукӀэр шэныр нэмыщӀ псэущхьэхэм генкӀэ зэрапыщӀар Ӏэплъэпкъ щытыкӀэр мащӀэу щӀэныгъэкӀэ гъэпсауэ щытщ нэхъыбэкӀэ ар къызхэкӀыр псыфэндхэм я щӀэлъыплъыныр гугъу зэрщытыращ махуэм и нэхъыбэ зэманыр псым хэсу ягъакӀуэ абым хуэдуи иджыри къыздынэсым фӀыуэ къэгъэунэхуауэ щыткъым псыфэндым и эволуциэм и тхыдэр дауэ щымытми ящӀэщ зэман куэд дыдэ дэмыкӀауэ эволуциэмкӀэ къэлъытамэ африкэм зэдэпсэуауэ щытащ псыфэнд лӀэужьыгъуэ зы бжьыгъэ иджыпсту африкэм псыфэндым щымыхъукӀэ мащӀэу къэнэжауэ щопсэу зы лӀэужьыгъуэ лъэпкъыгъуэ псыфэнджьейхэм ящыщу шэнкӀэ псыфэндыр бзаджэ дыдэщ псыфэнд хъуитӀ щызэзауэм деж и нэхъыбэм зыр хуокӀуадэр цӀыхум щытеуэри куэдщ псыфэндыр африкэм и псэущхьэ нэхъ щынагъуэ дыдэу щытщ абым и ӀэщӀагъэу цӀыху нэхъыбэ хуокӀуадэ илъэс къэс хьэщхэм хывхэм щомыщхэм яӀэщӀэкӀуадэм елъытамэ псыфэндыр и теплъэкӀэ къэщӀэгъуафӀэщ и пкъыр фэндышхуэ гъэпщам хуэдэу щытщ лъэ кӀэщӀ гъумхэм тету и лъакъуэхэр апхуэдизымкӀэ кӀэщӀщи щызекӀуэм деж и ныбэр щӀым щилъэфыхь жыпӀэ хъунущ и щхьэр иныжьщ и бгъумкӀэ уӀуплъэмэ плӀимафэу щыту и хьэлъагъкӀэ и Ӏэплъэпкъым и еплӀанэ Ӏыхьэ хуэдизщ ч нэсу пэгъуанэхэр нэхэр тхьэкӀумэхэр хуэӀэтауэ зэхуэзэху щытхэщ абым папщӀэ псыфэндыр мэбауэ маплъэ мэдаӀуэ псым къыхэмыкӀыу и щхьэшыгу къыхих къуэдеуэ и пщэр кӀэщӀ дыдэщ иӀэкъым жыпӀэ хъунэу нэхэр цӀыкӀущ напӀэ Ӏувхэр я хъуреягъкӀэ къекӀуэкӀыу и пэгъуанэхэр бгъуэщ дэгъэзеяуэ щытху быду зызэтрапӀэфӀ лыпцӀэ лъэш зэрахэлъым папщӀэ тхьэкӀумэхэр цӀыкӀущ нэжэгужэщ псыфэнд псым хэсыр сыт щыгъуи и тхьэкӀумэхэр егъэджэгу гъудэ бадзэхэр е бзухэр и щхьэшыгум тетӀысхьэхэр триху псыфэндым и нэӀур бгъуэщ и гупӀэкӀэ Ӏув пащӀэхэр тету жьэбгъум и бгъуагъыр см хуэдиз мэхъущ и жьэр гу лъытыгъуэу ину зэтрехыфыр градус хуэдизу и лъапэхэм лъпхъуамбиплӀу япытщ псори лъабжьэ теплъу иуху лъэпхъуамбэ зэхуакухэм фэ ядэтщ есыным къыдэӀэпыкъу щӀым е псыпцӀэм тету псэущхьэм къыщикӀухьым деж и лъэхъуамбэхэр зэгуокӀри я зэхуакум дэт фэр зэщӀэкӀаш абым папщӀэ и лъэм фӀыуэ тетщ ятӀэгъуэм хэмыфахъуэу и кӀэр кӀэщӀщ теплъэ зэхуэмызагъэ иӀэу и къыхэкӀыпӀэм деж хъуреуэ кӀапэм деж хуэкӀурэ пӀащӀэ хъууэ апхуэдэ кӀэр къедзэщхьэпэщ и вэнвейр зэбгыридзыным папщӀэ абым мыхьэнэ хэлъщ нэмыщӀ псыфэндхэм зыкъаригъэщӀэным щхьэкӀэ псыфэндыр иджырей псэущхьэ щыӀэхэм я нэхъ индыдэхэм ящыщщ псэущхьэ т къэзышэч кудщ къахэкӀыр къэӀуохугъуэ бжыгъи щыӀэщ псэущхьэ зи хьэлъагъхэр т щӀыгъу нэхъ хьэлъэдыдэу щытахэм я хъыбархэр заху щыткъым згуэрэм къызэрыхэкӀымкӀэ ч мэхъур нэмыщӀхэм къызэрыхэкӀыр ч псыфэндым и лъэгагъыр м носщ псэущхьэ зэфӀэувам и кӀыхьагъыр м щӀогъур м щынэси щыӀэщ кӀэм и кӀыхьагъыр см зэрыхъумкӀэ псыфэндыр пэбжьэхужым поуэр и хьэлъагъкӀэ етӀуанэ пэмкӀэ нэхъ хьэлъэдыдэ псэущхьу щыӀэхэм дунейм мэзтхьэрыкъуэф илъэс куэдкӀэ къэкӀ лъабжьэжь зиӀэ къэкӀыгъэщ адыгэбзэм мы къэкӀыгъэм цӀэ бжыгъэ зэрехьэр ахэр анэрэ анэнэпӀэсрэ урысыбзэм зэрхэтым хуэду псалъэхэр зэдзэкӀауэращ адыгэбзэм Ӏэдэм и цей тхьэрыкъуэфдэгу тхьэмпэ къудамэ зытемыт и пкъыр гъатхэм пасу гъатхэпэмазэм щӀым къыхокӀри см кӀэ докӀей см рэ зи инагъ щхьэ гъуэжь къещӀ жылэхэр псынщӀэу мэхъури полъэлъыж пкъыри мэгъуэлэж абы иужкӀэ кӀы кӀыхь зиӀэ тхьэмпэ хъурей инхэр къыдедз тхьэмпэ щӀагъым цы щабэ цӀыкӀу тетщ и гущӀыӀур цӀафтэщ удзым и тхьэмпэ щӀыӀум гъатхэ гъэмахуэ жэщхэм пщэдджыжьыпэхэм уэсэпсыр Ӏуву тохьэ тхьэмпэщӀагъыр зэрыгъущу къонэ удзыр къыщокӀ псыхъуэхэм мэз лъапэхэм щӀыпӀэ псыӀэхэм псынащхьэхэм хущхъуэу къагъэсэбэп бжьэхэм гъэгъахэм фо къыхах хьэкъун б адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр тхылътедзапӀэ эльбрус налшыч гъ адакъэ джэд хэкӀыгъуэ лӀэужьыгъуэхэм я хъухэращ тхьэджэд бабыщ лъэпкъхэм къанэмыщӀауэ анэм елъытауэ нэхъ пӀащэщ гъэщӀэрыщӀащ сыджышхуэщ лъэджажэ кӀыхьщ шырхэр къуртым дипӀкъым и цы пхъыжыгъуэри анэм ем къыщхьэщокӀ я нэхъ цӀыкӀум ныбгъуэ адакъэм г рэ нэс къешэч нэхъ пӀащэ дыдэм хъунгъарым и хьэлъагъщ ч м нэс адыгэхэм къалъытэт адакъэм и гупэр унэбжэмкӀэ гъэзауэ гъунэгъуу Ӏумэ ар куэд темыкӀыу хьэщӀэ къызэрыкӀуэнум и нэгъыщэу адакъэм цӀыхубэхэм я щӀэнхабзэм гъащӀэм къыщыхъу къыщыщӀэхэм я дамыгъэ куэд къэзыӀуатэ щӀагъыбзэ ирахьылӀэ ар нэху щӀыным сакъыным къэщӀэрэщӀэжыным зауэным къыхуезыджэ ижырей дэмыгъэщ фрэнджхэм адакъэр къалъытэт щхьэхуитыныгъэм зауэным къайгъэм я дэмыгъэу къуэкӀыпӀэ мыхуэгъэпсым и илъэс псэущхьэ цыклым къуалэбзухэм ящыщу хэтыр адакъэщ абы ейщ е нэ илъэсыр урысхэм нэгъуэщӀ лъэпкъхэм я дежкӀэ адакъэр мафӀэсым я дэмыгъэщ лъэпкъыр къэщӀэрэщӀэжынымрэ сакъынымрэ я дэмыгъу адакъэ теплъэ кениэ къаралъыгъуэ дэмыгъэм хэтщ дамэ къуалэбзум апхуэдуи гъудэбадзэм шэрыпӀ лӀэужьыгъуэ гуэрэхэм псалъэм папщӀэ дзыгъуэнэфхэм я пкъым щыщ Ӏыхьэ тӀуащӀэу зэрылъатэрщ дамэ къупщхьэхэр икъукӀэ быдэу зэрыӀыгъщ лъэтэнымкӀэ мыхьэнэ ин дыдэ зиӀэ къабзийхэр егъэбыдылӀауэ дамэхэр адрей пкъыгъуэхэм елъытауэ нэхъ щӀэгъэхуабжьауэ зэрылажьэм къыхэкӀыу абым япха лыпцӀэхэр лъэщщ къуалэбзу дамэм цӀыхум и щӀэнхабзэм щӀагъыбзэ мыхьэнэ ин щиӀэщ адыгэм хъыбарыфӀ гуэрэ зэхахмэ е Ӏуэхум щехъулӀэмэ дамэ къатокӀэ я щыӀэкӀэм зи пщэ умыкӀуэжын щытыкӀэ егъуэт псэр нэхъ быдэ мэхъу ижьырей алыдж псысэжьхэм я деж дамэхэм псэр зыхэт пкъым нэгъуэщӀ теплъэ ират апхуэдэщ дамэ зытет тхьэхэр уафэмрэ щӀымрэ я зэхуакум дэт тхьэм и лӀыкӀуэхэр псысэхэм уащыхуозэ дамэ зытет псэущхьэ къэгупшысахэу пегас феникс сфинкс сирен гарпий грифон нэмыщӀхэми дамэр дамэхэр ижь ижьыж лъандэрэ псынщӀагъэм я дамыгъэщ ди нобэми авиациэм аутотранспортым гущӀгъуэгум я дэмыгъэщ я теплъэкӀэ зэрызэщхьэщыкӀыр мащӀэу е лӀэщӀыгъуэхэм дамэми теплъэхэр зэмыфэгъуурэ къагъэсэбэпт зыгуэрым дэӀэпыкъуным хуэфӀыным нэӀэ тегъэтыным нэфӀ щыхуэным я дэмыгъэу фӀыцӀэр бгъэ дамэт пащтыхь нэфӀым и дамыгъэт хужьыр тхьэм и нэфӀ къыпщихуэным ейт дамэ дыщафэр къаралъыгъуэ дамэгъэт е лӀэщӀыгъуэхэм лъакъуэ ныпхэм дамыгъэхэм хагъэувэ дамэ теплъэхэм емышыным лъэрыхьагъым я дэмыгъэт бзыикъуэ зауэ адыгэ лъэпкъым и тхыдэм щыщ Ӏэхьэ нэхъ гуащӀэхэм ящыщщ бзыикъуэ псыхъуэм гъэм мэкъуауэгъуэм и м щеӀкуэкӀа зауэ лӀэщӀыгъуэм и кӀэм дунем и хэку бжыгъэм лъхукъуэлӀ уэркъ зэпэубыдыгъэ бжыгъэхэр къежащ лъэпкъ куэдхэм шэчыгъуэ ямыӀэжу заӀэтащ пщы уэркъхэм я ӀэнатӀэгъуэ гугъыр яхуэмыхьыжу псалъэм папщӀэ гъэм фрэндж револуцэшхуэм къыхэкӀащ хуитыныгъэр а зэманыгъуэми адыгэ хэкум лъхукъуэлӀ уэркъ зэныкъуэкъуэгъухэри къыхэкӀыурэ щӀадзэщ лъхукъуэлӀхэм я бэмпӀэгъуэхэр яхуэмшэчыж мэхъур зэпэубыдыгъуэхэр къожьэр щхьэху щӀыпӀэхэм абдзэхым шапсыгъым натхъуэджым абыхэм нэхъ мышэчу къахэкӀыр шапсыгъхэращ абым емылъытауэ езы шапсыгъым щыщ лъакъуэлъэшхэри гугъэ зэрахьэ пщы ӀэнатӀэгъуэ яӀэну бжьэдыгъу къэбэрдей пщыхэм хуэдэу лъэпкъым щхьэщыувэну абым папщӀэ лъхукъуэлӀхэм шэч имыӀэу бэлыхьыр кӀуэ пэтми нэхъыбэу тралъхьэрт езы лъхукъуэлӀхэми я хуитыныгъэр яфӀэмыкӀуэдыным пылъхэу лъэпкъ хасэхэм я псалъэри я пӀэри яӀыгъыным пылъхэт къимыкӀуэтху апхуэду зы хасэм лъхукъуэлӀ лъэпкъым хабзэ щӀэуэ къаштэр уэркъ лъакъуэлъэшхэр хейуэ щымытыжынэху я ӀэнатӀэгъуэм щӀэт жылэм и Ӏуэхугъуэ зэрамгъэзэхуэфхэу мылъку яӀэр къытрахыжэу абым нэмыщӀыу лъхукъуэлӀхэр нэхъыбэу къызэщӀэзгъэста хъуар шорэлъыкъуэхэ адыгэ хабзэм ебакъуэу хьэщӀэхэр зэрахъунщӀар ахэр зыгъэхьэщӀахэм ящыщ щӀалитӀри яукӀауэ абым нэхъ ямыщӀауэ ипэмкӀи хьэулей бжыгъэ лъакъуэлъэшхэм яӀэрти лъхукъуэлӀхэм а сэхьэту заӀэта хъуа гупышху зэхэхьэхэу шорелъыкъуэхэ я лъэпкъым щыщ зы унэм теуа хъуахэ мылъкур зэрщыту ираха зы унэӀут пщащэ ираша унэ гуащэм псалъэ лей бжыгъэ жыраӀащ цӀыхум ящыщ гуэри бзылъхугъэм еуа шорелъыкъуэхэ ялъ ящӀэжын гугъэ ящӀауэ я уэркъхэми нэхъыбэжу къызэщӀагъэстауэ зэр лъэпкъу шапсыгъым икӀахэ бжьэдыгъу пщыгъуэм щыщ хъымыщым кӀуахэ дэӀэпыкъуэгъу лъэӀуэну а зэманыгъуэм нэхъ лъэш пщыгъуэхэм ящыщт шорелъыкъуэхэ я уэркъхэр бэт джэрий деж кӀуахэ псэлъэну пщыгъуэм хасэ зэхуишэсыным щхьэкӀэ лъаӀуэху а лъэхъэнэм бэт джэрий пщы цӀэрыӀуэт бжьэдыгъу пщыгъуэм имызакъу зэр адыгэ хэку къащӀэрт и псалъэм къыбгъэдэт пщыгъуэхэми къадэӀурт шорелъыкъуэхэ я уэркъхэр зэрлъэӀуам хуэдэу хьэджэмыкъуэм хасэ зэхуишэсащ хъымыщхэм ящыщ лъакъуэлъэш пщӀэшхуэ зиӀэ бжыхьэкъуэ борыкъуэ псалъэ къиштэри жиӀащ шорелъыкъуэхэ пщыгъуэ ӀэнатӀэгъуэм щӀэгъэхьэным япэ жылэм егъэфӀыжыным пылъын хьэджэмыкъуэ пщӀэшхуэ иӀэмкӀэ абым сэбэп хуэхъуну зауэри ямыщӀу лъыгъажэм лъэпкъхэр хагъэкӀыну лӀыхъужьыр лъэӀуащ лӀыхъужьым и псалъэр шынэным къыхэкӀауэ уэркъхэм къалъытэри гу лъамытакъым уэркъ щӀэлъэгъуэ зауэм хуенэцӀхэр лӀыжьыр щӀэнкӀалъэ ящӀри къагъэнащ нэхущым бджэдыгъу натхъуэдж дзэ зэгуэтымрэ миниплӀ хуэдыз хъууэ къэзакъхэмрэ зэхуэзахэ бзыикъуэ деж иӀэ нэджыд губгъуэм куэд темыкӀауэ шапсыгъ абдзах лъхукъуэлӀыдзэри къызэрыкӀуэр къэунэхуащ бэт джэрий шапсыгъхэр къызэрилъагъу къэзакъхэм ялъэӀуа топышэкӀэ яхэуэну абым яуж шапсыгъхэм я шабзэхэмкӀэ шэхэр яутӀыпщащ уэгур щӀагъэхъумауэ фочкӀэ зэ къауэри я лъэныкъуэм дзэхэр зэхэхьа я сэшхуэхэр къырахауэ къэзакъхэр лъэныкъу щытахэ зауэр екӀуэкӀыху хэмыхьэху шапсыгъхэр бжыгъэкӀэ нэхъыбэ хъухэр а сэхьэту теуахэ бжьэдыгъудзэм кууэ я кӀуэцӀым хэхьэхэу ар бжьэдыгъухэм я щхьэм къырагъэщхьэпа хъуащ гузавэу шапсыгъхэм я шуудзэр зыкӀэлъагъакӀуэри лъэсыдзэ къуэм дэсхэм яку дашахэ лъэныкъуитӀымкӀи дэубыда хъуа шапсыгъхэм я шуудзэр зызэпигъэзауэ щигъэзэжьым я лъэсыдзэ яуж итам щыщ бжыгъэр хигъэкӀуэдэжащ езым шапсыгъхэм я пашэхэр дзэр ягъэзэнщӀэжэным пылъхэт ауэ мыхьэнэ къахуихьэкъым зыри яхуэмыщӀэу шапсыгъхэм я лъэсыдзэм куэдрэ зиӀыгъащ ауэ бжьэдыгъу шуудзэ къэзгъэзэжа хъуар я щӀыбымкӀэ къыдэуэри лъэсыдзэр кӀуэдащ абымкӀэ бжьэдыгъухэм куэдрэ заӀыгъа къимыкӀуэтхэу ауэ зыкъом текӀауэ шапсыгъхэм я лъэныкъуэмкӀэ уэру макъ ирикӀуа бжьэдыгъухэр зэхэпхъа хъуащ бэт джэрий яукӀа хабзэмкӀэ пашэр хэкӀуэдамэ зауэм дзэми текӀуэныгъэ иӀэжкъым бэт джэрий щымыхъукӀэ а зауэм натхъуэджхэм я пашэ къэлбэти хэкӀуэда бжьэдыгъухэм губгъуэм хьэдагъэ ин ящӀащ я пщыр щӀакӀуэ ираубгъуахэм тралъхьэри жыгей губгъуэм итам и пщӀэм щагъэтылъащ зауэ нэужым уӀэгъуэ хъуа лӀыхъухэри хэкӀуэдахэри лъэныкъуэ къэс зэбгырашыжьахэщ шапсыгъ лъхукъуэлӀхэм я унафэкӀэ шорэлъыкъуэхэ шапсыгъым ягъэзэжьащ япэрей ӀэнэтӀэгъуэ ямыӀэжу шорэлъыкъуэ алисулътӀан шапсыгъ хэкум ирагъэхьэжьакъым псыжъ и ижьырабгъу ӀуфэмкӀэ къэзакъхэм яхэтӀысхьэри хьэблэ и цӀэкӀэ хилъхьащ бэт джэрий нэджыд губгъуэм ита жыгейм и щӀагъым щӀалъхьащ жыгым пщым и цӀэр траӀуауэ абым яуж куэд темыкӀауэ урыс адыгэ зауэр щыщӀидзам жыгыр къэзакъхэм ирахащ лъэпкъым хабзэ хэлъамкӀэ жыгым пщӀэшхуэ хуащырт бжьэдыгъу лъэпкъми яужкӀэ а щӀыпӀэм куэдрэ я пщыр ягъейжащ къэлбэт и гусэ лъэпкъэгъухэри дэщӀыгъуу нэджыд губгъуэм ипэмыжыжэу щыщӀалъхьащ Ӏуащхьэ хузэтралъхьауэ абым къыбгъэдэту Ӏуащхьэ нэхъ ин щытым хъыбарымкӀэ шапсыгъ хэкӀуэдахэр щӀэлъщ а ӀуащхьитӀыр иджырей къалэ крымск щыхэкӀуэда и щӀыпӀэхэм шапсыгъ лъэпкъым псалъэжь къыхэна хъыбарыжьу лӀыхъужьхэм къагъэзэжауэ хэкум къыщихьэжахэм зы бзылъхугъэ къапежащ схуэдэ хъыбар къыздэфхьа жиӀэу уи лӀыри уи къуищри хэкӀуэдащ къыжыраӀа хъыбарыфӀ къыздэфхьакъэ нтӀэ жыӀэри аргуэру яупщӀащ бэт джэрий дыукӀа жаӀари жэуап ирата бзылъхугъэр гуфӀэу Ӏэгу еуэн щидза къафэу сыт укъыщӀэфэр щыжаӀам бзылъхугъэм жиӀащ дэ дыфӀэкӀуэдар ди фызхэм зы жэщым япшыныжьыфынущ бжьэдыгъухэм яфӀэкӀуэдар я фызхэм илъэс минкӀэ яхуэпшыныжьыфынукъым къажыриӀащ унэбзу теплъэ хэкӀыгъуэр къызэщӀеубыдэ лъэпкъ лӀэужьыгъуэ куэд дыдэ хьисэп къызэращӀамкӀэ щӀыгум къуалэбзу лӀэужьыгъуэ тетым и процент унэбзу хэкӀыгъуэщ дэни уащыпэщӀэхуэнущ антарктидэм къинэмыщӀауэ я нэхъыбэр жьгъейщ курытхэри яхэтщ г м къыщыщӀэдзауэ рэм нэс къашэч унэбзу хэкӀыгъуэхэр моногамнэщ хьэӀулэщӀхэщ шырхэр джэдыкӀэм къопщ цыншэу я нэхэр къэмыпщӀауэ махуипщӀ хуэдизкӀэ ягъашхэ апщӀондэхункӀэ цы къатокӀэри абгъуэм къолъэтыкӀ къуаргъым къинэмыщӀа адрей унэбзу хэкӀыгъуэ лӀэужьыгъуэхэм кӀэцӀын яублэ илъэс нэбжым иту къуаргъхэм илъэситӀым илъэсым зэщ цы зэрапхъыжыр Ӏусыр хуабжу зэщымыщщ хэкӀыгъуэм къызэщӀеубыдэ лӀэужьыгъуэ рэ лъэпкъ рэу хэкӀыгъуэ къуэдзэ плӀыуэ гуэшыжауэ ищхъэрэ къаукъазым икум узщыхуэзэ унэбзу хэкӀыгъуэ лӀэужьыгъуэхэм ятеухуащ орнитолог молэмусэ хьэжмурат и лэжьыгъэ щхьэхуэ унэ гуэгушхэр е щагу тхьачэтхэр е унэ тхьаджэдхэр лыпхъэ хьисэпкӀэ ягъашхэ джэдкъаз лӀэужьыгъуэхэм я нэхъ пӀащэхэщ къатехъукӀащ ипщэ ишъхъэрэ америкэм зэпэщхьэхуэу щыпсэу лӀэужьыгъуэ къуэдзитӀым еуропэм япэ дыдэу япэрей унэ гуэгушхэр къыщашар рэ гъэхэращ ди къэралым деж унэ гуэгушхэр зэхагъэкӀ къызтехъукӀа лӀэужь елъытакӀэ америкэм инджылызым нидерлэндхэм къикӀа лӀэужьыгъуэхэр урысей лӀэужьыгъуэхэурэ иужьырейхэм ящыщщ гуэгуш гъуэбжафэр гуэгушхужьыр фӀыцӀэр абыхэм я лӀэужьхэр зэхагъэхьаурэ къагъэхъуахэр гуэгушыхъухэм къашэч ч нэхъ пӀащэ дыдэхэм ч м нэс анэхэм ч кӀэцӀын щӀадзэ мази ныбжым нэсахэмэ и нэхъыбэм щӀышылэм гъатхэпэм илъэсым мэкӀэцӀ рэ нэхъыбэ дыдэм рэ зы джэдыкӀэр г мэхъу махуэ кӀэ къыраш зы анэм гъэм шыр ебгъэпӀыфынущ хъубжапхъэ гуэгуш анэхэр илъэсищым нэскӀэ къагъэсэбэп гуэгушыхъухэр илъэсищ ныбжым нэсмэ я бгъэгум цы пхъашэ кӀыхь Ӏэрамэ къыхокӀ я пкъыр жьы хъун зэриублэм и щыхьэту щӀыпӀэ гуэгуш тумэхэр къэхъуащ хамэ къэралхэм къраша лӀэужьыгъуэхэр зэхыхьэурэ унэ гуэгушхэм лӀэужьыгъуэ хуэдиз зыхеубыдэщ абыхэм ящыщ унэ джэдхэр е щагу чэтхэр джэд хэкӀыгъуэ лӀэужьыгъуэхэу мэкъумэш къуалэбзухэм ящыщ нэхъ гупышхуэщ адыгэ лъэпкъыр зэщхьэщыдзауэ ищхъэрэ къаукъазым и бгылъэ щӀыпӀэм зэрыпсэум папщӀэ куэду ухуэзэ зы псэущхьэм щӀыпӀэ е къуажэ къэсыху цӀэ щхьэху зэрихьэу унэ джэдми абым хуэдэу цӀэ бжыгъэм дыхуэзэ къызтехъукӀар банкив джэд Ӏэлыращ азиэм и ипщэ лъэныкъуэм щыщ щӀыпӀэхэм щыпсэур унэм яӀыгъын щыщӀадзар илъэс минищрэ ныкъуэрэкӀэ узэӀэбэкӀыжым хуэдизщ академик иванов къызэрыхилъхьам тету я унэтӀыныгъэ елъытакӀэ унэ джэдхэр тхууэ зэщхьэщагъэкӀ джэдыкӀэ щхьэпэгъуэкӀэ яхъухэр лыпхъэу ягъашхэхэр а мурадитӀымкӀи зэхуэдэу къагъэщхьэпэхэр зэрагъэзэуэну бэнакӀуэ яӀыгъхэр пщӀантӀэ гъэдахэхэр нэхъыщхьэр япэрей щыращ абы хыхьэ лӀэужьыгъуэхэм джэд хужьхэм плъыжьхэм пщащхъуэхэм кусэхэм нэмыщӀ езыхэм я пкъы гъэпсыкӀэ яӀэжщ хьэлъагъкӀи теплъэкӀи зэщхьэщокӀ лыпхъэ лӀэужьыгъуэхэр хэпщӀыкӀыу нэхъ уэндэгъущ джэдыкӀэ хьисэпкӀэ яхъухэм нэхърэ иджыкӀэ унагъуэхэм джэдкъурт щагъэгъуалъхьэр зэзэмызэщ нэхъыбэу япӀыр инкубатор джэджьейхэращ унэджэд лӀэужьыгъуэхэр зэхэхьэурэ къэхъуащ щӀыпӀэ джэд тумэхэр адыгэбзэм гъэунэхуауэ хэт лӀэужьыгъуэхэм я цӀэхэр унэ къазхэр губгъуэкъаз е къазыщхъуэ Ӏэлым къытехъукӀащ теплъэкӀи пкъы гъэпсыкӀэкӀи хуабжьу ещхьщ къазыщхъуэм я лыр джэдкъаз лӀэухьыгъуэ псом яйм нэхърэ нэхъ къыуатщ хъупӀэхэр хуабжьу дэгъуэу къагъэщхьэпэ кӀэцӀын яублэ я ныбжьыр илъэс иримыкъупэу джэдыкӀэу къакӀэцӀыр щ урысейм унэ къаз лӀэужьыгъуэ куэд щыхъу хамэ къэралхэм къырашауи къыщагъэхъуауи унэ къазхэм ижь ижьыж дыдэм рымхэм я къэлащхьэ рим бийм къызэрырагъэлам и хъыбар куэдым ящӀэ ауэ мащӀэщ щыгъуазэр къазхэр Ӏэщэ сэшхуэ гъэхьэзырыным адыгэ гъукӀэ Ӏэзэхэм къызэрагъэщхьэпэу щытар сэшхуэр къызыхахыну гъущӀ пычахуэхэр Ӏусым хэлъу къазхэм ирагъэшхт ар нэгэгъум ипсыхьт мафӀэм нэхърэ нэхъ лъэшу икӀи Ӏэщэр зыщӀыпӀэм къыщымынауэ быдэ лантӀэ хъуным щхьэпэт унэ къазхэм лӀэужьыгъуэ тӀощӀым фӀэкӀ зэщӀеубыдэщ я нэхъыбэр еуропэ къэралхэм къэхагъэшауэ абыхэм ящыщщ адыгэбзэм гъэунэхуауэ хэтхэр Ӏэвархэр Ӏэв бз магӀарулал къаукъазым ис зы лъэпкъщ Ӏэварыбзэм иропсалъэхэ динкӀэ мыслимэнхэщ лъэпкъым и бжыгъэр мин мэхъур абым и нэхъыбэр мин дагъыстэным исщ дагъыстан цыф лъэпкъ ежьхэр зэрызэджэжьхэрэр маарулал пчъагъэмкэ мин м къехъух нахьыбэр дагъыстаным щэпсэу адрэхэр азэрбэджаным чэчэн республикэм темыр осетией къалмыкъым грузием казахстаным абзэ аварыбз ар дагъыстан къутамэу иберэ кавказ бзэ унагъом хахьэрэм щыщ аварыбзэр диалект пчъагъэу гощыжьыгъэ мары ахэм ащыщхэр салатавыр хунзахыр андалалыр анцухыр гидатлиныр карахыр батлухыр закатальтыр а диалектхэм къатекыгъэу литературабзэ я ащ тхэкэ лъапсэу фэхъугъэр урыс графикэр ары джыдэдэм авархэм ахалъытэх ахэм апэблэгъэ дагъыстан лъэпкъ пшыкущыр андийхэр ахваххэр ботлиххэр багулалхэр годоберинхэр каратинхэр тиндалхэр гамалхэр бешетинхэр дидойхэр кваршинхэр гунзебхэр аргинхэр авархэр быслъымэных суннитых авар лъэпкъ зэхэуцоным лъапсэу фэхъугъэхэм ащыщых легхэр гелхэр каспийхэр утийхэр ахэм къэралыгъоу зэхащэгъагъэм ыцагъэу аорэр серира а къэралыгъом пачъыхьэу иагъэмэ ащыщ горэм авар ыцагъ я рэ лэшэгъум авархэр ахэхьэх авар ыки мехтулин ханствэм авархэр бэрэ яшъхьафитыныгъэ фэбэнагъэх апэу монголхэм арабхэм тыркухэм персхэм ыужым урыс пачъыхьэм язэуагъэх лыхъужъэу шейх щамелэ гоуцогъагъэмэ авархэр ащыщых рэ илъэсым авархэр дагъыстан республикэм хэхьагъэх дагъыстан усэкошхоу расул гамзатовыр авармэ ащыщ хьэжбабыщ бабыщ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ и инагъкӀэ курытщ хъур фӀыцӀэщ джабэхэр хужьщ анэхэм я теплъэ нэхъыщхьэр гъуабжафэщ щхьэщӀыбым егъэзыхауэ къыхэпӀиикӀ цы Ӏэрамэри нэхъ цӀыкӀущ хьэжбабыщхэр еуразиэм и дэнэ щӀыпӀи щыӀэщ урысейм деж нэхъыбэу уапэщӀохуэ къаукъазым и хы Ӏуфэхэм къуэкӀыпӀэмкӀэ сахалинрэ ипщэ курилхэм я гъунэхэмрэ я бжыгъэкӀэ мащӀэкъым мэлъэтэжхэр къаукъазым щӀымахуэр псынэхэм я деж щизыххэри къахокӀ абгъуэр псым и гъунэгъущ щырхэр джэдыкӀафэм къипща нэуж етӀуанэ махуэм псым зыщӀагъэмбрыуэф мы бабыщыр Ӏэлми цӀыхум щыщтэкъым къуажэ кӀуэцӀхэми щыгъуалъхьэ щыӀэщ къалэшхуэ гъунэ псыӀущӀахэм щыпӀыгъыфынущ щӀыпӀэгъэдахэ хьисэпу куэду къаущэкӀу Ӏусым и нэхъыбапӀэр псэущхьэ жьгъейщ Ӏус щылъыхъуэкӀэ м уеблэмэ м щӀигъукӀэ занщӀэу ехэу зыщӀегъэмбрыуэ хьэрхьуп е хьэрэхупӀ лъэпкъэгъуми лъэпкъ зыщыщми и лӀэужьыгъуэ закъуэщ лӀэужьыгъуэ къуэдзэ бжыгъэ зэщӀиубыдэу тхьэрыкъуэм хуэдизынущ тхыцӀэр щхъуэ сырыхущ дамэхэр кусэ хужь фӀыцӀэу зэхэлъщ кӀэ дэхар фӀыцӀэщ щхьэр гъуэ плъыжьыфэщ щхьэгуагуэшхуэ иӀэщ къиӀэт игъэтӀылъыжь хъууэ жьэгъур хулъэр бгъэр гъуэ плъыфэ фагъуэщ ныбэ кӀэ щӀагъыр тэхущ анэхэр нэхъ фагъуэщ щопсэу еуропэм азиэм африкэм ди къэралым щымащӀэщ мэлъэтэж щӀымахуэр урысейм деж ирахыу нэхъ здыхуагъэфащэр къаукъазыкӀэрщ щогъуалъхьэ жыг зэрызхэр е гуэрэнхэр зырыт губгъуэхэм мэз кусэ гъунэхэм абгъуэ щещӀ жыггъуанэхэм лъабжьэхэм мывэ зэтелъхэм нэхъыщхьэу и Ӏусыр гъудэбадзэхэр хьэпщхупщхэр абыхэм я хупсхэр хьэрхьупыр бжыгъэкӀэ апхуэдэу мыкуэдми цӀыхухэм нэхъыфӀу ящӀэ къуалэбзущ гъатхэм и къэлъэтэжыгъуэр адыгэхэм я гуащӀэдэкӀ махуэгъэпсым нэщэнэу хыхьащ кууалэ лумпур е ицӀэдыдэу кууалэ лумпур федерал щӀыпӀэ нэхъзэреджэр кӀэщӀыу щ ар къэралым икъэлащхьэщ иджыкӀыи мэлайзием икъалэнэхъиндыдэщ мэлайзием иглобалкъалэу зэрыщыту абы еубыд щӀыпӀэу км щӀигъурэ цӀыху милуанрэ мин щиблрэ тощӀрэ пщӀым нэгъунэ щыпсэуэ кууалэ лумпурышхуэрамэ иджыри кланг кӀэйуэ доцӀыху ар къалэ агломерацэшхуэ мэхъу жылэдэсыу милуаниым нэблагъэу ар нэхъ псынщӀэу хэхъуэ ипщэ къуэкӀыпӀэ азие къалэхэм ящыщ зыщ экономикэмкӀи жылэдэсымкӀи кууалэ лумпурыр мэлайзием ищэнхабзэ финанс иджыкӀыи экономикэкупсэщ абы нэмыщӀ мэлайзием ихасэмрэ ипащтыхьымрэ лъэпкъыгъэ уардэунэ яунэщ зэм къалэм иӀыгъащ федерал лэжьыгъэ ӀэнатӀэмрэ хеящӀэ ӀэнатӀэмрэ яунэхэр ауэ нэ гъэм путраджае ягъэӀэпхъуащ ахэр тӀом щыгъуэми абыхэм щыщ къудамэхэр къыздынэсым кууалэ лумпур къыдэнащ кууалэ лумпурыр мэлайзием ифедерал щӀапӀищым язщ мэлакка хытӀыгуныкъуэм икъуэхьэпӀэ Ӏуфэм дэт селангор штатым икӀуэцӀым хэубыдыкӀауэ щытщ гъэхэм щыщӀэдзауэ къалэм игъэхьэщӀащ лъэпкъ зэхуакухэу спорт политикэ щэнхабзэ зэхьэзэхуэхэр яужьре декадэхэм кууалэ лумпурым хуабжьэу зиужьащ абы изиужьыныгъэм игулъытэу исимволу къыдэнащ къалэм дунепсом нэхълагэдыдэу тет батэгъэ зэтӀолъхуэныкъуэхэр кууалэ лумпур иӀэщ гъуэгу системэ убгъуа публик транспорткӀэ узэщӀауэ цӀыхубэ къалэ транзит метро псынкӀэ щӀэх къешэкӀ отобус монорельс агломерацэм ищӀыпӀэпхыдзахэр зыпызыщӀэ гъущӀгъуэгу кхъухьлъатэтедзапӀэм кӀуэ экспресс кууалэ лумпурым дэтщ дунепсом нэхъиндыдэ тыкуэнипщӀым ящыщ щыр аращи туризмрэ щэхуэнкӀэ къалэ пашэхэм ящыщ зыщ кууалэ лумпурыр ым и дунейпсо псэуакӀуэ рейтингымкӀэ иубыдащ дунем и нэ увыпӀэр ауэ ипщэ къуэкӀыпӀэ азием нэу щытщ сингэпӀурым иужькӀэ м и къалэ хъума индексымкӀэ дунем къалэнэхъхъумадыдэхэм я м щиӀыгъщ нэ увыпӀэр кууалэ лумпурым йоджэ къалэтелъыджэщӀиблым язкӀэ абы нэмыщӀ тхылъхэм ядунепсо къэлащхьэ къэлэныр нэ гъэм унеско м иунафэкӀэ зырихьэнущ кууалэ лумпурым мэлеибзэкӀэ къикӀыр зыхэлъэдапӀэ утхъуа жиӀэмэ пситӀ здызэхуэзэр жиӀэу аращ нэгъуэщӀыу естуарий жиӀэмэ ятӀэпс жи къазэрыщыхъукӀэ ицӀэм иӀэщ иджыри зы тхыдэ ар сунгай лумпурым псы утхъуа къытехъукӀауэ ар тхыдэм хыхьащ нэ гъэм клангыпсым ипщэм нэс гъуху къыздыщӀах жылагъуэ нэхъ лъэщу щытауэ гурыщхъуэ къызыхэкӀыр кууалэ лумпурыр здэщылъ щӀыпӀэр гомбакыпсыр клангыпсым здыхэлъадэращи хуэгъэфэщауэ кӀуалэ гомбаккӀэ еджэнхуещ сытым щхьэкӀэ жыпӀэмэ Ӏэстуариир зызейр гомбакыпсыращ здыхэлъадэр псы нэхъинщ абы едауи къахокӀ сунгай лымпӀурыр езыр гомбакапсырауэ аращи абы иӀэстуарийр къалэм цӀэр иритауэ абы нэмыщӀ зэрыжаӀэмкӀэ сунгай лымпӀурыр нэгъуэщӀ псыхъуэцӀыкӀуу щытщ гомбакыпсыр клангым ихэлъэдапӀэм килэметритӀ хуэдизкӀэ нэхъ ипщэу е бату бгъуэнщӀагъхэм ящхъэрэкӀэ щыӀэ щӀыпӀэмкӀэрагъэнщ абы игущӀыӀужкӀэ мыпхуэдэ хъыбари къагъэунэху а щӀыпӀэм ятӀэ тӀысыпӀэ цӀэ зырихьауэ клангым нывэ тӀысыпӀэ цӀэр зэрызырихьам хуэдэу ауэ кууалэ лумпуркӀэ зырахъуэкӀыжауэ иджыри зы гугъэ щыӀэщ ар кантон псалъэу щытауэ псыпцӀэ мэз е мэз фа жиӀэу къикӀыу ауэ абыхэм ящыхьэт иджырей щӀэныгъэм щыӀэкъым сэмэркъэу къекӀуэкӀ фӀэкӀа къалэм ицӀэр псалъэжь гуэрым къыхэкӀауи щытыгъэнщ кууалэ лумпур къалэри ицӀэри къыздежьар наӀуэу щыткъым нэ гъэхэм иджыре къалэм км хуэдизкӀэ ищхъэрэкӀэ сылангорыпсым ипщэкӀэ хъут шахт лэжьакӀуэхэр гъухумывэ къыщӀахыу щытащ абы иужькӀэ нэ гъэхэм нэмысу суматрэ къикӀауэ мэндайлингхэр щылэжьащ улу кланг къыщӀэхыпӀэхэм рэджа асалрэ сутан пуасэрэ япашэу аращи суматрэхэрауэ къыщӀэкӀынщ клангыпсым ипщэкӀэ дэтӀысхьахэтыр е нэ лӀэщыгъуэм ипэхэм нэхъапэнкӀи хъунущ ипэщӀэдзапӀэм къалэ хъун ипэ кууалэ лумпурыр хьэблэцӀыкӀуу щытащ унэ зытӀущрэ тыкуэн зытӀурэ нэхъ дэмытыу кланг тхьэмадэу рэджа абдуллах бин рэджа джэфар икъуэшыу лыкӀут жэмэхьэтым ирэджам идэӀэпыкъуэгъукӀэ мэлаккэ хъут дэжыгхэм ахъшэр къыхидзауэ хъут шахт лэжьакӀуэхэр къищтащ мыбде шахтыщӀэхэр къызэӀуихын имурадыу лэжьакӀуэхэр техьащ а щӀыналъэм адэкӀэ лъэсу дэкӀащ ампанг нэс япэре шахтыри абде дыдэм къызыӀуахащ кхъухькӀэ гъужмылэри зэрылажьэ Ӏэмэпсымэри гъухумывэри къызэрепшэкӀыфынутыр кууалэ лумпур нэс къудет адэкӀэ кхъухьхэр зэрыземыкӀуэм къыхэкӀыу кӀуалэ лымпяурыр къэхъуащ гъуху шахтхэр щызымыгъащӀэ купсэу япэ шахт лэжьакӀуэхэр техьэгъуэм кужду илӀыкӀами гъухум куэд федэуэ къыхахат иджыкӀии нэхъри Ӏлэжьыгъэм зиубгъуат япэреуэ гъухур ягъэӀекспортащ нэ гъэм а уахътэ дыдэм сутан пуасэ ампанг ипэмыжыжьэу ищэнщэхуэн Ӏуэхур иригъэкӀуэкӀт гъуху къыщӀэхыным тегушхуа къалэм нэхъри зиужьу здащӀидзар бэзэрыжь утыкум щыщӀэдзауэ ампангти пудути батути пыталингрэ дэмэнсарэрэ нэгъунэ гъуэгухэр дэкӀыу гъухур къыщӀэзых гупхэр зыр зым теуэу щӀадзащ нэхъшахтыфӀхэр къазэууну яужь итхэу хъут жылэм япашэхэм капитан сина титулыр къыхуагъэфэщэу щӀадзащ япэреуэ кууалэ лумпурым икапитан титулыр зырататыр хиу сьт нэхъапэ дэжыгхэм ящыщ зыт кууалэ лумпур пасэм ищӀыхь зиӀэ изиужьыныгъэм куэду хэзылъхьахэм ящыщщ хьэжы мухьэмэд тӀэхьир дато даганг дэжыгхэм япашэ щӀыхь зылъысар суматрэм щыщ минангкабау жылэр а щӀапӀэхэм тыкуэн зыӀыгъарэ табак зыгъэкӀахэмрэ абыхэм щыщ дато сати утсман абдулла хьэжы мухьэмэд тэӀиб кампунг бару изиужьыныгъэм куэд хэзылъхьахэр пасэрей кууалэ лумпурыр куэдыу гугъу ехьащ социалрэ политик бэлыхьым теухуауэ унэхэр ухуагъэхэр мафӀэсым хуэтыншт зи къабзэныгъэм сэнитар щытыкӀэм хущыщӀэм уз куэд къыщыхъет псыдзэм игъэшынэт къалэм икъежьапӀэр тохуэ сылангорым къыщыхъуа граждан зауэм яп ах лой капитаныр тенгку кудиным гъусэ хуохъу абыхэм къезауэ гупхэр махди пащтыхьым кӀэщӀоувэ раджа асалрэ сутан пуасэрэ махди пщым илъэныкъуэр къащтэри нэ гъэм кууалэ лумпурыр яубыдри мафӀэсым ирагъэхьыпэ яп ах лой кланг зыщегъэпщкӀури дзэщӀэ зырегъэпэщ пахангым къикӀа зауэлӀхэм яфӀыгъэкӀэ кууалэ лумпурыр еубыд зауэ тало узым икъэлыдыныгъэ нэгъуэщӀ бэлэхьхэм яягъэкӀэ къалэм изиужьым къикӀуэтыу щӀидзащ цӀыху куэд къалэм къыщӀэкӀуэсыкӀат къалэм идэхуэхыныгъэр нэ гъэ нэс екӀуэкӀт гъухум иуасэр дырагъэхуеиху нэ гъэм икӀэм къалэр псыдзэм мызэу ихьащ а гъэ дыдэм щӀышылэм мафӀэсым зэрихьам къыкӀэлъыкӀуэу абы яужт къалэр мызэу мытӀэу зыблаухуэкӀащ яп ах лой иерыщыгъэм ифӀыгъэкӀэ ӀутӀыж чыристэныгъэм и нэхъ пэсырей махуэфӀхэм ящыщ аисэ и тэджыжьыгъуэм теухуауэ иджыпстукӀэ махуэфӀыр гъэ къэс махуэ зэщымыщхэм тохуэ дыгъэгъазэ махуэгъэпсымкӀэ зэрагъэунэхум папщӀэ адыгэ псалъэ ӀутӀыжыр къызэргъэунэхуамкӀэ кӀуэкӀуэхэ я тхылъ адыгэ унэцӀэхэр псалъитӀым къыхокӀыр Ӏу жьэ тэмакъ тӀ ыжын из щӀын бзэхэм я нэхъыбэм махуэфӀым и цӀэр зыщ и лъащӀэмкӀэ пэсырей журтыбзэм щыщ псалъэ м къытекӀахэу р адыгэбзэм зэбдзэкӀмэ и мыхьэнэр блэкӀын е фӀэкӀын згуэрэм ӀутӀыж хабзу хъуар тхьэлъэӀу екӀуэкӀыгъуэхэм зэфӀэува жыпӀэ хъунущ абы джэгу теухуа екӀуэкӀхэрами къызхэкӀхэр бэрэзджышхуэм и иухыгъуэращ бэрэзджышхуэр екӀуэкӀыху еуропэм и лъэпкъ нэхъыбэхэм джэгу зыри ирагъэкӀуэкӀыртэкъым псори ӀутӀыжым трагъахуэ хъут ӀутӀыжьыр чыристэныгъэм и нэхъ гулъытыгъуэ махуэфӀ хуэдэу тхьэлъэӀушхуэ абым теухуауэ ирагъэкӀуэкӀ чылисэхэм ижь лъандэрэ тхьэлъэӀур жэщым е нэхущым ирагъэкӀуэкӀыр чыристэныгъэ къэзмыштауэ ауэ хэхьэным пылъхэр бэрэзджышхуэр яӀыгъа яуж ӀутӀыж махуэм джор пщӀэхэлъхьэр ящӀырт тхьэлъэӀум деж нэхъ гулъытыгъуэ зэратыр мафӀэращ ар тхьэм и нэхуу ялъытэр чыристэныгъэм алыджеймрэ урысеймрэ я къалэ нэхъ инхэм тхьэлъэӀур щӀамыдзэ щыкӀэ мафӀэфӀым йожэхэр тхьэбэным и чылисэм къырахын хуейм мыфӀэр узыншу къынэсамэ шоджэнхэм чылисэхэм зэбгырахри ар цӀыху тхьэлэӀум къекӀуэлӀахэм я уэздыгъэхэр а мафӀэмкӀэ щӀагъанэ чылисэр здит хапӀэм деж мафӀэшхуэ ящӀыр зыкӀэ абым и мыхьэнэр уэздыгъэми хуэдэу лъынэрэ нэхурэ абым нэмыщӀу джудэ абым щагъэсыным папщӀэ абыми нэмыщӀу а мафӀэм деж чылисэм къыщӀэкӀахэм е абым нэмысахэм загъэхуэбэфыным папщӀэ титикакэ ипщэ америкэм псынэпс псыитхэм щынэхъиндыдэщ гуэлу хъуам етӀыуанэ увыпӀэр щиӀыгъщ мы псым ицӀэр кечуэ лъэпкъым и бзэм пумэ къыр жоу къокӀ тити пумэ кака къыр титикакэ псыитыр андытхым перумрэ бэливиемрэ язэхуакум дэт метрэ м зи лъэгагъ бгыуанышхуэм итщ псыщхьэм иинагъыр км мэхъу щӀэныгъэлӀхэм щӀыпӀэ щытыкӀэхэм топографие псэущхьэхэм химиэ зэхэлъыкӀэм щыкӀэлъыплъым къагъэунэхуащ титикакэр зы уахътэ гуэрым хылъэу зэрыщытар метрэ кӀэ нэхъ лахъшэу итыу щӀэныгъэлӀхэм зэрабжымкӀэ титикакэр илъэс милыуанищэ ипэ хым щыщу щытащ иджыри къыздэсым а псым хэс псэущхьэхэр янэхъыбапӀэмкӀэ хыхэс бдзэжьейхэщ хыхэс алыркъэш теплъэм щыщхэщ щыхьэт тхуэхъунущ псы Ӏуфэм къекӀуэкӀ псыпыхупӀэхэр къэнэжа псэущхьэ диижахэр андытхыр бгытещӀэщӀэщ ди уахътэми къокӀ икӀыхьагъ псоми щызэхуэмыдэми ипщэмкӀэ нэхъ хуэмэу ищхъэрэмкӀэ нэхъ хуабжьэу хохъуэ мы иджырей цӀэр псыитым къезытахэр эспанхэращ абы ипэ кечуэ лъэпкъыр псым зэреджэтыр мамакота абы ипэж пукинэпс пукинэ лъэпкъ щыпсэум ицӀэкӀэ гуэлыр перумрэ бэливиемрэ я гъунапкъэм тетщ алтиплано къурш щыгум илъэсым и уахътэм елъытауэ км хъу псыщхьэм иинагъым зехъуэж хэщӀ хэхъуэурэ псым икуагъыр метрэ мэхъу гуэлым икуркупсэм итемпературэм зэи зихъуэжкъым мэхъу ауэ жэщым псыӀуфэхэр щыдий къохъу кӀэщӀ кӀэщӀыу гуэлым холъадэ мылылъэхэм къыщӀэж псыхъуэ бжыгъэу м нэс къыхэжыр зыпсзакъуэщ десэгуэдеро ари бэливием ит поопо псыитым холъадэж псыитым ипс игъэкӀуэдым инахъыбэр дыгъэм Ӏех адрей р десэгуэдеро псым ехь псым ишугъагъыр м щӀигъукъым аращи ар псыкъабзэу уеджэхъунущ псыӀуфэм тет къалэхэм янэхъиндыдэр пунэщ абы намыщӀ щыпсэу лъэпкъхэм ящыщ ӀурэскӀэ зэджэ псым тет псытӀыгу ӀэрыщӀхэм щопсэухэ е й илъэсым урым щӀэныгъэлӀхэм титикакэм метрэ кууагъым нывэкӀэ къищӀыкӀауэ бгыгъунэкухьрэ км хъу блынрэ нывэм къыхэӀущӀыкӀауэ цӀыхущхьэрэ щагъуэтащ къызэралъытэмкӀэ къагъуэта пкъыгъуэхэм яныбжьыр илъэс м нос лъэпкъым яӀуэрыӀуатэм зэрыжыӀэмкӀэ титикакэпсым и лъабжьэ дыдэм ванакуу къалэжьыр щӀэтщ яп хытӀыгухэр хы щэхум яхэт хытӀыгуейцӀыкӀущ хытӀгуеишхуэм хэт кэролинэ хытӀыгуейм щыщщ микронезием ихытӀыгу къуэхьэпӀэхэм ящыщщ яп хытӀыгухэм щӀыуэ яубыд км нэхъинхэр нэхъцӀыкӀухэр щӀэныгъэлъхэм къызэрыдагъащӀэмкӀэ яп хытӀыгухэр зы уахътэ гуэрым яп имперэшхуэм и купсэу щытащ абы и дамэ щӀэтт хытӀыгубэ псалъэм папщӀэ кэролинэ хытӀыгуейр км м щӀигъу и кӀыхьагъыу зэкӀэлъыпытыу хым хэтхэу щхьэж хытӀыгури иерархием и къалэныр игъэзащӀэт илъэсым тӀо нэхъыкӀэ хытӀыгухэм ис цӀыхухэр кӀуэти нахъ Ӏэтауэ щыт лъэпкъым и хытӀыгум тыгъэхэр хуашэт абыхэми зэпамыгэуу нэхъыщхьэжым деж зэхуахьэса тыгъэхэр яшэжт псори къыздэнэжтыр япым тесхэрат лӀэщӀыгъуэм яп хытӀыгухэр чэзуурэ зэӀапэхащ эспаным джэрмэным японым илъэс хэм ашз м и дамэ щӀилъхьэжауэ щытащ япым дэсщ цӀыху илъэс ашз м идолларым нэмыщӀ раи кӀэ зэджэ мывэ жьыгъей икум гъуанэ хъурей дэудауэ ахъшэу щызокӀуэ хытӀыгухэм абыхэм янэхъиндыдэхэр метри м нос диаметрэр я Ӏувагъыр сантиметрэ м я хьэлъагъыри тонни ыу тэймырэ красноярск крайм и ищхъэрэм дэт тэймыр хытӀыгум ирижэ бэрдакъ хуэму жэ псы ин икӀыхьагъыр км мэхъу басейным км щӀыуэ еубыд псыр тэймыр псыитым тӀууэ еугуэш тэймырэ ипщэ рэ тэймырэ ищхъэрэ мрэ тэймырэ ипщэр быррангэбгхэм къэщыщӀедзэри км кӀэ зиӀуатӀэурэ тэймыр псыитым холъадэ ижьымкӀэ аятари луктах горбита логата сэмэгумкӀэ кыйда дептумала фадькуда большая боотанкага тэймырэ ищхъэрэм и агъур хэхуэжыпӀэр къыхуэмыгъуэтыу щылъыхъуэм урыс ипщэ полс экспедицием хэт кэлэмейцев н н м псыр игъэунэхуауэщытащ япэщӀыкӀэ псым кэлэмейцев ицӀэр иратауэщытащ тэймыр псыитым къыхэжыу км кӀэ къуэхьэпӀэ ищхъэрэмкӀэ жэурэ карэ хым холъадэ псыхъуэм и гъуэгум тетщ энгельгардт псыит хэхуэжыпӀэм карэ хым и тэймыр хыжьэ еухуэ тэймырэ ищхъэрэм и басейным хохьэ цӀэ гъэщӀэгъуэн зезыхьэ псыхэр мамэнтыпс сэмэгу мамэнтыпс мамэнт псыит траутфеттер ижьымкӀэ шренк сэмэгумкӀэ инахъыбапӀэм псыр хэзыгъахъуэр уэсыпсщ ткӀупсщ фокӀадэм икум щыщӀэдзауэ мэкъуауэгъуэ хъуху бэрдакъым игущӀыӀур мылым иӀыгъщ щӀымахуэм хым хэлъадэ псыр нэхъыбэ хъукъым илъэсым курыту псыуэ хым хэлъадэр с м псым хэсщ омул муксун нельмэ ряпушкэ арктикэ гэлец илъэс м шренкыпс ипэмэжыжьэу мамэнт бацэм и ахъий фэтӀэкӀурэ лытӀэкӀурэ нэгъунэ къыхуэнауэ къагъуэтауэщытащ чугач ашз м хэт аласкэ штатым щыщ мэзгъафӀэщ ашз м и мэзгъафӀэхэм ящыщу инагъкӀэ етӀыуанэ увапӀэр иӀыгъщ псом нэхърэ нэхъипщэщ чугач мэзгъафӀэр штатым иищхъэрэ принц вилгелм хыжьэр къехъуреихь кенай хытӀыгуныкъуэм икъуэхьэпӀэмрэ коппер псым и делтэмрэ еубыд чугачым ищӀыпӀэнэхъыбэр чугачытхым дэтщ чугачыр ашз м ипрезидент теодор рузвелтым иунафэкӀэ яухуауэщытащ нэ гъэм бадзэуэгъуэм и м япэщӀыкӀэ абы км иӀыгът иджы нэ гъэм щӀыпӀэр якъузащ км нэсыху гъуэгухэм якӀыхьагъыр км мэзым иунафэщӀыр анкоридж къалэм дэтщ рейнджэр увыпӀэхэр кэрдови сарди дэтщ ицӀэм емылъытауэ чугачым мэз иӀэр тхымрэ хымрэ язэхуаку дэт кусэ псыгъуэу ирикӀуэ къудейщ мэзым хэт къуажэхэр я пащхьэмкэ гъэлъэгъуащ жылу дэсыр гъэмкӀэ докъушыкъуей аруан куеим хыхьэ къуажэ къуажэр аруан куеим и дыгъэкъуэкыпэмкэ гъэзащ шэрэдж и ижь лъэныкъуэмкэ кэрысу къуажэм щыщэдзауэ къедзыгъуэ къалащхьэ нарткъалэ нэс км дэлъщ налшык къалэ нэс км дэлъщ къуажэм пхырок федералнэ гъуэушхуэ кавказ къуажэ нэхъ пэгъунэгъухэр псыгуэнсу аруан ишхъэрэ къуэжьыкъуей къуэжьыкъуей къуажэр джабащхьэм тесщ джабэр япэм шэрэдж къиуху гуилъэсыкти абы щхьа псым и ижь лъэныкъэуэм дамбэ уащыхьащ псым и сэмэгу лъэныкъуэмкэ мэз цыку ныджэ иэщ къуажэм и ику лъагагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок яухуауэ щабж гъэр гъэращ къуажэр зыухуар къэбэрдейм пщэщхуэ зиэу щыта докъушыкъуэ пшыхэращ жылэ дэсым и увагъыр цӀыху км зы сымаджэщ дэтщ мэжджытит дэтщ къуажэм пхъащхьэмыщхьэ щапэ куэд иэщ губгъуэхэр гъэхуауэ къагъэсэбэп хадэхэкхэр щащэну бэзэрищ щыухуащ къуажэм предприятиеу щы дэтщ шэрэдж псыхъуэм мывэ захуэ дэлъхэр даш псыхъуэм аткэ фэмыщ щым къыщыщах къэхъун аруан къедзыгъуэм хыхьэ къуажэ къуажэр къедзыгъуэм икум итщ къедзыгъуэ къалащхьэ нарткъалэ нэс км дэлъщ налшык къалэ нэс км дэлъщ нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр псынабэ ишхъэрэ къуэжьыкъуей щыпэм псынэхэр щыкуэдщ щыщагъ псыхэр щым мыкуууэ зэрырижэм къыхэкыу и ику лъэгагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок къуажэм и дыгъэкъухьэпэ лъэныкъуэр нарткъалэ хыхьэным нэсащ къуажэр къызыгъэунэхуар къэбэрдейм цэ зиауэ щта докъушыкъуей пшыхэращ гъэм джылэ дэсым и увагъыр цӀыху км зы къуажэ сымажэшрэ зы къедзыгъуэ сымаджэшрэ дэтхэщ зы мэжджыт дэтщ етуанэр ящыну къуажэдэсхэм я мурадщ къуажэм ину щаужьащ бэтрэджан нащэ ики нэгъуэщ къэкыгъэхэр нэхъ къагъэк къуажэм теплицэкэ зэрпхьпр дзэлыкъуэ къуажэ хьэблэ къалэ хуэдэ гъэ лъандэрэ дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ дзэлыкъуэ къуажэ дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и ишхъэрэ лъэныкъуэмкэ гъэзащ хьблэр щытщ гъуэгу куэдым я зэхэкыпэм деж абыхэм псом нэхъ нэхъ пщэ зиэр федералнэ гъуэгушхуэ кавказ къуажэм щыщэдзауэ налшык къалэ нэс км дэлъщ псыхуабэ нэс км дэлъщ и инагъыр км мэхъу нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр псынэдахэ псынэху ятэкъуэ хьэблэм и ику лъэгагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок щыр нэхъыбэу захуэщ дыгъэкъухьэпэмкэ уащхьэхэр ирокуэ къуэхэр егъэзыха ыхьэхэмкэ щыкуэдхэщ хьэблэр дзэлыкъуэшхуэ псыхъуэм и лъэныкъуитымкэ кэрысщ щыпэм псынэ куэд иэщ къуажэр къэзыухуар уэркъ абыкъуэ муса и къуэ хьэтэжыкъуэщ япэу къуажэр шэджэм уфэм усащ гъэм бэхъсэн уфэм эпхъуащ джэлэ исым и увагъыр цӀыху км цыхухъухэр цыхуу мэхъу цыхубзхэр мэхъу къедыгъуэм и сымаджэщ нэхъыщхьэр дэтщ мэжджытит дэтщ андзорей лэскэн къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ къуажэр лэскэн къедзыгъуэм икум итщ лэскэныпсым и ижь лъэныкъуэм кэрысу нарткъалэ нэс км дэлъщ налшык къалэ нэс км дэлъщ и инагъыр км мэхъу нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр етуанэ лэскэн аргудан хьэтыуей уэзрэдж къуажэм и ику лъэгагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок и щыр нэхъыбэу щызахуэщ ипшэ дыгъэкъуэкыпэкэ бгыхэм щедзэ къуажэр къэзыухуар пщы андзорхэращ япэу абыхэм я къуажэхэр зэпхырадзахэу тэрч и ижь лъэныкъуэмкэ усхэу щтащ къаукъаз зауэр щидза иуж андзорхэм я къуажэхэр ягъусэу лэскэныпсым деж къеэпхъухахэщ къаукъуаз зауэр иуха иуж къуажэм цыху куэд дээпхъукахэщ ерэ дахуахэщ урысейм и пэщтыхьым и унафэм щэтыну зэрыхумейхэм щхьа къуажэм къыдэкахэм я нэхъыбэр тыркуращ зэдээпхъуар абы ахэм щаухуащ къуажэщэ я къуажэжым и фэеплъу андзорей абыи фащу джылэ дэсым и увагъыр цӀыху км зы мэжджыт дэтщ ипшэ джорджэрэ ипшэ сандуичхэрэ хы тӀыгухэр ипшъэ америкэм хэт къэрал къалэ нэхъыщхьэр гртвикен къэралым хеубыдэр хы тыгу ипшэ джорджэрэ абы нэмыщ ипшэ сандуичхэ хы тыгу зэхэт хы тыгухэр атлантикэ хышхуэм и ипшэ лъэныгъуэмкэ гъэзахэщ щыпэхэр британиэшхуэм хохьэхэр и инагъыр км мэхъу цыхуу щыпсор цыхуу фэк хъукъым ипшэ джорджэ хы тыгу зэхэт атлантикэ хышхуэм ипшэ лъэныкъуэмкэ гъэзахэу хы тыгу зэхэтым хохьэр зы хы тыгушхуэр нэхъ цыкуу зыкъомрэ лъэхъэнэхэм ипшэ джорджэм инджылым къикауэ цыху куэд щыпсохэт хы псэущхьэхэм ешэхэу иджы хы тыгум щыпсор цыхуу нэблагъэщ гъэмахуэм абыхэм я бжыгъэр хохъуэ хы тыгум щыпсо псэущхьэхэр къызэыплъыхьынухэм я фыгъэкэ ипшэ сандуичхэ хы тыгухэ атлантикэ хышхуэм и ипшэ лъэныкъуэмкэ гъэзахэу хы тыгу зэхэт и инагъыр км хы тыгу зэхэтым хохьэхэр хы тыгу цыгу гуп и нэхъ эта щыр уащхьэ белиндэ м ар хы тыгу монтегуэм тетщ япэу къэзыплъыхьу тепсэлъыхьар джеймс кукщ гъэм хы тыгухэм цыху щыпсокъым гъэмахуэм экспедициэхэм къаплъыхьхэ джабэ лъэбакъуэ псым ауэ къыхэщ джабэ цыкухэщ цырыуэ щэхъуар уэрыуатэщ а джабэхэм деж эспан кхъухь дыщэ зэрыз щилъэфауэ а кхъухь уэрыуатэхэм я фыгъэкэ хыерсыл куэдым джабэхэр къаплъыхьауэ щтащ иджыри къаплъыхь къагъуэтын яфэщу хы тыгухэм дунейр щыщээми псэущхьэ зэмылэужыгъуэ куэд щопсохэ псом нэхъ нэхъ къаплъыхьхэр хы тыгухэм щыпсо вымпухэращ ахэм нэмыщ хы тыгумхэм щопсохэ бзу зэмылаужыгъуэ хы псэущхьэ куэдхэр гртвикен британиэшхуэм и хыщ щыпэ ипшэ джорджэрэ ипшэ сандуичхэрэ хы тӀыгухэр я къалэ нэхъышъхьэ дунейм и нэхъ ипшэ дыдэ къалащхьэ къалэр хы тыгу ипшэ джорджэм тетщ тыгуныкъуэ тэтчер и дыгъэкъуэкыпэмкэ гъэзауэ дэлъэдапэ кинг артур и уфэм деж антарктидэ нэс км нэблэгъэн фэк дэлъкъым гртвикен антарктикэм тристхэр нэхъ здекуалэ щыпэхэм ящыщщ щыпэм и бгхэм уащхьэхэм мылхэм къуэхэм ики нэмыщхэм цыху куэд дихьэххэу еплъыну къызэхуешэ къалэм пэмыжыжэу пшы вымпухэм я колониэ иэщ тысыпэр щаухуар гъэращ апщыгъуэм норвегхэм къалэр иджыпсту здэщыт къалэм деж джейхэр щаукыну базэ яувауэ щтащ джей укым и пщэр ехуэхыжа иуж къалэм абы и экономикэр епхати тэку тэкуурэ абыи и пщэр ехуэхыжащ къалэм джей укым и пщэр ехуэхыжа иуж цыху дэсыр зэуэ нэхъ мащэ хъуащ иджыпсту абы дэсыр цыху нэблагъэуращ гъэмахуэм туристхэм щыпэм къыщыкуэм деж цыху дэсыр нэхъ мащэ дыдэу щегъу фолклэнд тыгухэр ипшъэ америкэм хэт къэрал къалэ нэхъыщхьэр стенли къэралым хеубыдэр хы тыгу зэкъом хы тыгухэр атлантикэ хышхуэм и ипшэ лъэныгъуэмкэ гъэзахэщ щыпэр британиэшхуэм и хамэ щыпахэм язщ ауэ щыпэр архентинэм и ейуэ ебж фолклэнд тыгухэм хеубыдэ хы тыгу ину турэ нэхъ цыкуу рэ архипелагыр ипшъэ америкэм и дыгъэкъуэкыпэ лъэныкъуэмкэ километркэ угъэзыкащ и инагъыр км мэхъу хы уфэм и кыхьагъыр км нос нэхъ эта дыдэу иэ пэр бгы усборн м ар хы тыгу дыгъэкъуэкыпэ фолклэндым тетщ хы тыгухэм псы ежэх ин яэхэкъым ауэ псы жьгъей куэд яэхэщ нэхъ ин тыгухэр тыгухэм щопсохэ куэду вымпухэр албэтросхэр нэгъуэщ бзухэр къээпхъуа колонизаторхэм къыздашауэ хы тыгум бжэн куэд щыэщ хы уфэхэм деж зэмылэужыгъуэ хы къэкыгъэрэ псэущхьэ куэдрэ хэсхэщ тыгухэр гъэм къызэуихауэ ябж инджылыз хырыс джон девис ауэ эспанхэми япэу хы тыгухэр зэуахахэу ябж цыху а зэманхэм абы щыпсоуахэкъым зэман зэманкэ британиэшхуэмрэ испанымрэ хы тыгухэр зэапаххэу щытащ ауэ щхьэжи щыпэр и ейуэ ибжыжт зауэр иухащ архентинэ хэнэу ауэ иджыри къыздэс хы тыгухэр и ейуэ ебж иджырей зэманым хы тыгухэм щхьа британиэшхуэмрэ архентинэмрэ иджыри зоныкъуэкъухэр британиэм хы тыгухэм абы къыхэку и дзэхэр нэхъыбэ щещ абы къыхэкыуи архентинэр нэхъри йоныкъуэкъу британиэшхуэм жылэ ис бжын гъэм ирагъэкуэкам къызэрыхэккэ фолклэнд хы тыгухэм щыпсо цыхухэр мэхъухэ абы щыщу къалащхьэ стенли цыхур дэсщ нэхъыбэу щыпсо лъэпкъхэр инджылызхэр шотландхэр ирландхэр норвегхэр эспанхэращ цыху исым и нэхъыбапэр инджылыбзэкэ мэпсалъэхэ эспаныбзэкэ псалъэ куэди щопсо фолклэнд тыгухэм я экономикэр нэхъ епхащ бжэн зехуэным зэрабжымкэ хы тыгухэм бжэну щызэрахуэр абы нэмыщ бдзэжьей ещэным пщэщхуэ иэщ хы уфэм деж фэтыджын щым къыщыщах стенли британиэшхуэм и хамэ щыпэ департамент фолклэнд тыгухэм я къалэ нэхъышъхьэ къалэр атлантикэ хышхуэм и ипшэ дыгъэкъухьэпэ лъэныкъуэмкэ гъэзащ ипшъэ америкэм нэс км дэлъщ къалэр тыгу дыгъэкъуэкыпэ фолклэндым тетщ атлантикэ и хы уфэм деж километрихукэ дыгъэкъуэкыпэкэ бгъазэм къэралым и аэропорт щытщ стенли гъэм яухуащ фолклэнд тыгухэм я къалащхьэ зэращыным хуэдэу абы япэ хэкум и къалащхьэу щытар стенли нэхъ ишхъэрэкэ гъэзауэ щыт порт луис къалэщ къалэм лорд эдуард джефри смит стенли и фэеплъу стенли фащащ абы а зэманым британиэшхуэм и хамэ щыпэхэм и кэлъыплъэгъуу зэрыщытам къыхэкыу къалэм гъэм зэрабжамкэ цыхуу дэсщ къэралым щыпсэ цыхум и нэхъыбапэр стенли дэсхэщ сыхьэт зонэ псалъэм гурыуэгъуит иэщ и нэхъыбапэм административнэ сыхьэт зонэращ нэхъ хэгъэхукауэ ябжыр иджы зэманыр зэтраухуэ дунейпсэ координированэ зэманым къагъэсэбэпу иныкъуэ къэралхэм гъэмахуэм я сыхьэтхэр зы сыхьэткэ япэ ирагъэшри щымахуэм ирагъэкуэтыж мыхьэнэншэу току ямыгъэкуэдынхэ щхьа дуней псор меридианхэм къазэрыхэкыу сыхьэт зонэкэ угуэшахэщ зы сыхьэт зонэм уикыу адрейм укуэм дакъикъэм и мыхьэнэр къонэ сыхьэтыращ е зы сыхьэткэ хэхъуэр ерэ хэщыр ауэ къэрал гуэрхэри щыащ дакъикъэ кэ е кэ къащхьэщыкхэу ишхъэрэрэ ипшэрэ полсхэм меридианхэр зы пэм деж щызэхохьэжхэри а щыпэхэм сыхьэт зонэхэм я мыхьэнэр щокуэд зэралъытэмкэ а щыпэм дунейпсо зэман къыщагъэсэбэпын хуейуэ ябж ауэ ипшэ полсым ит станциэ амундсен скоттым щэ зелэндым и сыхьэт зонэращ къигъэсэбэпр зи щыпэхэр зы сыхьэт зонэм нэхърэ нэхъыбэм ит къэралхэр хы хышхуэм е щыкэ е псыщагъ уащхьэкэ къыгуэгъэщхьэхука дуней хышхуэм и ыхьэ псылъэ дуней хышхуэм абы нэмыщ къыщхьэщок и гидрологикэ метеорологикэ климат щытыкэхэмкэ ар къызыхэкыр дуней хышхуэм и къуэгъэнапэ щыпэхэм зэрыдэтхэращ хышхуэхэм ялъытауи хыхэм я псызэхъуэкхэр нэхъ хому щытщ хыхэр дуней хышхуэм епхахэу щытщ ауэ псалъэм папщэ хы къарсым апхуэдэ епха хышхуэхэм яхуиэкъым хыхэр ики зэщхьэщокхэр я флорэхэмрэ фаунэхэмрэ елъытауэ ики зы хым нэгъуэщ хы хэтуи къэхъункэ хэлъщ псалъэм папщэ эгей хыр хы курытым хэтщ хыхэр я щытыкэм елътауэ гупищу яугуэш куэц хыхэ щыку хыхэмрэ ныкъуэ зэхуэща хыхэмрэ къуэгъэнапэ хыхэ тыгу зэхуаку хыхэ куэц хыхэр материкхэм куууэ дэхьэ хыхэ хышхуэхэм я пэжыжэу щылъхэу апхуэдэ хыхэм я псхэр хышхуэхэм я ейм ейуэ къащхьэщок хышхуэм зэрепхам елътауэ куэц хыхэр зэхедз зэхуэщакэрэ хы къарс арал хы ныкъуэ зэхуэщакэрэ балтикэ хы хы мыутэ зэхуэща хыхэр иныкъуэхэм псыхъурейуэ ябжхэр абы нэмыщ куэц хыхэр яугуэшхэр континент зэхуакум дэт хыхэкэрэ континентым дыхьэ хыхэкэрэ кэух хыхэр хышхуэхэм хуиту епха хыхэращ хышхуэм ахэр къыгуэгъэщхьэхукахэщ тыгухэмкэ е ныкъуэтыгухэмкэ апхуэдэ хыхэм псалъэм папщэ хеубыдэ япон кариб филиппин хыхэр тыгузэхуаку хыхэр тыгукэ къэухъуреихьауэ хыхэращ апхуэдэ хыхэм я нэхъыбапэр малай архипелаг щыпэращ здэщыэр псалъэм папщэ бандэ сулавеси явэ хыхэр хыхэр я шууагъым елътауэ гупиту яугуэш ину шуугъэ хышхуэм ялътауэ нэхъ шуугъэу щыт хыхэращ апхуэдэ хыхэр тропикэ зонэращ здэщыэхэр псалъэм папщэ хы плъыжь мащэу шуугъэ хышхуэм елътауэ нэхъ мащэ шуугъэу щыт хыхэращ апхуэдэ хыхэм псы куэд холъадэ уэшх куэд хошхэ абы къыхэкыу хыр шууагъэ ягъэхъукъым хым и уфэр яугуэш ину дэбзыкакэрэ мащэу дэбзыкакэрэ ауэ псалъэм папщэ саргассэ хым уфэ иыхэкъым уикисурэтылъэ сурэтхэм макъамэхэм видеуэхэм ики мыдрей мултимедиэ файлхэм щхьа гупу зэхуэхьэса виртуал ду ар уикимедиэ фондым и зы нэпэкуэц проектщ хуиту сытхуэдэ медиэ файл илъри къебгъэкуэкыу пхъуэжу иджыри сытхуэдэ щыкэки къэбгъэсэбэпыну ухуиту уикипедиэми мыдрей уикимедиэм и фондыми исхэм хуагъэфащэр хуиту къралъхьэну зыхуей медиэ файлу хъуар занщэу уикисурэтылъэм иралъхьэну мыдрей бзэ проектхэми а файлхэр кагъэсэбэпыфын щхьа уикисурэтылъэм иплъхьэ сурэту хъуар хуитхэу щытын хуейщ унафэ зэтеухуахэм зыки яшхэмыуэу сурэт щхьэхуимыт ерэ унафэм пэрыуэр уикисурэтылъэм ирагъэлъкъым уи сурэт уи видеуэ ерэ энциклопедиэ пщэ зимыэ файлхэр уикисурэтылъхьэм иралъхьэкъым уикисурэтылъэм файл иплъхьэу хъуар хуиту хэти къызэригъэсэбэп хъунур бдэн хуейщ иджыпсту и нэкъыгъэ пэщэдзапэ уикисурэтылъэм миллуаным щигъу файл илъщ гъэм уикисурэтылъэм махуэ къэс файлу къралъхьэт гаван псылъэм и акваториэм и ыхьэ а псалъэр хыжьэм и хэкумэтх цэ куэдым къыщагъэсэбэп гаванкэ зэджэр портым и акваториеращ абы хеубыдэр кхъухьхэр уфэм ухьэжа иуж здэщыт ахэр щаунэщыж е из щащыж цыхухэр щитысхьэ къыщикыж пэхэр зы портым псалъэ папщэ гавань куэд иыфынущ гаваным кхъухэр зэман куэдкэ щыщыт хъунущ гаванхэм щхьа къыхах уэрп ерэ жьы ин здыдэмыхьэфын хылъэ гаванхэр эрыщэу ерэ езыуэ къэхъуакэ зэщхьэщедзхэр эрыщ гаванхэр щащхэр порт папщэу щытынхэ щхьащ нэхъ жьы дыдэ гавану ябж илъэс илъэс ди лъэхъэнэм и пэ хы плъыжьым дей уащыхьауэ щта гаваныр иджыпсту эрыщ гаван щыэхэм нэхъ ин дыдэу ябж дубай и гавань джебел али абы нэмыщ роттердам хстон лос анджелес сидней къалэхэм я гаванхэри нэхъ ин дыдэ эрыщ гаванхэм хабжэ езыуэ къэхъуа гавану ябжхэр гавань хым ерэ хыжьэм щыкэ кууэ къыгугъэщхьэхукауэ щытхэр апхуэдэ гаванхэм куэд щауэ пщэщхуэ яэщ апхуэдэ гаваньхэм я уфэм къыщыхъуащ къалэшхуэ эджи дунейм гаван тетхэм нэхъыбэ ахъшэ зэригъэкуэкыу ябж шанхай къалэм и гаваныр лагунэ псыхъурей хым ерэ псыхъурейм зэву пшахъуэ техьакэ е коралл рифкэ къыгуэгъэщхьэхука псылъэ цыку псом нэхъ нэхъ цэрыуэ лагунэу ябж венециэ лагунэр япэм щыгъуэ лагунэкэ зэджэу щтар а зырат тэку тэкурэ а цр мыдрей хы уфэм дегъэубыда чэндж псылъэхэм иреджахэу хъуащ лагунэхэм зэхуэща щыкэ зэраэм щхьа ахэр бзухэм бдзэжейхэм хьэкэкхъуэкэхэм я хъумэпэу щытщ экологиэмкэ нэхъ пщэ зиэ лагунэхэр дуней хъумапэ организациэхэм яхъумахэр лагунэм псы куэд хэлъадэу щтымэ абы и псыр псы хэлъадэм ещхьу мэхъури хым и псым ину къащхьэщыкыу мэхъу псалъэм папщэ курш е калининград хыжьэхэр апхуэдэм деж ахэр я щытымкэ тэманхэм нэхъ ящхь мэхъухэр хы фыцэрэ хы мыутэрэ я хы уфэм ут тэманхэм я нэхъыбапэм я щытыкэр апхуэдэщ абы нэмыщ лагунэхэр езы езыурэ къохъу хым къытрах щыпэхэм деж псалъэм папщэ нидерлэндхэм я лагунэхэм я нэхъыбапэр апхуэдэущ къызэрыхъуар иджырей зэманым куэхукэ нэхъ зызужьа къэралхэм я хы уфэм эрыщ лагунэхэр уащыхьу щадзэащ псалъэм папщэ дубай къалэм и куэц дыдэм хуэзэу дунейм и нэхъ ин дыдэ эрыщ лагунэ иращыхь дунейм и нэхъ ин лагунэхэр бразилэм и ипшэ лъэнакъэумкэ щыэ лагунэхэращ ауэ иныкъуэхэм тыркуменистэным и хыжьэ къарэ богаз гуэлыр лагунэу ябж апхуэдэу хъумэ дунейм и нэхъ ин дыдэ лагунэу а хыжьэращ хъуащ ауэ еуропэм и лагунэхэр инагъкэ абыхэм къакэрыхухэми дунейм ахэр нэхъ щыцэрыуэхэщ фиорд зэвуу къуаншэу щым куууэ дыхьэ хыжьэ фиордхэм и нэхъыбапэм я уфэхэр джабэщ абыхэм я кыхьагъыр я бгъуагъым куэдкэ къащхьэщок ик я джабэ уфэхэр и нэхъыбэм метрэм нэсхэу щытщ и нэхъыбапэ фиордхэм тектоникэ къэхъукэщ яэр апщыгъуэхэм деж фиордхэм я кууагъхэр метрэхэм нэсынкэ хэлъщ иныкъуэхэр псыхъуэм мыл дэлхэм я зекуэкэм къагъэхъуащ далъэсыкыурэ дунейм фиордхэр нэхъ щыкуэдщ ишхъэрэ америкэм норуегэм гринлэндым ислэндым чили щэ зилэндым шотлэндым хьэрып ныкъуэтыгу щыпэхэм фиордым и дахагъым цыху куэд дехьэх мэз ув тезу зи щхьэм уэс зытелъ джабэхэм еплъын щхьа фиордхэр туристхэм нэхъ куэдрэ здэкуэ щыпэхэм ящыщщ дунейм и нэхъ ин фиордыр къуэкыпэ гринлэндкэ щыэ скорсби фиордыращ ар жыг къудамэ ухуахэм хуэдэу щытщ а къудамэхэм я нэхъ ин дыдэм и кыхьагъыр километрэм нос а фиордыр къахъуэщ тектоникэ зэгуэча щыпэр хым щигъэна иуж скорсби фиордым и уфэхэм деж хьэкэкхъуэкэ куэд щопсо абы къыхэкыу а щыпэр гринлэндым и ихъумэ щыхэм яхиубыдауэ яхэтщ фиордыр къохъу щыкэ зиэ къуэм дэлъ мылым щыфэм илъэс куэдрэ телъу щыдилъэсыкым деж мыл илъэс куэдрэ зы пэм деж щылъам и хьэлъэгъым щыр иуба ещ мылыр ткуурэ текыжа иуж ар зыдэлъа къуэм хыпсыр долъадэри щехъумэж и нэхъыбапэ фиордхэм я кууагъыр къабгъудэлъ хым и кууагъым нэхърэ нэхъ инщ псалъэм папщэ норуегэм щыэ согне фиордым и кууагъыр метрэм щегъу норуегэм щыэ псыхъурей мыл лъэхъэнэм щыгъуэ къуэ зэхуакухэм дэхъухьауэ щтахэм фиордкэ йоджэхэр норуегэм нэмыщ псыхъурей фиордкэ зэджэхэр щыэщ щэ зилэндым псыхъурей те анау канадэм псыхъурейхэ уестерн брук пондрэ оканаганрэ абыхэм нэмыщ псы къабзэ псыхъурей фиордкэ зэджэхэр щыэхэщ британ колумбиэ ишхъэрэ урым ипшэ шуэцарэ псыхъуреишхуэ щыпэхэм риэ ерэ риэс псыхъуэм и пэ хым щихъумэу къэхъуа уфэ хыжьэ риэхэм и нэхъыбэм жыг къудамэ зыубгъуам и щытыкэм хуэдэ щытыкэ яэщ риэхэм я инагъымрэ я кыхьагъмрэ щэх щэхыурэ захъуэж хым и щытыкэм елътауэ апхуэдэу иныкъуэм деж хыр къоури риэм щы иубыдыр зэуэ хегъахъуэ иныкъуэм хыр йокуэтыжри риэм и инагъри и кыхьагъри хощыж япэм риэкэ эспаниэм и уфэм ут хылъэхэрат зэджэу щтар риэр галисиибзэ псы псалъэм къыхок иджыри къыздэс галисиэм и хы уфэм псы хэлъадэу хъуам я пэм риэкэ ироджэ тэку тэкуури а гурыуэгъуэр дэни хым щигъэна псыхъуэм и пэ ыхьэхэм я цэ папщэу ятехьащ риэхэр къыщохъу хым и лъэгагъыр щым и лъэгагъым елътауэ щыдэкуейм деж риэхэм я щытыкэхэр естуарийм е тэманым я щытыкэхэм ещхьщ риэхэр фиордхэм я щытыкэхэми хуагъадэ ауэ фиордхэм елътауэ риэхэр щым км нэхъ нэхъыбэкэ дыхьэкъым ики фиордхэм елътауэ я кууагъхэр куэдкэ нэхъ цыкущ хы хуит территориэ хыхэм аткэ щылъхэу ики дунейм и зы къэралым и унафэ щымыту хым и щыпэ хы хуитхэм дэтхэнэ къэралми лъэпкъыми я ижьхэр щызэхуэдэу щытщ хы хуитхэр къыхэгъэщын щхьа признэкит пщэн хуейщ хы хуитым и псхэр къагъэсэбэп лъэпкъыгъуэ ижь императив принцип хуитыныгъэ унафэм къыхэкыу абы унафэу егъэув зы къэралым а псыхэми абы къащхьэщыт хьэуахэми я къэрал унафэ траувэ мыхъуну ики зы къэралым нэгъуэщ къэралым а псыхэм и къухь къызэрыригъэкухьым шэч трилъхьэ мыхъуну ики а кхъухьхэм пэрымыуэну а принципхэм я пщэр хы хуитым и конвенциэмрэ гъ лзо м и хы ижь конвенциэмрэ гъ итхауэ итхэщ хы хуитым и псхэм я хуитыныгъэхэр абсолутнэу щыткъым абы теухуауи дэтхэнэ къэралыми игъэзэщэн хуейщ лзо м и хы ижь конвенциэ гъэм ятхауэ щтар напэ рэ рэ хы хуитым и хуитыныгъэхэм хеубыдэр дэтхэнэ кхъухьми хы хуит псыхэм сытхуэдэ къэралми и ныпым щэту къикухь хъунущ а къэралым хым ухьэми хуиэу щытми щымытми эщэ кхъухьхэми мыдрей кхъухьхэм яэ ижьым хуэдиз ижь яэщ ауэ эщэ кхъухьэр хуиткъум а псыхэм эщэ къыщигъэсэбэпын ауэ а псылъэм хуитыныгъэ куэд къыщекуэкхэми псом нэхърэ нэхъыщхьэу абыхэм пират уэхухэр щебгъэкуэк хъунукъым адыгэхэм я щыгъуэ хьэдагъэ махуэ шъыгъо мафэ накъыгъэ мазэм и м адыгэхэм я щыгъуэ махуэщ а махуэр къызэрыхахар зэпхар мыращ накъыгъэм и махуэм гъэм урыс къаукъаз зауэр кбаадэ къуэм и деж щиухауэ ялъытэ урысхэр къаукъазым ис цыхухэм къатекуэу абы къыхэкыу гъэм щыщэдзауэ гъэ хъуху илъэси екуэка зауэр апхуэдэ гуэгъуэшхуэкэ иухащ а лъэхъэнэм щыгъуэ адыгэу зауэм къелауэ урысхэм я унафэ щэтыну хумейхэр хы уфэм нэс яшэрти кхъухьхэм ирагъэтысхьэурэ уэсмэн империем яхурт зауэ нэужым къаукъазым щыпсэуу щыта адыгэхэм ящыщу хэкум къинэжар къудейщ накъыгъэм и махуэр урысейм и республикищым адыгей къэбэрдей балъкъэр къэрэшей шэрджэс я щыгъуэ махуэщ ики къэбэрдей балъкъэрым а махуэр мылэжьэгъуэ махуэу щыщытщ а махуэм адыгэхэр куэду щыпсэу щыпэхэм зэхуэс щащ я гуауэм и инагъыр мыдрей лъэпкъхэм ирагъэлъэгъуну ики нагъэсэну щогугъхэр накъыгъэм и р щыгъуэ махуэу ики мылэжьэгъуэ махуэу гъэм траухуауэ щытащ ар адыгэхэр титул статус яэу щыпсэу республикэхэм гъэм цэ иэу траухуащ нобэ адыгэхэм я бжьгъэр мелуаниплым носыр абы я нэхъыбапэр хамэ щыпэ хамэ къэрал щигъум щопсэухэр иныкъуэхэм зауэ зэманым къекуэка цыхуукымрэ хэкужьым щхьэхуимыту ирахунымрэ лъэпкъгъэкуэду щытауэ ябжыр адыгэхэм нэмыщ накъыгъэм и р я щыгъуэ махуэу щытщ адыгэхэм я благъэ лъэпкъхэм абазэхэмрэ азгъейхэмрэ адыгэхэм ягъусэу зауэм и гуауэмрэ хэкум ихуныгъэмрэ дэзыгуэшахэр псыэрышэ эрыщу яща псы артериэ хы марштрутхэр хагъэщын щхьа ерэ псым и куэкэр яхъуэжын щхьа яухуауэ псыэрышэхэр къызэрагъэсэбэпхэм елътауэ ахэр зэхадзхэр ижьыжь лъандэрэ хадэхэкхэм щхьа мелиарациэ псыэрышэхэр ящ ар аткэ еугуэш ирригционэкэрэ псыэ щын дренажнэкэрэ гъэгъушын ирригационнэ псыэрышэхэр псыхэр гъушыпэ щыпэхэм яшэ дренажнэ псыэрышэхэр псыэ здэкуэд щыпэхэм псыр ираш псышэ псыэрышэхэр цыху гъушыпэ щыпэхэм щыпсэухуам псы ирафыныр иррагъакуэр энергетикэ псыэрышэхэрмкэ псым ежэххэм псы къыхашри гэс хэм хуашэхэр кхъухь зекуэпэ псыэрышэхэр псы къабзэкэрэ шуугъэкэрэ еугуэш абыхэм псыхэр псыхъурейхэр хыхэр е хышхуэхэр зэпащэхэр ики абыхэм кхъухьжьей цыкум щыщэдзауэ кхъухьшхуэхэм нэс къыщакухьыфын хуэдэу ящ хыхэмрэ хышхуэхэмрэ зэпызыщ псыэрышэхэр яугуэш ухакэрэ шлузэкэрэ уха псыэрышэхэм зэпащэ псылъит зи уровен зэхуэдэхэр апхудэ псыэрышэхэщ псалъэм папщэ суец е коринф псыэрышэхэр шлузэ псыэрышэхэм зэпащэ псылъит зи уровен зэхуэмыдэхэр апхудэ псыэрышэхэм нэхъ цэрыуэхэщ панамэ псыэрышэмрэ кил псыэрышэмрэ псыхэр зэпызыщэ псыэрышэхэр яугуэш транзитнэкэ псылъэ куэд зэпыщэ псы угуэшкэ пситым я бассейнхэр зэпещэ зэпызыщэхэкэ псыхэр ину зызужа центрхэм хуашэ къыракуэккэрэ псыгъхэр ерэ быркъуэшыкъуэ пэхэр къыракухьэк псыэрышэхэм я формэхэр зэмылэужыгъуэ эджэуи щытынкэ хъунущ ауэ иджы ящ псыэрышэхэм нэхъ къагъэсэбэпыр трапециэ е полиогонал щытыкэхэр кхъухьхэр нэхъ тыншу щызекуэнхэ щхьа абыхэм нэмыщ псыэрышэхэр щащкэ нэхъ къагъэсэбэпхэм ящыщхэщ плимэ ныкъуэхъурей параболэ формэхэр псыэрышэхэр щащкэ абыхэм ахэр нэхъыфу ягъэлэжьэн щхьа тещыхьыгъуэ куэд тращыхь а тращыхьхэр гупищкэ бгуэш хъунущ псыэрышэхэр ижь лъандэрэ къызэрагъэсэбэпым щхьа искусствэм абы епхауэ сурэт яща куэд щыэщ тафэ псымрэ жьымрэ я ерозиэм къагъэхъуауэ хы уфэм ерэ дэтхэ нэгъуэщ псылъэ уфэми улъ щы захуэ тафэ уфэм улъым елъытауэ ахэр яугуэш пшахъуэ зэхэпща е мывэкэщхъ тафэкэ иныкъуэм деж гуп хэхауэ ябж къалэм эрыщу дащыхьа тафэхэр абыхэм я нэхъыбапэм дыгъэ зебгъэу фэка зыщыбгъэпск хъунукъым цыхухэм тафэхэр и нэхъыбэм зыщагъэпсэхун зыщагъэпскын дыгъэ зрагъэун щхьэщ къыщіагъэсэбэпыр абыхэм щхьэ иныкъуэ тафэ уфэхэм деж жьауэхэр гъуэлъыпэ цыкухэр е нэмыщ гуэрхэр ягъэувхэр апхуэдэ тафэхэм яухуакэ йоджэ апхуэдэ тыншыпэ тафэм имыэм ямыухуауэ йоджэ иныкъуэ яухуа тафэхэм хъумапэ станцрэ япэ дээпыкъугъуэ пунктрэ яэщ тафэхэм цыху куэд зэрыщызэхуэсым щхьэ абыхэм унафэ трагъэхьэ тафэр къабзэу щагъэтыну абы къыхэкыу тафэр къабзэу щагъэтын щхьэ иныкъуэ тафэхэм зыбгъэпсэхуну ущыдыхьэм деж ахъшэ ептын хуейщ абыхэм нэмыщ тафэ уфэхэм деж псыр зэры чэнджым щхьэ абдежхэм деж эщхэр псы ирагъэфэну уахуэ щыгъын щажьыщ ерэ ики нэгъуэщ гуэрхэр щащэ спортым епхауэ тафэхэм деж щрагъэкуэкхэр тафэ волейбол тафэ футбол тафэ гандбол ики нэгъуэщ джэгу къом езы езыуэ къэхъуа тафэхэм уфэ зыулъхэм я дежкэ мыхьэнэшхуэ яэщ тафэхэм деж псыр чэндж зэрыхъум щхьэ псым и къарур абдежхэм деж мащэ мэхъури уфэм улъхэр уригъэлъэсыккъым абы къыхэкыуи тафэ уфэхэм пэгъунэгъуу пшахъуэ е мывэкэщхъ ипшыну ядэкъым цыхухэми тафэхэр яхъумэн щхьэ абыхэм я уфэхэм деж мол уащыхь куэц хы зы кэралым фэк и унафэ щэмыт хы абы и псылъэу хъуар зэрыхуейм хуэдэу къигъэсэбэпу апхуэдэ куэц хы зиэ къэралхэр хуитщ я псылъэм хуеймэ нэгъуэщ къэралхэм я кхъухьэхэм хуиту къыщрагъэкухьыну хумеймэ ар пэубыдыну псалъэм папщэ урысейм и куэц хыуэ убж хъунущ хы хужьыр тыркум мрамэр хыр лзо м и конвенциэ гъэм ятхам куэц хы гурыуэгъуэ иткъым а псалъэм ипэкэ абы къыщагъэсэбэп зэхуэща е ныкъуэзэхэща гурыуэгъуэхэр зы къэралым и унафэм щэт хыхэм нэмыщ куэц хы гурыуэгъуэм ики иныкъуэм деж хагъахьэр зы материкым и куэц ит хыхэр псом нэхърэ нэхъыбэ куэц хы зиэр индонезиэщ абы и хы тыгу зэхуакум дэт хыхэм я нэхъыбэм а къэралым и зы унафэр зыщэтыр ауэ хы абы хы ижь идахэм къазэрыхэк адрей къэралхэм я кхъухэхэм къыщакухьыну хуитщ щоджэнціыкіу эсхьэд и къуэ алий тхакуэ адыгэ литературэм и лъабжьэр зыгъэтіылъа зи лъэпкъ културэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыща усакуэ къэбэрдей балъкъэрым пщэ зэхуаща тхакуэшхуэ щоджэнціыкіу алий гъэм бэхъсэн къедзыгъуэм щыщ къушмэзыкъуей къуажэм иджы бэхъсэн къалэм хохьэ мэкъумэшыщэ бынунагъуэшхуэм къыщалъхуащ алий литературэр фіыуэ илъагъунымкіэ мыхьэнэшхуэ иіащ и адэшхуэ пщыкъан щіалэ ціыкіур дэнэ кіуэми здишэу хъыбархэм таурыхъхэм уэрэдхэм щіигъэдэіуу зэрыщытам адэшхуэм и фіыгъэкіэ ар пасэ дыдэу и лъэпкъ іуэрыіуатэм пыщіа мэхъу алий агитационнэ гупышхуэ лэжьыгъэ ирегъэкіуэкі баку щыіэ политикэ ударнэ курсым щіотіысхьэ ар къиуха нэужькіэ дагъыстэным щолажьэ сымаджэ мэхъури къэбэрдейм къегъэзэж усакіуэм и япэ поемэщ гъэм итха хамэ щіыпіэм жыхуиіэр поемэр дунейм къытехьакъым и щхьэусыгъуэри белджылыкъым хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкіэ ар теухуащ хэкум икіыжа адыгэхэм тыркумрэ хьэрып къэралхэмрэ щателъ хьэзабырщ щашэч тхьэмыщкіагъэрщ я адэ хэкум къызэрыхуэпабгъэрщ щоджэнціыкіум и тхыгъэ нэхъыфіхэм ящыщ зыщ гъэм итха мадинэ поемэр иужькіэ усакіуэм и іэдакъэ къыщіэкіащ щіымахуэ жэщ гъ тембот и дыгъуасэхэр гъ партизан жамбот гъ поемэ хьэлэмэтхэмрэ хьэжыгъэ пут закъуэ гъ кхъужьей щіагъым гъ тепсэлъыхьыгъуэ гъуэзэджэхэмрэ мы тхыгъэ псори зытеухуар гъащіэжь блэкіарщ абыхэм іупщіу ди нэгу къыщіагъэувэж адыгэ мэкъумэшыщіэм и псэукіар и щхьэхуитыныгъэм щіэбэну ціыхубэм иригъэкіуэкіа бэнэныгъэ хьэлъэр гугъуехь бэлыхь мыухыр зэфіэк ин зиіэ хъуа усакіуэр литературэ эщагъэ лэжьыгъэм дехьэх гъэм налшык къалэм къоіэпхъуэ къэбэрдей балъкъэр тхакіуэхэм я зэгуэтым и унэфэщ нэхъыщхьэ секретару лажьэу щіедзэ икіи и гъащіэри игущіэри литературэ лэжьыгъэм хуеунэті и лъэпкъэгъухэм къехъуліа щхьэхуит псэукіэр гъащіэр іупщу къыхощ хьэсет ціыкіу верховнэ советым сегъэгуфіэ махуэщіэм си махуиті гъащіэ усэхэм тхакіуэм нимытхысу къэна поэмэхэм ящыщщ сохъуахъур гъ дыщэ нэпсейхэр гъ къызбрун гъ жыхуиіэхэр щоджэнціыкіу али и гупсысэм и кууагъ лъагагъымрэ и тхакуэ іэзагъэмрэ псом хуэмыдэу зыгъэбелджылыр къэмботрэ лацэрэ романымрэ мадинэ поемэмрэщ езы щоджэнцыкіум зэрыжиіэгъащи абы и тхыгъэхэм зыужьыныгъэрэ іэзагърэ халъагъуэмэ ар зи фыщіэр япэрауэ адыгэ іуэрыіуатэрщ етіуанэрауэ а с пушкин м лермонтов а м горькэм т г шевченко а н некрасов сымэ нэгъуэщіхэми я тхыгъэхэрщ абыхэм нэмыщ али куэду урыс тхакуэхэм я тхыгъэхэр адыгэбзэкэ зэридзэкыурэ ищт адыгэбзэкэ адыгэ цыхухэр абыхэм еджэфынхэ щхьа ди республикэр илъэс тіощі щрикъум ирихьэліэу щоджэнціыкіум гъэм етх нырес си псалъэр уи деж жыхуиіэ и иужьрей поемэр и лъэпкъым тхыдэ гъуэгуанэ икіуар ліэщіыгъуэ кіыфіым къыхэкіыу ар гъащіэщіэм социал псэукіэщіэм зэрыхуэкіар къыщигъэлъэгъуэжар поэмэм къыдэкіуэу а зэманым алий усэ зыбжанэ етх совет ціыхухэр бэнэныгъэ гуащіэм къыхуриджэу гушхуэныгъэ яхилъхьэу ауэ щоджэнціыкіур абыкіи арэзы мыхъуу гъэм сентябрым и м хэку зауэшхуэм макіуэ ціыхубэм и щхьэхуитыныгъэр іэщэкіэ ихъумэжыну куэд дыдэ дэмыкыуи ар зэрымыщэкэ гъэр мэхъури а гъэм ноябрым и м бобруйск къалэм пэгъунэгъуу щыіэ немыцэ концлагерым усакіуэр йоліыхь баренц хы гъэ хухъу мурманское море урысеймрэ норуегэмрэ я ишхъэрэ уфэм деж улъ арктикэ хышхуэм и кэух хы хыр еуропэм и ишхъэрэ уфэмрэ шпицберген франц иосиф и щы щыщэ архипелагхэмрэ я зэхуакум дэлъщ и инагъыр км мэхъу и кууагъ нэхъ инхэр метрэм нос хым и ипшэ къухьэпэ ыхьэр щымахуэм щтыкъым ишхъэрэ атлантикэ уэрым и фыгъэкэ и ипшэ къуэкыпэ ыхьэр хы печорэ и цэу къыхагъэщхьэхукащ баренц хым мыхьэнэшхуэ иэщ кхъухь транспорт зекуэхэмкэрэ бдзэжеящэмкэрэ баренц хым и уфэм деж ижь лъандэрэ саамэ лъэпкъыр усщ мыдрей лъэпкъхэр нэхъыщхьэу викингхэмрэ урысхэмрэ уфэм деж зэрабжымкэ къэтысын щыщадзар лъэхъэнэм щыщэдзауэщ япэм щыгъуэ урыс документхэм хыр цэ эджэуи иратхэт гъэ хухъу хым нэхъыщхьэу зэрыреджэтэр мурманск хыкэт хыр ухуауэ къаплъыхьын щыщадзар лъэхъэнэм икухэращ лъэхъэнэм и щэдзапэм хым теухуауэ япэ тхылъхэр къыдагъэкын щадзащ баренц хыр атлантикэм и гъунэм деж улъ арктикэ хышхуэм и къуэкыпэ псылъэщ къухьэпэмкэ и гъунэгъущ норуегэ хыр ипшэкэ хы хужьыр къуэкыпэмкэ хы карскыр ишхъэрэкэ арктикэ хышхуэр хым и ипшэ къуэкыпэмкэ гъэза ыхьэм хы печорэкэ ироджэ хым и ипшэ къухьэпэ ыхьэр нэхъыбэу фиорд джабэ уфэу щытщ и ипшэ къуэкыпэ уфэхэр нэхъ захуэу щытхэщ баренц хым тыгу мащэщ иэр тыгухэм нэхъ ин дыдэр колгуев тыгуращ ауэ хым тыгу мащэ хэтми ар архипелаг инхэм къаухъуреихь хым хэлъадэ псыхэм ящыщу нэхъ инхэхэщ печорэрэ индигэрэ хым и псыщхьэ уэрхэр сыхьэт чым пэгъэзауэ мэкырахъуэ абы и гидросистемэм зэрыщыту епхащ атлантикэм къик уэр хуабэ нордкапым хыр адрей псылъэхэм ину епхащ абы илъэсым псы хэщым хуэдиз дыдэ къыхохъуэж псом нэхърэ нэхъыбэ псы хым къехь хуабэ нордкап уэрым псыщхьэм и шууагъыр щыпэ щыпэкэ зэхедз псалъэм папщэ ипшэ къухьэпэ лъэныкъуэмкэ хым и шууагъыр мэхъу ишхъэрэкэ ар нэсщ здынэсыр баренц хыр икъукэ къулейщ бдзэжей зэмылэужыгъуэхэмкэ къэкыгъэ псэущхтэ планктонхэмрэкэ бентосорымкэ туленхэм хым щыкэлъплъ уфэхэм деж узу бзу бэзэрхэр утхэщ хы щагъым дэнки щылъхэщ зэмылэужыгъэ мастафэ псэущхьэхэр абыхэм ящыщу нэхъыбэхэщ хы цыжьбанэхэмрэ хы вагъуэхэмрэ баренц хым мыхьэнэшхуэ иэщ урысеймрэ норуегэмрэ ямызакъуэу иджыри къэрал къомым псом нэхъ нэхъапэу хым нэхъ пщэшхуэ иэщ бдзэжеящэ уэхугъэмрэ минерал къыщах мывэхэмрэ аы нэмыщ хым куэцырок ишхъэрэ къэралхэм я дежкэ мыхьэнэшхуэ зиэ хы гъуэгу урысейм и ишхъэрэ портхэмрэ еуропэ къэралхэм я портхэмрэ зэпащэу абыхэм нэмыщ баренц хым урысеймрэ норуегэмрэ я хыдзэхэмрэ псыщагъ кхъухьхэмрэ хыр къаухъуреихьахэу къаплъыхьхэу щытщ баренц хы уфэм мыхьэнэшхуэ зиэ къалэ порт куэд утщ абыхэм нэхъ нэхъыщхьэхэу къыхабгъэщ хъунущ мыхэр урысейм норуегэм къуапэ агулас африкэм и ипшэ дыдэ кэух джабэ къуапэ и лъагагъыр метрэ мэхъу джабэм и гуэхупэ дыдэм деж маяк тетщ къуапэм ипшэ къухьэпэ лъэныкъуэкэ километрэкэ укъыбгъуэдэкым къуапэ гугъэф щылъщ агулас къуапэр атлантикэрэ индиэ хышхуэмрэ я гуэшыпэ пэуэ ябж къуапэ гугъэф щыщэдзауэ агулас нэс пшэхъуэ чэнджу щытщ хыжьэ аглоабайэр ауэ уфэр чэнджыми къуапэм деж кхъухь куэд щилъэфащ индиэ хышхуэм къикыу атлантикэм хэлъадэ агулас уэрым къуапэм и цэр къыхэкащ португалыбзэ псалъэ мастэ апхуэдэу португал хырысхэр къуапэм еджэн щыщадзар а пэм деж компас магнит мастэр а щыпэм щыэ магнит аномалиэм къызэрырихукырат къуапэ уфэм деж къыщыхъу уэрпхэр дунейм нэхъ ин дыдэ уэрпхэрауэ ябж абыхэм я лъэгыгъыр метрэм щыдэкуейхэ къохъу хы уфэр къуапэм деж зэры чэнджым къыхэкыу а уэрпхэр нэхъри нэхъ щынагъуэ мэхъухэр хы уфэм къыуа иуж кхъухь куэд къуапэ уфэм деж зэрыщилъэфэм щхьа гъэм къуапэ гуэхупэ дыдэм деж маяк уащыхьауэ щтащ къуапэ гугъэф дунейм и нэхъ цэрыуэ дыдэхэм ящыщ къуапэ ипшэ африкэ республикэм хиубыдэ кап тыгуныкъуэ и кэух къуапэ къуапэр африкэм и ипшэ дыдэ кэух къапэу щымытми ипшэ кэух къуапэр агулас къуапэращ ауэ африкэм и уфэр мыбдежым дежщ япэу къуэкыпэмкэ зыгъэзэн щыщедзэр атлантикэм къыхэкыуи индиэ хышхуэм кхъухьхэми хэхьэн щыщадзэр къуапэр африкэм и ипшэ къухьэпэ кэух пэщ ар къыхигъэщу къуапэ ухьэпэм деж утщ монумент уздэщыт пэм и координатхэр уигъэлъагъуу гугъэф къуапэм тэку нэхъ ишхъэрэу пэщылъщ кейп пойнт къуапэ а къуапэращ маяк къуапэ гугъэфыр зытетыр ар апхуэдэу щыщытыр къуапэ гугъэфыр нэхъ япэу щылъми кхъухьхэм кейп пойнт къуапэм дежщ къекуэкын щыщадзэр кейп пойнт къуапэмкэ долъадэ индиэхышхуэм къик хуабэ уэрыр абы къыхэкыуи кейп пойнт къуапэм деж псым и температурэр нэхъ инщ къуапэ гугъэф зи уфэ щыэ бенгал уэр зыблэжым деж нэхъ абыхэм нэмыщ къуапэм епхащ лъатэ голэнд теухуа легендэр кіыщокъуэ пщымахуэ и къуэ алим адыгэ тхакуэ усакуэ къбасср м и лъэпкъ тхакуэ социал лэжьыгъэм и лыхъужь кіыщокъуэ алим гъэм щхьэлыкъуэ къуажэм къыщалъхуащ япэ щіыкіэ кіыщокъуэр я къуажэ пэщіэдзэ еджапэр итіанэ бэхъсэн куей мэкъумэш іуэхущіапіэхэм щыхуагъэхьэзыр еджапэр иужькіэ орджоникидзе къалэм дэт педагогикэ институтым щеджахэщ кіыщокъуэм пасэу щіидзащ усэхэр итхын езым къызэриіуэтэжымкіэ ар тохуэ гъэм усэ тхыным и гур пасэу къызэрыхуэушами ар усакіуэ зэрыхъуами зыкъомкіэ я фіыщіэ хэлъщ абы и адэ анэхэмрэ ар бэхъсэн мэкъумэш іуэхущіапіэхэм щыхуагъэхьэзыр еджапэм а зэманым щезыгъэджа щоджэнціыкіу алийрэщ алим усакіуэ гъуэгум гъазэ имыэу теувауэ къыщилъытэжыр гъэрщ кіыщокъуэм и усэхэмрэ поемэхэмрэ зэрыт бгы лъапэхэм деж и япэ тхылъыр гъэм къыдэкіащ а гъэм плъыжь дзэм хыхьащ икіи бадзэуэгъуэ мазэм ар хэку зауэшхуэм кіуащ ипэ махуэхэм щыщіэдзауэ а зауэр иухыху кіыщокъуэр яхэтащ ди хэкур бийм щызыхъумэхэм зэрихьа ліыхъужьгъэм папщіэ алим къратащ орденрэ медалу зыбжанэ зауэ нэужьым кіыщокъуэ алим іэнатіэ гугъу зыбжанэм пэрытащ ар лэжьащ къбасср м щіэныгъэ іуэхухэмкіэ министру кпсс м и къбасср м и обкомым и секретару къэбэрдей балъкъэр асср м и министрхэм я советым и унэфэщхэмм и къуэдзэу ди тхакіуэхэм я зэгуэтыныгъэм и тхьэмадащхьэм и унафэщіу рсфср м и тхакіуэхэм я зэгуэтыныгъэм и тхьэмэдащхьэм и секретару ссср м и тхакіуэхэм я зэгуэтыныгъэм и тхьэмэдащхьэм и секретару ссср м и литературэ фондым и техьэпэм и унафэщіу кіыщокъуэр зыбжанэрэ ссср мрэ къэбэрдей балъкъэр асср мрэ я нэхъыщхьэ зэхуэсым я депутату хэтащ ар делегату щытащ совет тхакіуэхэм я етіуанэ еянэ зэгуэт псо зэхуэсхэм гъащіэм и іуэхугъуэ куэд къызэщіаубыдэ кіыщокъуэм и тхыгъэхэм ахэр теухуащ лъэпкъ тхыдэмрэ псэукіэщіэмрэ ціыхугъэ лъагэмрэ лэжьыгъэ хьэлэлымрэ къуэшыгъэмрэ зэныбжьэгъуныгъэмрэ мамырыгъэр хъумэнымрэ зауэ щіэгъэстхэр сэтей къэщіынымрэ икіи нэгъуэщі іуэхугъуэхэми абы щыхьэт тохъуэ кіыщокъуэм и тхылъ зыбжанэ куууэ икіи гурыхьу щызэпкъырыхащ ди лъэхъэнэм хапіыкі гуащіафіэм и гурыщіэ къабзэр партыр ди пашэу мывэ хуабэ я дамэпкъ зэтауэ жьэгу пащхьэ мафіэ усэ сборникхэмрэ хъуэпсэгъуэ нур мазэ ныкъуэ щхъуантіэ романхэмрэ усакіуэм итхащ сабийхэмрэ балигъхэмрэ папщіэ поемэ пщыкіуті хуэдиз сабийхэр дихьэхыу йоджэ елбэздыкъуэ бажэ пшынэ бгы собранэ жыхуиэ тхыгъэхэм балигъхэм ятеухуа поемэхэм я нэхъыфіхэм ящыщщ бгы лъапэхэм деж бдзэжьеящэм ипхъу адэ колхоз шыгъажэм тисей зэшиблымрэ зы псыкъуиймрэ ятеухуа индийскэ поэмэ жыхуиэхэр кіыщокъуэ алим и тхыгъэхэр адыгэбзэкіи урысыбзэкіи зыбжанэрэ налшыкрэ мэзкуурэ къыщыдэкіащ лъэпкъхэм я бзэкіи азербайджаныбзэкіэ лакыбзэкіэ латышыбзэкіэ хуэхулеибзэкіэ эстоныбзэкіэ молдаваныбзэкіэ къыдэкіащ абы иіэщ хамэ къэралыбзэхэмкіи инджылыбзэкіэ урымыбзэкіэ фрэнджызыбзэкіэ полакыбзэкіэ чехыбзэкіэ хьэрыпыбзэкіэ къыдэкіа тхыгъэхэр ар щыхьэт тохъуэ кіыщокъуэ алим адыгэ литературэмрэ адрей лъэпкъхэм къыхуащі гулъытэм хуащі пщіэм и литературэ зэфэкым и инагъки абы къызэщиубыдэ уэхугъуэхэмки бгъэдэлъа эзагъымки кыщокъуэр ди къэралым и усакуэ пажэхэм ящыщу щытащ лъэпкъым и къуэ щэджащэ кыщокъуэ алим гъэм щышылэм и м дунейм ехыжащ и ныбжьыр илъэс м иту и уэсятым ипкъ иткэ абы и хьэдэр щыщалъхьэжащ и щхьэлыкъуэ къуажэ нобэ езыр къытхэмытыжми кыщокъуэ алим и тхыгъэфхэмкэ къыхэнащ илъэс куэдкэ хьэлэлу зыхуэлэжьа адыгэ литературэм лъэпкъ щэнхабзэм тхьэ хьэршыр къэзыгъэща дунейм тету хъаур къэзыгъэхъуа дэнэ сыт къэхъуми къэхъуами къэхъунуми зи эмыщэ илъ авраам динхэм ислъам иудаизм чыристэн тхьэр зыуэ дуней псор зи эмыщэ илъу къалъытэр дин куэдым тхьэр зэрыщыту ягугъэр сурэту ящ ауэ ислъамымрэ иудаизмымрэ тэбу телъщ тхьэр зыуи зыщыпи къэбгъэлъагъуэ мыхъухэну ислъам диным тхьэм и цэр аллыхьщ диным къызэриуатэмкэ аллыхьым и щытыкэр къигъэхъухэр цыхухэм зэри къагурыуэнукъым аллыхьым и закъуэщ цыхухэм пщэ зэхуащу щытын хуейр ислъамым аллыхьым цэуэ иэщ а цэхэм аллыхьым и щэнхэр къыдгурагъауэу щытщ иудаизмыр япэу монотеизм къежа динхэм ящыщщ иудаизм дин тхылъ торэр иужьым зэхъуэка гуэрхэр иэу библиэм иратхэжауэ щытащ иудаизмым тхьэм цэуэ щиэщ чыристэн динымкэ ислъамыми иудаизмыми хуэдэу къеуатэр тхьэм щэдзапи кэухи имыэу ар дэни щыэщ псори зыщэщ псори зыхузыфэкщ псори къэзыгъэхъуащ тхьэр ики пагъакуэр псалъэ фыгъэ дэхагъэ гурыуэгъуэхэм ауэ чыристэн диным мыдрей динхэм елътауэ троицэр я фэщ мэхъу ахэм къалъытэр тхьэм напищ иэу тхьэ адэ тхьэ къуэ нэху псэ чыристэн диныр куэду еугуэш дэтхэнэ гуэшыгъуэми тхьэр къызэралъытэр тэку зэщхьэщыдзауэ щытщ буддизмым тхьэ гурыуэгъуэу къагъэсэбэпкъым а диным щэтхэм япэу цыхум и зэфэкыныгъуэхэращ ирагъэшыр буддэ тхьэр щымыэу къиутэтэу къауэтэж ауэ буддизмыр къыщежа лъэхъэнэм щыгъуэ ахэм къалъытэт дунейр псор зы абсолутым и эмыщэм илъу ики къыздэс буддэхэм тхьэ псалъэм пагъув абсолут гурыуэгъуэр сикхэм зы тхьэ закъуэр я фэщ мэхъу абыхэм тхьэр къалъытэр зэик узлъэмыэсыну динымкэ тхьэм и цэ дыдэр зыми ящэкъым абыхэм зэралъытэмкэ тхьэм и зэкъуащ дунейр къыщигъэщам и мыхьэныр зыщэжыр зэралъытэмки тхьэр зыри зыкэлъихукъым ики зыми зыри ятрилъхьэкъым тхьэм ауэ лъагъунынгъэ гуапэгъэхэр къыбгъуэдок хиндуизмым тхьэ куэд яэми абы къудамэ гуэрхэр иэщ зы тхьэм тепсэлъыхьхэу а диным абы ироджэ ишварэкэ иджырей зэманым тхьэр зи фэщ мыхъухэр куэд къэхъуащ абыхэм иныкъуэхэм тхьэншэ дыдэу забжкъым абы къыхэкыуи апхуэдэ цыхухэр гупищ нэхъыщхьэу яугуэшхэр атеизм агностизм игностизм теодор дранж зэритхамкэ абыхэм къалъытэхэр мыпахуэдэу птхы хъунухэщ атеист сэ тхьэр щыэу си фэщ хъукъым агностик сэ тхьэр щыэрэ щымыэрэ сщэкъым игностик сэ къызгурыуэкъым тхьэ щыжыфэкэ а псалъэм къивгъэкыр атестхэм ялъытэр дунейр тхьэм къимыгъэщауэ ики тхьэр щымыэу жаэ абыхэм зэрыжаэмкэ дунейр езы езыуэ къэхъуауэращ ангностикхэм тхьэр я фэщ хъууи мыхъууи щыткъым абыхэм ялъытэр тхьэр щыэрэ щымыэрэ цыхум псэуху зэри къыхуэмыщэну игностикхэм къалъытэр тхьэр щыэрэ щымыэрэ къытхуэмыщэну абыхэм зэралъытэмкэ тхьэ гурыуэгъуэм къикыр нэхъ гъэхуауэ жыын хуейщ ар зэрыщыэр уи фэщ пщынрэ умыщынрэ япэ бофорт хы ишхъэрэ америкэм и ишхъэрэ къухьэпэ уфэм улъ арктикэ хышхуэм хиубыдэ хы хыр ишхъэрэ америкэ и ишхъэрэ уфэм улъщ ашз м и штат аласкэрэ канадэм и щыпэ ишхъэрэ къухьэпэмрэ йуконымрэ я зэхуакум деж хым и къуэкыпэ лъэнукъуэмкэ къыбгъэдохьэр канадэ арктикэ архипелагым и къухьэпэ ыхьэр хым и цэр фищащ гъэм инджылыз поляр лъыхъуакуэ джон франклин гидрограф френсис бофорт и фэеплъу хым и инагъыр км мэхъу и кууагъ нэхъ иныр метрэм нос кууагъ курытыр метрэ мэхъу хым и шууагъыр промилхэм нос и температурэр щымахуэм с тетщ гъэмахуэм с нэс фэк дэкуейкъым хым и псыщхьэм и нэхъыбапэр илъэс псом мылм зэщищтауэ щытщ уфэм километрэкэ улъ псы тэкуращ гъэмахуэм къэвыжыфыр ашз мрэ канадэмрэ я гъунэ зэхуакум дэлъ хы ыхьэм щхьа къэралитыр куэд щауэ зоныкъуэкъухэр абы щэлъ дагъэр я эмыщэ илъын щхьа хым хэлъадэ псыхэм нэхъ ин дыдэр маккензи псыращ ар хым щыхэлъадэ пэм деж хыжьэ бгъуэшхуэ къегъэхъу тыгу шыкъуей куэд къыхэщу а псым и фэеплъу хыжьэми маккензи и цэщ илъэс къэс маккензи хым къихехьэр миллиуан м щигъу зэхэлъэлъа материалхэр абы нэмыщ хым халъадэ псыхэм нэхъ инхэщ андерсон кугалук конгакут хулахулэ сагаварникток икпикпук ики нэгъуэщхэри абыхэм нэмыщ хы уфэм деж хылъэ эджи утщ хым и уэрхэм циклон къекырэхъуэкхэр къагъэхъухэр а циклонхэм мыхьэнэшхуэ яэщ а щыпэм хым и нэхъыщхьэ ресурсу щытыр дагъэ фэтыджэн шелфым телъыращ япэу хыр къыщаплъыхьар гъэхэращ япэ дагъэщэху платформэр гъэм тращыхьащ хыр амундсэн хыжьэм игъусэу и цэджэгъу хы экосистемэм хохьэр хым къызэраплъыхьамкэ щигъу фитопланктон зэмылэужыгъуэхэр хэсщ ауэ абыхэм я бжыгъэр куэд хъукъым абыхэм нэмыщ хым хэсхэщ щигъу зооплактон зэмылэужыгъуэхэр хым уэхугъэ куэд зэрырамыгъэкэкым и фыгъэкэ абы куэду хэсхэщ джейхэр белугэхэр хы уфэм гъэмахуэм узу усхэщ бэбыщхэр къазхэр ики нэгъуэщ къуалэбзухэр хым мыл зэтелъ ыхьхэм мыщэхужьхэм къыщакухь къуэкыпэ сыбыр хы урысейм и ишхъэрэ уфэм деж улъ арктикэ хышхуэм и кэух хы хыр новосибирск тыгухэмрэ врангел тыгумрэ я зэхуакум дэлъщ лий шокалский и лъэум къыхэкыу урысей хэкумэтх зэхуэсым хым и цэр фищащ гъэм а гъэ дыдэми къэралым а цэр хым триубыдащ лъэхъэнэр къихьэх хым иреджэу щтащ индигиркэкэ е колымакэ хым и инагъыр км мэхъу и нэхъу ин кууагъыр метрэм нос кууагъыр метрэ мэхъу хыр узэвхэмкэ епхащ хы чукоткэмрэ хы карскымрэ хы уфэр и кумкэрэ и къухьэпэ лъэныкъуэмкэрэ захуу щытщ псы ирижэхэм къуэр далъэсыкауэ а уфэм деж пшахъуэ зэтехьапэрэ тыгурэ куэду улъхэщ къуэкыпэ ыхьэмкэ уфэр джабэу щытщ абдежым дей иэ уфэ гуэхупэхэм я лъэгагъыр метрэм феху псом нэхъ нэхъ джабэу щытыр врангел тыгуращ абы и уфэр псори джабэ защэу щытщ хым и нэхъыбапэ ыхьэм илъэс псом мылым зэщищтауэ иыгъщ гъэмахуэм деж уфэм деж улъ мыл тыкуращ ткужыфыр адрей хы ыхьэм деж мылыр зэри ткужкъым шаууагъыр хым и ыхьэ зэрызхэм ейуэ зэщхьэщокхэр апхуэдэ хы уфэм деж псым и шууагъыр промил хъууращ хым икухэм деж шууагъыр промилэм нэс докуей апхуэдэу зэщхьэщыдзэихуэ абы щиэр хы уфэм деж псы къабзэ ин куэд зэрыхэлъадэращ хым хэлъ тыгухэм нэхъ инхэщ новосибирск лах де лонг тыгухэращ хым икум тыгу зыри итыхэкъым нэхъыщхьэ портыр певек къалэращ хым псэущхьэхэм ящыщу куэду хэсхэщ туленхэмрэ моржхэмрэ хым кэщхэми псы псыкуэд холъадэхэр абы хэлъадэ псыхэм нэхъ иныр индигиркэ псыращ абы нэмыщ нэхъ ин псыхэм хэббжэ хъунущ колыма псыр абыхэм нэхърэ нэхъ жьгъейхэу псы эджи абы холъадэхэр уфэм деж хыжьэ куэд дэбзыка хым иэщ абыхэм ящыщу нэхъ инхэщ чаун омулах хром колыма хыжьэхэр хыр зэрыщыту континетал шелфым телъщ къуэкыпэ ыхьэмкэ хым и кууагъыр метрэм нос икумрэ къухьэпэ лъэныкъуэхэмкэрэ хым и кууагъыр метрэм щигъу къудейуэращ хым и ишхъэрэ ыхьэмкэ кууагъэхэр метрэм феху псом нэхъ нэхъ куу дыдэ пэр хым и ишхъэрэ пэм деж хозэ а пэм деж хым и кууагъыр метрэм нэс йох хыпсым и температурэхэр ейуэ мащэхэщ илъэс псом и ишхъэрэ ыхьэмкэ температурэр илъэс псом фэккъым и ипшэ ыхьэмкэ уфэм улъ псыхэм я температурэр гъэмахуэм нэс докуей псом нэхърэ нэхъ хуабэ хыр щыхъур гъэмахуэм и кэм деж апщыгъуэхэм псыпэхэм деж температурэр с нос челускин таймыр ныкъуэтыгум и кэух къуапэ еуразиэм и ишхъэрэ дыдэ пэ япэу къуапэм тепсэлъыхьыу къазытхар етуанэ камчаткэ экспедициэм хэта с и челускинщ гъэм щыгъуэ а тепсэлъыхьыгъуэр къыщыхэгъщащ абы иужкэ итхыжа тхыгъэм гъэм щыгъуэ а ухыгъуэр илъэс щрикъум урысей хэкумэтх зэхуэсым къуапэм и цэ къуэкыпэ ишхъэрэр челускинкэ яхъуэжащ иджырей зэманым а станциэм и ныкъуэ ыхьэр иджыри мэлажьэр абы иджыри ишхъэрэ щыпэхэр зэзыгъэцыху персоналыр щолажьэр къуапэр таймыр ныкъуэтыгум и ишхъэрэ дыдэ пэм деж щылъщ абы и уфэр елъэс вилицки узэвым къуапэм деж псы улъым и кууагъыр метрэм нос уфэр джабэ гуэхупу щытщ къухьээпэмкэ къуапэм къыбгъуэдохьэр хылъэ спартак къуапэм деж щыэ климатыр арктикэу щытщ абы къыхэкыуи ейуэ щыэу гъэмахуэм щытщ апхуэдэу гъэмахуэм и нэхъ хуабэ махуэхэм температурэр е нэхъыщхьэ дэкуейкъым щымахуэм температурэр с нэс йох уэсыншэ зэман къуапэм щыыхэкъым дэтхэнэ махуэми ар гъэмахуэ махуэ хъуами уэс къесыну щытщ щымахуэр кыхьрэ лъэрызехьэщ ар мазэ м нэс йокуэк къуапэм пэмыжыжу континентал еуразиэм и нэхъ ишхъэрэ дыдэ аэродромыр щылъщ дежнев эск тугнехалха чукоткэ ныкъуэтыгум и кэух къуапэ абы къыхэкыуи урысейми еуразиэ псоми и къуэкыпэ дыдэ пэ къуапэр щхьэхуэу къыгуэгъэщхьэхука бгы массив щхьэзэхуэу щытщ абы и лъэгагъыр метрэм нос хы уфэм дежи зэуэ нол метрэм нэс йохуэх къуапэр беринг узэв арктикэ хышхуэмрэ щэху хышхуэмрэ зыпызыщэм и уфэм деж улъщ а узэвыми еуразиэмрэ америкэмрэ зэхэгъэка ещ къуапэ дежневым щыщэдзауэ америкэм и къуапэ уелс принцым нэс километрэ фэк дэлъкъым климатыр субарктикэу щытщ ишхъэрэ полар хъурейр къуапэм зэрыпэгъунэгъум щхьа щыпэр щыэу щытщ илъэс псом гъэмахуэм температурэр с нэс докуей щымахуэм ар с аткэ йохуэхуж япэ урыс экспедициэр къуапэм къыщынэсар гъэращ а экспедициэм урыс плъыхьакуэ семен дежнев и щхьэгъэрыту щытащ абы къыхэкыуи зэман дэка иуж урысейм и къуэкыпэ дыдэ пэр абы и фэеплъу къуапэ дежнев фащауэ щытащ апщыгъуэм а экспедициэм хэкумэтхым епхауэ лэжьыгъэ куэд иригъэкуэкауэ щытащ апхуэдэу а экспедициэм ягъэунэхуауэ щытащщ беринг узэвыр америкэр зэры щхьэхуэ континентыр ягъэлъэгъуащ еуропэм укъикыу ишхъэрэ хыхэмкэ хъутейм узэрыкуэфынур ики чукоткэ ныкъуэтыгур япэу къыпакухьахэт ауэ а экспедициэм теухуауэ а лъэхъэнэм куэд ящауэ зэрыщымытам щхьа абыхэм теухуауэ дахэу зыми ящэтыкъым абы къыхэкыу щыпэр япэ къиплъыхьауэ ялъытауэ щытащ даниэм щыщ плъыхьакуэ витус беринг лъэхъэнэ хъуху къуапэу зэреджэу щытар чукоткэ пэ ерэ эмалыншэ пэт гъэм инджылыз хыерс къуапэм щыблэкым щыгъуэ абы фищауэ щытащ къуэкыпэ къуапэ иджы къуапэм деж дежнев и фэеплъу монумент ягъувауэ тетщ къуапэм деж щыщыэми а щыпэм псэущхьэ куэд щопсэу хы уфэм деж хы зэхэлъадэхэм я ыгъэкэ бдзэжей зэмылэужыгъуэ куэд хэсщ абыхэм нэмыщ хы уфэм деж куэд щорсхэр гъуабжэ джейрхэр моржхэр туленхэр къуапэ уфэм деж бзу бэзэр эджэхэр иэщ къуапэм пэгъунэгъуу зы къуажэ закъуэ уелен фэк иэкъым абы нэмыщ къуапэ уфэм деж хыфадзэжа тысыпэ куэд утщ джейр ещэхэм къэгъэунэхъуауэ щытауэ нордкин скандинав ныкъуэтыгум и кэух къуапэ еуропэм и континентал ыхьэм и ишхъэрэ дыдэ къуапэ къуапэр джабэу щытщ ныкъуэтыгу нордкин и кэ дыдэм деж щылъу къуапэ джабэр хым метрэкэ къыщхьэщытщ баренц хыр къуапэ уфэм деж щымахуэми щтыкъым голфстрим хуабэ уэрым и фыгъэкэ къухьэпэ лъэныкъуэмкэ къуапэм къыпэщылъщ тыгу магеройа абы и уфэм къуапит телъщ нордкапрэ кнившелодденрэ официалну еуропэм и ишхъэрэ кэух пэхэу ябжу архипелаг шпицберген хэмыту административну къуапэр норуегэм и фулке финнмаркым хеубыдэр щыпэм псэущхьэ куэд щыпсокъым мыдрей тундрэ пэхэм ещхьхэуи нордкап къуапэм хуэдэу нордкиным турист куэд щымыэхэми абыхэм я бжыгъэ къакуэр къуапэми щыкуэдщ ар апхуэдэу щыщытыр нордкапым елътауэ нордкин къуапэм уыхьэну нэхъ гугъыу зэрыщытыращ абы нэмыщ уэшх махуэхэм къуапэм къыщыпкухь хъунукъым щыпэр ейуэ цантлъэ мэхъухэри ауэ апхуэдэ гугъехь куэд щыэми къуапэм цыхухэм къамыгъанэу къокуэхэр къуапэм къыщакухьыну нордкап норуегэм и ишхъэрэ лъэныкъуэмкэ щыэ нордкап коммунэм хиубыдэ магеройа тыгум и къуапэ еуропэм и ишхъэрэ дыдэ пэуэ ябж еуропэм къуапэр и ишхъэрэ дыдэ пэуэ ябжыми абы пэгъунэгъуу иэ кнившелодден къуапэр ишхъэрэкэ хым метрэкэ нэхъ жыжэ хохьэр къуапитыри зы тыгум хэтщ континентал еуропэм и ишхъэрэ дыдэ пэ къуапэ нордкиным пэмыжыжэу нэхъ и гъунэгъу дыдэ къалэр хоннингсваг къалэращ къуапэр езыр джабэшхуэм и ыхьэу щытуращ джабэр ыхьыщу зэгуэудауэ щытщ абы и ищхьэ ыхьэращ къуапэу хым хыхьэр къуапэм и щхьэр захуэу щытщ щыр мывэкэсхъыу щытщ аткэ мыткэхэм псынэ цыку ина куэд иэхэу къуапэм укъекуэка иуж арктикэ псым ухэхьакэу ябж нордкап цэр къуапэм фэзыщар инджылыз лъыхъуакуэ ричард ченслерщ гъэм щыгъуэ ар ишхъэрэ псыхэр къиплъыхьу куапэм щыблэсыкам щыгъуэ абы иуж лъыхъуакуэ куэд джабэм дэпщейхэура захуапэм дэкуейхэт абыхэм нэмыщ норуегэм и пэщтыхьх куэдхэри къуапэм дэкуеяхэщ иджырей зэманым къуапэр турист зэхуэшэс пэщ абы къыхэкыуи къуапэм къэплъыхьакуэ утыку тращыхьауэ тетщ тарифэ еуропэм и ипшэ дыдэ кэух къуапэ эспаниэм и андалусиэ аутоном зэхэтым и тарифэ къалэм и къуалапэм деж улъ къуапэ къуапэр япэм тыгуу щытауэ иджы континентым дамбэкэ ирапха щым и ипшэ къухьэпэм деж тетщ езы къуапэр атлантикэ хышхуэмрэ щылъэку хымрэ я зэхуакум дэк гибралтар узэвым и нэхъ зэв дыдэ пэ деж щылъщ африкэ уфэм нэс километрэу фэк дэлъкъым тыгуу щыта лас паломас зэрыщыту эспаниэм и зауэ эмэпсымэкэ гъэухуауэ щытщ абы къыхэкыуи туристхэр къуапэм трагъэхьэну ядэкъым гъэм къуапэм тращыхьащ маяк иджы къэс лажьэу тетыр къуапэм и цэр къыздыхэкыр гъэм уфэм деж къитысыкауэ щыта хьэрып дзащхьэ тариф и хьэтыркэщ къуапэ горн архипелаг щы мафэм и ипшэ дыдэ пэ дрейк узэвымкэ гъэзауэ тыгу горным телъщ къуапэр зытет тыгур япэрей цыхур ипшэкэ нэхъ жыжэ дыдэу здынэса щыпэу щытшщ къуапэр хеубыдэр чили и нэхъ ипшэ дыдэ регион магаланесрэ чили антарктидэрэ къуапэми континентым къикыу гъущгъуэгхэр къокуэр абы нэмыщ чилим и флотым и ыхьэхэр къуапэм деж утхэщ ики маякит тетщ къуапэр утщ ипшэ америкэмрэ антарктидэмрэ зыугуэш магеллан узэвым деж щыпэм уэшх куэд къышешхыми зэрыщыэм къыхэкыу мэзыншэу щытщ къуапэм псэщхьэхэм ящыщу нэхъыбэу щыпсэухэр магеллан вымпухэращ щыпэм щыэ климатыр щыэтыэу щытщ антарктидэр зэригъунэгъум щхьа гъэмахуэр кэщщ температурэри с нэс дэкуейуэращ щымахуэр кыхьщ уэс къесхэри куэдрэ телъщ уэшхыр куэду гъатхэпэ мазэм къошх щыпэм бжьыхьэр къыщихьэм деж абыхэм нэмыщ щыпэм къыщепшэ жьыхэр нэхъ псынщэ дыдэхэм хабжэ апхуэдэу жьы къепшэм и нэхъыбэм и псынщагъыр км сыхьэтым нэс нос иныкъуэхэм деж жьым и псынщагъыр км сыхьэтым нэс докуейр щыпэм ину къышепшэ жьыхэм я ягъэкэ къуапэ зыгъэшыпэм деж япэм кхъухь куэд щилъэфахэу щытащ абдейм щилъафэ кхъухь куэдхэм ятеухуауэ зэмылаужыгъуэ зэманхэм тхакуэ куэдым тхыгъэ эджэхэр ятхащ абыхэм ящыщу къыхэпгъэщ хъунущ жул верн итха джонатан и кхъухькъутэ тхыгъэр къуапэм кхъухькэ укъыпекуэкынур дунейм нэхъ гугъ дыдэу ябж щыпэм жьышхуэ къышепшэхэм уэрп инхэр къагъэхъейхэр зи инагъ метрэ куэдхэм нэс дэкуей псом нэхъ нэхъ гугъыр къуапэм къуэкыпэмкэ укъыикыу къухьэпэмкэ укуэнуращ жьы къепшэхэр къуэкыпэ лъэныкъуэмкэщ и нэхъыбэм здепшэхэри къухьэпэмкэ жьым упыщэту укуэнур гугъ ящ щыпэм жьышухуэ къышепшэхэм абыхэм уэрп ин къагъэхъухэм ики щы щыэхэм кхъухь куэд щрагъэлъэфащ ерэ къуапэ уфэм кэрадзэурэ зэпкъыраудахэщ иджырей зэманым япэм кхъухь щилъэфахэмрэ хыерс хэкуэдахэмрэ я фэеплъу иджырей кхъухьхэм зэпеуэ ящхэр къуапэм къекуэкхэу къуапэм и цэр голлэнд къалэ хорным къытекыми абы и цэр мыдрей бзэхэм инджылыбзэ горнкэ зэхъуэкауэ хэхьахэщ эспаныбзэкэ псалъэм къикыр къуапэ хьэку жиэу аращ ауэ хыерсхэм и нэхъыбэм иджыри къыздэс къуапэм зэреджэр бжьакъуэщ горн къупэр ипшэ америкэм и континент ыхьэм и кэух пэуи континент шелфым и кэух пэуи щыткъым километрэ кэ горным нэхъ ипшэ къухьэпэ лъэныкъуэмкэ щыэщ тыгу зэхэт диего рамирес абы и ипшэ дыдэ тыгуращ ипшэ америкэм и кэух дыдэ пэуэ щытыр континент ыхьэм нэхъ ипшэ дыдэ пэуэ щытыр фроуард къуапэращ пцы горн къуапэ архипелаг щы мафэм хэт тыгу хосте и ныкъуэтыгу хардим и ипшэ дыдэ пэ къуапэ горн дыдэр тыгу цыкум телъщ ауэ ар зэуаха иуж плъыхьакуэ куэдым хосте тыгум и ипшэ ухыпэр горн къуапэрауэ ялъытэт иджырей зэман эзэ хыерс апхуэдэу щыуэжхэкъым езы горн къуапэр ацы горн къуапэм километрэ кэ ипшэ къуэкыпэкэ нэхъ ишхъэрэу щылъщ къуапэмкэ щыэ климатыр архипелагым и адрей ыхьэхэм щыэм хуэдэщ жьапшэу уэшхырилэу щытщ гъэмахуэр щыэтыэу щымахуэр щабэу температурэр илъэсым и куэцкэ с рэ с рэ я зэхуакум дэтщ щыугъэ щыэми горн къуапитри ипшэ америкэм и ипшэ кэуххэу щытхэкъым ипшэ америкэм и ипшэ дыдэ пэуэ щытыр тыгу цыку зэхэт диего рамирес и ипшэ дыдэ тыгуращ ипшэ америкэм и континент ыхьэм и ипшэ дыдэ пэр фроуард къуапэрщ мерчисон канадэм и ишхъэрэкэ щыэ ныкъуэтыгу щыкэу щыт къуапэ ишхъэрэ америкэм и континентал ыхьэм и ишхъэрэ дыдэ кэух пэ ахэм нэмыщ къуапэр дунейм и нэхъ ишхъэрэ дыдэ пэхэм ящыщщ къуапэм щыщэдзауэ ишхъэрэ полусым нэс километрэу дэлъщ къуапэр канадэм и щыпэ нунавутым хеубыдэр ар абы ищхьэмкэ щыэ ныкъуэтыгу бутиэм и ишхъэрэ дыдэ пэм деж телъщ къуапэм и ишхъэрэ дыдэ пэм ироджэ зенит пойнткэ къуапэр беллот узэвым и ипшэ уфэм деж улъщ сомерсет тыгум километрэкэ къыгуэгъщхьэхукауэ щыпэр япэу къаплъыхьауэ щтащ канадэ капитан уиллиам кеннедирэ фрэндж плъыхьакуэ джосеф рене беллотрэ джон франклин и экспедициэр прагъэхыри иужькэ беллот и унэцэр къуапэм деж улъ узэвым фащащ мариатэ панамэм и ипшэ лъэныкъуэмкэ щыэ къуапэ ишхъэрэ америкэм и ипшэ дыдэ кэух къуапэ мариатэ панамэм ит провинциэ верагуас и ипшэ лъэныкъуэмкэ щыэщ къуапэр ныкъуэтыгу асуерэ и ипшэ къухьэпэ лъэныкъуэм деж щылъщ щэху хышхуэм и уфэр илъэсу къуапэм щыщэдзауэ панамэ къалэ нэс километрэу дэлъщ къуапэм цыху зыри щыпсэукъым ар мангрэ мэзкэрэ тропикэ мэзкэрэ зэщэщтауэ щытщ национал парк серро хойя и щыпэр зэрыщыту хохьэр щыпэм уихьэну ейуэ гугъщ гъуэгу тэку фэка а лъэныкъуэмкэ зэрыщымыэм щхьа къуапэм и хъуреягъ щыэ псылъэр серфингистхэмрэ бдзэжеящэхэмрэ я деж зехьэзехуэщ национал парк серро хойя яухуащ гъэм а щыпэм джунглэ куэд къызэрынам къыхэкыу ики а щыпэм куэд псэущхьэ куэд зэрыпсэум щхьа псынабэ аруан къедзыгъуэм хыхьэ къуажэ псынабэ къуажэ тысыпэм и щыпащхьэ къуажэр аруан къедзыгъуэм и къуэкыпэ ыхьэмкэ гъэзащ шэрэджыпсым и сэмэгу уфэмкэ улъу къуажэм щыщэдзауэ къедзыгъуэ къалащхьэ нарткъалэ нэс км дэлъщ налшык къалэ нэс км дэлъщ къуажэ тысыпэм щы иыгъыр км мэхъу нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр ишхъэрэ къуэжьыкъуей ипшэ къуэкыпэмкэ къэхъун къухьэпэмкэ псыкуэд ишхъэрэкэ къуажэр къэбэрдей щызахуэм телъщ республикэм бгытехьэпэ ыхьэм хиубыдэу ику лъэгагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок къуажэм и релефыр и нэхъыбэм щызахуэу щытщ къуэкыпэмкэ шэрэджыпсым и гъунэм бгъуэдэту ирокуэ уащхьэ цыку этахэр къуажэ тысыпэм псы ресурсхэр щыкуэдщ щыпэр республикэ псом нэхъ псыкуэд щыпэу щытщ щыщагъ псыхэр метрэ кэ фэка я кууагъкъым абы нэмыщ псынэхэр щыкуэдщ къуажэ уэрамхэмкэ псынэ щым къыщэжхэр ирижэхэу щытщ псынэхэм я куэдагъым къыхок езы къуажэм и цэри климатыр уэмщ гъэмахуэхэр хуабэу щытщ курыт температурэхэр бадзэуэгъуэ мазэм нэс докуей щымахуэр щыэтыэщ щыщылэ мазэм курыт температурэхэр нэс йох къуажэр яухуащ гъэм ишхъэрэ куъэжьыкъуей къыдээпхъука унагъуэхэм япэ гъэхэми къуажэщэр ишхъэрэ къуэжьыкъуейм и унафэм щэту щытащ гъэм къуажэм щхьэхуэ къуажэ тысыпэ статус кърат джылэ дэсым и увагъыр цӀыху км къуажэм зы мэжджыт дэтщ еджапэ медресе хэту щыпэм псыр зэрыкуэдым къыхэкыу къуажэм нэхъ ухуауэ щытхэщ псыфэф къэкыгъэхэр ятэкъуэ дзэлыкъуэ къедзыгъуэм хыхьэ къуажэ ятэкъуэ къуажэ тысыпэм и щыпащхьэ къуажэр дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и ишхъэрэ къухьэпэ лъэныкъуэмкэ гъэзащ къэбэрдей балъкъэрымрэ ставропол щыгумрэ я гъунэм пэмыжыжэу къажэм щыщэдзауэ дзэлыкъуэ къуажэ нэс киломитритху псыхуабэ къалэ нэс километрэу дэлъхэщ къуажэм и гъунэм блок федерал гъуэгу къаукъаз къуажэ тысыпэм щы иыгъыр км мэхъу нэхъ пэгъунэгъу жылэ тысыпэхэр дзэлыкъуэ къуажэ ипшэ къуэкыпэмкэ старопол щыгум и хуторхэ тэмбыкъанрэ зелонэрэ къухьэпэмкэ киломитритхукэ нэхъ ипшэ къухьэпэу и цэджэгъу къуажэ ятэкъуэ щылъщ ятэкъуэ республикэм и бгытехьэ ыхьэм тетщ ику лъэгагъыр метрэкэ хы уфэм къыщхьэщок релефыр и нэхъыбэу уэрп бгытехьэ щызахуэу щытщ къухьэпэ лъэныкъуэмкэ къуажэм къыщхьэщытщ уащхьитху бгыхэр гидрографиэр къуажэм къыщыгъэлъэгъуащ ятэкъуэ псымкэ абы нэмыщ къуажэм километриткэ нэхъ ишхъэрэу щылъщ къэрал псом щыцэрыуэ тэмбыкъан псыхъурейр ишхъэрэ къуэкыпэмкэ ятэкъуэ псыхъурей цыкухэр къуажэм къыпэщылъхэщ климэтыр уэмщ гъэмахуэхэр хуабэу щытщ курыт температурэхэр бадзэуэгъуэ мазэм нэс докуей щымахуэр щыэтыэщ щыщылэ мазэм курыт температурэхэр нэс йох къуажэр яухуащ ятэкъуэ псым деж щапэ зиэу эщабей къуажэм гъэм къыдээпхъука унагъуэхэм къуажэр зыухуахэм ящыщхэщ быжь къардэн мэржэхъу мурат угъурлы тэтэркъан теувэжокъуэ щхьэныкъуэ унэцэхэр зезыхьэ унагъуэхэм тэку тэкуурэ нэгъуэщ унагъухэми къуажэщэм къээпхъуэн щадзахэщ япэ гъэхэм къуажэщэр дзэлыкъуэ къуажэ и унафэ щэту щтащ абы иуж къуажэм щхьэхуэ статус иратащ иджы къуажэм мыофициалнэу къэбэрдей балъкэрым и куэбжэу ироджэ абдежым республикэм и хьэщэ лъапэхэр къыщрагъэблагъэу щырагъэжэжыу щыщытым щхьа жылэ дэсым и увагъыр цӀыху км къуажэм зы мэжджыт дэтщ еджапэ медресе хэту къуажэм и экономикэр нэхъыбэу зэпхар мэкъумэш эщагъэращ псом нэхъ нэхъыбэу зыужа ягъуэтахэщ кэртофымрэ гуэдзмрэ зехьэныр къуажэ тысыпэм и щым хеубыдэр тэмбыкъан псыхъурейм и къуэкыпэ ыхьэр абы къыщыщах ятэ пца псыхъурей псыщагъым щэлъыр санаториэхэм щхьа ислъам махуэгъэпс муслъымэн диным и махуэ лъапэхэр къырыхагъэщын щхьа къагъэсэбэп мазэгъуэ махуэгъэпс иныкъуэ муслъым къэралхэм кмахуэгъэпсыр нэхъыщхьэ махуэгъэпсу щабж махуэгъэпсым и илъэс къэбжыр щидзащ хьэжрэтыр къыщыхъуам щыгъуэ гъэ бадзэуэгъуэм и мухьэмэд бегъымбаррэ япэ муслъымхэмрэ мэчэм икыу мэдинэм щыэпхъуам абы къыхэкыуи мыслъымэн къэралхэм махуэгъэпсым хьэжрэт махуэгъэпскэ ироджэ ат таквиму л хиджри илъэсыр махуэгъэпсымкэ махуэу е мэхъухэ ахэр мазэ гуэшахэщ мазэгъуэ махуэгъэпсыр дыгъэ махуэгъэпсым елътауэ махуэу е нэхъ мащэщ апхуэдиз махуэ зэщхьэщык мазэгъуэ махуэгъэпсым дыгъэ махуэгъэпсым зэрыхуиэм щхьа муслъым дин махуэ лъапэхэр илъэс къэс мэкуатэхэр григориан махуэгъэпсым елътауэ ислъам махуэгъэпсымкэ махуэр дыгъэр къухьэжа иуж щедзэр григориан махуэгъэпс жэщ ныкъуэм щыщидзэм елътауэ мазэр махуэу е мэхъу хабзэмкэ мазэм и япэ махуэу ябж мазэщэр уафэгум къихьэу абы и гъубжыр тэмэму щыплъагъум деж ауэ махуэ нэм нэуж псалъм папщэ мазэр икыри нэхуу дыгъэм иуж къухьэжамэ а махуэр мазэм и нэ махуэу ябж итанэ мазэщэр къызэрихьар муслъымит пщэ зиэхэм жаэн хуейщ ахэм нэмыщ дыгъэр щыкъухьэмрэ мазэр щыкъухьэмрэ я зэхуаку дэлъын зэманыр елътащ щыпэм и хэкумэтх координатхэм мазэр къухьэпэмкэ къикыу къуэкыпэмкэ макуэ курыт псынщагъ зы махуэм иэу къэралыр е щыпэр мазэщэм елътауэ нэхъ къухьэпэкэ гъэзауэ щытымэ абы мазэщэр зы махуэкэ нэхъапэу къыщихьэн хуэдэу щытщ абы къыхэкыуи муслъым къэралхэм я махуэгъэпсхэр зэщхьэщыкынкэ хэлъщ зы махуэкэ абы епха дин махуэ лъапэхэри махуэ зэрызым иракуу щытыгъэнкэ хэлъщ махуэгъэпсым и зы циклыр илъэс мэхъу занщэу рэ махуэу хъухэу ублауэ рэ махуэу хъухэу убла гъэхэр а илъэс м яхуокуэр гъэхэм мазэгъуэ гъэр дыгъэ гъэм нэхъ мащэщ махуипщкэ мазэгъуэ гъэр ублауэ дыгъэ гъэр занщэу щыщытым деж махуэ кэ тури занщэу щыщытым деж ерэ махуэ дыгъэ гъэр ублауэ мазэгъуэ гъэр занщэу щытым мазэгъуэ мазэхэр сезон гуэрым епхауэ щыткъым мазэхэр илъэсым и зэманыгъуэхэм ирикуэу щытщ г григориан махуэгъэпсыращ и ислъам махуэгъэпсыращ псалъэм папщэ гъэр ислъам махуэгъэпсымкэ хуэкуэу щытащ г гъэм формулэм темыхуэ гуэрхэр зэзэмызэ иэнкэ хэлъщ зэдзэкыныгъэм и зэгъэдзэкыж формулэ мазэгъуэ мазэр йокуэк мазэщэр уафэм къихьэу къыкэлъыкуэ мазэщэр уафэгум къихьэху зы мазэм и кыхьагъыр мэхъу махуэу сыхьэту рэ дакъикъэу рэ тэлайуэ рэ абы елътащ зы мазэр махуэр хъууэ адрей мазэр хъууэ зэрыщытыр мазэгъуэ мазэ р мэхъу зы мазэгъуэ гъэ зы мазэгъуэ гъэр махуэу нэхъ пэжу къапщтэм мэхъу ауэ ар псо бжыгъэу зэрыщымытым щхьа махуэгъэпсыр астрономиэ махуэгъэпсым елътауэ зэтекхэр хуимыэн щхьа гъэ ублахэр илъэс бжыгъэ теухуахэм ялътауэ илъэс занщэхэм якэлъокуэ зы убла гъэр махуэ мэхъу пэубыда мазэхэр ислъам махуэгъэпсым и мазэхэ япэм щыгъуэ зауэ егъэкуэкын укыныгъэ пщэн каабэм и хъуреягъ ущыщакуэн цыхухэм щыпаубыду щыта апхуэдэ мазэхэр плы хъухэт зул къэда зул хьэжрэт мухьэррам рэджаб иджырей зэмаными а мазэхэр муслъымхэм мазэ лъапэхэу ябжхэр а мазэхэм апхуэдэ пэубыдахэр яэу щыщытар каабэм къакуэ цыхухэр хъумауэ щытынхэ щхьат зауэр къэхъеякэу е къэхъеинкэу щытым хьэрыпхэм мазэ пэубыдар япэ ирагъэшт ерэ ирагъэкуэтт ислъамым и япэ илъэсхэм муслъымхэр апхуэдэу а пэубыда мазэм кэщэту псэухэу щытащ ауэ ал бакъэра сурэм зэритымкэ пэубыда мазэхэм эмалыншэм узауэ хъуну итщ факъиххэм ялъытэр пэубыда мазэхэм япэу зауэр щэдзэн ауэ нэхъапэу зауэм щидзам ар пыпшэ е буух хъуну ябж ищагъым таблицэм къыщыгъэлъэгъуащ хьэрыпыбзэкэ тхьэмахуэм и махуэхэм зэреджэр абы нэмыщ нэгъуэщ къаукъазым бзэ ит нэхъыщхьэхэмки махуэхэм зэреджэхэри щапхъэу къэхьащ къаукъаз бзэхэм нэмыщ ахэр псэлалъэкэ зэпха хъуа урысыбзэ тыркубзэ парсыбзэхэри щапхъэу къэхьахэщ пэубыда мазэхэр ислъам махуэгъэпсым и мазэхэ япэм щыгъуэ зауэ егъэкуэкын укыныгъэ пщэн каабэм и хъуреягъ ущыщакуэн цыхухэм щыпаубыду щыта апхуэдэ мазэхэр плы хъухэт зул къэда зул хьэжрэт мухьэррам рэджаб иджырей зэмаными а мазэхэр муслъымхэм мазэ лъапэхэу ябжхэ иджыри а мазэхэм апхуэдэ пэубыдахэр яэу щыщытар каабэм къакуэ цыхухэр хъумауэ щытынхэ щхьат зауэр къэхъеякэу е къэхъеинкэу щытым хьэрыпхэм мазэ пэубыдар япэ ирагъэшт ерэ ирагъэкуэтт ислъамым и япэ илъэсхэм муслъымхэр апхуэдэу а пэубыда мазэм кэщэту псэухэу щытащ ауэ ал бакъэра сурэм зэритымкэ пэубыда мазэхэм эмалыншэм узауэ хъуну итщ факъиххэм ялъытэр пэубыда мазэхэм япэу зауэр щэдзэн ауэ нэхъапэу зауэм щидзам ар пыпшэ е буух хъуну ябж сэфар муслъым махуэгъэпсым и етуанэ мазэ сэфар цэр къыздикамкэ теорит щыэщ япэ теориэмкэ ар гъуэжь псалъэм къытекауэ ягугъэ апхуэдэу ар щалъытэр мазэхэм цэщэхэр щратым щыгъуэ а мазэр тхьэмпэхэр гъуэжь щыхъу бжьыхьэ зэманым техуауэ щтауэ ябж етуанэ теориэмкэ ар нул нэщ псалъэм къытекауэ ягугъэ апхуэдэу ар щалъытэр мухьэррам мазэ зауэншэм иуж зауэхэр щыщидзэж щыпэхэм унэ щыэхэм цыху щэсхэр зэуэ щээпхъукыжу щытти апхуэдэу унэхэр нэщ зэрыхъужхэм щхьа апхуэдэу мазэми фащауэ ябж ижь лъандэрэ муслъым куэдым сэфар мазэр мазэ ейуэ ябж нэхъыщхьэу япэ махуэ м къомыхъулэу гъэгу утеувэ мыхъуну нэчыхь птхы мыхъуну ябжт ауэ мухьмэд бехъымбар с а у лъапэм зэрыжиамкэ махуэ гуэр ерэ махуэ бжыгъэ зэман гуэр хэхауэ ейуэ щыту зэрыщымыэр ауэ иджыри къыздэс хьэрып цыху куэдым къахуинауэ мазэм и пэщэдзапэ махуэхэр ейуэ ябж рабий ул аууал муслъым махуэгъэпсыи и ещанэ мазэ рабий ул аууал мазэм муслъымхэм ягъафэр мухьэмэд бехъымбар с а у къыщалъхуа махуэр муслъым суннитхэм ялъытэр бехъымбарыр къыщалъхуар мазэм и махуэ рауэ муслъым шиитхэм зэралъытэмкэ ар махуэ ращ зэхуэкуэр а бы къыхэкыу суннитхэмрэ шиитхэмрэ мулид махуэ лъапэр махуэ зэрызщ щащыр цэ хьэрыпыбзэкэ зэбдзэкым япэ мазэ жиэуращ ар апхуэдэу щыщытыр япэрей хьэрып махуэгъэпсымкэ рабий ул аууал мазэр япэ иту щтащ иныкъуэ хьэрыпхэр иджыри къыздэс мазэр мазэф нэхъыфхэм ящыщу ябж муслъым суннитхэм мухьэмэд бехъымбар с а у къыщалъхуа махуэу ягъафэр рабий ул аууал мазэм и махуэ нэр муслъым шиитхэм мулид махуэр щащыр мазэм и махуэ нэращ иныкъуэхэм бехъымбарыр къыщалъхуа махуэр пэж дыдэу зэрамыщэм щхьа мазэм и япэ махуэм щыщэдзауэ мазэм и махуэ кэухым нэс махуэу хъаур ягъафэу ирах муслъмхэм мулид махуэм гъунэгъухэм шхыныгъуэ эфыкэ сытхэр хуахьхэр благъэхэм зэрыцыхухэм саугъэтхэр зэратхэр тхьэмыщкэхэм шхын хэкхэр ират иныкъуэхэм нып удзыфэ яыгъхэу уэрам гъуэгухэм ирокуэр махуэр ягъэлъапэу ауэ муслъым псоми а махуэр ягъэлъапэу щыткъым иныкъуэхэм зэралъытэмкэ а махуэр бгъэфэн хуейуэ щыткъым къурэными хьэдисхэми апхуэдэу тхауэ зэримытым щхьа республикэ калифорниэ ишхъэрэ америкэм щыауэ щта къэрал ашз ым къиэпхъукахэм гъэм мэкъуауэгъуэм и м къэрал щхьэхуиту забжыжауэ щытащ къэралыр ауэ мазэ нэхъ мащэщ зэрыщыар бадзэуэгъуэм и м ар ашз м хыхьащ къэралыр щхьэхуитыху абы иджыри иреджэу щтащ мыщэ ныпым и республикэу республикэм и президенту хахащ уиллиам ид ар махуэ кэ республикэм и пэщтыхьу щытащ бадзэуэгъуэм и м калифорниэ уфэм американэ кхъухьыдзэр къитысыкри ашз р мексикэм зэрезэуар республикэм жэрауэ щтащ махуит дэка иуж бадзэуэгъуэм и м зыкъызыэтахэм мурад ящащ республикэр якъутэжу ашз м хэхьэнухэу ашз м дэщыуи мексикэм езэуэну республикэм и ныпу щтар иужкэ калифорниэ ашз м и зы штат хъуа иуж зэхъуэка тэку иэу штатм и ныпу ящыжауэ щтащ атолл лагунэр хъуреибзэу е хъурей зэпычауэ къэзыухъуреихьыу щыт коралл тыгу нэхъ пэжу жыпэм атоллыр хышхуэм и лъэгум щыщэдзауэ псыщхьэм нэс къыдэкуей лъэгапэщ и щхьэр кораллкэ дэщеижауэ ики и хъуреягъ тыгу цыку гупкэ къэхъуреихьыжахэу хъуреибзэу щыт атоллхэм я лагунэр хышхуэм узвкэ епхахэу щыткъым лагунэм ит псыри хышхуэм елъытауэ и щыгъуагъыр нэхъ мащэу щытщ атоллыр зэпыча хъурейуэ щытым абыхэм я лагунэр хышхуэм узэвкэ епхахэу щытщ тыгу цыку къом къагъэхъухэу атоллхэр къохъу вулкан тыгухэр щыбзэхыжхэм деж и нэхъыбапэм атоллыр ыхьищкэ зэхэлъщ атоллым и щыб риф платформэ итанэ лагунэ атоллхэм я лъэгапэ нэхъ инхэр метрэ фэк хабзэкъым атоллхэм зэмылэужыгъуэ щытыкэрэ конфигурациэрж яынкэ хъунущ дунейм и нэхъ ин дыдэ атоллу ябжыр архипелаг маршалл тыгухэм яхэт атолл куаджалейнщ абы и инагъыр км мэхъу абы щыщу еубыд лагунэ километрэкэ хэшам псори зэхэту а атоллым и тыгу цыку м я инагъыр км мэхъу атолл цыкухэр хэгъэкауэ мыдрей атоллхэм рифхэм процент зытущщ атоллым и инагъым щыщу яубыдыр щыхым процент ыхьэ тэкущ яхуэзэр адрейхэр псори лагунэм иубыду щытуращ ауэ псалъэм папщэ атолл пангелаим рифмэ щымрэ яхозэр атоллым и инагъ км щыщу км атоллхэр и нэхъыбэм къохъухэр коралл рифхэм вулкан тыгур псыщхьэм деж элъыным хуэдэу хъурейуэ къыщаухъурейм деж и нэхъыбапэм деж абы къыхэкыу вулканыр псы щагъым йотысэхыж апхуэдэу къэмыхъум курылъ атолл къохъу вулкан тыгур лагунэм и куэцым иту щым атки зиэту щтымэ эта атолл къохъу тысу щтымэ тыгур щэлъэфа атолл мэхъу интерстеллэр вагъуэ зэхуаку режиссор кристофер нолан триха щэнгъуазэу фантастикэ филм джонэтэн ноланрэ кип торнрэ зэхэлъхьа тхыдэм къыхэкыу кинор топсэлъыхь хьэршым лъэта лъыхъуакуэ гупым зэман утыку зекуапэ къагъуэтахэмкэ цыхум хьэршым хузэфэмыкын зэхуакушхуэхэр абыкэ къракухьыну хуежахэм кином и тхыдэр зэхэзылъхьар крстофер нолан и къуэш джонэтэн ноланщ абы тхыгъэ зэхилъхьар къызэтехъукар кип торн и щэнгъуазэ лэжьыгъэ физикэ теориэхэращ кино техын уэхухэр япэ щыкэ студиэ рат щэздзар ауэ зэкъуэш ноланхэм кином елэжьын щадза иуж абыхэм я кинохэр къыдэзыгъэк хабзэу щыт кином ахэм ягъусэу елэжьын щидзащ езы кинор тезыхар и компаниэхэращ оператор папщэу кином елэжьащ хьойте ван хьойтемэ комрозитору уващ кристофер нолан и еуж кинохэм елэжьа хьанс циммер кинор трахащ гъэм и етуанэ ыхьэм алберт провинциэм канадэ лос анджелес ашз ислэнд и ипшэ щыпэхэм жэпуэгъуэм и м кином и япэ гъэлъагъуэхэр щадзащ дунейм и къалэ нэхъ ин хахахэм щакуэуэгъуэм и кином дунейпсо гъэлъэгъуэныр щидзащ ди лъахъэнэм икухэм къэхъуа гъушапэшхуэм цыхухэр шхынкуэд кризис бжэупэм деж уигъувахэщ цыхухэм а гъей къэкуам къыхэкыу дунейм текуэдыкыжын щадзэ абы къэхэкыу хьэршым ди щылъэм пэмыжыжэу эзэхэм къыщагъуэта зэман утэку зекуэпэр къагъэсэбэпу цыхухэм гугъэ ящ абы илъэтыкыу нэгъуэщ дуней ущыпсэу хъун къыщагъуэту эпхъуэнухэу дуней ущыпсэу хъунхэр къалъыхъуэну хьэршым ягъэлъатэхэр астронавт гуп кином елэжьын щадзащ гъэм и бадзэуэгъуэм студиэ рэ стивен спилебргрэ кип торн и теориэхэм теухуауэ кино трахыну щыжаам щыгъуэ езы кинор трахын щадзащ гъэм шыщхьэум и м канадэм и албертэ провинциэм абы иуж кинор трахын пащащ ислэндым и ипшэ къухьэпэ щыпэхэм итанэ лос анджелес кинор трахын щаухащ гъэм и дыгъэгъазэ мазэм дыгъагъазэм и м кином и япэ тизер къыдэкащ кинор зэтеухуауэ щытынур къыхигъэщу жэпуэгъуэм и япэ махуэм кином и ещанэу еуж трейлерыр къыдагъэкащ абы иуж кинор къызэрыдагъэкынум и уэхухэр зэрахуэн щадзащ болэтокъо хьэтокъущыкъо и къо джанболэт гъ и жэпуэгъуэ кэмыргуеим и пщышхуэ урыс адыгэ зауэм и зы пашэхэм ящыщщ болэтокъо аитэч и къо хьэтокъщыкъо и къуэ тхыдэ щэныгъэлхэм яхэуэа щытщ лыхъужь цэрыуэу болэтокъо аитэч дунейм ехыжа нэужь кэмыргуэй пщыгъуэр тууэ зэгуэка хъуащ и къуитым зэдагуэшауэ зы эхьэр болэтокъуэ хьэтокъущыкъуэм къылъысащ адрер болэтокъо аслъэнбэчым лэщыгъуэм и щэдзэгъуэм кэмыргуеим и пщыщху техьэр болэтокъуэ бэзрыкъо ари куэду темыту абдзахэхэмрэ кэмыргуэйхэмрэ я ныкъуэкъуэгъум хуэкуадэ гъэм абым ипэкэ пщыщхуэу техьэр и къуэш нэхъыщэ болэтокъуэ мыщэуэст лэщыгъуэм и гъэхэм кэмыргуэй пщыгъуэр тууэ зэгуокыр пщыщхуэм и энатэм хуэкыр болэтокъуо джанболэт и щыпэхэр мыщэуэст и ядэкъуэшым и къуэ джанболэтыр болэтокъуэ аслъэнбэчым и пщыгъуэ эхьэм нэхъыщхьу тетт джэанболэтым и пщыгъуэ щыпэр лабэрэ щхьэгуащэрэ я псыхъуэ зэхуакум дэлът пщыхьэпэм щыщэдзауэ мыекъуэпэ къуэм нэгъынэ кэмыргуэйхэм щымыхъукэ щыпсэухэт абдзахэхэр еджэрыкъуаехэр мэмхэгъхэр хьэжырэт къэбэрдеихэр болэтокъуэ мыщэуэст ла нэужь гъ и мазэем щыщэдзауэ бадзэуэгъуэм нэс джанболэт и энатэр лъэщ мэхъур пщыгъуэм и унафэм едэухэу псыжь псыхъуэм къыдокхэри къущхьэ лъэныкъуэхэм мэтысхэр болэтокъуэ шумафрэ мыщэуэст и къуэш нэхъыщэр болэтокъуэ лъэустэнрэ болэтокъуэ бэзрыкъуэ и къуэр я жылэр ядэщыгъуу джанболетыр къэзакъхэм яэкэкуэда хъуа дзэзэшэ засым къыригъэблэгъауэ идеж прошнэокопскэ быдапэм дзызэхэсхэм гузэвэгъуэ къэхъуа хуэдэу хъыбар къауэхуащ адыгэ губ зы бжьанэ урыс гъунапкъэм пхырыкауэ засым къэзак гуп абыхэм апыригъэжьащ болэтокъуэм и щауэлыгъусэхэри ядэщыгъуу абым яуж засыр болэтокъуэм хуэсакъ хуэдэу гузэвэгъуэп къызэрхъеям папщэ елъэуащ ермэл хьэблэ прошнэокопскэм ипэмыжыжэу щытымкэ екуэкынэу болэтокъуэм псалъэ абым пимыдзэу засым и уэхугъэ къэхъеяуэ игугъам зэран хуэмыхъун хуэмеэ идэри и зы уэркъ нэхъ имыгъусэу быдапэм дэка куэд мыкуахэу болэтокъуэмрэ и уэркъымрэ къэзакъ гуп ятеуа хъуа зэшэ зэпэу болэтокъуэр абдежьым хэкуэдащ абдзаххэр адыгэмэ анахь лъэпкъ инэу ахэтыгъэмэ ащыщ мин фэдиз хъущтыгъэхэу абдзахэмэ чыгубэ аыгъыгъ ащ гъунапкъэу иагъэхэр къыблэмкэ кавказ къушъхьэхэр тыгъэкъокыпэмкэ псыхъоу шъхьагуащэ тыгъэкъохьапэмкэ псыхъоу афыпс нахь цыф жъугъэхэр зыщыпсэущтыгъэхэр курджыпс пщыщ шъхьагуащэ псэкъупсэ янэпкъхэр ары зэкэмки рэ илъэсым чыгоу аыгъыгъэр кв верст рэ хъущтыгъэ ар джы тиреспубликэ чыгоу ыубытрэм иэгъо благъу абдзахэхэр бгырысщтыгъэх ар тхылъхэм ямызакъоу орыуатэхэми къаушыхьаты ащ фэдэ орыуатэм къызэриорэмкэ абдзахэхэр тубэ хьасэ зыгощыгъэхэм къатекыгъэх тубэ хьасэр зыгощыгъэ лакъохэр абдзэхэ шъыпкъэкэ алъытэх ары джы къызнэсыгъэм зыкаорэр тубэ хьасэ загощым уахэмытыгъэмэ тэ укъикэу уабдзах о ау а хьасэр зыгощыгъэхэр зэтыраотыкых мыщ фэдэ лакъомэ ацэ къырао цэйхэр кубэхэр ашнэджхэр даурхэр едыджхэр бэщыкъохэр гъунчъэкъохэр лышэхэр ебрэмхэр ыки нэмыкхэр абдзахэмэ пщы яагъэп е ыужкэ пщыгъор агъэкодыжьыгъагъ зэфэдэныгъэмрэ зэфэныгъэмрэ кэдэущтыгъэх ау яагъэх лэкъолэшхэри оркъхэри фэкъолхэри абдзахэм инахьыбэр урыс кавказ заом хэкодагъ заор заухым тыркуем лыгъэкэ рафыгъэри макэп ти адыгэ республикэ абдзахэу къинэжьыгъэр мэкэ дэд ахэри хьакурынэхьаблэ дэс абдзахэхэр хэбгъэкыжьмэ унэгъо зыхы зыблэу адыгэ чылэмэ ахэпхъагъэхэу ахэсых ар къызхэкыгъэри тарихъым нэфэ дэдэ къытфешы нахьыбэрэ урыс пачъыхьэм езэогъэ абдзахэхэу къушъхьэм ауж дэдэ къычафыжьыгъэхэр чылэ чылэу амыгъэтысхэу унэгъо заулэхэу чылэхэм ахагъэтысхьэгъагъэх джащ фэдэу рэ илъэсхэм хъымыщкэй къыдафи мыекъуапэ къырафылэгъэгъэ абдзэхэ мин рэм къехъущтыгъэр генерал жъалымэу евдокимовым иунашъокэ бжъэдыгъу кэмгуе къэбэртэе чылэхэм ахагъэтысхьэгъагъэх ары непэ теуцожь тэхъутэмыкъое шэуджэн ыки кощхьэблэ районхэм арыт чылэхэм абдзэхэ лъэкъуацэхэу ехъулэхэм гъыщхэм тыгъужъхэм цэйхэм брантхэм хьаткъохэм ыки нэмыкхэм бэрэ узкарихьылэрэр ары къызхэкыгъэр джы непи бэрэ зэхэтхырэ гущыэу абдзахэр хэхэс зыфиори ежьхэр абазэкэ зэджэжьых кавказым итемыр тыгъэкъохьэпэ чыналъэхэм ащыпсэурэ автохтон цыф лъэпкъ ахэр нахьыбэу зыщыпсэухэрэр къэрэщэе щэрджэс республикэр ары пчъагъэмкэ мин рэм къехъух ахэм ащыщэу мини р экыб къэралыгъохэу тыркуем сирием иорданием ливаным щэпсэух абадзэхэр абхъаз лъэпкъэу алъытэх зэраорэмкэ я рэ лэшэгъухэм апэкэ псыхъоу бзыбэм улъэшъогъэ чыналъэхэм ащыпсэущтыгъэх ащ ыужым джы зыщыпсэухэрэ чыпэхэм къарытысхьагъэх абзэ абхъазыбзэмрэ адыгабзэмрэ яхьыщыр иберэ кавказ бзэ унагъом хэхьэ ежь абэдзабзэр тоу гощыжьыгъэ зыр тапантыбз адрэр ашхарыбз лъэпкъыри а цэ дэдэхэр яэу субэтноситоу зэтырауты я рэ лэшэгъум щегъэжьагъэу ислъам суннит диныр къахэхьанэу регъажьэ ау мэджсус ыки чырыстан дин фэо фашэхэр я рэ лэшэгъум ыгузэгухэм анэс абадзэхэм нахьыбэмкэ ашхархэм ахэлъыгъэх джыдэдэм динэу къябэкрэр ислъамыр ары ижъкэ абадзэмэ янахьыбэр адыгабзэкэ гущыэщтыгъэх непэ адыгабзэр къэзгъэфедэхэрэр нахь нэжъ ужъхэр ары шъыпкъэ джыри абэдзэ унагъомэ адыгабзэр зыгъэфедэхэрэр мымакэу ахэтых адыгэхэм чырыстан диныр къахэмыхьэзэ тхьэу яагъэмэ ащыщ ыужыкэ былымхэмкэ ухъумакоу алъытэу рагъажьэ енэгуягъо ижъкэ былымхэм ямызакъоу адыгэ шапсыгъэ лъэпкъым итхьагъэкэ джыри шапсыгъэ щызэхэпхыщт ахын ытамэ тычэсэу тэпсэу ахын иэмыркэ тэтхъэжьы ащ нэмыкэу ахын там зыцэ чылэ хыушъо шапсыгъэм ит ахын цыфышъо сурэт иагъэу къэзыорэ орыуатэхэри щыэх пчэн къарэхэр къурмэнэу фышуабзыщтыгъэх ау нахьыбэу ахын гущыэр зэпхыгъэу къэнэжьыгъэр къурмэныпхъэу ежь ежьырэу зыкъэзгъэнафэщтыгъэ чэмыр ары ащ зэреджэхэрэр ахынэ ичэм лъэрыку къызэраотэжьрэмкэ ахын ичэм бжыхьэрэ эхъогъум ежь ежьырэу зыкъыхигъэщыщтыгъ къурмэныпхъэу изекуакэкэ ибыукэкэ чэмыр щэкэ агъэпскыщтыгъ етанэ ар эхъогъум хафти ежь ежьырэу къурмэн зыщашыщт чыпэм кощтыгъ ащ цыфхэр ыуж итэу кощтыгъэх ау афыщтыгъэп къурмэн зыщашрэ чыпэр щэхашъхьэ шапсыгъэбзэр адыгэхэм и зы бзэ шапсыгъэбзэр шапсыгъ адыгэхэр адыгэбзэу зэрэгущаӏэхэрэр шапсыгъэбзэкӏэ шыӏ хьарыф сӏ ыкӏи хьарыф чъу адрэ адыгэбзэхэмкӏэ ахэр цӏ ыкӏи цу шапсыгъэбзэмкӏи шыӏ хьарыф цӏ мыфэдэ гущыӏэхэмкӏэ цӏыфы цӏапӏэ ыкӏи цӏашъутэ шапсыгъэбзэкӏэ шыӏэх хьарыф гь кь ыкӏи кӏь адрэ адыгэбзэхэмкӏэ ахэр хъугъэх дж ч ыкӏи кӏ шапсыгъэбзэм иӏэх хьарыф дж ч ыкӏи кӏ мыфэдэ гущыӏэхэмкӏэ чэмы джэмышх ыкӏи кӏалэ хьэрыф чъ ыкӏи чӏ хъугъэх ч ыкӏи кӏ шапсыгъэбзэмкӏэ шапсыгъэбзэмкӏэ зыгорэ гушыӏахэмкӏэ мыкӏодых н м ыкӏи р хьарыфхэр шапсыгъ мгьэ я гьэ адрэ адыгэбзэхэмкӏэ мкэ я кэ саусырыкъо гъэжъо чылапхъэр натымэ къызэрафихыжьыгъагъэр натыхэр гъэжъо шэным пылъыгъэх гъэжъо шэным пылъымэ анахьыжъэу щытыгъэр тхьагъэлыгь арыгъэ кӀахыбзэ йэ кӀах псалъэ шапсыгъхэм абдзэххэм натхъуэджхэм бжъэдыгъухэм кӀэмыгуейхэм я тхыбзэр зэрзэфӀэтыр адыгеймрэ хы шӀуцӀэ Ӏуфэмрэ щыпсэу адыгэхэм я бзэ кӀэмгуэй хьэрыфылъэ кӀах тхыбзэр зытет а макъ кыхьыр къегъэлъагъуэ ипэм щитым деж адрей бзэхэм къызэрыщеджэм хуэдэкъым псалъэм папщэ урысыбзэкэ арбуз жаэу ятхыр адыгэбзэкэ эрбуз жыпэу тхын хуейщ э макъ кэщыр къегъэлъагъуэ урысыбзэм хэт а мрэ о мрэ щытемыгъэщапхъэм деж абы ещхьу къеджэн хуейщ ипэм зэик ирагъувэркъым ар псалъэм ипэм щигъэувапхъэм деи а ягъэув б макъыр къегъэлъагъуэ ар урысыбзэм хэт б ми инджылызыбзэм хэт ми ещхьщ в макъыр къегъэлъагъуэ зыхэтыр къэбэрдеймрэ иджырей шэрджэсымрэ беслъэнеймрэ ябзэращ адрейхэм ябзэм хамэбзэм къыхэкыу къыхэхьа псалъэхэм фэк хэткъым абы ипэкэ е е къокуэ ауэ абыхэм иджыри дытепсэлъыхьынущ г макъыр къегъэлъагъуэ ар г х м ещхьу къыщыппсэлъкэщ щыхъур хамэбзэ псалъэхэм макъыр къыщегъэлъагъуэ гу макъыр къегъэлъагъуэ мыр къэпсэлъын щхьа макъым игъусэу жыэн хуейщ гъ макъыр къегъэлъагъуэ ар шхын ехыпэ упхъуэр щыкэзызкэ къик макъщ нэмыцэбзэмрэ францыбзэмрэ я пхъашэм ещхьщ гъу макъыр къегъэлъагъуэ мыр рэ рэ а къызэрапсэлъыу жыхуэсам хуэдэу зэщыгъуыу къэппсэлъымэ мэхъу д макъыр къегъэлъагъуэ ар урысыбзэми инджылызыбзэми хэтым ещхьщ дж макъыр къегъэлъагъуэ мыр макъым и къэхъукэу ауэ жьгъыжьгъыу щыту аращ нэхъ захуэу тхын хъумэ мыр джь уэ тхын хуейт сыту жыпэмэ абазэбзэм хэт дж р тэку нэгъуэщщи дыдейм ещхьыр абазэбзэ джь ращ инджылызыбзэм хэт м къызэреджэри аращ дз макъыр къегъэлъагъуэ мыр нэхъ ипэкэ стхам ещхьщ ауэ рэ рэ щызэгухьэкэ къыхъуу аращ дзу макъыр къегъэлъагъуэ мыр къэбэрдеибзэм хэткъым зыхэтыр кахэбзэращ ар зыхэт псалъэ закъуэ такъуэхэм абы ипэ къэбэрдейм жаэ мыр рэ рэ щызыгуэхьэкэ къэхъу макъщ м и къэпсэлъыкэм иджыри сытепсэлъыхьынущ ж макъыр къегъэлъагъуэ урысыбзэм хэтым ещхьщ е псалъэм ипэм е макъ зешэм къыкэлъыкуэ къыщыкуэкэ къегъэлъагъуэ адрейхэм макъыр къегъэлъагъуэ адыгэбзэм хэткъым ауэ урысыбзэм къыхэка псалъэхэм хэтынкэ мэхъу жъ макъыр кахэбзэм къыщегъэлъагъуэ мыр макъыр хуэдэу къэппсэлъымэ аращ щыхъур жъу макъыр къегъэлъагъуэ мыри зыхэтыр кахэбзэращ зэрыжысащи мыбы ипэкэ къэбэрдеибзэм къокуэ мы макъыр бгъэзууэ къыщыппсэлъкэ мэхъу жь кахэбзэм макъыр къыщегъэлъагъуэ къэбэрдеибзэм макъыр къыщегъэлъагъуэ р м ещхьщ ауэ макъ жьгъыжьгъщ з макъыр къегъэлъагъуэ урысыбзэми инджылызыбзэми хэт м хуэдэщ и псалъэм ипэм е макъ зешэм къыкэлъыкуэ къыщыкуэкэ къегъэлъагъуэ псалъэм папщэ ибэ щэин адрейхэм макъыр къегъэлъагъуэ псалъэм папщэ зыри й макъыр къегъэлъагъуэ к макъыр къегъэлъагъуэ уэ жыпи хъунущ сыту жыпмэ р м хэхьэж хуэдэу къапсэлъыри псалъэ закъуэтакъуэмрэ хамэбзэ псалъэхэмрэ фэка хэткъым ку макъыр къегъэлъагъуэ мыр рэ рэ щызэгухьэкэ хъу макъщ нэхъ ищхьэкэ къызэрапсэлъыу жыхуэтам хуэдэу мыри къапсэлъ кхъ макъыр къегъэлъагъуэ мыр р м хэхьэжу къэпсэлъын хуейщ зыхэтыр къэбэрдеибзэмрэ беслъэнеибзэращ ауэ шапсыгъыбзэмрэ бжьэдыгъубзэмрэ мыбы нэхъ ещхьу макъ къапсэлъ арщхьа абыхэм къ хьэрф фэка къагъэсэбэпкъым къ и нэхъыбэм макъыр къегъэлъагъуэ ауэ макъым нэхъ ещхьыу къапсэлъынки мэхъу п п шапсыгъхэмрэ бжьэдыгъухэмрэ мыр макъым тэку ещхьщ ауэ джийм къок жьыр быударэ зэуэ къыщибгъэккэ къу и нэхъыбэм макъыр къегъэлъагъуэ ар мрэ мрэ зэгъусэу къыщыппсэлъкэ къок р джийм къикыу р упэкэ щыбгъужыу к е е иныкъуэхэм деи къегъэлъагъуэ макъыр хэкъузауэ къыщыппсэлъкэ мэхъу япэм абы ипэ къапсэлъыу щытар макъыращ ар макъыр хэкъузауэ къыщыппсэлъкэ мэхъу нобэ ар къэзыпсэлъхэр джылахъстэнейхэмрэ хыуфэ шапсыгъхэмрэ эщыбым щыэ адыгэхэмрэщ мы хьэрфыр псалъэ закъуэтакъуэм уэ къыщапсэлъ п п шкэ ткий эшкэ ку макъыр къегъэлъагъуэ мы макъыр мрэ мрэ зэгъусэу къыщыппсэлъым мэхъу л макъыр е макъыр къегъэлъагъуэ макъыр адыгэбзэ фэка нэмыщыбзэхэм хэту къыщэкъынукъым ар къыщыппсэлъкэ бзэгупэр ищхьэ дзапэфанэхэм я лъащэм нэмысу ущхьэм кэрыпкъузэу жьыр лъэщу бгъэвуун хуейщ адыгэм языныкъуэхэм уэ къапсэлъ ар урысыбзэм ль м къызэреджэм ещхьщ лъ макъыр къегъэлъагъуэ мы макъыри къыщыппсэлъкэ бзэгупэр ищхьэ дзапэфанэхэм я лъащэм нэмысыпэу кэрыкъузэн хуейщ ауэ жьы къипгъэкыр бгъэвуунукъым л макъыр къегъэлъагъуэ мыр м ещхьщ ауэ къыщыппсэлъкэ джийми макъ къигъэукын хуейщ къэпсэлъыкэу иэщ м н о къэбэрдей балъкъэр республикэм къыщегъэлъагъуэ адыгэ республикэм къыщегъэлъагъуэ хамэбзэ псалъэхэм нэмыщ къэбэрдеибзэм хэт р е м къыхок п п сощэ сэшэ е м къыхок п п дотэ даутэ п р с т у ф х макъыр къегъэлъагъуэ едэуэн мы макъыр макъым ещхьу къапсэлъ ики а макъым къыхок е нэгъуэщыу жыпэмэ мы макъым ипэкэ япэм къапсэлъыу щытауэ жыпэ хъунущ нобэ къыздэсым адыгэм макъым ипэ къэзыпсэлъ яхэтщ псалъэм папщэ убыххэм хьэкувхэм мы макъыр зыхэт адыгэ псалъэхэм хуэзэ адзыгъэ псалъэхэм мыбы ипэ къакуэр макъыращ п п ад эзэ адз адыгэми адзыгъэми я сабийхэм псалъэкэ зыщырагъащэм деж къапсэлъыу щадзэн ипэ къапсэлъ ики нэхъ ищхьэкэ зэрыстхащи макъыр макъым хуокуэ п п къэбэрдей адыгэхэм къым суффиксым ипэ ым къапсэлъ мы макъым и къэпсэлъыкэр гурыгъэуэгъуейщ ауэ урысыбзэ тыркубзэ е нэмыщыбзэхэм макъ зешэхэм ипэ и нэхъыбэм итщ мыр ныгъуэщыу жыпэмэ мы макъыр къэпсэлъын щхьэкэ макъ зешэ гуэр жьыр къыумыгъэкыу быубыдарэ зэуэ къигъэукын хуейщ у макъыр къегъэлъагъуэ мыр макъымрэ макъымрэ зэгъусэу къыщыппсэлъкэ къок ныгъуэщу жыпэмэ джиймкэ къыбогъэк ар къыщик дыдэми упэкэ къыбопсэлъ адыгэбзэжъэр йэ прото адыгэбзэр адыгэхэмэ я бзэжъэр кӀах псэлъэкӀэмрэ къэбэрдей псэлъэкӀэмрэ я адэ бзэр адыгэбзэжъымкӏэ щыӏагъ гь аспирированный кь кь ыкӏи кӏь хьарыфхэр шапсыгъэбзэмкӏи бэслъыныйбзэкӏи щыӏэх гь кь ыкӏи кӏь хьарыфхэр адгэ адыгэбзэхэмкӏэ ахэр хъугъэх дж ч ыкӏи кӏ прото адыгэбзэ кь хъугъэ дж къэбэрдейкӏэ кь ч дж прото адыгэбзэмкӏэ щыӏагъэп хьарыф ф ыкӏи в прото адыгэбзэмкӏэ хьарыф цу сӏу су ыкӏи зу хъугъэх цу шӏу шъу ыкӏи жъу кӀахыбзэмкӏэ хъугъэх в фӏ ф ыкӏи в къэбэрдеибзэмкӏэ хьарыф ф кӀахыбзэмэ яхэтэр къэкӏэгъ прото адыгэбзэ хьарыф ху ар къэнагъ къэбэрдейбзэхэмкӏэ бжъэдыгъубзэр адыгэхэм и зы бзэ бжъэдыгъубзэр бжъэдыгъу адыгэхэр адыгэбзэу зэрэгущаӏэхэрэр кӀэмыгуябзэ хьарыф цу хъугъэ чъу бжъэдыгъубзэкӏэ шапсыгъ мджэ я джэ адрэ адыгэбзэхэмкӏэ мкэ я кэ зэгорэм тыгъэжьымрэ тыгъэмрэ зынэкъокъугъэх анахь лъэшыр язэрымгъашэу а лъэхъан дэдэм тефэу зекогорэ како техъуагъэу гъогум къэрыкоу алъэгъугъ ыки рахъухьагъ тумэ язэу гъогурыком икако зыщэзгъэхэрыр анахь лъэшэу алъытэнэу ай дэй тыгъэжьым зэрыфэлъэкэу къэпщэу къыригъэжьагъ ау ар нахь лъэшэу къепщы къэсми гъогурыком каком нахь зыкоцищахьытыгъэ ыужыпкъэм тыгъежьыр иморад ыужы икыжьын фае хъугъэ етуанэ тыгъэр къэпсыгъ гъогурыкор фабэ къэпагъ ыки ай лъэпэтэу какор зыщихыгъ аущтэу тыгъэжьым тыгъэр ей нахьыри нахьы зэрылъэшыр къэгурымэомэ мэхъонэу хъугъэ къардэнгъущӀ зырамыку пӀатӀурэ и къуэ адыгэ тхакӀуэ этнограф уэрэджыӀакӀуэ къбр м и цӀыхубэ артист къбр м ар м гъуазджэмкӀэ щэнхабзэмкӀэ щӀыхь зиӀэ я лэжьакӀуэ къбр м и совет нэхъыщхьэм и президиумым и щӀыхь тхылъыр тӀо зыхуагъэфэща къардэнгъущӀ зырамыку гъэм псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ ауэ илъэс ныкъуэ мыхъуа щӀыкӀэ и адэр илъэс иримыкъуа щӀыкӀэ и анэр фӀэкӀуэдащ адэ анэншэу къэна щхьэкӀэ зеиншэ хъуакъым и къуэш нэхъыжь мурид зришалӀэри ипӀыжащ гъуэгу захуэми тригъэуващ псыгуэнсу къуажэ еджапӀэм классибл къиуханэужь мэзкуу лунэчарскэм и цӀэр зезыхьэ гитис м щӀэтӀысхьащ сталиным и стипендие къырату еджащ адыгэ уэрэдыжьыр къиӀэтыжу радиом телевидением концертхэм щӀэзыхьар къардэнгъущӀ зырамыкущ ар зырамыку и Ӏуащхьэмахуэхэм язщ и щхьэгъусэр къуралей зулихъан къуэ къыхуилъхуащ къардэнгъущӀ зырамыку зыусар абазэ къамбот къардэнгъущӀ зырамыку къардэнгъущӀ зырамыку кӀуэкӀуэ валерэ мухьэмэд и къуэ адыгэ къэрал лэжьакӀуэ цӀэрыӀуэ къбр м и япэ президент къбр м уф м я политикэ экономикэ щэнхабзэ зыужьы ныгъэхэм хуищӀа хэлъхьэныгъэм къалъыту къыхуагъэфэщащ дамыгъэ лъапӀэ куэд хэкум и пащхьэм щиӀэ фӀыщӀэхэм папщӀэ орденым и нагъыщэхэр гуащӀэдэ кӀым и бэракъ плъыжьым щӀыхьым и дамыгъэ зэныбжьэгъугъэм жэпуэгъуэ револцэм я орденхэр кӀуэкӀуэ валерэ гъэм къруукъуэ къалэм къыщалъхуащ курыт школыр къиуха нэужь абы агро ном ӀэщӀагъэмкӀэ щӀэныгъэ нэ хъыщхьэ щызригъэгъуэтащ м къэралыр щытыкӀэ гугъум щихуа гъэхэм ирихьэлӀэу кӀуэкӀуэ валерэ къбасср м и совет нэхъыщхьэм и тхьэмадэт республикэм къыщыхъуа зэпэщӀэувэныгъэр игъэупщӀыӀун папщӀэ хэкӀыпӀэхэр къи гъуэтащ мазиплӀ нэхъ дэмыкӀыу хахащ къэбэрдей балъкъэр республикэм и япэ президенту кӀуэкӀуэ валерэ пщӀэшхуэ щиӀащ къэбэрдей балъкъэрми урысей федерацэми уф м федерацэмкӀэ и советым и унафэщӀым и къуэдзэу къэрал советым хэту ар жы джэру хэлэжьыхьащ мыхьэнэшхуэ зиӀэ Ӏуэхухэр зэфӀэхыным цӀыхубэм я сэбэп зыхэлъ унафэхэр къэ щтэным икӀи гъэзэщӀэным щхьэгъусэ виолеттэ таубий ипхъу и къуэ къэзбэч и пхъу лэрисэ бэрэгъун владимир хьэтиз и къуэ адыгэ уэрэджыӀакӀуэ цӀэрыӀуэ къбр м и цӀыхубэ артист урысей федерацэм гъуазджэхэмкэ щыхь зиэ я лэжьакуэ бэрэгъун владимир гъэм къуэшрокъуей къуажэ къыщалъхуащ пасэрей нарт уэрэд зыбжанэ игъэзэщӀащ псалъэм папщӀэ ашэмэз и пшыналъэ нартыжь уэрэд бэдынокъуэ и пшыналъэ сосрыкъуэ мафӀэ къехь жыхуиӀэ уэрэдхэр бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир сосмакъ валентинэ бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир сосмакъ валентинэ бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир бэрэгъун владимир жылокъуэ хь бэрэгъун владимир овиедэ эсп бз астур бз эспаниэм щыщ аутоном хэку астуриасым и къэлащхьэщ муниципалитетыр комаркэ овиедэм хеубыдэ овиедэ къалэр гъэм яухуэнауэ къоунэху сан висенте и уэтэуэ ӏуэрыӏуатэ тхылъым ар нахуэ ищӏу тхылъыр гъэм щыщ абым копие лӏэщӏыгъуэм тратхыкӏауэ уэтэуэ сан пелайо и архивхэм щӏэлъщ зэритымкӏэ ищхъэрэм къикӏыу ипщэмкӏэ ирикӏуэ гъуэгум къуалэбзухэм я пхырыкӏыпӏэ м деж кӏуэр леон къалэм хуэзэу абым нэмыщӏу къухьэпӏэмкӏэ галисиэм ирикӏуэ гъуэгури абым пхырыдзауэ гъуэгу зэпрыдзыпӏэм джабэ тетыр бгынауэ щытащ ицӏэтэр оветао е овето щӏыпӏэ бгынам шоджэнитӏ масимо фроместано яцӏэу уэтэуэ яухуэна сан висенте хуагъэфащауэ яужкӏэ джабэр сан висенте шоджэнхэм зэрыяр нахуэ щӏным щхьэ пэштыхь фруэла а щӏыпӏэм екӏуэлӏа хъуащ абым папщӏэ чылиси иухуэна сан салвадор хуэгъэфэщауэ чылисэм къинэмыщӏауэ паштыхьым нэмыщӏ тхьэлъэӏупӏэ бжыгъи хилъхьащ а щӏыпӏэм яужкӏэ абыхэм ящыщ зым и къуэ алфонсо р къыздэхъуари япэу тхыдэм зэралъытэу щытар къалъэр лӏэщӏыгъуэ халъхьауэ яужьым хх лӏэщӏыгъуэм икум иджырей къалэм и пӏэм дежь урым псэупӏэ итауэ гупшысэ ягъэунэхуащ сан висенте и ӏуэрыӏуатэ тхылъым ит хъыбархэм теухуауэ а гупшысыгъуэр а гупшысыгъуэм нэхъри пкъы щӏэзгъувар астурием и щӏэнхабзэ музеир щагъэщӏэращӏэм куэд мыщӏауэ археологхэм къагъуэта пасэреигъуэхэращ я ныбжыр лӏэщӏгъуэ м хуагъэфащащ алфонсо м астуриэм и къэлащхьэу овиедэ щищӏа гъэр тхыдэм къэунэхукъым ауэ ар гъэм нэхъ япэу къызэрыхъуар нахуэщ гъэм щыщу алфонсо м и уэсият тхылъыр овиедэ кофедралым и архивым щӏэлъщ абым зэритымкӏэ а гъэм къэлэр пэштыхьым и псэупӏэу щытыхэщ къалэр епископым и пӏэу ищӏащ игъэбыдащ уардэунэхэр чылисэхэр дищӏыхьащ къалэр зыхъумэ блынджабэр нобэкӏэ мащӏэ дыдэу къэнэжар хуэхъуреуэ щытащ къалэр здытет джабэм хуэфӏыу щӏыпӏэу га хуэдиз хиубыдэу жылэу дэсар мин хуэдиз хьэблищу гуэщахэу ла вийа чылисэхэмрэ уардэунэхэмрэ здыдэта хьэблэ симадевийа щэхуапӏэхэмрэ хьэжыщӏ кӏуэхэмрэ ятеухуа хьэблэ сокастейо яужырейуэ ещанэ хьэблэр алфонсо м и лъэхъэнэм компостела дежь чэщанэ къагъуэта якоб апостолым ей хуэдэу алфонсэм овиедэ къигъанэри чэщанэм деж йожьэ хьэжыщӏ абы лъандэрэ алфонсэр япэрей пэштыхь мэхъу сантияго дэ компостела хьэжыщӏ дэкӏахэм ящыщу абым кӏуэ гъуэгури хэзылъхьар ар гъэм фокӏадэм и махуэм щыщ тхылъым нахуэ ещӏ абы зэритымкӏэ км кӏэ чылисэм и хъуреягъыр быдапӏэу ухуэнащ щӏыпэри езы чылисэм паштыхьым яритауэ чэщанэр хъумэным папщӏэ хьэжыщӏ екӏуэлӏахэми гузэвэгъуэ ямыӏэу псэху щыӏэфынэхэу абым нэмыщӏу тхылъым еӏуатэр паштыхьым а хъыбарыр къызэрищӏар и уардэунэм щӏэс тхьэмадэхэми абым теухуауэ заречэнджэщар ауэ иджыпстукӏэ а тхылъым итыр пцӏыуэ къыщӏэкӏауэ къагъэунэхуа щӏэныгъэлӏхэм алфонсо и гъащӏэ тхыдэр зэрагъэщӏа нэуж тжылъ хъыбарым ит махуэр темыхуэу и гъащӏэм къыкӏэкӏащ лӏэщӏыгъуэм реконкистэр ипщэмкӏэ пхырыкӏ пэтрэ къэлъащхьэри паштыхьхэм ягъэӏэпхъуа хъуащ леоным яхьауэ абы папщӏэ овиедэ и лъэкӏыгъуэри фӏэкӏуэд хъуа ауэ карылышхуэм и хейм зэрыпыщӏам папщӏэ хьэжыщӏ кӏуэ цӏыхухэр перенейхэм къыщхьэдэкӏхэтэр овиедэм екӏуалӏэу абым пхырыкӏху хъуахэ абы лъандэрэ ищхъэрэ гъуэгур щомхуэ амырхън къамызэ и къуэр адыгэ тхакуэ усакуэ къэбэрдей балъкъэр асср м и цыхубэ усакуэ къэбэрдей балъкъэр асср м искусствэмкэ и заслуженнэ лэжьакуэ ссср м и тхакіуэхэм я зэгуэтыныгъэм гъэм къыщыщіэдзауэ хэтащ щомахуэ амырхъан тэрч областым щыщ къаншыуей къуажэм иджы курп ищхъэрэ гъэм жэпуэгъуэм и м фокадэм и м къыщалъхуащ гъэм амырхъан илъэсипщ ныбжьым иту къуажэм къыщызэуаха пэщэдзэ еджапэм щотысхьэ абы илъэсиплкэ щеджа нэужь ираджэ ар налшык дэта ленинскэ еджапэм а еджапэ цэрыуэм амырхъан илъэс зыбжанэкэ щоджэ педагогическэ техникумри къыщеух нцэныгъэм зыэпиша щалэр гъэм щотысхьэ ордженикидзе къалэм дэт северо кавказскэ педагогическэ институтам ар къеухри амырхъан налшык педтехникумым къегъэзэж абы и егъэджакуэу итанэ и директору мэ лажьэ гъэм щомахуэр адыгэбзэкэ къыдэк социалистическэ къэбэрдей балъкъэр газетым и редактору ягъэув гъэхэм партым и бахъсэн районым и япэ секретарь къулыкъур егъэзащэ хэку зауэшхуэ лъэхъэнэм амырхъан къэбэрдей балъкъэр асср м щэныгъэ уэхухэмкэ и народнэ комиссарщ зауэ нэужь илъэсхэм щомахуэр мэлажьэ партым и райкомым и япэ секретару тхылъ тедзапэм и управлящэу щэныгъэ уэхухэмкэ министру щэныгъэ обществэм и ответственнэ секретару къэбэрдей пэж газетым и редакторым и заместителу щомахуэр къэбэрдей балъкъэрым и тхакуэхэм я созым гъэ лъандэрэ къыдигъэк уащхьэмахуэ журналым и япэ редактор нэхъыщхьэщ а энатэм ар бгъэдэтащ гъэ пщондэ гъэхэм ар лэжьащ республикэм и тхакуэхэм я созым и правленэм и ответственнэ секретару ар къэбэрдей балъкъэрым и народнэ усакуэщ 
